# مكث (م-ك-ث) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%83%D8%AB

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Oturup bekleyen adam demektir

- Harfler: م - ك - ث
- Kur'an'da: 7 geçiş · 7 ayet · 6 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (6)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [امْكُثُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/siga/%D8%A7%D9%85%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%AB%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | افْعُلُوا | Bekleyin | 2 | 2 | [20:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/ayet/20:10.md) |
| [فَمَكَثَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/siga/%D9%81%D9%8E%D9%85%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%AB%D9%8E.md) | فَفَعَلَ | Bekledi | 1 | 1 | [27:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/ayet/27:22.md) |
| [فَيَمْكُثُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/siga/%D9%81%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%85%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%AB%D9%8F.md) | فَيَفْعُلُ | Bekler | 1 | 1 | [13:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/ayet/13:17.md) |
| [مَاكِثُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/siga/%D9%85%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%90%D8%AB%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلُونَ | Bekleyenler | 1 | 1 | [43:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/ayet/43:77.md) |
| [مَاكِثِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/siga/%D9%85%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%90%D8%AB%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلِينَ | Bekleyenler | 1 | 1 | [18:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/ayet/18:3.md) |
| [مُكْثٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/siga/%D9%85%D9%8F%D9%83%D9%92%D8%AB%D9%8D.md) | فُعْلٍ | Beklemek | 1 | 1 | [17:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/ayet/17:106.md) |

## Mücavir kökler — 52 mücavir (65 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 4 ortak ayet · G² 15 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
2. [جذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Ucu korlu ağaç demektir
3. [زبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Zebed köpük demektir
4. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · Ateş demektir
5. [جفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · CeFeE filizlerin eritilmesinde çıkan köpük, cüruf demektir
6. [سبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Şehir adı, şarabın yapıldığı üzüm bahçelerinin olduğu bir…
7. [قضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B6%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
8. [سيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Sel demektir
9. [قبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Meşale, ateş demektir
10. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Hilal yeni ay demektir
11. [حلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hilye takı demektir
12. [طور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sina’da bir dağın adıdır
13. [ودي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · İki dağ arasındaki yamaçlardır
14. [وقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Onun yakıtı
15. [ربو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Rebbe’deki be vav’a dönüşmüş, gelişmek, evrimleşmek anlamı…
16. [سير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Gezerler
17. [صلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ona yaslanırlar
18. [حوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Çeper, çit demektir
19. [أبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Badiye çöl demektir
20. [يقن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%82%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “U’kne” dağların başında bulunan çukur, krater; “kayene”…
21. [جنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Yan demektir
22. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Nezle” konaklama yeri demektir
23. [بطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…
24. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İcl havuz demektir
25. [نفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Fayda eder
26. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Haml: İple yüklenen yük demektir
27. [ندو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Nedve halkın toplandığı yerdir
28. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
29. [خبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
30. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Örnek verdi
31. [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
32. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Su
33. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
34. [فرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
35. [قرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
36. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Buğa boğa demektir
37. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Su birikintisidir
38. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
39. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kıdr kazandır
40. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Musa
41. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
42. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
43. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
44. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
45. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Baid uzak demektir
46. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
47. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
48. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
49. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
50. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
51. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
52. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ribve, tümsek demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مكث |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [لبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB.md), انتظر, [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) |
| Zıt Kök | [عجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir mekânda veya halde acele etmeksizin vakarla durup bekleme |
| Çekirdek Özet 2 | Süreç içinde sebat göstererek yerleşme, tortulanma ve kalıcılık kazanma |
| Çekirdek Özet 3 | Gelip geçici gürültünün elenmesiyle faydalı olanın zeminde karar kılması |
| Kritik Hata Riski | Anlamın edilgen veya atıl bir oyalanmaya indirgenip vakur sebat boyutunun yitirilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مك | Bir zemine oturma, içine girip iyice yerleşme ve sıkarak tutma; nitekim [مكك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%83.md) iliğin kemiğe oturup özünü bırakmasında, [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) bir yerde karar kılıp kudret bulmada, [مكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1.md) ise bir düzeni muhkemce kurmada görülür. | ث | Yayılma ve süreklilik bildiren harfin eklenmesiyle anlam, fiziksel sıkışmadan zamana yayılan vakur bir bekleyişe, telaşsız duruşa ve tortulaşarak kalıcı olmaya evrilmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Durumun ve zamanın tabii akışı, kuşatıcı ortam ve taşıyıcı zemin. |
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Akışı kontrol altına alma, tutma, aceleyi sınırlandırma ve sabitleme. |
| ث | işaret, sınır (ت kökünden türetme yoğunlaşma ile sebat) | Belirli bir sınırda durma, kararlılık gösterme ve iz bırakarak bekleme. |
| مكث | Akıp gitmekte olan halin kavranarak bir sınır ve zaman diliminde vakurca durdurulması, yerinde tutulması hareketi. |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir yerde telaşsızca karar kılmak, çölde göçü veya yolculuğu durdurup sükûnetle beklemek; ağırbaşlı ve sabırlı kimsenin (er-raculü'l-mekîs) vakarla yerinde durması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû’l-Müsellem el-Hüzelî beytinde kök, intikam veya takipte acele etmeyip ağırbaşlılıkla ve sebatla bekleme anlamında kullanılmıştır: أَنَسْلَ بَني شِعارَةَ، مَن لِصَخْرٍ؟ / فإِنِّي عن تَقَفُّرِكم مَكِيثُ |
| Erken Arapça kullanım | Bir haberin netleşmesi veya sürecin olgunlaşması için acele etmeksizin belirli bir noktada ikamet etme, teenni ve temkin gösterme bağlamında kullanılmıştır. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde مكث kökü, varlığını bir mekânda sürdürme, bekleme, zaman geçirme ve sebat etme anlam ekseninde karşılık bulur. Batı Sami sahasında ve özellikle Aramice ile Süryanicede kök harflerinin taşıdığı anlam örgüsü, gecikme, bir noktada oyalanmaksızın duraklama ve ikamet etme kavramlarıyla paralellik gösterir. Klasik Arapça bu kökü salt zaman tüketimi veya fiziksel bekleyiş düzeyinde bırakmamış; ona ağırbaşlılık (rezânet), telaşsızlık ve bir değerin zemine tortulanarak yerleşmesi (karar kılma) boyutunu katarak semantik derinlik kazandırmıştır. Böylece kök, rastlantısal bir duruştan ziyade bilinçli ve yapıcı bir teenni tavrına işaret etmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | مكث | Vakar, bekleme, acele etmeyip yerinde sebat etme ve tortulaşarak kalma ekseninde gelişmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami / Süryanice | Bir yerde kalma, duraklama ve süre geçirme anlam alanıyla örtüşen leksikal paralellikler. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brockelmann Lexicon Syriacum.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مكث | Anlamlı | Beklemek, durmak, ağırbaşlılık | Bir yerde ayrılmadan karar kılma, acele etmeme hali. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| مثك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kayıtlıdır; Kur'an'da geçmez. |
| كمث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kayıtlıdır; Kur'an'da geçmez. |
| [كثم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D9%85.md) | Anlamlı | Doymak, imkân bulmak, dolup taşmak | Bir şeyin tam kıvamına gelmesi veya bir işin elde edilebilir olması. | Ayn ve Tehzîb'de müsta‘mel; Kur'an'da geçmez. |
| ثمك | Anlamlı | Yükseklik, hörgüç dolgunluğu | Deve hörgücünün dolgun, yüksek ve etli olması durumu. | Tehzîb'de müsta‘mel; Kur'an'da geçmez. |
| [ثكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%83%D9%85.md) | Anlamlı | Yolun ortası, ana güzergâh | Yolun en açık, belirgin ve takip edilen orta kısmı. | Tehzîb'de müsta‘mel; Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مكث | Merkez | Bekleme, yerleşme, sebat | Ağırbaşlılıkla, sükûnet ve vakar içinde belirli bir yerde veya halde kalış. | Hedef köktür; vakur duruşu ve kalıcılığı bildirir. |
| [لبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB.md) | Komşu | Süre geçirme, gecikme | Sürenin uzaması ve bekleyişin zamansal miktarı ön plandadır; مكث kökünde vakar ve sebat esastır. | Mekânda zaman geçirme ve gecikme. |
| انتظر | Komşu | Gözetleme, beklenti | Gelecekteki bir olaya zihinsel olarak odaklanma; fiziksel durma zorunlu değildir. | Bir şeyin gerçekleşmesini gözleme. |
| [قعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B9%D8%AF.md) | Komşu | Oturma, hareketsizlik | Bedensel olarak oturma eylemi veya eylemsizlik hali; مكث gibi bilinçli bekleyiş şart değildir. | Fiziksel duruş biçimi. |
| [عجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%84.md) | Zıt | Acelecilik, öne alma | Vakarın ve beklemenin tam tersine zamana direnmek ve sabırsızlıkla fırlamak. | Süreci beklemeden öne alma hali. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مكث | Bir yerde vakarla beklemek, kalıcı olmak | Sükûnet, sebat ve zaman içinde yerleşmeyi ifade eder. | Kesin |
| Latince | manere, morari | Kalmak, beklemek, gecikmek | manere kalıcılığı ve durmayı karşılarken morari gecikme boyutunu verir; vakar nüansı tam yer almaz. | Güçlü |
| İngilizce | abide, tarry, remain | Kalmak, beklemek, sebat etmek | abide ve remain kalıcılığı ve duruşu; tarry duraklayıp beklemeyi karşılar. | Güçlü |
| Almanca | verweilen, bleiben | Kalmak, durup beklemek | verweilen sükûnetle bir yerde zaman geçirmeyi ve duraklamayı oldukça iyi karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | demeurer, s'attarder | İkamet etmek, kalmak, duraklamak | demeurer kökün kalıcılık boyutunu, s'attarder bekleme ve duraklama yönünü karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| امْكُثُوا | Tehlike veya bilinmezlik anında emniyetli noktada bekleme | Hz. Musa'nın ailesine ateşi araştırırken yerlerinde sükûnetle durmalarını emretmesi (Tâhâ [20:10](https://lisan.digital/tr/ayet/20:10.md), Kasas [28:29](https://lisan.digital/tr/ayet/28:29.md)). |
| فَمَكَثَ | Tahkik ve tespit için geçen ölçülü, kısa süre | Hüdhüd'ün Süleyman peygamberin huzuruna çıkmadan önceki kısa bekleyişi (Neml [27:22](https://lisan.digital/tr/ayet/27:22.md)). |
| فَيَمْكُثُ | Değerli ve faydalı olanın zemine yerleşip kalması | Suyun getirdiği köpüğün yok olmasına karşılık faydalı olanın toprakta kalması (Ra'd [13:17](https://lisan.digital/tr/ayet/13:17.md)). |
| مَاكِثُونَ | Azap içinde ebedi veya sürekli kalış hali | Cehennem ehlinin çıkış umudu bulunmaksızın azapta karar kılması (Zuhruf [43:77](https://lisan.digital/tr/ayet/43:77.md)). |
| مَاكِثِينَ | Nimet yurdunda kesintisiz ve ebedi ikamet | İman edip salih amel işleyenlerin cennetteki güvenli ve kalıcı duruşu (Kehf [18:3](https://lisan.digital/tr/ayet/18:3.md)). |
| مُكْثٍ | Vahyin sindirilerek, peyderpey indirilme süreci | Kur'an'ın aceleye getirilmeden insanlara dura dura okunması için zamana yayılması (İsrâ [17:106](https://lisan.digital/tr/ayet/17:106.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve huld | Cennet ve cehennemdeki kalışın ebediyeti ve azabın kesintisizliği meselesi. | Varlığın belirli bir yurtta süreklilik kazanması. |
| Fıkıh | İtikâf ve mescitte kalış hükümleri | Mescitte belirli bir niyet ve sükûnetle durmanın ibadet değeri taşıması şartları. | Mekânda bilinçli ve ibadet kastıyla karar kılma. |
| Tefsir | Nüzul keyfiyeti ve hakikat-bâtıl dengesi | Vahyin parça parça inmesindeki terbiye usulü ve faydalı olanın kalıcılığı yasası. | Vahyin sindirilerek inmesi ve değerin tortulanması. |
| Hadis | Mescitte vakarla namazı bekleme | Namaz vaktini bekleyen veya namaz sonrası yerinde duran kişinin meleklerce tebriki. | Vakar ve sükûnetle ibadet zemininde duruş. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve İbadet | Teenni ve Sebat | Acelecilikten arınmış inşa | Vahyin peyderpey inmesi (İsrâ [17:106](https://lisan.digital/tr/ayet/17:106.md)) ve amelde devamlılık esastır. | Kesin |
| İlmi | Bilgi Üretimi ve Tahkik | Tortulanma ve Derinleşme | Yüzeysel malumatın elenmesi | Bilginin zihne oturması ve kalıcı fayda üretmesi (Ra'd [13:17](https://lisan.digital/tr/ayet/13:17.md)). | Güçlü |
| Siyasi | Kriz Yönetimi ve Otorite | Vakar ve İtidal | Panik ve acele kararları engelleme | Liderin sarsıntı anında topluluğu emniyette tutması (Kasas [28:29](https://lisan.digital/tr/ayet/28:29.md)). | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve Sermaye | Reel Değer ve İstikrar | Spekülatif köpüğün tasfiyesi | Gelip geçici dalgalanmaların kaybolup faydalı yatırımın kalması (Ra'd [13:17](https://lisan.digital/tr/ayet/13:17.md)). | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sedimantasyon ve Kararlı Denge | Bir çözelti içindeki hafif ve uçucu fazların ayrışarak asıl yoğun kütlenin dipte tortulaşıp kararlı dengeye ulaşması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsallaşma ve Sosyal Tortulaşma | Geçici toplumsal dalgalanmaların durulması sonrasında faydalı norm ve teamüllerin yerleşik kurumlara dönüşmesi. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece zaman geçirmek, oyalanmak veya pasif biçimde beklemek şeklinde anlaşılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Acelecilikten arınmış bir vakar (teenni), değer üreten bir sebat, hakikatin topluma yerleşmesi için gereken olgunlaşma ritmi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın peyderpey iniş hikmetinin sıradan bir gecikme sanılması veya hak ile bâtıl mücadelesinde bâtılın köpük gibi parlamasının kalıcı bir üstünlük zannedilmesi. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın ve vahyin tabiatındaki zamansal olgunlaşma yasasını gösterir; ilahi terbiyenin aceleyle değil hazmedilerek ve vakur bir sebatla gerçekleştiğini temellendirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Vahyin parça parça indiriliş hikmetini açıklayan ayetlerde (İsrâ [17:106](https://lisan.digital/tr/ayet/17:106.md)), hak ile bâtılın varoluşsal mukayesesini sunan temsillerde (Ra'd [13:17](https://lisan.digital/tr/ayet/13:17.md)) ve peygamberi kriz anlarında (Tâhâ [20:10](https://lisan.digital/tr/ayet/20:10.md), Neml [27:22](https://lisan.digital/tr/ayet/27:22.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin bir anda bütünüyle dayatılması gerektiği yanılgısını, bâtılın görünürdeki yaygarasının kalıcı olduğu vehmini ve sükûnetle beklemenin atalet olduğu iddiasını bertaraf eder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir mekânda acele etmeksizin vakarla durup yerleşmek, tortulanarak dipte kalmak.
- Soyut anlam: Geçici ve faydasız olanın elenmesi sürecinde, faydalı ve hakiki olanın zamana yayılarak sebat bulması ve istikrara kavuşması.
- Sistematik karşılık: Zamansal olgunlaşma filtresi; sistemdeki köpük ve gürültünün sönümlenerek asli değerin zeminde karar kılması ilkesi.
- LaTeX modeli: $$S(t) = \lim_{\Delta t \to \infty} \left( V_0 \, e^{-\lambda \Delta t} + U \cdot \mathbb{I}_{\{U > 0\}} \right) = U$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $t$ zamanı, $\Delta t$ bekleme ve sebat süresini temsil eder. $V_0 \, e^{-\lambda \Delta t}$ terimi, zamana yayılan duraklama ile sönümlenip yok olan gelip geçici köpük, gürültü ve aceleci unsurları gösterir; burada $\lambda$ sönümlenme katsayısıdır. $U$ ise topluma fayda sağlayan, zeminde sebat eden ve yok olmayan hakiki cevherdir. $\mathbb{I}$ gösterge fonksiyonudur. $\Delta t$ sonsuza veya dengeye vardığında geçici faz sıfırlanır ve geriye yalnızca zeminde karar kılan $U$ değeri kalır; bu da kökün Ra'd [13:17](https://lisan.digital/tr/ayet/13:17.md) ayetindeki dinamiğini modeller.

## Geçtiği ayetler (7 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%83%D8%AB/occurrences?meal=IK

### [Rad 13:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/ayet/13:17.md) — فَيَمْكُثُ

أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَالَتْ أَوْدِيَةٌ بِقَدَرِهَا فَاحْتَمَلَ السَّيْلُ زَبَدًا رَابِيًا وَمِمَّا يُوقِدُونَ عَلَيْهِ فِي النَّارِ ابْتِغَاءَ حِلْيَةٍ أَوْ مَتَاعٍ زَبَدٌ مِثْلُهُ كَذَلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْحَقَّ وَالْبَاطِلَ فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفَاءً وَأَمَّا مَا يَنْفَعُ النَّاسَ فَيَمْكُثُ فِي الْأَرْضِ كَذَلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ

Meal (IK): Göten su indirir de dereler onunla dolar taşar. Üste çıkan köpüğü sel alır götürür. Süslenmek veya yararlanmak için ateşle erittiklerinizin üzerinde de buna benzer bir köpük vardır. Böyle misal verir Allah hak ile batıl için. Köpük; uçar gider, insanlara fayda veren ise yerde kalır. İşte böyle; Allah daha nice misaller verir.

### [İsra 17:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/ayet/17:106.md) — مُكْثٍ

وَقُرْآنًا فَرَقْنَاهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلَى مُكْثٍ وَنَزَّلْنَاهُ تَنْزِيلًا

Meal (IK): Bir de Kur’an’ı insanlara ağır ağır okuman için, bölüm bölüm ve gerektikçe indirdik.

### [Kehf 18:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/ayet/18:3.md) — مَاكِثِينَ

مَاكِثِينَ فِيهِ أَبَدًا

Meal (IK): Orada temelli kalacaklardır.

### [Taha 20:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/ayet/20:10.md) — امْكُثُوا

إِذْ رَأَى نَارًا فَقَالَ لِأَهْلِهِ امْكُثُوا إِنِّي آنَسْتُ نَارًا لَعَلِّي آتِيكُمْ مِنْهَا بِقَبَسٍ أَوْ أَجِدُ عَلَى النَّارِ هُدًى

Meal (IK): Hani o; bir ateş görmüştü de ailesine: Durun, ben bir ateş gördüm. Size ya ondan bir kor getiririm veya ateşin yanında bir yol gösteren bulurum, demişti.

### [Neml 27:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/ayet/27:22.md) — فَمَكَثَ

فَمَكَثَ غَيْرَ بَعِيدٍ فَقَالَ أَحَطْتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ وَجِئْتُكَ مِنْ سَبَأٍ بِنَبَأٍ يَقِينٍ

Meal (IK): Çok geçmeden o geldi ve dedi ki: Senin bilmediğin bir şeyi öğrendim ve sana Sebe’den gerçek bir haber getirdim.

### [Kasas 28:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/ayet/28:29.md) — امْكُثُوا

فَلَمَّا قَضَى مُوسَى الْأَجَلَ وَسَارَ بِأَهْلِهِ آنَسَ مِنْ جَانِبِ الطُّورِ نَارًا قَالَ لِأَهْلِهِ امْكُثُوا إِنِّي آنَسْتُ نَارًا لَعَلِّي آتِيكُمْ مِنْهَا بِخَبَرٍ أَوْ جَذْوَةٍ مِنَ النَّارِ لَعَلَّكُمْ تَصْطَلُونَ

Meal (IK): Musa süreyi doldurunca; ailesi ile birlikte yola çıktı. Tur yanında bir ateş gördü. Ailesine dedi ki: Durun, ben bir ateş gördüm. Olur ki size ondan bir haber, yahut ısınmanız için ateşten bir kor getiririm.

### [Zuhruf 43:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/ayet/43:77.md) — مَاكِثُونَ

وَنَادَوْا يَامَالِكُ لِيَقْضِ عَلَيْنَا رَبُّكَ قَالَ إِنَّكُمْ مَاكِثُونَ

Meal (IK): Ey nöbetçi; Rabbın hiç olmazsa bizi ölüme mahkum etsin, diye çağırışırlar. O da: Siz, böyle kalacaksınız, der.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Oturup bekleyen adam demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والثاء والميم معهما
ك ث م، م ك ث مستعملان فقط كثم: أكثْمَكَ الأمر، أي: أمكنك. وأكْثَمُ: اسم.
مكث: المُكْثُ: الانتظار. والماكِثُ: المنتظر.
وقد مكُثَ مَكاثةً فهو مكيثٌ، أي: رزين لا يعجل. وقوم مكِيثونَ ومُكَثاءُ.

##### Türkçe

**الكاف** ve **الثاء** ve **الميم** bunlarla birlikte

**ك ث م**، **م ك ث** yalnızca kullanılandır. Sadece **كثم**: “İş seni **أكثْمَكَ**”, yani: seni mümkün kıldı. Ve **أكْثَمُ**: bir isimdir.

**مكث**: **المُكْثُ**: bekleyiştir. Ve **الماكِثُ**: bekleyendir.

Ve gerçekten **مكُثَ** **مَكاثةً**; o hâlde o **مكيثٌ**’tir; yani: ağırbaşlıdır, acele etmez. Ve bir kavim **مكِيثونَ** ve **مُكَثاءُ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

المكثُ: اللَبْثُ والانتظار. وقد مَكَثَ ومَكُثَ. والاسم المُكْثُ والمِكْثُ. وتَمَكَّثَ: تَلَبَّثَ. والمِكِّيثى: المُكْثُ. وسار الرجل مُتَمَكِّثاً، أي مُتَلَوِّماً. ورجل مَكيثٌ، أي رَزينٌ.

##### Türkçe

**المكثُ**: **اللَبْثُ** ve bekleme. Ve gerçekten **مَكَثَ** ve **مَكُثَ**. İsim **المُكْثُ** ve **المِكْثُ**’tür. Ve **تَمَكَّثَ**: **تَلَبَّثَ**. Ve **المِكِّيثى**: **المُكْثُ**. Adam **مُتَمَكِّثاً** olarak yürüdü; yani **مُتَلَوِّماً**. Ve **مَكيثٌ** bir adam; yani ağırbaşlı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ث م
كثم ، مكث ، ثكم : ( مستعملة ) .
كثم : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الكثَمَةُ : المرأة الرَّيّا من شرابٍ أو غيره .
وقال الأصمعيّ : وَطْبٌ أكثمُ أي مملُوءٌ وأنشد :
مُذَممةٌ يُمْسِي ويُصبحُ وَطبُهَا
حراماً عَلَى مُعْتَرِّها وهو أَكثمُ
وقال الفراء : هو يَرْمِي من كثمٍ أي من قُربٍ ، وكمَأَةٌ كَاثمةٌ أي غليظةٌ .
وأَكثمُ : من أسماءِ العرب .
ثكم : أهمله الليث .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الثُّكمةُ : المَحَجَّةُ .
وروي عن أم سلمة أنها قالتْ لعثمانَ رضيَ الله عنه : ( تَوَخَّ حيثُ تَوَخّى صاحبَاكَ فإنهُما ثَكَمَا لكَ الحقَّ ثَكْماً ) أي بيَّنا وأَوضحنا حتى تبيّن كأنَّه مَحَجةٌ ظاهرةٌ .
( أبو عبيد عن الأموي ) : ثَكِمَ بالمكَانِ يَثْكُم إِذا أقامَ به ، وثُكَامةُ : اسمُ بلدٍ .
مكث : قال الليث : المُكْثُ : من الانتظار ، ورجلٌ مَكِيثٌ ، وقد مكثَ مَكَاثةً ، وهو الرَّزِينُ الذي لا يَعجَلُ في أمرِه ، وهم المُكثَاءُ ، والمَكيثُونَ ، والماكثُ : المنتظرُ وإن لم يكنْ مكيثاً في الرَّزَانةِ . وقال الله : ( مُّبِينٍ فَمَكَثَ غَيْرَ بَعِيدٍ فَقَالَ أَحَطتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ ) ( النمل : 22 ) .
قال الفراء : قرأها الناسُ بالضمِّ ، وقرأها عاصمٌ بالفتح ( فمكثَ ) .
قال : ومعنى غيرَ بعيد : أي غير طويل من الإقامة .
( قلت ) : اللغة العاليةُ : مكُثَ بالضمِّ جاءَ نادِراً ، ومكَثَ : لُغةٌ ليستْ بالكثيرة وهي القياسُ .
ويقال : تَمكّثَ : إذا انتظرَ أمراً أو أقامَ عليه فهو مُتمكِّثٌ ومُنتظرٌ .
قال الأزهريُّ : يقال : مَكُثَ ومكَثَ بالمكَان إذا لبِثَ ، وأجوَدُهما : مكُثَ .

##### Türkçe

ك ث م
**كثم** , **مكث** , **ثكم** : ( kullanılır ) .
**كثم** : ( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ) : **الكثَمَةُ** : içkiden veya başkasından dolayı kokusu sinmiş kadın .
el-Asma‘î dedi ki: **وَطْبٌ أكثمُ** yani dolu; ve şu beyti okudu:
مُذَممةٌ يُمْسِي ويُصبحُ وَطبُهَا
حراماً عَلَى مُعْتَرِّها وهو أَكثمُ
el-Ferrâ dedi ki: o, **كثمٍ**’den yani yakınlıktan atar; ve **كمَأَةٌ كَاثمةٌ** yani kalın (iri) .
**وأَكثمُ** : Arapların adlarındandır .
**ثكم** : el-Leys onu ihmal etti .
( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ) : **الثُّكمةُ** : ana yol .
Ümmü Seleme’den rivayet olundu ki o, Osman’a -Allah ondan razı olsun- dedi: ( **تَوَخَّ حيثُ تَوَخّى صاحبَاكَ فإنهُما ثَكَمَا لكَ الحقَّ ثَكْماً** ) yani açıkladılar ve aydınlattılar; ta ki o, sanki açık bir ana yol gibi belirgin oldu .
( Ebû Ubeyd, el-Umevî’den ) : **ثَكِمَ بالمكَانِ يَثْكُم** : orada ikamet ettiğinde; ve **ثُكَامةُ** : bir beldenin adıdır .
**مكث** : el-Leys dedi ki: **المُكْثُ** : beklemeden (bir tür) ; ve **رجلٌ مَكِيثٌ** ; ve **مكثَ مَكَاثةً** ; o, işinde acele etmeyen ağırbaşlıdır; ve onlar **المُكثَاءُ** ve **المَكيثُونَ**’dur; ve **الماكثُ** : bekleyendir; ağırbaşlılıkta **مكيثاً** olmasa bile . Allah dedi: ( **مُّبِينٍ فَمَكَثَ غَيْرَ بَعِيدٍ فَقَالَ أَحَطتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ** ) ( en-Neml: 22 ) .
el-Ferrâ dedi ki: insanlar onu zamme ile okudu; Âsım ise fetha ile okudu ( **فمكثَ** ) .
Dedi ki: **غيرَ بعيد**’in manası: yani ikametten uzun olmayan .
( dedim ) : yüksek dil: zamme ile **مكُثَ** nadir olarak geldi; ve **مكَثَ**: çok olmayan bir dildir ve kıyastır .
Ve denir: **تَمكّثَ** : bir işi beklediğinde veya onun üzerinde ikamet ettiğinde; o, **مُتمكِّثٌ** ve bekleyendir .
el-Ezherî dedi ki: **مَكُثَ** ve **مكَثَ بالمكَان** denir; orada kaldığında; ikisinin daha iyisi: **مكُثَ** .

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الميم والكاف وما يثلثهما)
(مكل)  الميم والكاف واللام كلمةٌ تدل على اجتماعِ ماء. ومَكَلَت البئرُ: اجتمعَ ماؤُها في وَسَطها. ومجتمع الماء مَُكْلَة. وبئر مَكُول، والجمع مُكُل.
(مكن)  الميم والكاف والنون كلمةٌ واحدة. المَكْن: بَيض الضَّبّ. وضَبٌّ مَكُونٌ. [قال]:
ومَكْنُ الضِّباب طَعامُ العُرَيبِ ***	ولا تَشتهيهِ نفوسُ العَجَمْ([1])والمكُنات: أوكار الطّير، ويقال مَكِنات([2]).
(مكا)  الميم والكاف والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على معان ثلاثة: أحدها شيءٌ من الأصوات، والآخَر خشونة في الشيء، والآخِر ضربٌ من العَسَل.
فالأوَّل مكا يمكو: صَفَر في يَدِهِ وقد جَمَعها، مُكَاءً([3]). قال عنترة:
* تمكُو فَريصتُه كشِدق الأعلم([4]) *
يصف طعنةً [تسمع] لها صوتاً حين تنفرِج وتنضمّ([5]). والمُكَّاء: طائرٌ، سمِّي لأنه يمكو. قال:
إذا غَرَّدَ المُكَّاءُ في غيرِ روضةٍ *** فوَيلٌ لأهل الشَّاءِ والحُمُراتِ([6])ويقولون: مَكَتِ اسْتُه تمكُو، إذا حَبَق. وأمَّا المَكَا والمَكْو فمجثِمُ الأرنب. قال الطرِمّاح:
* كم بِهِ من مَكْوِ وحشِيَّةٍ([7]) *
والأخرى قولهم: مَكِيَتْ يدُه تَمْكَى مَكَىً: غلُظت وخَشُنت.
والثالثة تمكَّى، إذا توضّأ. قال:
* كالمتَمكِّي بدمِ القتيل([8]) *
وأصله قولهم تمكّى الفَرَس: حكَّ عينَه بركبَتِه([9]).
(مكث)  الميم والكاف والثاء كلمةٌ تدلُّ على توقف وانتظار. ومَكَثَ مَكْثاً ومُكْثاً ورجل مَكِيث: رزينٌ غير عجول. ومَكَثَ ومَكُثَ والتمكُّث: الانتظار.
(مكد)  الميم والكاف والدال كلمةٌ تدلُّ على ثباتٍ. ومَكَدَ بالمكان: أقام. قال أبو عبيد: وهو من قولهم: ناقَةٌ مَكُودٌ، إذا ثَبَت غُزْرُها. ويقال إنَّ البئر الماكدة: التي ثبت ماؤُها على قَرْنٍ واحد لا يتغيَّر. والقَرْن. قرْن القامة.
(مكر)  الميم والكاف والراء كلمتانِ متباينتان: إحداهما المَكْر: الاحتيال والخِداع. ومَكَرَ به يمكُر. والأخرى المَكْر: خَدَالة السَّاق. وامرأةٌ ممكورة السَّاقَين.
(مكس)  الميم والكاف والسين كلمةٌ تدلُّ على جَبْيِ مالٍ وانتقاصٍ من الشيء. ومَكَس، إذا جَبَى. والمَكْسُ: الجِباية قال زُهير([10]):
وفي كلِّ أسواقِ العراقِ إتاوةٌ ***	وفي كلَّ ما باعَ امرؤٌ مَكْسُ دِرهم([11])والله أعلم بالصواب.
--------------ـــ
([1]) لأبي الهندي، واسمه عبد المؤمن بن عبد القدوس. اللسان (مكن). وهو من أبيات في الحيوان (6: 88-89) وعيون الأخبار (3: 210) ومحاضرات الراغب (2: 303) والفصول والغايات للمعري 471. وانظر المخصص (16: 83/17: 10).
([2]) ضبطت في اللسان والقاموس بفتح فضم، ثم بفتح فكسر. وأثبت هذين الضبطين من المجمل.
([3]) في اللسان: "مكا يمكو مكواً ومكاء: صفر بفيه. قال بعضهم: هو أن يجمع بين أصابع يديه ثم يدخلها في فمه ثم يصفر فيها".
([4]) من معلقته. وصدره: * وحليل غانية تركت مجدلا *
([5]) في المجمل: "يصف الطعنة حين يسمع صوتها تنفرج وتنضم".
([6]) البيت بدون نسبة في اللسان (مكا) وأمالي القالي (2: 32) والمخصص (16: 39) والصاحبي 210 والاقتضاب 354. وقد سبق بدون نسبة في (حمر).
([7]) استشهد بهذا الصدر في اللسان (مكا). وعجزه كما في ديوان الطرماح 96:
* قيض في منتثل أو شيام *
([8]) لعنترة الطائي في اللسان (مكا). وصدره: * إنك والجور على سبيل *
([9]) في الأصل: "عنه بركبتيه"، صوابه في المجمل واللسان.
([10]) كذا. والصواب أنه جابر بن حني الثعلبي، كما في اللسان (مكس). وقصيدته في المفضليات  (2: 8-12).
([11]) رواية اللسان: "أفي كل".

ـ

##### Türkçe

(باب **الميم** و**الكاف** وما يثلثهما)
(**مكل**)  **الميم** ve**الكاف** ve**اللام** bir kelimedir; suyun toplanmasına delâlet eder. Ve **مَكَلَت** kuyu: suyu ortasında toplandı. Ve suyun toplandığı yer **مَُكْلَة**’dir. Ve **مَكُول** kuyu; çoğulu **مُكُل**.

(**مكن**)  **الميم** ve**الكاف** ve**النون** tek bir kelimedir. **المَكْن**: kelerin yumurtasıdır. Ve **مَكُونٌ** keler. [Dedi]:
ومَكْنُ الضِّباب طَعامُ العُرَيبِ ***	ولا تَشتهيهِ نفوسُ العَجَمْ([1])
Ve **المكُنات**: kuşların yuvalarıdır; ve **مَكِنات** denir([2]).

(**مكا**)  **الميم** ve**الكاف** ve illetli harf, sahih bir asıldır; üç mânaya delâlet eder: birincisi seslerden bir şey; diğeri şeyde bir kabalık; diğeri balın bir türü.
Birincisi: **مكا يمكو**: elinde ıslık çaldı, onu toplamışken; **مُكَاءً**([3]). **عنترة** dedi:
* تمكُو فَريصتُه كشِدق الأعلم([4]) *
Bir mızrak darbesini vasfeder; [işitilir] ona bir ses, ayrılıp birleştiği zaman([5]). Ve **المُكَّاء**: bir kuştur; **يمكو** ettiği için adlandırıldı. Dedi:
إذا غَرَّدَ المُكَّاءُ في غيرِ روضةٍ *** فوَيلٌ لأهل الشَّاءِ والحُمُراتِ([6])
Ve derler: **مَكَتِ اسْتُه تمكُو**; yellenince. Ve **المَكَا** ve**المَكْو** ise tavşanın çömeldiği yerdir. **الطرِمّاح** dedi:
* كم بِهِ من مَكْوِ وحشِيَّةٍ([7]) *
Ve diğeri onların sözü: **مَكِيَتْ** eli **تَمْكَى مَكَىً**: kalınlaştı ve kabalaştı.
Ve üçüncüsü: **تمكَّى**; abdest aldığı zaman. Dedi:
* كالمتَمكِّي بدمِ القتيل([8]) *
Ve aslı onların sözü: **تمكّى** at: gözünü diziyle kaşıdı([9]).

(**مكث**)  **الميم** ve**الكاف** ve**الثاء** bir kelimedir; durma ve beklemeye delâlet eder. Ve **مَكَثَ** **مَكْثاً** ve**مُكْثاً**; ve **مَكِيث** adam: ağırbaşlı, aceleci olmayan. Ve **مَكَثَ** ve**مَكُثَ** ve**التمكُّث**: beklemedir.

(**مكد**)  **الميم** ve**الكاف** ve**الدال** bir kelimedir; sebat etmeye delâlet eder. Ve **مَكَدَ** yerde: ikamet etti. **أبو عبيد** dedi: ve o, onların sözündendir: **ناقَةٌ مَكُودٌ**; sütü bol oluşu sabit olunca. Ve denir ki **البئر الماكدة**: suyu tek bir **قَرْن** üzerinde sabit olan, değişmeyen. Ve **القَرْن**: boyun **قرْن**’ı.

(**مكر**)  **الميم** ve**الكاف** ve**الراء** birbirinden ayrı iki kelimedir: birincisi **المَكْر**: hile ve aldatmadır. Ve **مَكَرَ** onunla **يمكُر**. Ve diğeri **المَكْر**: bacağın incik kısmının gevşekliğidir. Ve **ممكورة السَّاقَين** kadın.

(**مكس**)  **الميم** ve**الكاف** ve**السين** bir kelimedir; mal toplama ve şeyden eksiltmeye delâlet eder. Ve **مَكَس**; topladığı zaman. Ve **المَكْسُ**: tahsil (vergi toplama)dır. **زُهير**([10]) dedi:
وفي كلِّ أسواقِ العراقِ إتاوةٌ ***	وفي كلَّ ما باعَ امرؤٌ مَكْسُ دِرهم([11])
Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
--------------ـــ
([1]) Ebû’l-Hindî’nindir; adı عبد المؤمن بن عبد القدوس’tur. **اللسان** (**مكن**). Ve o, **الحيوان** (6: 88-89) ve**عيون الأخبار** (3: 210) ve**محاضرات الراغب** (2: 303) ve**الفصول والغايات** li’l-Ma‘arrî 471’deki beyitlerdendir. Ve**المخصص** (16: 83/17: 10)’a bak.
([2]) **اللسان** ve**القاموس**’ta fetha sonra damme ile, sonra fetha sonra kesra ile ضبط edildi. Ve bu iki ضبطı **المجمل**’den sabit kıldım.
([3]) **اللسان**’da: “**مكا يمكو مكواً ومكاء**: ağzıyla ıslık çaldı. Bazıları dedi: o, iki elinin parmakları arasında toplar, sonra onları ağzına sokar, sonra onların içinde ıslık çalar.”
([4]) Muallakasındandır. Ve صدر’ü: * وحليل غانية تركت مجدلا *
([5]) **المجمل**’de: “mızrak darbesini vasfeder; sesi işitildiği zaman ayrılır ve birleşir.”
([6]) Beyit nisbesiz olarak **اللسان** (**مكا**) ve**أمالي القالي** (2: 32) ve**المخصص** (16: 39) ve**الصاحبي** 210 ve**الاقتضاب** 354’tedir. Ve daha önce nisbesiz olarak (**حمر**)’de geçti.
([7]) Bu صدر ile **اللسان** (**مكا**)’da istişhad edildi. Ve عجز’ü **ديوان الطرماح** 96’da olduğu üzere:
* قيض في منتثل أو شيام *
([8]) **عنترة الطائي**’nindir; **اللسان** (**مكا**)’dadır. Ve صدر’ü: * إنك والجور على سبيل *
([9]) Asılda: “عنه بركبتيه”; doğrusu **المجمل** ve**اللسان**’dadır.
([10]) Böyle. Ve doğrusu onun **جابر بن حني الثعلبي** olduğudur; **اللسان** (**مكس**)’ta olduğu üzere. Ve kasidesi **المفضليات** (2: 8-12)’dedir.
([11]) **اللسان** rivayeti: “أفي كل”.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- المكث: ثبات مع انتظار، يقال: مكث مكثا. قال تعالى: ﴿فمكث غير بعيد﴾ [النمل/22]، وقرئ: ﴿مكث﴾ (وهي قراءة جميع القراء إلا عاصما وروحا. الإتحاف ص 335)، قال: ﴿إنكم ماكثون﴾ [الزخرف/77]، ﴿قال لأهله امكثوا﴾ [القصص/29].

##### Türkçe

- **المكث**: bekleyiş ile birlikte sebat; şöyle denir: **مكث** **مكثا**. Yüce Allah dedi ki: ﴿فمكث غير بعيد﴾ [النمل/22]; ve şöyle okunmuştur: ﴿مكث﴾ (ve bu, **عاصما** ve **روحا** hariç bütün kurrânın kıraatidir. **الإتحاف** s. 335); dedi: ﴿إنكم ماكثون﴾ [الزخرف/77], ﴿قال لأهله امكثوا﴾ [القصص/29].

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

المُكْثُ: الأَناةُ واللَّبَثُ والانتظار؛ مَكَثَ يَمْكُثُ، ومَكُثَ مَكْثاً ومُكْثاً ومُكوثاً ومَكاثاً ومَكاثةً ومِكِّيثَى؛ عن كراع واللحياني، يمدّ ويقصر. وتَمَكَّثَ: مَكَثَ.
والمَكِيثُ: الرَّزينُ الذي لا يَعْجَل في أَمره، وهم المُكَثاءُ والمَكِيثون، ورجل مَكِيثٌ أَي رَزِينٌ؛ قال أَبو المُثَلَّمِ يعاتب صخراً:أَنَسْلَ بَني شِعارَةَ، مَن لِصَخْرٍ؟
فإِنِّي عن تَقَفُّرِكم مَكِيثُ
قوله: عن تَقَفُّرِكم أَي عن أَن أَقتفي آثاركم، ويروى عن تفقركم أَي أَن أَعْمَلَ بكم فاقِرَةً.
والماكِثُ: المُنْتَظِرُ، وإِن لم يكن مَكِيثاً في الرِّزانة. وقول الله عز وجل: فمَكُثَ غير بعيدٍ؛ قال الفراء: قرأَها الناس بالضم، وقرأَها عاصم بالفتح: فمَكَثَ؛ ومعنى غيرَ بعيدٍ أَي غيرَ طويل، من الإِقامة. قال أَبو منصور: اللغة العالية مَكُثَ، وهو نادر؛ ومَكَثَ جائزة وهو القياس. قال: وتَمَكَّثَ إِذا انتَظَر أَمْراً وأَقام عليه، فهو مُتَمَكِّثٌ منتظِر. وتَمَكَّثَ: تَلَبَّث.
والمُكْثُ: الإِقامةُ مع الانتظار والتَّلَبُّث في المكان، والاسم المُكْث والمِكْثُ، بضم الميم وكسرها. والمِكِّيثَى مثل الخِصِّيصَى: المُكْثُ. وسار الرجلُ مُتَمَكِّثاً أَي مُتَلَوِّماً. وفي الحديث أَنه توضَّأَ وضوءاً مَكِيثاً أَي بطيئاً مُتأَنّياً غيرَ مستعجل. ورجل مَكِيثٌ: ماكِث. والمَكيثُ أَيضاً: المُقيم الثابت؛ قال كثير:
وعَرَّسَ بالسَّكرانِ يَومَين، وارتكَى
يَجرُّ، كما جَرَّ المَكِيثُ المُسافرُ

##### Türkçe

**المُكْثُ**: ağırdan alma ve **اللَّبَثُ** ve bekleme; **مَكَثَ يَمْكُثُ**,
ve **مَكُثَ** **مَكْثاً** ve **مُكْثاً** ve **مُكوثاً** ve **مَكاثاً** ve **مَكاثةً** ve **مِكِّيثَى**; Kırâ‘’dan
ve el-Lihyânî’den; uzatılır ve kısaltılır. Ve **تَمَكَّثَ**: **مَكَثَ**.
Ve **المَكِيثُ**: işinde acele etmeyen ağırbaşlı; onlar **المُكَثاءُ**
ve **المَكِيثون**’dur; ve bir adam **مَكِيثٌ** yani ağırbaşlı; Ebû’l-Müsellem dedi, azarlayarak
Sahr’ı:

**أَنَسْلَ بَني شِعارَةَ، مَن لِصَخْرٍ؟
فإِنِّي عن تَقَفُّرِكم مَكِيثُ**

Onun sözü: **عن تَقَفُّرِكم** yani sizin izlerinizi takip etmemden; ve **عن تفقركم** diye rivayet edilir, yani
sizinle bir felâket işlemem.
Ve **والماكِثُ**: bekleyen; ağırbaşlılıkta **مَكِيثاً** olmasa bile. Ve Allah’ın sözü
azze ve celle: **فمَكُثَ غير بعيدٍ**; Ferrâ dedi: insanlar onu damme ile okudu, ve onu
Âsım fetha ile okudu: **فمَكَثَ**; ve **غيرَ بعيدٍ**’in manası, ikametten, yani uzun olmayan. Ebû
Mansûr dedi: yüksek dil **مَكُثَ**’tur, ve o nadirdir; ve **مَكَثَ** câizdir ve o kıyastır.
Dedi: ve **تَمَكَّثَ** bir işi beklediğinde ve onun üzerinde ikamet ettiğinde; o hâlde o **مُتَمَكِّثٌ**
bekleyendir. Ve **تَمَكَّثَ**: **تَلَبَّث**.
Ve **المُكْثُ**: mekânda bekleme ve **التَّلَبُّث** ile birlikte ikamet; ve isim
**المُكْث** ve **المِكْثُ**’tur, mîm’in dammesi ve kesresiyle. Ve **المِكِّيثَى** **الخِصِّيصَى** gibidir:
**المُكْثُ**. Ve adam **مُتَمَكِّثاً** yürüdü, yani **مُتَلَوِّماً**. Ve hadiste: onun abdest aldığı,
**وضوءاً مَكِيثاً** yani yavaş, ağırdan alan, acele etmeyen. Ve bir adam **مَكِيثٌ**: **ماكِث**.
Ve **المَكيثُ** ayrıca: yerleşik, sabit olan; Kesîr dedi:

**وعَرَّسَ بالسَّكرانِ يَومَين، وارتكَى
يَجرُّ، كما جَرَّ المَكِيثُ المُسافرُ**

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* م ك ث * * المُكْثُ * اللبث والانتظار وبابه نصر و * مَكُثَ * أيضا بالضم * مَكْثاً * بفتح الميم والاسم * المُكْثُ * و * المِكْثُ * بضم الميم وكسرها و * تَمَكَّثَ * تلبث

##### Türkçe

* م ك ث * * **المُكْثُ** * durup kalma ve bekleme; babı **نصر**’dır. Ve **مَكُثَ** da (vardır) zamme ile. **مَكْثاً** (mîm’in fethasıyla); isim: **المُكْثُ** ve **المِكْثُ** (mîm’in zammesi ve kesresiyle). Ve **تَمَكَّثَ**: durup kaldı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

المكث، مثلثا، ويحرك، والمكيثى  مثال الخصيصى، عن كراع واللحياني، ويقصر  ويمد، والمكوث والمكثان، بضمهما  والمكاث والمكاثة بفتحهما: الأناة و  اللبث  والانتظار. ويقال: المكث: الإقامة مع الانتظار والتلبث في المكان.  والفعل كنصر وكرم  . قال الله عز وجل  فمكث غير بعيد  قال الفراء: قرأها الناس بالضم، وقرأها عاصم بالفتح، ومعنى  غير بعيد  : غير طويل من الإقامة. قال أبو منصور: اللغة العالية مكث، وهو نادر، ومكث جائزة، وهو القياس.  والتمكث: التلبث  وقال أبو منصور: تمكث، إذا انتظر أمرا. وأقام عليه، فهو متمكث منتظر. التمكث أيضا:  التلوم  ، يقال: سار الرجل متمكثا، أي متلوما.  والمكيث، كأمير: الرزين  الذي لا يعجل في أمره، وهم المكثاء والمكيثون، قال أبو المثلم يعاتب صخرا:
  أنسل بنى شعارة من لصخر                      فإني عن تقفر كم مكـيث وفي شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ومن المجاز: فلان مكيث الكلام، أي بطيئة. مكيث بن عمرو بن جراد الجهنى  جد رافع وجندب الصحابيين  رضى الله عنهما، هكذا في النسخ، والصواب والد، بدل جد، شهد رافع الحديبية، وولى جندب صدقات جهينة. مكيث  والد جناب  ، عن سلم بن عبد الله بن حبيب. مكيث  جد الحارث بن رافع  روى عن أبيه المذكور. والماكث: المنتظر وإن لم يكن مكيثا في الرزانة، وفي الحديث:  أنه توضأ وضوءا مكيثا  أي بطيئا متأنيا غير مستعجل، ورجل مكيث: ماكث. والمكيث أيضا: المقيم الثابت، قال كثير:
  وعرس بالسكران يومين وارتكى                      يجر كما جرى المكيث المسافر

##### Türkçe

**المكث**; üç vecih üzere (okunur), ve harekelenir; ve **المكيثى** (da vardır), **الخصيصى** misali, Kıra‘ ve el-Lihyânî’den; ve kısaltılır ve uzatılır. Ve **المكوث** ve **المكثان**, ikisinin de dammesiyle; ve **المكاث** ve **المكاثة** ikisinin de fethasıyla: teenni ve **اللبث** ve bekleyiştir. Ve denilir: **المكث**: bekleyiş ve **التلبث** ile birlikte mekânda ikamet etmektir. Fiil, **نصر** ve **كرم** gibi (çekilir). Aziz ve celil Allah dedi ki: **فمكث غير بعيد**. el-Ferrâ dedi: İnsanlar onu damme ile okudu; Âsım onu fetha ile okudu; ve **غير بعيد**’in manası: ikametten uzun olmayan (süre)dir. Ebû Mansûr dedi: Yüksek (fasih) lugat **مكث**’tir; o nadirdir. Ve **مكث** câizdir; o kıyastır.

Ve **التمكث**: **التلبث**’tir. Ebû Mansûr dedi: **تمكث**, bir işi beklediği zaman; ve onun üzerinde ikamet etti; o hâlde o, bekleyen **متمكث**’tir. **التمكث** ayrıca: **التلوم**’dur; denilir: Adam **متمكثا** yürüdü; yani **متلوما**.

Ve **المكيث**, **أمير** gibi: ağırbaşlıdır; işinde acele etmeyen (kimsedir). Onlar **المكثاء** ve **المكيثون**’dur. Ebû’l-Muthallam, Sahr’ı azarlayarak dedi:

أنسل بنى شعارة من لصخر                      فإني عن تقفر كم مكـيث

Ve İbn Ebî’l-Hadîd’in Şerhu Nehcü’l-Belâğa’sında: Mecazdan olarak: Falan **مكيث الكلام**’dır; yani yavaştır.

**مكيث بن عمرو بن جراد الجهنى**; Râfi‘ ve Cündüb sahâbîlerinin -Allah onlardan razı olsun- dedesi; nüshalarda böyle (geçer); doğrusu, dede yerine baba (**والد**)dır. Râfi‘ Hudeybiye’ye şahit oldu; Cündüb, Cüheyne sadakalarına vali kılındı. **مكيث**; Selm b. Abdullah b. Habîb’den, **جناب**’ın babasıdır. **مكيث**; **الحارث بن رافع**’in dedesidir; zikredilen babasından rivayet etti.

Ve **الماكث**: ağırbaşlılıkta **مكيث** olmasa bile bekleyendir. Hadiste: “Onun, **وضوءا مكيثا** ile abdest aldığı” (vardır); yani yavaş, teenni ile, acele etmeyen. Ve **مكيث** adam: **ماكث**’tir. Ve **المكيث** ayrıca: yerleşik, sabit olandır. Kesîr dedi:

وعرس بالسكران يومين وارتكى                      يجر كما جرى المكيث المسافر

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَكَثَ
1 مَكَثَ ذ , aor. مَكُثَ ; and مَكُثَ, aor. مَكُثَ ; inf. n. مَكْثٌ [with which مُكْثٌ and مِكثٌ (see below) are syn.] and مِكِّيثَى (S, K) [like خِصِّيصَى, q. v.,] and مِكِّيثَآءُ [like خِصِّيصَآءُ] and مَكَثٌ and مُكُوثٌ and مُكْثَانٌ (K) and مَكَاثٌ and مَكَاثَةٌ [which last is the inf. n. of مَكُثَ]; (TA;) He tarried; tarried and waited, or expected; (S, K;) was patient, and tarried, and waited, or expected: or he tarried, stayed, or stopped, expecting: loitered; tarried; stayed; waited; paused in expectation; فِى مَكَانٍ in a place. (TA.) [In like manner,] ↓ تمكّث He loitered; tarried; stayed; waited; paused in expectation. (S, K.)

5 تَمَكَّثَ see 1.

مُكْثٌ
مُكْثٌ ذ and ↓ مِكْثٌ, substs., from مَكَثَ or مَكُثَ, A tarrying; tarrying and waiting, or expecting; &c. (S, A.)

مِكْثٌ
مِكْثٌ ذ : see مُكْثٌ.

مَكِيثٌ
مَكِيثٌ ذ Grave: (S, K:) who does not hasten in his affair: pl. مُكَثَآءُ and مَكِيثُونَ. (TA.) ― -b2- مَكِيثُ الكَلَامِ (tropical:) Slow of speech. (Ibn-Abi-l- Hadeed.) ― -b3- Also مَكِيثٌ A man remaining; staying; abiding; remaining fixed, or stationary. (TA.)

سَارَ الرَّجُلُ مُتَمَكِّثًا
سَارَ الرَّجُلُ مُتَمَكِّثًا ذ The man journeyed, or proceeded, loitering; syn. مُتَلَوِّمًا. (S.)

##### Türkçe

مَكَثَ
1 **مَكَثَ** ذ , muzâri‘ **مَكُثَ** ; ve **مَكُثَ**, muzâri‘ **مَكُثَ** ; mastar ismi **مَكْثٌ** [ki onunla **مُكْثٌ** ve **مِكثٌ** (aşağıya bak) eşanlamlıdır.] ve **مِكِّيثَى** (S, K) [**خِصِّيصَى** gibi, bkz.] ve **مِكِّيثَآءُ** [**خِصِّيصَآءُ** gibi] ve **مَكَثٌ** ve **مُكُوثٌ** ve **مُكْثَانٌ** (K) ve **مَكَاثٌ** ve **مَكَاثَةٌ** [sonuncusu **مَكُثَ**’un mastar ismidir]; (TA;) O, oyalandı; oyalandı ve bekledi yahut umdu; (S, K;) sabretti, ve oyalandı, ve bekledi yahut umdu: yahut o, umarak oyalandı, kaldı, yahut durdu: ağırdan aldı; oyalandı; kaldı; bekledi; umarak durakladı; **فِى مَكَانٍ** bir yerde. (TA.) [Aynı şekilde,] ↓ **تمكّث** O, ağırdan aldı; oyalandı; kaldı; bekledi; umarak durakladı. (S, K.)

5 **تَمَكَّثَ**: 1’e bak.

مُكْثٌ
**مُكْثٌ** ذ ve ↓ **مِكْثٌ**, isimler, **مَكَثَ**’tan yahut **مَكُثَ**’tan, Bir oyalanma; oyalanma ve bekleme, yahut umma; vb. (S, A.)

مِكْثٌ
**مِكْثٌ** ذ : **مُكْثٌ**’e bak.

مَكِيثٌ
**مَكِيثٌ** ذ Ağırbaşlı: (S, K:) işinde acele etmeyen: çoğulu **مُكَثَآءُ** ve **مَكِيثُونَ**. (TA.) ― -b2- **مَكِيثُ الكَلَامِ** (mecaz:) sözü yavaş olan. (Ibn-Abi-l- Hadeed.) ― -b3- Ayrıca **مَكِيثٌ**: kalan bir adam; duran; ikamet eden; sabit kalan, yahut hareketsiz. (TA.)

سَارَ الرَّجُلُ مُتَمَكِّثًا
**سَارَ الرَّجُلُ مُتَمَكِّثًا** ذ Adam, ağırdan alarak yolculuk etti, yahut ilerledi; eşanlamlısı **مُتَلَوِّمًا**. (S.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَكَثَ
مَكَثَ U ( n. ac. مَكْث 1 ,  مِكْث 2 ,  مُكْث 3 ,  مَكَث 4 ,  مُكُوْث 27 ,  مِكِّيْثَى 30ya ,  مُكْثَاْن 35 &
a.  مِكِّيْثَآء ) [ Bi ], Stopped, tarried, lingered, loitered, sojourned in.

b.  Waited; paused.

c.  [ 'Ala ], Persevered in.

مَكُثَ
مَكُثَ U ( n. ac. مَكَاْثَة 22t ),
a.  Was patient.

b.  see supra (a) .

أَمْكَثَ
أَمْكَثَ IV ,
a.  Made to stay.

تَمَكَّثَ
تَمَكَّثَ V
a.  [ Bi ],  see I (a) .

b.  [ Fī ], Dawdled over.

مَكْث
مَكْث 1 ,
a.  Waiting; expectation. - Sojourn.

c.  Pause, delay.

مِكْث
مِكْث 2 ,  مُكْث 3 ,
a.  see 1 .

مَاْكِث
مَاْكِث 21 ,
a.  Waiting &c.; expectant.

مَكِيْث
مَكِيْث 25 ,
a.  see 21 .

b.  ( pl. مُكَثَآءُ 43 &  reg. ), Grave, sedate; deliberate; slow.

c.  Fixed, stationary.

مُتَمَكِّثًا
مُتَمَكِّثًا
a.  Slowly.

عَلَى مُكْثٍ
عَلَى مُكْثٍ
a.  At intervals, intermittently.

##### Türkçe

**مَكَثَ**
**مَكَثَ** U (mast. **مَكْث** 1, **مِكْث** 2, **مُكْث** 3, **مَكَث** 4, **مُكُوْث** 27, **مِكِّيْثَى** 30ya, **مُكْثَاْن** 35 & a. **مِكِّيْثَآء**) [Bi], Durdu, kaldı, oyalanıp kaldı, aylakça oyalanıp kaldı, içinde ikamet etti.

b. Bekledi; durakladı.

c. ['Ala], İçinde sebat etti.

**مَكُثَ**
**مَكُثَ** U (mast. **مَكَاْثَة** 22t),
a. Sabırlı oldu.

b. yukarıya bak (a).

**أَمْكَثَ**
**أَمْكَثَ** IV,
a. Kalmasını sağladı.

**تَمَكَّثَ**
**تَمَكَّثَ** V
a. [Bi], I (a)’ya bak.

b. [Fī], Üzerinde ağırdan aldı.

**مَكْث**
**مَكْث** 1,
a. Bekleme; intizar. - İkamet.

c. Duraklama, gecikme.

**مِكْث**
**مِكْث** 2, **مُكْث** 3,
a. 1’e bak.

**مَاْكِث**
**مَاْكِث** 21,
a. Bekleyen vb.; intizar eden.

**مَكِيْث**
**مَكِيْث** 25,
a. 21’e bak.

b. (çoğ. **مُكَثَآءُ** 43 & kıyasî), Ağırbaşlı, vakur; teenni ile hareket eden; yavaş.

c. Sabit, hareketsiz.

**مُتَمَكِّثًا**
**مُتَمَكِّثًا**
a. Yavaşça.

**عَلَى مُكْثٍ**
**عَلَى مُكْثٍ**
a. Aralıklarla, fasılalı olarak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

مكث
مَكَثَ - يَمْكُثُ - مُكْث - مَاكِث - مَاكِثُوْن
مَكَثَ - يَمْكُثُ + كائن + في مكان: يظل في موقعه المكاني من غير تغيير أوانتقال
مُكْث: على وزن " فُعْل " اسم فعل من " مَكَثَ - يَمْكُثُ ": البقاء في موقع أو على فعل من غيرانتقال أو تغيير
على مُكْث: على ثبات ودون تنقل
﴿وقرآنا فرقناه لتقرأه على الناس على مكث﴾: لتقرأ كُلَّ فِرْقَةٍ من القرآن وحدها على ثبات ومن غير تنقل إلى غيرها، إلى أن يفرغوا من كتابة وحفظ ما تقرأه من الفرقة من القرآن
مَاكِث: اسم فاعل صفة مشبهة من " مَكَثَ - يَمْكُثُ ": الذي يظل في مكانه لايغادره ولا يفارقه
مَاكِثُوْن: جمع " مَاكِث "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الإقامة في موقع مدة قصيرة"، وهي:
لَبَثُ - يَلْبَثُ، مَكَثَ - يَمْكُثُ، عَمَر - يَعْمُرُ، سَكَنَ - يَسْكُنُ (المتعدي)، زارَ - يَزوْرُ، بَاتَ - يَبيْتُ

مكث - يمكث - أمكثوا
 	﴿إذ رأى نارا فقال لأهله امكثوا إني آنست نارا لعلي آتيكم منها بقبس أو أجد على النار هدى(10)﴾ طه ﴿فلما قضى موسى الأجل وسار بأهله آنس من جانب الطور نارا قال لأهله امكثوا إني آنست نارا لعلي آتيكم منها بخبر أو جذوة من النار لعلكم تصطلون(29)﴾ القصص
 	﴿أنزل من السماء ماء فسالت أودية بقدرها فاحتمل السيل زبدا رابيا ومما يوقدون عليه في النار ابتغاء حلية أو متاع زبد مثله كذلك يضرب الله الحق والباطل فأما الزبد فيذهب جفاء وأما ما ينفع الناس فيمكث في الأرض كذلك يضرب الله الأمثال(17)﴾ الرعد
 	﴿فمكث غير بعيد فقال أحطت بما لم تحط به وجئتك من سبإ بنبإ يقين(22)﴾ النمل
ماكث - ماكثون - ماكثين
﴿ماكثين فيه أبدا (3)﴾ الكهف ﴿ونادوا يامالك ليقض علينا ربك قال إنكم ماكثون (77)﴾ الزخرف
على مكث
﴿وقرآنا فرقناه لتقرأه على الناس على مكث ونزلناه تنزيلا(106)﴾ الإسراء
مختار الصحاح
● [مكث] م ك ث: المُكْثُ اللبث والانتظار وبابه نصر و مَكُثَ أيضا بالضم مَكْثاً بفتح الميم والاسم المُكْثُ و المِكْثُ بضم الميم وكسرها و تَمَكَّثَ تلبث
الراغب
مكث
- المكث: ثبات مع انتظار، يقال: مكث مكثا. قال تعالى: }فمكث غير بعيد﴿[النمل/22]، وقرئ:﴾مكث﴿(وهي قراءة جميع القراء إلا عاصما وروحا. الإتحاف ص 335)، قال:﴾إنكم ماكثون﴿[الزخرف/77]،﴾قال لأهله امكثوا{ [القصص/29].
ملخص اللسان:
1.     المُكْثُ: الأَناةُ واللَّبَثُ والانتظار؛ مَكَثَ يَمْكُثُ، ومَكُثَ مَكْثاً ومُكْثاً ومُكوثاً ومَكاثاً ومَكاثةً ومِكِّيثَى؛
2.     والمَكِيثُ: الرَّزينُ الذي لا يَعْجَل في أَمره
3.     والماكِثُ: المُنْتَظِرُ، وتَمَكَّثَ إِذا انتَظَر أَمْراً وأَقام عليه، فهو مُتَمَكِّثٌ  منتظِر. وتَمَكَّثَ: تَلَبَّث.والمُكْثُ: الإِقامةُ مع الانتظار والتَّلَبُّث في المكان، والاسم  المُكْث والمِكْثُ، بضم الميم وكسرها
4.     فمَكَثَ غير بعيدٍ ، ومعنى غيرَ بعيدٍ أَي غيرَ طويل، من الإِقامة
5.     وسار الرجلُ مُتَمَكِّثاً أَي مُتَلَوِّماً. وفي الحديث أَنه توضَّأَ وضوءاً مَكِيثاً أَي بطيئاً مُتأَنّياً غيرَ مستعجل.
6.     ورجل مَكِيثٌ: ماكِث.  والمَكيثُ أَيضاً: المُقيم الثابت؛
لسان العرب
● -   مكث: المُكْثُ: الأَناةُ واللَّبَثُ والانتظار؛ مَكَثَ يَمْكُثُ،  ومَكُثَ مَكْثاً ومُكْثاً ومُكوثاً ومَكاثاً ومَكاثةً ومِكِّيثَى؛ عن كراع  واللحياني، يمدّ ويقصر. وتَمَكَّثَ: مَكَثَ.  والمَكِيثُ: الرَّزينُ الذي لا يَعْجَل في أَمره، وهم المُكَثاءُ  والمَكِيثون، ورجل مَكِيثٌ أَي رَزِينٌ؛ قال أَبو المُثَلَّمِ يعاتب  صخراً:أَنَسْلَ بَني شِعارَةَ، مَن لِصَخْرٍ؟  فإِنِّي عن تَقَفُّرِكم مَكِيثُ  قوله: عن تَقَفُّرِكم أَي عن أَن أَقتفي آثاركم، ويروى عن تفقركم أَي  أَن أَعْمَلَ بكم فاقِرَةً.  والماكِثُ: المُنْتَظِرُ، وإِن لم يكن مَكِيثاً في الرِّزانة. وقول الله  عز وجل: فمَكُثَ غير بعيدٍ؛ قال الفراء: قرأَها الناس بالضم، وقرأَها  عاصم بالفتح: فمَكَثَ؛ ومعنى غيرَ بعيدٍ أَي غيرَ طويل، من الإِقامة. قال  أَبو منصور: اللغة العالية مَكُثَ، وهو نادر؛ ومَكَثَ جائزة وهو القياس.  قال: وتَمَكَّثَ إِذا انتَظَر أَمْراً وأَقام عليه، فهو مُتَمَكِّثٌ  منتظِر. وتَمَكَّثَ: تَلَبَّث.  والمُكْثُ: الإِقامةُ مع الانتظار والتَّلَبُّث في المكان، والاسم  المُكْث والمِكْثُ، بضم الميم وكسرها. والمِكِّيثَى مثل الخِصِّيصَى:  المُكْثُ. وسار الرجلُ مُتَمَكِّثاً أَي مُتَلَوِّماً. وفي الحديث أَنه توضَّأَ  وضوءاً مَكِيثاً أَي بطيئاً مُتأَنّياً غيرَ مستعجل. ورجل مَكِيثٌ: ماكِث.  والمَكيثُ أَيضاً: المُقيم الثابت؛ قال كثير:  وعَرَّسَ بالسَّكرانِ يَومَين، وارتكَى  يَجرُّ، كما جَرَّ المَكِيثُ المُسافرُ
مقاييس اللغة:
(مكث) الميم والكاف والثاء كلمةٌ تدلُّ على توقف وانتظار. ومَكَثَ مَكْثاً ومُكْثاً ورجل مَكِيث: رزينٌ غير عجول. ومَكَثَ ومَكُثَ والتمكُّث: الانتظار.
القاموس المحيط:
المُكْثُ، مُثَلَّثَاً، ويُحَرَّكُ، والمِكِّيثَى، ويُمَدُّ، والمُكوثُ والمُكْثانُ، بضمِّهما اللُّبْثُ، والفعلُ كَنَصَرَ، وكَرُمَ. والتَّمَكُّثُ التَّلبُّثُ، والتَّلَوُّمُ. والمَكيثُ، كأَميرٍ الرَّزينُ، ووالِدُ رافِعٍ وجُنْدَبٍ الصحابِيَّيْنِ، ووالدُ جَنابٍ، وجَدُّ الحارِثِ بن رافِعٍ.
تاج العروس:
م - ك - ث
" المكْثُ مُثَلّثاً ويُحَرَّكُ والمِكِّيثَى " مثال الخِصِّيصَى عن كُرَاع واللِّحْيَانيّ ويُقْصَر " ويُمَدّ والمُكُوثُ والمُكْثانُ بضمِّهما " والمَكَاثُ والمَكَاثَةُ بفتحهما : الأَنَاةُ و " اللُّبْثُ " والانْتِظَارُ . ويقال : المُكْثُ : الإِقَامَةُ مع الانْتِظَار والتَّلَبُّثِ في المَكَان . " والفِعْلُ كنَصَرَ وكَرُمَ " . قال اللهُ عزّ وجلّ " فَمَكَثَ غيرَ بَعِيد " قال الفَرَّاءُ : قَرَأَها النّاسُ بالضّم وقرأَها عاصمٌ بالفَتْح ومعنى " غَيْرَ بَعِيدٍ " : غيرَ طَوِيلٍ من الإِقَامَةِ . قال أَبو منصور : اللُّغَة العَالِيَة مَكُثَ وهو نادرٌ ومَكَثَ جائِزَةٌ وهو القياسُ . " والتَّمَكُّثُ : التَّلَبُّثُ " وقال أَبو منصور : تَمَكَّثَ إِذا انْتَظَر أَمْراً . وأَقام عليهِ فهو مُتَمَكِّثٌ منتظِرٌ . التَّمَكُّثُ أَيضاً : " التَّلَوُّمُ " يقال : سار الرجُلُ مُتَمَكِّثاً أَي مُتَلَوِّماً . " والمَكِيثُ كأَمِير : الرَّزِينُ " الذي لا يَعْجَلُ في أَمرِه وهُم المُكَثَاء والمَكِيثُون قال أَبو المُثَلَّم يعاتِبُ صَخْراً :
أَنَسْلَ بَنِى شِعَارَةَ مَنْ لِصَخْرٍ ... فإِنِّي عن تَقَفُّرِ كُمْ مَكِيثُ وفي شرح نَهْجِ البلاغَةِ لابن أَبي الحَدِيد : ومن المَجَازِ : فُلانٌ مَكِيثُ الكلامِ أَي بَطِيئُة . مَكِيثُ بنُ عَمْرِو بنِ جَرادٍ الجُهَنِىّ " جَدّ رافِعٍ وجُنْدَبٍ الصّحابِيَّيْنِ " رضى الله عنهما هكذا في النُّسَخ والصواب والدُ بَدل جَدّ شَهِدَ رافعٌ الحُدَيْبِيَة ووَلىَ جُنْدَبٌ صَدقاتِ جُهَيْنَةَ . مَكِيثٌ " والِدُ جَنَابٍ " عن سَلْمِ بنِ عَبْدِ اللهِ بنِ حَبِيبٍ . مَكِيثُ " جَدُّ الحارِثِ بنِ رَافِعٍ " روى عن أَبيهِ المذكور . والمَاكِثُ : المُنْتَظِرُ وإِنْ لم يَكُنْ مَكيثاً في الرَّزانَةِ وفي الحديثِ : " أَنَّه تَوَضَّأَ وُضُوءاً مَكِيثاً " أَي بَطِيئاً مُتَأَنِّياً غيرَ مُستعجِلٍ ورَجُلٌ مَكِيثٌ : ماكِثٌ . والمَكِيثُ أَيضاً : المُقِيمُ الثَّابِتُ قال كُثَيِّرٌ :
وَعَرَّسَ بالسَّكْرَانِ يَوْمَيْنِ وارْتَكَى ... يَجُرُّ كما جَرَّى المَكِيثُ المُسافِرُ

##### Türkçe

**مكث**
**مَكَثَ - يَمْكُثُ - مُكْث - مَاكِث - مَاكِثُوْن**
**مَكَثَ - يَمْكُثُ** + var olan + bir yerde: mekânî konumunda değişiklik veya intikal olmaksızın bulunduğu yerde kalır.
**مُكْث**: “**فُعْل**” vezninde, “**مَكَثَ - يَمْكُثُ**”tan fiil ismi: bir konumda kalma veya bir fiil üzerinde, intikal yahut değişiklik olmaksızın (kalma).
**على مُكْث**: sebat üzere ve yer değiştirmeksizin.
﴿Ve bir Kur’an (indirdik ki) onu ayırdık; onu insanlara **على مكث** üzere okuyasın﴾: Kur’an’dan her bir bölüğü, sebat üzere ve ondan başkasına intikal etmeksizin, Kur’an’dan o bölükten okuduğunu yazmayı ve ezberlemeyi bitirinceye kadar, tek başına okuyasın diye.
**مَاكِث**: “**مَكَثَ - يَمْكُثُ**”tan, müşebbehe sıfat olarak ism-i fâil: yerinde kalan; onu terk etmeyen ve ondan ayrılmayan.
**مَاكِثُوْن**: “**مَاكِث**”in çoğulu.
Ve lafız, “kısa bir müddet bir konumda ikamet etme” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**لَبَثُ - يَلْبَثُ**، **مَكَثَ - يَمْكُثُ**، **عَمَر - يَعْمُرُ**، **سَكَنَ - يَسْكُنُ** (müteaddî olan), **زارَ - يَزوْرُ**، **بَاتَ - يَبيْتُ**

**مكث - يمكث - أمكثوا**
﴿Nitekim bir ateş gördü de ailesine dedi ki: **امكثوا**; ben bir ateş sezdim; umulur ki size ondan bir kor getiririm yahut ateş üzerinde bir hidayet bulurum (10)﴾ Tâhâ ﴿Derken Mûsâ süreyi tamamlayınca ve ailesiyle yürüyünce, Tûr’un yanından bir ateş sezdi; ailesine dedi ki: **امكثوا**; ben bir ateş sezdim; umulur ki size ondan bir haber getiririm yahut ateşten bir kor; umulur ki ısınırsınız (29)﴾ el-Kasas
﴿Gökten bir su indirdi de vadiler kendi ölçülerince aktı; sel kabarmış bir köpük yüklendi; ve ateşte üzerine yaktıkları şeylerden, süs eşyası veya meta arayarak, onun benzeri bir köpük (çıkar); işte Allah hak ile bâtılı böyle misal verir: köpük ise atılıp gider; insanlara fayda veren ise yerde **فيمكث**; Allah misalleri böyle verir (17)﴾ er-Ra‘d
﴿Derken **فمكث** uzak olmayan (bir süre) kaldı; sonra dedi ki: Senin kuşatmadığını kuşattım ve sana Sebe’den kesin bir haber getirdim (22)﴾ en-Neml

**ماكث - ماكثون - ماكثين**
﴿Orada ebedî **ماكثين** (olarak) (3)﴾ el-Kehf ﴿Ve seslendiler: Ey Mâlik! Rabbin bizim işimizi bitirsin; dedi ki: Şüphesiz siz **ماكثون**sunuz (77)﴾ ez-Zuhruf

**على مكث**
﴿Ve bir Kur’an (indirdik ki) onu ayırdık; onu insanlara **على مكث** üzere okuyasın; ve onu tenzîl ile indirdik (106)﴾ el-İsrâ

Muhtâr es-Sıhâh
● [**مكث**] **م ك ث**: **المُكْثُ**; **اللبث** ve bekleyiştir; babı **نصر**’dır; ve **مَكُثَ** da (vardır) zamme ile; **مَكْثاً** (mîm fethasıyla); isim **المُكْثُ** ve **المِكْثُ** (mîm zammesiyle ve kesresiyle); ve **تَمَكَّثَ**: **تلبث** etti.

er-Râgıb
**مكث**
- **المكث**: bekleyiş ile birlikte sebat; denir ki: **مكث** **مكثا**. Yüce Allah dedi ki: }**فمكث غير بعيد**﴿[en-Neml/22]; ve﴾**مكث**﴿diye okunmuştur (ve bu, Âsım ve Rûh hariç bütün kurrânın kıraatidir. el-İthâf s. 335); dedi ki:﴾**إنكم ماكثون**﴿[ez-Zuhruf/77];﴾**قال لأهله امكثوا**{ [el-Kasas/29].

Lisân özeti:
1. **المُكْثُ**: teenni, **اللَّبَثُ** ve bekleyiş; **مَكَثَ يَمْكُثُ**; ve **مَكُثَ** **مَكْثاً** ve **مُكْثاً** ve **مُكوثاً** ve **مَكاثاً** ve **مَكاثةً** ve **مِكِّيثَى**;
2. ve **المَكِيثُ**: ağırbaşlı olan; işinde acele etmeyen.
3. ve **الماكِثُ**: bekleyen; ve **تَمَكَّثَ** bir işi beklediği ve onun üzerinde ikamet ettiği zaman; o hâlde o, **مُتَمَكِّثٌ** (olarak) bekleyendir. Ve **تَمَكَّثَ**: **تَلَبَّث** etti. Ve **المُكْثُ**: mekânda bekleyiş ve oyalanma ile birlikte ikamet; isim **المُكْث** ve **المِكْثُ**; mîm zammesiyle ve kesresiyle.
4. **فمَكَثَ غير بعيدٍ**; ve **غيرَ بعيدٍ**’in manası: ikametten, yani uzun olmayan.
5. Adam **مُتَمَكِّثاً** olarak yürüdü; yani ağırdan alarak. Hadiste: onun **وضوءاً مَكِيثاً** ile abdest aldığı; yani yavaş, teenni ile, acele etmeyen.
6. **رجل مَكِيثٌ**: **ماكِث**. Ve **المَكيثُ** ayrıca: ikamet eden, sabit olan.

Lisânü’l-ʿArab
● - **مكث**: **المُكْثُ**: teenni, **اللَّبَثُ** ve bekleyiş; **مَكَثَ يَمْكُثُ**; ve **مَكُثَ** **مَكْثاً** ve **مُكْثاً** ve **مُكوثاً** ve **مَكاثاً** ve **مَكاثةً** ve **مِكِّيثَى**; Kurâʿ ve el-Lihyânî’den; uzatılır ve kısaltılır. Ve **تَمَكَّثَ**: **مَكَثَ** etti. Ve **المَكِيثُ**: işinde acele etmeyen ağırbaşlı; onlar **المُكَثاءُ** ve **المَكِيثون**dur; ve **رجل مَكِيثٌ** yani ağırbaşlıdır; Ebû’l-Müsellem, Sahr’ı azarlayarak dedi:
أَنَسْلَ بَني شِعارَةَ، مَن لِصَخْرٍ؟  فإِنِّي عن تَقَفُّرِكم مَكِيثُ
Onun sözü: **عن تَقَفُّرِكم** yani izlerinizi takip etmemden; ve **عن تفقركم** diye de rivayet edilir; yani size bir felaket işlememden. Ve **الماكِثُ**: bekleyendir; ağırbaşlılıkta **مَكِيثاً** olmasa bile. Ve Yüce Allah’ın sözü: **فمَكُثَ غير بعيدٍ**; Ferrâ dedi ki: insanlar onu zamme ile okudu; Âsım ise fetha ile okudu: **فمَكَثَ**; ve **غيرَ بعيدٍ**’in manası: ikametten, yani uzun olmayan. Ebû Mansûr dedi ki: yüksek dil **مَكُثَ**tır; o nadirdir; **مَكَثَ** câizdir ve o kıyastır. Dedi ki: ve **تَمَكَّثَ** bir işi beklediği ve onun üzerinde ikamet ettiği zaman; o hâlde o, **مُتَمَكِّثٌ** (olarak) bekleyendir. Ve **تَمَكَّثَ**: **تَلَبَّث** etti. Ve **المُكْثُ**: mekânda bekleyiş ve oyalanma ile birlikte ikamet; isim **المُكْث** ve **المِكْثُ**; mîm zammesiyle ve kesresiyle. Ve **المِكِّيثَى** tıpkı **الخِصِّيصَى** gibi: **المُكْثُ**tur. Adam **مُتَمَكِّثاً** olarak yürüdü; yani ağırdan alarak. Hadiste: onun **وضوءاً مَكِيثاً** ile abdest aldığı; yani yavaş, teenni ile, acele etmeyen. **رجل مَكِيثٌ**: **ماكِث**. Ve **المَكِيثُ** ayrıca: ikamet eden, sabit olan; Kesîr dedi ki:
وعَرَّسَ بالسَّكرانِ يَومَين، وارتكَى  يَجرُّ، كما جَرَّ المَكِيثُ المُسافرُ

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**مكث**) mîm, kâf ve sâ; durma ve bekleyişe delâlet eden bir kelimedir. Ve **مَكَثَ** **مَكْثاً** ve **مُكْثاً**; ve **رجل مَكِيث**: ağırbaşlı, aceleci olmayan. Ve **مَكَثَ** ve **مَكُثَ** ve **التمكُّث**: bekleyiştir.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**المُكْثُ**, üçlü (hareke ile), ve harekelenir; ve **المِكِّيثَى**, uzatılır; ve **المُكوثُ** ve **المُكْثانُ**, ikisinin zammesiyle: **اللُّبْثُ**tur; fiil **نصر** gibi ve **كرم** gibi (gelir). Ve **التَّمَكُّثُ**: **التَّلبُّثُ** ve **التَّلَوُّمُ**dur. Ve **المَكيثُ**, **أَمير** gibi: ağırbaşlıdır; ve Râfiʿ ile Cündeb sahâbîlerinin babasıdır; ve Cenâb’ın babasıdır; ve el-Hâris b. Râfiʿ’in dedesidir.

Tâcü’l-ʿArûs:
**م - ك - ث**
“**المكْثُ مُثَلّثاً ويُحَرَّكُ والمِكِّيثَى**” **الخِصِّيصَى** misali; Kurâʿ ve el-Lihyânî’den; kısaltılır “ve uzatılır; ve **المُكُوثُ** ve **المُكْثانُ** ikisinin zammesiyle”; ve **المَكَاثُ** ve **المَكَاثَةُ** ikisinin fethasıyla: teenni ve “**اللُّبْثُ**” ve bekleyiş. Ve denir ki: **المُكْثُ**: mekânda bekleyiş ve oyalanma ile birlikte ikamettir. “Ve fiil **نَصَرَ** gibi ve **كَرُمَ** gibi (gelir).” Yüce Allah dedi ki: “**فَمَكَثَ غيرَ بَعِيد**”; Ferrâ dedi ki: insanlar onu zamme ile okudu; Âsım ise fetha ile okudu; ve “**غَيْرَ بَعِيدٍ**”in manası: ikametten, yani uzun olmayan. Ebû Mansûr dedi ki: yüksek dil **مَكُثَ**tır; o nadirdir; **مَكَثَ** câizdir ve o kıyastır. “Ve **التَّمَكُّثُ**: **التَّلَبُّثُ**tür.” Ebû Mansûr dedi ki: **تَمَكَّثَ** bir işi beklediği zaman; ve onun üzerinde ikamet etti; o hâlde o, **مُتَمَكِّثٌ** (olarak) bekleyendir. **التَّمَكُّثُ** ayrıca: “**التَّلَوُّمُ**”dur; denir ki: adam **مُتَمَكِّثاً** yürüdü; yani ağırdan alarak. “Ve **المَكِيثُ** **أَمِير** gibi: ağırbaşlıdır”; işinde acele etmeyen; onlar **المُكَثَاء** ve **المَكِيثُون**dur. Ebû’l-Müsellem, Sahr’ı azarlayarak dedi:
أَنَسْلَ بَنِى شِعَارَةَ مَنْ لِصَخْرٍ ... فإِنِّي عن تَقَفُّرِ كُمْ مَكِيثُ
Ve İbn Ebî’l-Hadîd’in Nehcü’l-Belâğa şerhinde: mecazdan olarak: filan **مَكِيثُ الكلامِ**dır; yani yavaştır. **مَكِيثُ** b. ʿAmr b. Cerâd el-Cühenî “Râfiʿ ile Cündeb sahâbîlerinin dedesi”; Allah onlardan razı olsun; nüshalarda böyle; doğrusu “dede” yerine “baba”dır: Râfiʿ Hudeybiye’ye şahit oldu ve Cündeb Cüheyne sadakalarına vali oldu. **مَكِيثٌ** “Cenâb’ın babasıdır”; Selm b. ʿAbdullah b. Habîb’den. **مَكِيثُ** “el-Hâris b. Râfiʿ’in dedesidir”; zikredilen babasından rivayet etti. Ve **المَاكِثُ**: bekleyendir; ağırbaşlılıkta **مَكيثاً** olmasa bile. Hadiste: “onun **وُضُوءاً مَكِيثاً** ile abdest aldığı”; yani yavaş, teenni ile, acele etmeyen. Ve **رَجُلٌ مَكِيثٌ**: **ماكِثٌ**. Ve **المَكِيثُ** ayrıca: ikamet eden, sabit olan; Kesîr dedi ki:
وَعَرَّسَ بالسَّكْرَانِ يَوْمَيْنِ وارْتَكَى ... يَجُرُّ كما جَرَّى المَكِيثُ المُسافِرُ
