# مكث — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%83%D8%AB/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مكث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: مكث

ك ث م
كثم ، مكث ، ثكم : ( مستعملة ) .
كثم : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الكثَمَةُ : المرأة الرَّيّا من شرابٍ أو غيره .
وقال الأصمعيّ : وَطْبٌ أكثمُ أي مملُوءٌ وأنشد :
مُذَممةٌ يُمْسِي ويُصبحُ وَطبُهَا
حراماً عَلَى مُعْتَرِّها وهو أَكثمُ
وقال الفراء : هو يَرْمِي من كثمٍ أي من قُربٍ ، وكمَأَةٌ كَاثمةٌ أي غليظةٌ .
وأَكثمُ : من أسماءِ العرب .
ثكم : أهمله الليث .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الثُّكمةُ : المَحَجَّةُ .
وروي عن أم سلمة أنها قالتْ لعثمانَ رضيَ الله عنه : ( تَوَخَّ حيثُ تَوَخّى صاحبَاكَ فإنهُما ثَكَمَا لكَ الحقَّ ثَكْماً ) أي بيَّنا وأَوضحنا حتى تبيّن كأنَّه مَحَجةٌ ظاهرةٌ .
( أبو عبيد عن الأموي ) : ثَكِمَ بالمكَانِ يَثْكُم إِذا أقامَ به ، وثُكَامةُ : اسمُ بلدٍ .
مكث : قال الليث : المُكْثُ : من الانتظار ، ورجلٌ مَكِيثٌ ، وقد مكثَ مَكَاثةً ، وهو الرَّزِينُ الذي لا يَعجَلُ في أمرِه ، وهم المُكثَاءُ ، والمَكيثُونَ ، والماكثُ : المنتظرُ وإن لم يكنْ مكيثاً في الرَّزَانةِ . وقال الله : ( مُّبِينٍ فَمَكَثَ غَيْرَ بَعِيدٍ فَقَالَ أَحَطتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ ) ( النمل : 22 ) .
قال الفراء : قرأها الناسُ بالضمِّ ، وقرأها عاصمٌ بالفتح ( فمكثَ ) .
قال : ومعنى غيرَ بعيد : أي غير طويل من الإقامة .
( قلت ) : اللغة العاليةُ : مكُثَ بالضمِّ جاءَ نادِراً ، ومكَثَ : لُغةٌ ليستْ بالكثيرة وهي القياسُ .
ويقال : تَمكّثَ : إذا انتظرَ أمراً أو أقامَ عليه فهو مُتمكِّثٌ ومُنتظرٌ .
قال الأزهريُّ : يقال : مَكُثَ ومكَثَ بالمكَان إذا لبِثَ ، وأجوَدُهما : مكُثَ .

### Türkçe

ك ث م
**كثم** , **مكث** , **ثكم** : ( kullanılır ) .
**كثم** : ( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ) : **الكثَمَةُ** : içkiden veya başkasından dolayı kokusu sinmiş kadın .
el-Asma‘î dedi ki: **وَطْبٌ أكثمُ** yani dolu; ve şu beyti okudu:
مُذَممةٌ يُمْسِي ويُصبحُ وَطبُهَا
حراماً عَلَى مُعْتَرِّها وهو أَكثمُ
el-Ferrâ dedi ki: o, **كثمٍ**’den yani yakınlıktan atar; ve **كمَأَةٌ كَاثمةٌ** yani kalın (iri) .
**وأَكثمُ** : Arapların adlarındandır .
**ثكم** : el-Leys onu ihmal etti .
( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ) : **الثُّكمةُ** : ana yol .
Ümmü Seleme’den rivayet olundu ki o, Osman’a -Allah ondan razı olsun- dedi: ( **تَوَخَّ حيثُ تَوَخّى صاحبَاكَ فإنهُما ثَكَمَا لكَ الحقَّ ثَكْماً** ) yani açıkladılar ve aydınlattılar; ta ki o, sanki açık bir ana yol gibi belirgin oldu .
( Ebû Ubeyd, el-Umevî’den ) : **ثَكِمَ بالمكَانِ يَثْكُم** : orada ikamet ettiğinde; ve **ثُكَامةُ** : bir beldenin adıdır .
**مكث** : el-Leys dedi ki: **المُكْثُ** : beklemeden (bir tür) ; ve **رجلٌ مَكِيثٌ** ; ve **مكثَ مَكَاثةً** ; o, işinde acele etmeyen ağırbaşlıdır; ve onlar **المُكثَاءُ** ve **المَكيثُونَ**’dur; ve **الماكثُ** : bekleyendir; ağırbaşlılıkta **مكيثاً** olmasa bile . Allah dedi: ( **مُّبِينٍ فَمَكَثَ غَيْرَ بَعِيدٍ فَقَالَ أَحَطتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ** ) ( en-Neml: 22 ) .
el-Ferrâ dedi ki: insanlar onu zamme ile okudu; Âsım ise fetha ile okudu ( **فمكثَ** ) .
Dedi ki: **غيرَ بعيد**’in manası: yani ikametten uzun olmayan .
( dedim ) : yüksek dil: zamme ile **مكُثَ** nadir olarak geldi; ve **مكَثَ**: çok olmayan bir dildir ve kıyastır .
Ve denir: **تَمكّثَ** : bir işi beklediğinde veya onun üzerinde ikamet ettiğinde; o, **مُتمكِّثٌ** ve bekleyendir .
el-Ezherî dedi ki: **مَكُثَ** ve **مكَثَ بالمكَان** denir; orada kaldığında; ikisinin daha iyisi: **مكُثَ** .
