# مكد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%83%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مكد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: مكد

مَكَدَ بالمكان يَمْكُدُ مُكُوداً: أَقام به؛ وثَكَمَ يَثْكُم مثله، ورَكَدَ رُكوداً. وماءٌ ماكِدٌ: دائمٌ؛ قال:
وماكِد تَمْأْدُه مِنْ بَحْرِهِ،
يَضْفُو ويُبْدِي تارَةً عن قَعْرِهِ
تَمْأَدُه: تأْخذه في ذلك الوقت. ويَضْفُو: يفيض ويُبْدِي تارة عن قعره أَي يُبْدِي لك قعره من صفائه. الليث: مَكَدَتِ الناقةُ إِذا نقصَ لبنُها من طول العهد؛ وأَنشد:
قَدْ حارَدَ الخُورُ وما تُحاردُ،
حتى الجِلادُ دَرُّهُنَّ ماكِدُ
وناقة مَكُودٌ وَمَكْداءُ إِذا ثبت غُزرُها ولم يَنْقص مثل نَكْداءَ. وناقةٌ ماكِدةٌ ومَكُودٌ: دائمة الغُزْر، والجمع مُكُدٌ؛ وإِبِل مَكائِدُ؛ وأَنشد:
إِنْ سَرَّكَ الغُزْرُ المَكُودُ الدَّائِمُ،
فاعْمِدْ بَراعِيسَ، أَبُوها الرَّاهِمُ
وناقة بِرْعِيسٌ إِذا كانت غَزِيرَةً. قال أَبو منصور: وهذا هو الصحيح لا ما قاله الليث؛ وإِنما اعتبر الليث قول الشاعر:
حتى الجِلادُ دَرُّهُنَّ ماكِدُ
فظنَّ أَنه بمعنى الناقص وهو غلط، والمعنى حتى الجِلاد اللواتي دَرُّهُنَّ ماكد أَي دائم قد حارَدْن أَيضاً. والجِلادُ: أَدْسَمُ الإِبل لبناً فليست في الغزارة كالخُورِ ولكنها دائمة الدرّ، واحدتها جَلْدَةٌ، والخُور في أَلبانِهِنَّ رِقّة مع الكثرة؛ وقول الساجع:
ما دَرُّها بِماكِدِ
أَي ما لبنها بدائم، ومثل هذا التفسير الخطإِ الذي فسره الليث في مَكَدَتِ الناقةُ مما يجب على ذوي المعرفة تنبيه طلبة هذا الشأْن له، لئلا يتعثر فيه من لا يحفظ اللغة تقليداً. الليث: وبئر ماكدةٌ ومكُود: دائمة لا تنقطع مادَّتها. ورَكِيَّةٌ ماكِدةٌ إِذا ثَبت ماؤها لا يَنْقُصُ على قَرْن واحد لا يتَغَيَّر؛ والقَرْنُ قَرْنُ القامة. وَوُدٌّ ماكِدٌ: لا ينقطع، على التشبيه بذلك؛ ومنه قول أَبي صُرَد لِعُيَيْنَة بن حصن وقد وقع في سُهْمَتِه عجوز من سَبْيِ هَوازِنَ: أَخذَ عُيَيْنة بن حِصْن منهم عجوزاً، فلما ردَّ رسول الله، صلى الله عليه وسلم، السبايا أَبى عيينة أَن يردَّها فقال له أَبو صرد: خذها إِليك فوالله ما فُوها ببارِد، ولا ثَدْيُها بناهِد، ولا دَرُّها بماكِد، ولا بَطْنُها بوالِد، ولا شَعْرُها بوارِد، ولا الطالب لها بواجد. وشاة مَكود وناقةٌ مَكود: قليلة اللَّبن، وهو من الأَضداد؛ وقد مكدت تَمْكُد مُكُوداً. ودَرٌّ ماكِدٌ: بَكيءٌ.

### Türkçe

**مَكَدَ** mekânda **يَمْكُدُ** **مُكُوداً**: orada ikamet etti; ve **ثَكَمَ يَثْكُم** bunun benzeri; ve **رَكَدَ رُكوداً**. Ve **ماءٌ ماكِدٌ**: daimdir; dedi ki:

وماكِد تَمْأْدُه مِنْ بَحْرِهِ،
يَضْفُو ويُبْدِي تارَةً عن قَعْرِهِ

**تَمْأَدُه**: onu o vakitte alır. Ve **يَضْفُو**: taşar; ve “**يُبْدِي تارة عن قعره**” yani saflığından dolayı sana dibini gösterir. **الليث**: **مَكَدَتِ الناقةُ** eğer uzun müddetten dolayı sütü eksilirse; ve inşad etti:

قَدْ حارَدَ الخُورُ وما تُحاردُ،
حتى الجِلادُ دَرُّهُنَّ ماكِدُ

Ve bir deve **مَكُودٌ** ve **مَكْداءُ**: eğer onun bol sütlülüğü sabit olur ve eksilmezse; **نَكْداءَ** gibi. Ve bir deve **ماكِدةٌ** ve **مَكُودٌ**: bol sütlülüğü daim olan; çoğulu **مُكُدٌ**; ve develer **مَكائِدُ**; ve inşad etti:

إِنْ سَرَّكَ الغُزْرُ المَكُودُ الدَّائِمُ،
فاعْمِدْ بَراعِيسَ، أَبُوها الرَّاهِمُ

Ve bir deve **بِرْعِيسٌ**: eğer bol sütlü olursa. Ebû Mansûr dedi: Bu, sahih olanın ta kendisidir; **الليث**’in söylediği değil; ancak **الليث** şairin sözünü esas aldı:

حتى الجِلادُ دَرُّهُنَّ ماكِدُ

bunun eksik manasında olduğunu zannetti; o ise yanlıştır. Mana: “hatta **الجِلادُ** ki onların sütü **ماكد** yani daimdir, onlar da **حارَدْن** yani (sütü) kesmişlerdir.” Ve **الجِلادُ**: sütte develerin en yağlısıdır; bu yüzden bol sütlülükte **الخُورِ** gibi değildir; fakat süt verişi daimdir. Tekili **جَلْدَةٌ**’dir. Ve **الخُور** onların sütlerinde çoklukla beraber inceliktir. Ve secili söz sahibinin sözü:

ما دَرُّها بِماكِدِ

yani onun sütü daim değildir. Ve bunun benzeri, **الليث**’in **مَكَدَتِ الناقةُ** hakkında tefsir ettiği hatalı tefsirdendir; bunu, bilenlerin bu işin talebelerine hatırlatması gerekir ki dili takliden ezberlemeyen kimse onda sürçmesin. **الليث**: **وبئر ماكدةٌ ومكُود**: maddesi daim olup kesilmeyen. Ve **رَكِيَّةٌ ماكِدةٌ**: eğer suyu sabit olur, bir **قَرْن** boyunca eksilmez, değişmezse; ve **القَرْنُ** boyun **قَرْنُ**’udur. Ve **وُدٌّ ماكِدٌ**: kesilmeyen; buna benzetme üzere. Ondandır: Ebû Ṣurad’ın, Ḥuṣn b. ʿUyayna’ya sözü; Hâvâzin esirlerinden onun payına bir kocakarı düşmüştü: ʿUyayna b. Ḥiṣn onlardan bir kocakarı aldı; Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, esirleri geri verince ʿUyayna onu geri vermeyi reddetti; Ebû Ṣurad ona dedi: “Onu al; Allah’a yemin olsun ki ne ağzı soğuktur, ne memesi dik; ne sütü **بماكِد** (daim), ne karnı doğurucu; ne saçı gelen; ne de onu isteyen bulucudur.” Ve bir koyun **مَكود** ve bir deve **مَكود**: sütü az olan; bu, zıt anlamlılardandır; ve **مكدت** **تَمْكُد** **مُكُوداً**. Ve **دَرٌّ ماكِدٌ**: ağır (yavaş) akandır.
