# مقط — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%82%D8%B7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%82%D8%B7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مقط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%82%D8%B7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: مقط

مَقَطَ عُنقَه يَمْقُطها ويَمْقِطها مَقْطاً: كسرها. ومَقَطْتُ عُنُقه بالعَصا ومَقَرْتُه إِذا ضربتَه بها حتى ينكسر عظم العنق والجلد صحيح. ومقَط الرجلَ يَمْقطه مَقْطاً: غاظَه، وقيل: ملأَه غَيْظاً. وفي حديث حَكيم بن حِزام
(* قوله «حكيم بن حزام» الذي تقدم حكيم بن معاوية، والمصنف تابع للنهاية في المحلين.): فأَعْرَضَ عنه فقام مُتمَقِّطاً أَي متَغَيِّظاً، يقال: مَقَطْت صاحبي مَقْطاً وهو أَن تَبْلغ إِليه في الغَيْظِ، ويروى بالعين، وقد تقدَّم. وامْتَقَط فلان عينين مثل جَمْرتين أَي استخرجهما؛ قال أَبو جندب الهذلي:
أَيْنَ الفَتى أُسامةُ بن لُعْطِ؟
هلاَّ تَقُومُ أَنتَ أَو ذو الإِبْطِ؟
لو أَنَّه ذُو عِزّةٍ ومَقْطِ،
لمنَعَ الجِيرانَ بعْضَ الهَمْطِ
قيل: المَقْطُ الضرْب، يقال: مقَطه بالسَّوطِ. قيل: والمقط الشِّدّة، وهو ماقِطٌ شديد، والهَمْطُ: الظُّلْم. ومقَطَ الرجلَ مَقْطاً ومقَط به: صَرَعه؛ الأَخيرة عن كراع. ومقَطَ الكرة يَمْقُطها مَقْطاً: ضرب بها الأَرض ثم أَخذها. والمَقْطُ: الضرْب بالحُبَيْل الصغير المُغارِ. والمِقاطُ: حبل صغير يكاد يقوم من شدة فتله؛ قال رؤبة يصف الصبح:
مِنَ البياض مُدَّ بالمِقاطِ
وقيل: هو الحبل أَيّاً كان، والجمع مُقُطٌ مثل كتاب وكُتُب. ومقَطَه يَمْقُطه مَقْطاً: شدَّه بالمِقاط، والمِقاطُ حبل مثل القِماط مقلوب منه. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه، قَدِم مكةَ فقال: مَن يعلم موضع المَقام؟ وكان السيلُ احتمله من مكانه، فقال المُطَّلِبُ بن أَبي وَداعةَ: قد كنت قدَّرْتُه وذرعته بمِقاطٍ عندي؛ المِقاط، بالكسر: الحبل الصغير الشديد الفتل. والمَقّاطُ: الحامل من قَرْية إِلى قرية أُخرى. ومقَط الطائرُ الأُنثى يَمقُطها مَقْطاً: كَقَمَطها.
والماقِطُ والمَقَّاط: أَجيرُ الكَرِيّ، وقيل: هو المُكْتَرَى من منزل إِلى آخر. والماقِطُ: مولى المولى، وتقول العرب: فلان ساقِطُ بن ماقِطِ ابن لاقِطٍ تَتسابُّ بذلك، فالساقِطُ عبدُ الماقِط، والماقِط عبد اللاَّقِط، واللاقطُ عَبْدٌ مُعْتَقٌ؛ قال الجوهري: نقلته من كتاب من غير سماع. والماقِطُ: الضَّارب بالحَصى المُتكَهِّن الحازِي. والماقِطُ من الإِبل: مثل الرّازِم، وقد مَقَطَ يَمْقُطْ مُقُوطاً أَي هُزِلَ هُزالاً شديداً. الفراء: المَاقِطُ البعير الذي لا يتحرّكُ هُزالاً.

### Türkçe

**مَقَطَ** boynunu, onu **يَمْقُطها** ve **يَمْقِطها** **مَقْطاً**: onu kırdı. Ve ben
değnekle boynunu **مَقَطْتُ** ve onu **مَقَرْتُه**: onunla ona vurduğumda, boyun kemiği kırılıncaya kadar, deri sağlam (kalır).

Ve adamı **مقَط** eder, onu **يَمْقطه** **مَقْطاً**: onu öfkelendirdi; ve denildi: onu öfkeyle doldurdu. Ve Hakîm b. Hizâm hadîsinde
(* “**حكيم بن حزام**” sözü: daha önce geçen **حكيم بن معاوية**’dir; müellif iki yerde de **النهاية**’ye tâbidir.): ona yüz çevirdi; bunun üzerine **مُتمَقِّطاً** olarak kalktı, yani
öfkelenmiş olarak; denir ki: arkadaşımı **مَقَطْت** **مَقْطاً**; bu, öfkede ona ulaşmandır (öfkede ona varmandır). Ve **بالعين** ile rivayet olunur; ve daha önce geçti.

Ve falan kimse iki gözü iki kor gibi **امْتَقَط** etti, yani onları çıkardı; Ebû Cündeb el-Hüzelî dedi ki:
أَيْنَ الفَتى أُسامةُ بن لُعْطِ؟
هلاَّ تَقُومُ أَنتَ أَو ذو الإِبْطِ؟
لو أَنَّه ذُو عِزّةٍ ومَقْطِ،
لمنَعَ الجِيرانَ بعْضَ الهَمْطِ

Denildi: **المَقْطُ** vuruştur; denir ki: onu kamçıyla **مقَطه**. Denildi: ve **المقط** şiddettir; o **ماقِطٌ** (yani) şiddetlidir. Ve **الهَمْطُ**: zulümdür.

Ve adamı **مقَطَ** **مَقْطاً** ve onunla **مقَط** etti: onu yere serdi; sonuncusu Kurâ‘dan.

Ve topu **مقَطَ** eder, onu **يَمْقُطها** **مَقْطاً**: onunla yere vurdu, sonra onu aldı.

Ve **المَقْطُ**: küçük, bükümü sıkı ip ile vuruştur. Ve **المِقاطُ**: bükümünün şiddetinden neredeyse dimdik duran küçük bir iptir; Ru’be sabahı vasfederek dedi ki:
مِنَ البياض مُدَّ بالمِقاطِ

Ve denildi: o, her ne olursa olsun iptir; çoğulu **مُقُطٌ**, **كتاب** ve **كُتُب** gibi.

Ve onu **مقَطَه** eder, onu **يَمْقُطه** **مَقْطاً**: onu **المِقاط** ile sıktı; ve **المِقاطُ** **القِماط** gibi bir iptir, ondan ters çevrilmiştir.

Ve Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: Mekke’ye geldi ve dedi: **المَقام**’ın yerini kim bilir? Sel onu yerinden alıp götürmüştü. Bunun üzerine el-Muttalib b. Ebî Vedâ‘a dedi ki: onu yanımdaki bir **مِقاطٍ** ile takdir etmiştim ve ölçmüştüm; **المِقاط** (kesre ile): bükümü şiddetli küçük iptir.

Ve **المَقّاطُ**: bir köyden başka bir köye taşıyan (hamal). Ve dişi kuşu **مقَط** eder, onu **يَمقُطها** **مَقْطاً**: onu **قَمَطها** gibi (yapar).

Ve **الماقِطُ** ve **المَقَّاط**: kirâ (yük hayvanı/taşıma) işçisinin ücretlisidir; ve denildi: o, bir menzilden diğerine kiralanandır.

Ve **الماقِطُ**: mevlanın mevlasıdır. Araplar der ki: falan, **ساقِطُ بن ماقِطِ ابن لاقِطٍ**; bununla birbirlerine söverler. Öyleyse **الساقِطُ**, **الماقِط**’ın kölesidir; **الماقِط** ise **اللاَّقِط**’ın kölesidir; **اللاقطُ** ise azat edilmiş bir köledir. Cevherî dedi ki: onu işitme olmaksızın bir kitaptan naklettim.

Ve **الماقِطُ**: çakıl taşıyla vuran, kâhinlik taslayan, falcı.

Ve develerden **الماقِطُ**: **الرّازِم** gibidir; ve **مَقَطَ** eder, **يَمْقُطْ** **مُقُوطاً**: yani şiddetli bir zayıflıkla zayıfladı.

Ferrâ dedi ki: **المَاقِطُ**, zayıflıktan hareket etmeyen devedir.
