# مكث — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%83%D8%AB/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مكث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: مكث

المكث، مثلثا، ويحرك، والمكيثى  مثال الخصيصى، عن كراع واللحياني، ويقصر  ويمد، والمكوث والمكثان، بضمهما  والمكاث والمكاثة بفتحهما: الأناة و  اللبث  والانتظار. ويقال: المكث: الإقامة مع الانتظار والتلبث في المكان.  والفعل كنصر وكرم  . قال الله عز وجل  فمكث غير بعيد  قال الفراء: قرأها الناس بالضم، وقرأها عاصم بالفتح، ومعنى  غير بعيد  : غير طويل من الإقامة. قال أبو منصور: اللغة العالية مكث، وهو نادر، ومكث جائزة، وهو القياس.  والتمكث: التلبث  وقال أبو منصور: تمكث، إذا انتظر أمرا. وأقام عليه، فهو متمكث منتظر. التمكث أيضا:  التلوم  ، يقال: سار الرجل متمكثا، أي متلوما.  والمكيث، كأمير: الرزين  الذي لا يعجل في أمره، وهم المكثاء والمكيثون، قال أبو المثلم يعاتب صخرا:
  أنسل بنى شعارة من لصخر                      فإني عن تقفر كم مكـيث وفي شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد: ومن المجاز: فلان مكيث الكلام، أي بطيئة. مكيث بن عمرو بن جراد الجهنى  جد رافع وجندب الصحابيين  رضى الله عنهما، هكذا في النسخ، والصواب والد، بدل جد، شهد رافع الحديبية، وولى جندب صدقات جهينة. مكيث  والد جناب  ، عن سلم بن عبد الله بن حبيب. مكيث  جد الحارث بن رافع  روى عن أبيه المذكور. والماكث: المنتظر وإن لم يكن مكيثا في الرزانة، وفي الحديث:  أنه توضأ وضوءا مكيثا  أي بطيئا متأنيا غير مستعجل، ورجل مكيث: ماكث. والمكيث أيضا: المقيم الثابت، قال كثير:
  وعرس بالسكران يومين وارتكى                      يجر كما جرى المكيث المسافر

### Türkçe

**المكث**; üç vecih üzere (okunur), ve harekelenir; ve **المكيثى** (da vardır), **الخصيصى** misali, Kıra‘ ve el-Lihyânî’den; ve kısaltılır ve uzatılır. Ve **المكوث** ve **المكثان**, ikisinin de dammesiyle; ve **المكاث** ve **المكاثة** ikisinin de fethasıyla: teenni ve **اللبث** ve bekleyiştir. Ve denilir: **المكث**: bekleyiş ve **التلبث** ile birlikte mekânda ikamet etmektir. Fiil, **نصر** ve **كرم** gibi (çekilir). Aziz ve celil Allah dedi ki: **فمكث غير بعيد**. el-Ferrâ dedi: İnsanlar onu damme ile okudu; Âsım onu fetha ile okudu; ve **غير بعيد**’in manası: ikametten uzun olmayan (süre)dir. Ebû Mansûr dedi: Yüksek (fasih) lugat **مكث**’tir; o nadirdir. Ve **مكث** câizdir; o kıyastır.

Ve **التمكث**: **التلبث**’tir. Ebû Mansûr dedi: **تمكث**, bir işi beklediği zaman; ve onun üzerinde ikamet etti; o hâlde o, bekleyen **متمكث**’tir. **التمكث** ayrıca: **التلوم**’dur; denilir: Adam **متمكثا** yürüdü; yani **متلوما**.

Ve **المكيث**, **أمير** gibi: ağırbaşlıdır; işinde acele etmeyen (kimsedir). Onlar **المكثاء** ve **المكيثون**’dur. Ebû’l-Muthallam, Sahr’ı azarlayarak dedi:

أنسل بنى شعارة من لصخر                      فإني عن تقفر كم مكـيث

Ve İbn Ebî’l-Hadîd’in Şerhu Nehcü’l-Belâğa’sında: Mecazdan olarak: Falan **مكيث الكلام**’dır; yani yavaştır.

**مكيث بن عمرو بن جراد الجهنى**; Râfi‘ ve Cündüb sahâbîlerinin -Allah onlardan razı olsun- dedesi; nüshalarda böyle (geçer); doğrusu, dede yerine baba (**والد**)dır. Râfi‘ Hudeybiye’ye şahit oldu; Cündüb, Cüheyne sadakalarına vali kılındı. **مكيث**; Selm b. Abdullah b. Habîb’den, **جناب**’ın babasıdır. **مكيث**; **الحارث بن رافع**’in dedesidir; zikredilen babasından rivayet etti.

Ve **الماكث**: ağırbaşlılıkta **مكيث** olmasa bile bekleyendir. Hadiste: “Onun, **وضوءا مكيثا** ile abdest aldığı” (vardır); yani yavaş, teenni ile, acele etmeyen. Ve **مكيث** adam: **ماكث**’tir. Ve **المكيث** ayrıca: yerleşik, sabit olandır. Kesîr dedi:

وعرس بالسكران يومين وارتكى                      يجر كما جرى المكيث المسافر
