# مكت (م-ك-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%83%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - ك - ت
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ت م
كتم ، كمت ، متك ، مكت ، تمك ، تكم : مستعملة .
كتم : قال اللّيثُ : الكَتَمُ : نباتٌ يخلطُ بالوسْمَة للخضَابِ الأسْوَدِ .
( قلت ) : الكَتَم : نبتٌ فيه حمرةٌ ، ورويَ عن أبي بكرٍ أنّهُ كانَ يَخْتَضِبُ بالحِنَّاءِ والكَتَمِ .
وقال أميّة ابن أبي الصلت :
وشَوَّذَتْ شمسُهُمْ إذا طلعتْ
بالْجُلبِ هِفًّا كأنّهُ كَتَمُ
وقال بعض الهذليينَ :
ثُمّ يَنُوشُ إِذا آدَ النهارَ له
على الترقُّب من نِبمٍ ومن كَتَمِ
وقال اللّيثُ : الكِتمانُ : نَقيضُ الإعلانِ ، وناقةٌ كَتُومٌ وهي التي لا ترغو إذا رُكِبتْ .
وقال الأعشى أو غيره :
كَتومُ الهَوَاجرِ ما تَنْبَسُ
وقال الطرماحُ :
قد تجاوزتُ بهِلْواعَةٍ
عُبرِ أَسفارٍ كَتُومِ البُغَامِ
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : من القِسيّ : الكتومُ وهي التي لا شقَّ فيهَا . وقال أوس ابن حجرٍ يصفُ قوساً :
كَتُومٌ طلاعُ الكفّ لا دونَ مِلئها
ولا عَجْسهَا عن موضعِ الكفّ أَفضلاَ
وقال اللّيثُ : الكاتمُ منْ القسيّ : التي لا تُرِنُّ إِذا أُنبضَتْ وربَّما جاءَت في الشعرِ كاتِمة .
( قلت ) : والصوابُ ما قال الأصمعيُّ .
وقال أبو عمرو : كتمَتِ المَزَادةُ تَكتم كُتُوماً إذا ذهبَ مرَحُهَا وسيلانُ الماءِ من مَخَارزهَا أَولَ ما تشَرَّبُ ، وهي مزادةٌ كتوم .
قال : وكَتَمَتِ الناقةُ فهي كَتُومٌ ومِكْتامٌ إذا كانت لا تشُولُ بذنبهَا وهي لاقحٌ .
وأنشدني في صفةِ فحلٍ منْ فُحولِ الإِبل :
فهْوَ لجَوْلانِ القِلاص شَمّامْ
إذا سمَا فوقَ جَموحٍ مكْتامْ
جولانُ القلاص : صغارُها . وكتمانَ : اسمُ بلد في بلاد قيسٍ .
( ثعلبٌ عن ابن الأعرابيّ ) : الكَتِيمُ : الجمل الذي لا يَرغو ، والكَتِيمُ : القوس التي لا تَنشقُّ .
كمت : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الكمِيت الطويل التَّامُّ من الشهورِ والأعْوام .
وقال الليث : الكُميْتُ : لونٌ ليس بأَشقَرَ ولا أَدهمَ ، وكذلك الكُميْتُ من أسماء الخمر فيها حُمرة وسوادٌ ، والمصدرُ : الكُمتَةُ .
وقال أبو عبيدة : فرقُ ما بين الكميْتِ والأشْقر في الخيل بالعُرْف والذَّنَبِ فإن كانَا أَحمريْن فهو أَشْقَرُ ، وإن كانا أَسْودين فهو كميْتٌ .
قال والوردُ بينهما ، والكُميْتُ للذَّكَرِ
والأنثى سواءً .
يقال : مُهْرةٌ كميْتٌ ، جاءَ عن العرب مُصغَّراً كما ترى .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : في ألوانِ الإِبلِ : بَعيرٌ أَحمر إِذا لم يُخالطْ حُمرته شيءٌ ، فإن خالط حُمرته قُنُوءٌ فهو كميْتٌ ، وناقةٌ كميْتٌ ، فإن اشْتدَّتِ الكُمتَةُ حتى يدخلها سوادٌ فَتلك الرُّمكَةُ ، وبعيرٌ أَرَمكُ ، فإن كان شديد الحمرةِ يخلِطُ حُمرته سوادٌ ليس بخالصٍ فتلْك الكُلْفَة وهو أَكْلَفُ ، وناقةٌ كلْفَاءُ .
وقال غيره يقال : تمرةٌ كميْتٌ في لونها وهي من أَصلَبِ التُمرَانِ لحِاءً وأَطيَبها ممَضَغةً .
وقال الشاعر :
بكلُّ كميْتٍ جَلدةٍ لم تُوَسَّفِ
متك : قرأَ أبو رجاء العُطارديُّ فيما يروى عن الأعمشِ عنه ) وَأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَئًا ) ( يوسف : 31 ) على فُعْلٍ .
وروى سلمة عن الفراء في تفسيرِه : واحدة المُتْكِ ، مُتْكَةٌ ، وهي الأُتْرجة .
وروى أبو روقٍ عن الضحاكِ أنه قرأَ ( مُتْكاً ) ، وفسره بزماوَرْد .
وحدثني المنذري عن عثمانَ عن أحمد بن يونس عن فضيْلٍ عن حصينٍ عن مجاهدٍ عن ابن عباس في قوله : ( وَأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَئًا ) ( يوسف : 31 ) .
قال الأُترُجُّ ( الحراني عن ابن السكيت عن أبي عبيدة ) : قال المُتْك : طَرَفُ الزُّبِّ من كل شيء ، والمرأة المتكاءُ : البَظْراءُ .
وقال غيره : المَتْكُ والبَتْكُ : القَطْع ، وسمِّيتِ الأترجة مُتْكاً لأنها تُقطع .
وقال الليث : المُتْك : أنف الذبابِ .
قال والمُتْكُ من الإنسان : وَتَرَتُه أَمامَ الإحْلِيل ، ومن المرأة : عِرْقُ بَظْرها ، ولذلك قيل في السَّبِّ ياابْنَ المَتْكَاء ، أي عظيمةِ ذلك .
القتيبي : المَتْكاء : التي لا تحبس بولها ، وقيل : هي التي لم تُخْفَضْ .
( عمرو عن أَبيه ) : المُتْكُ : الأُتْرُجُّ ، والمُتكُ : الزَّمَاوَرْدُ ، والمُتْكُ : عِرْقٌ في غُرْمُولِ الرَّجُل .
وقال أبو العباس : زَعَمُوا أنّه مَخْرَجُ المَنِيِّ .
مكت : أهمله الليث .
ورَوى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال يقال : اسْتَمْكَتَ العُدُّ فافْتَحْهُ ، والعُدُّ : البثْرَةُ ، واستِمكاتُها : أن تمتلىءَ قَيْحاً ، وفتحُها : فضخُها عن قَيْحِها .
تمك : قال الليث : تَمَكَ السَّنامُ تُموكاً إذا تَرَّ واكتَنز .
( أبو عبيد ) : التَّامِكُ : السَّنَام ، ويقال : بِناءٌ تامِكٌ أي مُرْتفع .
تكم : قال الليث . تُكْمَةُ : بنتُ مُرَ . قلت : ولا أَدري ممَّ اشْتُقَّ .

##### Türkçe

ك ت م
**كتم** ، **كمت** ، **متك** ، **مكت** ، **تمك** ، **تكم** : kullanımdadır.
**كتم** : Leys dedi: **الكَتَمُ**: siyah boyama için **الوسْمَة** ile karıştırılan bir bitkidir.
( Dedim ): **الكَتَم**: içinde bir kızıllık bulunan bir bitkidir; Ebû Bekir’den rivayet olundu ki o, **الحِنَّاء** ve **الكَتَم** ile boyanırdı.
Ümeyye b. Ebî’s-Salt dedi:
Ve güneşleri doğduğu vakit parladı
**بالْجُلبِ** hafifçe; sanki o **كَتَمُ**dur
Hüzellilerden bazısı dedi:
Sonra, gündüz ona yaklaştığında, ona uzanır
gözetleme üzere, **نِبمٍ**’den ve **كَتَمِ**’den
Leys dedi: **الكِتمانُ**: **الإعلانِ**’ın zıddıdır; ve **كَتُومٌ** bir dişi deve: o, binildiğinde böğürmeyendir.
A‘şâ yahut başkası dedi:
**كَتومُ** yakıcı sıcakların; ses çıkarmaz
Tırimmâh dedi:
Onunla bir **بهِلْواعَةٍ**’yı geçtim
**أَسفارٍ**’ın geçitleri; **كَتُومِ البُغَامِ**
( Ebû Ubeyd, Asma‘î’den ): Yaylardan: **الكتومُ**; o, içinde yarık bulunmayan yaydır. Evs b. Hacer bir yayı vasfederek dedi:
**كَتُومٌ**; avuç dolusu çekişi vardır; doluluğunun aşağısı yoktur
ve onun **عَجْس**’i, avucun yerinden daha üstün değildir
Leys dedi: Yaylardan **الكاتمُ**: vurulduğunda inlemeyen yaydır; şiirde bazen **كاتِمة** olarak gelir.
( Dedim ): doğru olan, Asma‘î’nin söylediğidir.
Ebû Amr dedi: **كَتمَتِ المَزَادةُ** **تَكتم** **كُتُوماً**: ilk ıslandığında, onun şişkinliği ve suyun deliklerinden akması gittiği vakit; o, **مزادةٌ كتوم**dur.
Dedi: Ve **كَتَمَتِ الناقةُ**; o hâlde o **كَتُومٌ** ve **مِكْتامٌ**dur: gebe iken kuyruğunu kaldırmayan olduğunda.
Bana, develerin erkeklerinden bir erkeğin sıfatında şu beyit okundu:
O, genç dişi develerin dolaşmasına karşı bir **شَمّامْ**dır
Yükseldiğinde, bir **جَموحٍ** **مكْتامْ**ın üstüne
**جولانُ القلاص**: onların küçükleridir. Ve **كتمانَ**: Kays diyarında bir beldenin adıdır.
( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): **الكَتِيمُ**: böğürmeyen erkek deve; ve **الكَتِيمُ**: yarılmayan yay.

**كمت** : ( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): **الكمِيت**: aylar ve yıllardan uzun, tam olan.
Leys dedi: **الكُميْتُ**: ne **أَشقَرَ** ne de **أَدهمَ** olan bir renktir; şarap adlarından **الكُميْتُ** da böyledir; onda kızıllık ve siyahlık vardır; mastar: **الكُمتَةُ**.
Ebû Ubeyde dedi: Atlarda **الكميْتِ** ile **الأشْقر** arasındaki fark, yele ve kuyruktadır: eğer ikisi de kırmızı ise o **أَشْقَرُ**dur; eğer ikisi de siyah ise o **كميْتٌ**tir.
Dedi: ve **الوردُ** ikisinin arasındadır; ve **الكُميْتُ** erkek için
ve dişi için eşittir.
Denir: **مُهْرةٌ كميْتٌ**; Araplardan küçültülmüş olarak gelmiştir, gördüğün gibi.
( Ebû Ubeyd, Asma‘î’den ): Develerin renklerinde: **بَعيرٌ أَحمر**: kızıllığına hiçbir şey karışmadığı vakit; eğer kızıllığına **قُنُوءٌ** karışırsa o **كميْتٌ**tir; ve **ناقةٌ كميْتٌ**. Eğer **الكُمتَةُ** şiddetlenip içine siyahlık girinceye kadar olursa, işte o **الرُّمكَةُ**dir; ve **بعيرٌ أَرَمكُ**. Eğer şiddetli kızıllık olup kızıllığına hâlis olmayan bir siyahlık karıştırırsa, işte o **الكُلْفَة**dir; o **أَكْلَفُ**tur; ve **ناقةٌ كلْفَاءُ**.
Başkası dedi: Denir: rengi bakımından **تمرةٌ كميْتٌ**; o, kabukça hurmaların en sertlerindendir ve çiğnenişçe onların en hoşudur.
Şair dedi:
Her **كميْتٍ** ile; derili; **تُوَسَّفِ** edilmemiş

**متك** : Ebû Recâ el-‘Utâridî, A‘meş’ten kendisine rivayet olunduğu üzere, ( **وَأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَئًا** ) (Yûsuf: 31)’i **فُعْلٍ** üzere okudu.
Seleme, Ferrâ’dan tefsirinde rivayet etti: **المُتْكِ**’in bir tanesi **مُتْكَةٌ**dur; o da **الأُتْرجة**dir.
Ebû Rûk, Dahhâk’tan rivayet etti ki o, ( **مُتْكاً** ) okudu; onu **بزماوَرْد** ile tefsir etti.
Münzirî bana, Osman’dan; o da Ahmed b. Yûnus’tan; o da Fudayl’den; o da Husayn’dan; o da Mücâhid’den; o da İbn Abbâs’tan, şu sözü hakkında haber verdi: ( **وَأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَئًا** ) (Yûsuf: 31).
Dedi: **الأُترُجُّ** (Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten; o da Ebû Ubeyde’den): **المُتْك** dedi: her şeyden **الزُّبِّ**’ün ucu; ve **المرأة المتكاءُ**: **البَظْراءُ**.
Başkası dedi: **المَتْكُ** ve **البَتْكُ**: kesmedir; **الأترجة**ya **مُتْكاً** adı verildi; çünkü o kesilir.
Leys dedi: **المُتْك**: sineğin burnudur.
Dedi: insandan **المُتْكُ**: **وَتَرَتُه**; **الإحْلِيل**’in önündedir; kadından: onun **بَظْر**’ının damarıdır; bundan dolayı sövmede **ياابْنَ المَتْكَاء** denildi; yani bunun büyüğü.
Kuteybî: **المَتْكاء**: idrarını tutmayan; ve denildi ki: o, **تُخْفَضْ** edilmemiş olandır.
( Amr, babasından ): **المُتْكُ**: **الأُتْرُجُّ**; ve **المُتكُ**: **الزَّمَاوَرْدُ**; ve **المُتْكُ**: erkeğin **غُرْمُول**’ünde bir damardır.
Ebû’l-Abbâs dedi: onun, meninin çıktığı yer olduğunu iddia ettiler.

**مكت** : Leys onu ihmal etti.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti ki o dedi: denir: **اسْتَمْكَتَ العُدُّ**; onu aç; ve **العُدُّ**: **البثْرَةُ**dir; onun **استِمكاتُها**’sı: irinle dolmasıdır; onu açmak: irininden dolayı onu patlatmaktır.

**تمك** : Leys dedi: **تَمَكَ السَّنامُ** **تُموكاً**: sertleşip dolgunlaştığı vakit.
( Ebû Ubeyd ): **التَّامِكُ**: hörgüçtür; ve denir: **بِناءٌ تامِكٌ**; yani yüksek.

**تكم** : Leys dedi: **تُكْمَةُ**: **بنتُ مُرَ**’dır. Dedim: ne’den türetildiğini bilmiyorum.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

مَكَتَ بالمكان: أَقام، كمَكَدَ؛ الأَزهري في آخر ترجمة مكت. ابن الأَعرابي: يقال اسْتَمْكَتَ العُدُّ فافتَحْه؛ والعُدُّ: البَثْرة، واسْتِمْكاتُها: أَن تَمْتلئَ قَيحاً، وفَتْحُها: شَقُّها وكَسْرُها.

##### Türkçe

**مَكَتَ** bir yerde: ikamet etti, **كمَكَدَ** gibi; Ezherî, **مكت** tercümesinin sonunda. İbnü’l-A‘râbî: **اسْتَمْكَتَ العُدُّ** denir; onu fetha ile oku; **العُدُّ**: çıbandır; onun **واسْتِمْكاتُها**’sı: irinle dolmasıdır; onun **وفَتْحُها**’sı: onu yarmak ve kırmaktır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

مكت  ، أهمله الجوهري، وقال ابن دريد: مكت  بالمكان: أقام  ، كمكد به، وقيل: إنها لثغة، وقيل: أبدلت المثناة من المثلثة، قاله شيخنا. يقال:  استمكتت البثرة  ، إذا  امتلأت قيحا  ، وهو قول ابن الأعرابي، نقله الأزهري في التهذيب في آخر ترجمة متك وهذا نصه: يقال: استمكت العد فافتحه، والعد: البثرة، واستمكاتها: أن تمتلىء قيحا، وفتحها: شقها وكسرها. كذا في اللسان.

##### Türkçe

مكت , onu Cevherî ihmal etti; İbn Düreyd dedi ki: **مكت** mekânda: ikamet etti; **كمكد به** gibi; ve denildi ki: şüphesiz o bir peltekliktir; ve denildi ki: ikil (harf) üçlüden bedel kılındı; bunu şeyhimiz söyledi. Denilir: **استمكتت البثرة**; ne zaman ki irinle doldu; bu, İbnü’l-A‘râbî’nin sözüdür; Ezherî onu Tehzîb’de **متك** tercümesinin sonunda nakletti ve bu onun metnidir: denilir: **استمكت العد فافتحه**; ve **العد**: çıbandır; ve onun **استمكاتها**’sı: irinle dolmasıdır; ve onu açmak: onu yarmak ve kırmaktır. Lisân’da böyle.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَكَتَ
مَكَتَ ذ , [aor. مَكُتَ ,] He remained, stayed, abode, or dwelt, in a place: (K:) like مَكَدَ: accord. to some, a word mispronounced: accord. to others for مَكَثَ; the ث being changed into ت. (TA.)

اِسْتَمْكَتَتِ البَثْرَةُ
10 اِسْتَمْكَتَتِ البَثْرَةُ ذ The pustule became filled with pus, or matter. (IAar, T, K.)

##### Türkçe

مَكَتَ
**مَكَتَ** **ذ** , [muzârîsi **مَكُتَ** ,] Bir yerde kaldı, durdu, ikamet etti yahut mesken tuttu: (K:) **مَكَدَ** gibi: bazılarına göre yanlış telaffuz edilmiş bir kelimedir: diğerlerine göre **مَكَثَ** yerine olup **ث**’nin **ت**’ye çevrilmiş olmasıyladır. (TA.)

اِسْتَمْكَتَتِ البَثْرَةُ
10 **اِسْتَمْكَتَتِ البَثْرَةُ** **ذ** Püstül irinle yahut maddeyle doldu. (IAar, T, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَكَتَ
مَكَتَ U ( n. ac. مَكْت 1 )
a.  [ Bi ], Remained in.

اِسْتَمْكَتَ
اِسْتَمْكَتَ X ,
a.  Was mattery ( pustule ).

##### Türkçe

مَكَتَ
**مَكَتَ** U (n. ac. **مَكْت** 1)
a. [Bi], İçinde kaldı.

اِسْتَمْكَتَ
**اِسْتَمْكَتَ** X,
a. Maddeli oldu (püstül).
