# مقط — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%82%D8%B7/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%82%D8%B7/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مقط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%82%D8%B7.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: مقط

مقط عنقه يمقطها، ويمقطها من حدي نصر وضرب: كسرها. وقال بعضهم: مقط عنقه بالعصا ومقره، إذا ضربه بها حتى ينكسر عظم العنق والجلد صحيح. ومقط فلانا يمقطه مقطا، إذا غاظه وبلغ إليه في الغيظ، عن أبي زيد أو مقطه، إذا ملأه غيظا. ومقط القرن مقطا، ومقط به، وهذه عن كراع: صرعه.
 ومقط الكرة مقطا: ضرب بها الأرض ثم أخذها، كما في اللسان والعباب والتكملة. وقال الشماخ:
  كأن أوب يديها حين أدركـهـا                      أوب المراح وقد نادوا بترحال
  مقط الكرين على مكنوسة زلف                      في ظهر حنانة النيرين معزال وقال المسيب بن علس يصف ناقة:
  مرحت يداها للنجاء كأنهـا                      تكرو بكفي ماقط في صاع ومقط الطائر الأنثى يمقطها مقطا، مثل قمطها، مقلوب منه. ومقطه بالأيمان: حلفه بها، نقله الصاغاني. والمقط: الضرب. يقال: مقطه بالعصا، أي ضربه، وكذلك بالسوط. والمقط: الشدة والضرب، وبه فسر قول أبي جندب الهذلي:
  لو أنه ذو عـزة ومـقـط                      لمنع الجيران بعض الهمط وقال الليث: المقط: الضرب بالحبيل الصغير المغار. والمقط: شدة الفتل. يقال: مقط الحبل، أي فتله شديدا.
 والمقط: الشد بالمقاط. يقال: مقطوا الإبل مقطا، إذا شدوها بالمقاط، ككتاب، وهو الحبل أيا كان، أو هو الحبل الصغير الشديد الفتل يكاد يقوم من شدة فتله، كالقماط، مقلوبا منه. وتقول: شدة بالقماط، فإن أبى فبالمقاط وفي حديث عمر رضي الله عنه لما قدم مكة فقال: من يعلم موضع المقام? وكان السيل احتمله من مكانه، فقال المطلب بن أبي وداعة: قد كنت قدرته وذرعته بمقاط عندي. والماقط: الحازي المتكهن الطارق بالحصى، نقله الجوهري.
 والماقط: مولى المولى. في الصحاح: تقول العرب: فلان ساقط بن ماقط بن لاقط، تتساب بذلك، فالساقط عبد الماقط، والماقط عبد اللاقط، واللاقط: عبد معتق، نقلته من كتاب من غير سماع، انتهى. وقد سبق ذلك للمصنف في س ق ط وفي ل ق ط.
 والماقط: بعير قام من الإعياء والهزال ولم يتحرك. وفي الصحاح: قال الفراء: الماقط من الإبل: مثل الرازم، وقد مقط يمقط مقوطا، أي هزل هزالا شديدا. والماقط: أضيق المواضع في الحرب، هكذا هو في سائر النسخ، ومثله في العين، وهو غلط، والصواب المأقط، بالهمز، كمجلس وقد سبق له ذلك في أ ق ط والميم ليست بأصلية. والماقط: رشاء الدلو، ج: مقط، ككتب، الصواب أن مقطا جمع مقاط، وهو الحبل أيا كان، ككتاب وكتب، كما في اللسان وغيره. والماقط: مقود الفرس، وقال ابن دريد: هو المقاط، وكذلك قال في رشاء الدلو، وقد حرف المصنف. والمقط، ككتف: الذي يولد لستة أشهر أو سبعة أشهر، عن ابن عباد. قال: والمقط، بالضم: خيط يصاد به الطير، ج: أمقاط، كقفل وأقفال. ومقطه تمقيطا: صرعه، عن ابن عباد، كمقطه. وامتقطه: استخرجه, يقال: امتقط فلان عينين، مثل جمرتين، أي استخرجهما.

  ومما يستدرك عليه: المتقمقط: المتغيط، وهو ماقط، أي شديد. وقال ابن دريد: رجل ماقط، وهو الذي يكري من منزل إلى منزل إلى منزل. وقال غيره: كالمقاط كشداد. وقيل: المقاط: أجير الكري. وفي الأساس: لم أر في السقاط، مثل الكري والمقاط، وهو كري الكري يعجز عن حمل الرجل في بعض الطريق فيستكري له. ومقط الإبل تمقيطا: شدها بالمقاط، وجعلها مقطا واحدا. ومقطه الشيء مقطا: جرمه، عن ابن عباد.

### Türkçe

**مقط** onun boynunu, onu kırar; ve **يمقطها** (onu kırar) **من حدي نصر وضرب**’dan: onu kırdı. Bazıları dedi ki: **مقط** onun boynunu sopayla ve **مقره**; yani onunla vurdu, ta ki boyun kemiği kırılsın ve deri sağlam (kalsın). Ve **مقط** falancayı, onu **يمقطه** **مقطا**; eğer onu öfkelendirdi ve öfkede ona ulaştıysa; Ebû Zeyd’den: yahut **مقطه**; eğer onu öfkeyle doldurduysa. Ve **مقط** boynuzu **مقطا**; ve onunla **مقط**; bu, Kurâ‘dan: onu yere serdi.

Ve **مقط** topu **مقطا**: onunla yere vurdu, sonra onu aldı; **اللسان** ve **العباب** ve **التكملة**’de olduğu gibi. Şemmâh dedi:
  Sanki iki elinin dönüşü, onu yakaladığında,                      Mırâhın dönüşü gibidir; ve göçle çağırdılar
  **مقط** **الكرين**’i, yakın bir süpürülmüş (yer) üzerine                      İki nîrânın sırtında, mu‘zal bir hanâne üzerinde
Müseyyeb b. ‘Als, bir dişi deveyi vasfederek dedi:
  İki eli kurtuluşa doğru seğirtti; sanki o                      Bir **ماقط**’ın iki avucuyla bir **صاع** içinde yuvarlanır
Ve **مقط** dişi kuşu, onu **يمقطها** **مقطا**; **قمطها** gibi; ondan çevrilmişidir. Ve **مقطه بالأيمان**: onu yeminlerle yemin ettirdi; Sâgânî onu nakletti. Ve **المقط**: vuruş. Denir: **مقطه بالعصا**; yani ona vurdu; aynı şekilde kamçıyla. Ve **المقط**: şiddet ve vuruş; ve onunla Ebû Cündeb el-Hüzelî’nin sözü tefsir edildi:
  Eğer o, izzet ve **مقط** sahibi olsaydı                      Komşuları, bazı **الهمط**’tan men ederdi
Leys dedi ki: **المقط**: küçük, örülmüş ip ile vuruştur. Ve **المقط**: bükmenin şiddeti. Denir: **مقط الحبل**; yani onu şiddetle büktü.

Ve **المقط**: **المقاط** ile bağlamadır. Denir: **مقطوا الإبل مقطا**; eğer onları **المقاط** ile bağladılarsa; **كتاب** vezninde; ve o, her ne olursa olsun iptir; yahut o, bükmesi şiddetli küçük iptir; bükmesinin şiddetinden neredeyse dik durur; **القماط** gibi; ondan çevrilmişidir. Ve dersin: **شدة بالقماط**; eğer kabul etmezse, o hâlde **بالمقاط**. Ömer’in (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: Mekke’ye geldiğinde dedi ki: **المقام**’ın yerini kim bilir? Ve sel onu yerinden taşımıştı. Bunun üzerine el-Muttalib b. Ebî Vedâ‘a dedi ki: Onu takdir etmiştim ve yanımdaki bir **مقاط** ile onu ölçmüştüm. Ve **الماقط**: çakıl taşlarıyla vuran, kâhinlik eden, falcı; Cevherî onu nakletti.

Ve **الماقط**: mevlanın mevlası. **الصحاح**’ta: Araplar der ki: falan, **ساقط بن ماقط بن لاقط**’tır; bununla birbirlerine söverler; öyleyse **الساقط** **الماقط**’ın kölesidir; ve **الماقط** **اللاقط**’ın kölesidir; ve **اللاقط**: azat edilmiş köledir. Bunu, işitmeye dayanmaksızın bir kitaptan naklettim; bitti. Bunu musannif daha önce **س ق ط**’ta ve **ل ق ط**’ta zikretmişti.

Ve **الماقط**: yorgunluk ve zayıflıktan kalkmış, fakat hareket etmemiş bir deve. Ve **الصحاح**’ta: Ferrâ dedi ki: develerden **الماقط**: **الرازم** gibidir; ve **مقط** **يمقط** **مقوطا**; yani şiddetli bir zayıflıkla zayıfladı. Ve **الماقط**: savaşta yerlerin en darı; bütün nüshalarda böyledir; ve **العين**’de de böyledir; ve bu yanlıştır; doğrusu **المأقط**’tır, hemze ile; **مجلس** gibi. Ve bunu daha önce **أ ق ط**’ta zikretmişti; ve **الميم** aslî değildir. Ve **الماقط**: kovanın ipi; çoğulu: **مقط**; **كتب** gibi. Doğrusu, **مقطا**’nın **مقاط**’ın çoğulu olmasıdır; ve o, her ne olursa olsun iptir; **كتاب** ve **كتب** gibi; **اللسان** ve başkasında olduğu gibi. Ve **الماقط**: atın yuları. İbn Düreyd dedi ki: o, **المقاط**’tır; kovanın ipinde de böyle dedi; musannif tahrif etmiştir. Ve **المقط**; **كتف** gibi: altı ayda veya yedi ayda doğan; İbn ‘Abbâd’dan. Dedi ki: ve **المقط** (ötre ile): kuş avlanan ip; çoğulu: **أمقاط**; **قفل** ve **أقفال** gibi. Ve **مقطه تمقيطا**: onu yere serdi; İbn ‘Abbâd’dan; **كمقطه** gibi. Ve **امتقطه**: onu çıkardı; denir: falan iki gözü, iki kor parçası gibi, **امتقط** etti; yani onları çıkardı.

Ve kendisine ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **المتقمقط**: dışkılayan; ve o, **ماقط**’tır; yani şiddetli. İbn Düreyd dedi ki: **رجل ماقط**; ve o, bir menzilden bir menzile, bir menzile kiraya veren kimsedir. Başkası dedi ki: **كالمقاط كشداد**. Ve denildi ki: **المقاط**: kiralama işçisi. **الأساس**’ta: **السقاط**’ta, **الكري** ve **المقاط** gibi bir şey görmedim; ve o, **كري الكري**’dir: kiracı, yolun bir kısmında adamı taşımaktan âciz kalır da onun için (başkasını) kiralar. Ve **مقط الإبل تمقيطا**: onları **بالمقاط** ile bağladı ve onları tek bir **مقط** yaptı. Ve **مقطه الشيء مقطا**: onu suçladı; İbn ‘Abbâd’dan.
