# مكر (م-ك-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%83%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Sinek kapan bitki demektir

- Harfler: م - ك - ر
- Kur'an'da: 43 geçiş · 23 ayet · 25 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (25)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَمْكُرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%85%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعُلُونَ | Tuzak kurarlar | 6 | 6 | [6:123](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/6:123.md) |
| [مَكْرًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلًا | Tuzak | 4 | 3 | [10:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/10:21.md) |
| [مَكَرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعَلُوا | Tuzak kurdular | 3 | 3 | [14:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/14:46.md) |
| [مَكْرُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعْلُهُمْ | Onların gizli planı | 3 | 2 | [13:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/13:33.md) |
| [وَمَكَرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%85%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَفَعَلُوا | Tuzak kurdular; Ve tuzak kurdular | 3 | 3 | [3:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/3:54.md) |
| [الْمَاكِرِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%90%D8%B1%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلِينَ | Tuzak kuranlar | 2 | 2 | [3:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/3:54.md) |
| [الْمَكْرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8F.md) | الْفَعْلُ | Gizli plan | 2 | 2 | [13:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/13:42.md) |
| [مَكَرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B1%D9%8E.md) | فَعَلَ | Tuzak kurdu | 2 | 2 | [13:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/13:42.md) |
| [مَكْرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8E.md) | فَعْلَ | Tuzak | 2 | 1 | [7:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/7:99.md) |
| [بِمَكْرِهِنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/siga/%D8%A8%D9%90%D9%85%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%90%D9%87%D9%90%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | بِفَعْلِهِنَّ | Onların gizli planı | 1 | 1 | [12:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/12:31.md) |
| [تَمْكُرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%85%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَفْعُلُونَ | Tuzak kurarsınız | 1 | 1 | [10:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/10:21.md) |
| [لَمَكْرٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/siga/%D9%84%D9%8E%D9%85%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8C.md) | لَفَعْلٌ | Gizli plan | 1 | 1 | [7:123](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/7:123.md) |
| [لِيَمْكُرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8E%D9%85%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | لِيَفْعُلُوا | Tuzak kurmaları için | 1 | 1 | [6:123](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/6:123.md) |
| [مَكَرْتُمُوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B1%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | فَعَلْتُمُوهُ | Ona tuzak kurdunuz | 1 | 1 | [7:123](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/7:123.md) |
| [مَكْرٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8C.md) | فَعْلٌ | Tuzak | 1 | 1 | [10:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/10:21.md) |
| [مَكْرَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعْلَهُمْ | Onların gizli planı | 1 | 1 | [14:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/14:46.md) |
| [مَكْرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8F.md) | فَعْلُ | Tuzak | 1 | 1 | [34:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/34:33.md) |
| [مَكْرِهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | فَعْلِهِمْ | Onların gizli planı | 1 | 1 | [27:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/27:51.md) |
| [وَمَكَرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%85%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B1%D9%8E.md) | وَفَعَلَ | Ve tuzak kurdu | 1 | 1 | [3:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/3:54.md) |
| [وَمَكَرْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%85%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | وَفَعَلْنَا | Ve tuzak kurduk | 1 | 1 | [27:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/27:50.md) |
| [وَمَكْرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%85%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8E.md) | وَفَعْلَ | Ve tuzak | 1 | 1 | [35:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/35:43.md) |
| [وَمَكْرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%85%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%B1%D9%8F.md) | وَفَعْلُ | Ve gizli plan | 1 | 1 | [35:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/35:10.md) |
| [وَيَمْكُرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%85%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8F.md) | وَيَفْعُلُ | Ve tuzak kurar | 1 | 1 | [8:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/8:30.md) |
| [وَيَمْكُرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%85%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | وَيَفْعُلُونَ | Tuzak kurarlar | 1 | 1 | [8:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/8:30.md) |
| [يَمْكُرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%85%D9%92%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%8F.md) | يَفْعُلُ | Tuzak kurar | 1 | 1 | [8:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/8:30.md) |

## Mücavir kökler — 37 mücavir (141 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [شعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 20 · Şuurunda olurlar
2. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 16 ortak ayet · G² 15 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
3. [حيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AB.md) — 3 ortak ayet · G² 15 · Hayese sürülmüş tarla demektir
4. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 14 · Yaşlı adamdır
5. [حيق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Havk Çalı süpürgesi demektir
6. [ضيق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Dar geçit, boğaz demektir
7. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 4 ortak ayet · G² 11 · Yumruk demektir
8. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 6 ortak ayet · G² 11 · Su yosunudur
9. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
10. [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir
11. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Kazandı
12. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
13. [جرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Cürame hurma döküntüsü demektir
14. [فرعون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B9%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Firavun
15. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
16. [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
17. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Sicim bağıdır
18. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 8 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
19. [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Korkuluk demektir
20. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hilal yeni ay demektir
21. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
22. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Önce
23. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Hufre, çukur demektir
24. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
25. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
26. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Alet kaldıraç demektir
27. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hayr : At sürüsü demektir
28. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
29. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Murar acı bir ağacın adıdır
30. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Saçak demektir
31. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
32. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
33. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Dağın sivri noktası demektir
34. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
35. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
36. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların ön ayaklarına denir
37. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 0 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مكر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [كيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D8%AF.md), [ختر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D8%B1.md), [خدع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%B9.md) |
| Zıt Kök | [نصح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir hedefe hissettirmeden, incelikli, dolaylı ve örtülü tedbirlerle yönelme |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın sinsi tuzaklarına karşılık ilahi adaletin kuşatıcı ve sezdirilmez tedbiri |
| Çekirdek Özet 3 | Görünür sebeplerin arkasında işleyen nihai ilahi irade ve karşı strateji |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca ahlak dışı hile veya kötülük sanıp ilahi fiillere isnadını kavrayamama |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مك | Bir şeyi son damlasına kadar emme, tüketme, içine çekme ve derinde tutma; [مكك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%83.md) kökünde iliği emip bitirme, [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) kökünde bir yere sağlamca yerleşip kök salma, [مكث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB.md) kökünde ise bir yerde uzun süre kalıp bekleme durumunu ifade eder | ر | Çekirdekteki içe çekme ve derinde tutma hareketine akış, süreklilik ve zihinsel çeviklik katarak örtülü planı aşama aşama yürütme anlamına ulaştırır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Gizlilik, yüzeyin altında derinden akma ve dışarıdan sezilmeyen içsel süreç |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Hedefi sıkıca kavrama, kontrol altına alma ve yönünü örtülü biçimde bükme |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Zihinsel planlama, stratejik düşünce ve başlama iradesi |
| مكر | Zihnin derinliklerinde tasarlanan planın sezdirilmeden hedefe yöneltilerek kontrol altına alınması | Zihinsel bir tasarımın dışarıdan fark edilmeyecek bir derinlikte yürütülüp hedefin iradesini kuşatması hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl ortamında suyu içine çekip dolgunlaşan bir çalı türü, dolgun ve düzgün bacak yapısı ile toprağa kızıl rengini veren aşı boyası |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde dolgun ve etli bacakları nitelemek üzere ممكورة şeklinde yer almış ve Kitābü’l-ʿAyn şahidinde عجزاء ممكورةٌ خمصانة قلق mısraıyla tescil edilmiştir |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimseyi sezdirmeden, görünüşte dostça fakat temelde farklı bir niyetle yönlendirme; savaştaki taktik hamleler ve örtülü siyasi hamleler için kullanılmıştır |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça مكر kökü, Sami dil ailesinde örtülü düzen kurma, zihinsel kurgu yapma ve gizlice çevirme semantik ekseninde yer alır. Arapçada bu kök bir yandan dolgunlaşma, özü içinde tutma ve kızıl toprak gibi somut bedensel ve botanik tasvirlerle ilişkiliyken, diğer yandan tamamen stratejik bir zihinsel hamleye işaret eden soyut bir düzleme evrilmiştir. İbranice ve Süryanicede doğrudan aynı fonetik kök üzerinden gelişen tuzak anlamı sınırlı kalmakla birlikte, benzer konsonant dizilimleri ticaret, gizli pazarlık veya nesneleri birbirine dolama anlamlarında karşılık bulur. Kökün Arapçadaki özgün gelişimi, hilenin salt bir ahlaki kusur olarak değil, karşı tarafın fark edemeyeceği bir incelik ve derinlikle işleyen tedbirler bütünü olarak kavramsallaştırılmasıdır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | مكر | Bitkinin suyu içine çekmesi ve bacağın dolgunluğu gibi somut kapalılıktan gizli zihinsel plana geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami / İbranice ve Süryanice yakın formlar | Gizli tasarruf, örtülü anlaşma ve dolaylı müdahale semantik alanıyla temas | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış halkalarda güvenilir doğrudan ses denkliği tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, HALOT.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مكر | Anlamlı | Gizli plan, örtülü tedbir | Hedefe sezdirmeden incelikli plan kurma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [مرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%83.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde mühmel sayılmıştır | Kur'an'da geçmez |
| [كمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%B1.md) | Anlamlı | Örtme, kapama, saklama | Bir şeyi içine alıp gizleme veya örtme | Kur'an'da geçmez |
| [كرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%85.md) | Anlamlı | Cömertlik, asalet, şeref | Bir varlığın kendi özündeki üstünlük ve bolluk | Kur'an'da geçer |
| [رمك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%83.md) | Anlamlı | Bir yerde kalma, esmerlik | Kısrak cinsi veya bir yerde çakılıp durma | Kur'an'da geçmez |
| [ركم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%85.md) | Anlamlı | Üst üste yığma, biriktirme | Bulutların veya nesnelerin kat kat toplanması | Kur'an'da geçer |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مكر | Merkez | Gizli plan ve tedbir | Hedefe sezdirmeden, incelikli ve çift katmanlı hareket etme | Hem iyi hem kötü gaye için uygulanabilen tarafsız strateji |
| [كيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D8%AF.md) | Komşu | İnce düzen ve kurgu | Bir sonuca ulaşmak için zihinsel güç harcayıp adım adım tuzak kurma | Güç yetirilemeyen hasma karşı kurnazca tertip alma |
| [ختر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D8%B1.md) | Komşu | Ahdi bozarak aldatma | Güven vermişken en savunmasız anda arkadan vurma | Ahde vefasızlıkla birleşen en ağır haince aldatma |
| [خدع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%B9.md) | Komşu | Yanıltma ve gizleme | Bir şeyi olduğundan farklı göstererek hedefi hataya sürükleme | İçteki niyeti gizleyip dışarıya zıddını sergileme |
| [نصح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD.md) | Zıt | Samimiyet ve açıklık | Karşı tarafın mutlak hayrını isteyerek hilesiz ve berrak davranma | İç ve dışın bir olması, hiçbir örtülü hesap taşımama |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مكر | İnce plan, gizli tedbir | İyilik veya kötülük amacıyla örtülü strateji yürütme | Kesin |
| Latince | Machinatio, stratagema | Düzen, askeri taktik | Zihinsel tertibi karşılar ancak ilahi adalet boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Scheme, plot, stratagem, counter-plan | Gizli plan, karşı tedbir | Nötr stratejik anlamı verir fakat ahlaki çağrışımı çoğunlukla olumsuzdur | Güçlü |
| Almanca | Ränke, List, Gegenstrategie | Hile, kurnazlık, karşı hamle | Zihinsel tertip boyutunu içerir, ontolojik derinliği eksik kalır | Güçlü |
| Fransızca | Stratagème, dessein secret | Gizli tasarım, taktik hamle | Sezdirilmez planlama yönünü yansıtır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مكر (İnkarcılara nispetle) | Peygamberlere ve hakikate karşı kurulan sinsi komplolar | Elçileri etkisiz kılmak için gizlice tertiplenen suikast ve hileler; Âl-i İmrân [3:54](https://lisan.digital/tr/ayet/3:54.md), Enbiyâ ve Neml [27:50](https://lisan.digital/tr/ayet/27:50.md) |
| مكر (Allah'a nispetle) | İlahi karşı tedbir, adaletin sezdirilmeden tecellisi | İnkarcıların planlarını kendi aleyhlerine çeviren nihai kuşatma; Âl-i İmrân [3:54](https://lisan.digital/tr/ayet/3:54.md), Enfâl [8:30](https://lisan.digital/tr/ayet/8:30.md) |
| مكر (İstidrâc ve mühlet) | İlahi cezanın ansızın gelmesi, gaflete düşürme | Kendilerine verilen nimetlerle oyalanırken gelen ani yakalanış; A'râf [7:99](https://lisan.digital/tr/ayet/7:99.md) |
| مكر (Kadınlara nispetle) | Sosyal ve psikolojik oyun, örtülü düzen | Yusuf kıssasında kadınların kınamalarına karşı hazırlanan ziyafet tertibi; Yûsuf [12:31](https://lisan.digital/tr/ayet/12:31.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve fiiller | Allah'a tuzak nispet edilip edilemeyeceği ve müşâkele sanatı | Kötülüğün cezalandırılması ve ilahi karşı tedbir olarak yorumlanması |
| Fıkıh | Hile-i şer'iyye ve akitler | Bir hakkı iptal etmek veya haramı helal kılmak için dolaylı yollara başvurma yasağı | Hukuki hilelerin geçersizliği ve akitlerde niyetin esas alınması |
| Tefsir | Kıssa anlatımları | Peygamberlerin karşılaştığı komplolar ve ilahi yardımın geliş biçimi | Kötü planın yalnızca sahibini kuşatacağı ilkesi |
| Hadis | Dua ve savaş ahlakı | Savaşın hile ve taktik olduğu ile Allah'tan kendi lehine plan dileme | Zulme uğrayanın ilahi yardımla korunması ve meşru savaş taktiği |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi adalet ve kozmik nizam | İlahi karşı tedbir | Kötülüğü kendi içine çökertme | İnsanın görünür hesaplarının mutlak ilahi bilgi karşısında boşa çıkması | Kesin |
| İlmi | İleri düzey strateji ve oyun teorisi | Asimetrik karşı hamle | Bilgi üstünlüğüyle rakibi yönlendirme | Açık güç kullanmadan örtülü bilgi ve zamanlama ile sonuç alma | Güçlü |
| Siyasi | Devlet aklı ve diplomasi | Gizli diplomasi ve istihbarat | Dış tehditleri sezdirmeden bertaraf etme | Açık çatışma yerine perde arkası hamlelerle denge kurma | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa manipülasyonu ve tröst | Gizli kartelleşme ve spekülasyon | Fiyat ve arzı perde arkasından kontrol etme | Serbest piyasa görüntüsü altında tekel oluşturarak kâr sağlama | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Geri beslemeli dinamik sistemlerde kontrol matrisi ve tuzak durumu | Sistemin bir parametresini değiştirmeye çalışan dış girdinin, sistemin iç dinamikleri tarafından kendi aleyhine soğurulup başlangıç koşullarına yenilmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Stratejik etkileşim teorisi ve tersine dönen etki | Aktörün karşı tarafı manipüle etmek için kurguladığı mekanizmanın, öngörülemeyen yapısal dinamikler nedeniyle aktörün kendi konumunu çökertmesi | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını yalnızca basit, ahlak dışı yalan ve hilekarlık düzeyine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir hedefe sezdirilmeden yönelen zihinsel tedbir; meşru savunma, karşı strateji ve ilahi adaletin kaçınılmaz takdiri |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah'ın en hayırlı düzen kurucu oluşunu ahlaki bir çelişki sanmak veya ilahi hikmetin incelikli işleyişini kavrayamamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın tarih felsefesini, zulmün kendi ürettiği düzenekle nasıl çöktüğünü ve ilahi iradenin olayların ardındaki mutlak hakimiyetini açıklar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin inkarcı iktidarlarla karşılaştığı kıssalarda ve müminlerin tuzaklara karşı ilahi güvenceye çağrıldığı ayetlerde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin savunmasız olduğu zannını yıkar; zayıf görünen adaletin arkasında işleyen nihai bir karşı plan bulunduğunu gösterir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bitkinin suyu içine çekerek dolgunlaşması, toprağın kızıllaşması ve bir şeyi dışarıya hissettirmeden kendi içinde saklayıp büyütmesi.
- Soyut anlam: Bir amaca ulaşmak için açık çatışma yerine derinden, örtülü, aşamalı ve karşı tarafın fark edemeyeceği zihinsel hamlelerle hareket etme.
- Sistematik karşılık: Kurulan komploların, mutlak ilahi bilginin kapsayıcılığı içinde eritilerek kurucusunun aleyhine dönüştürüldüğü ilahi adalet mekanizması.
- LaTeX modeli: $$S_1 \subset S_2 \implies f(S_1) \cap S_2^c = \emptyset \quad \text{ve} \quad T(S_1) \to -S_1$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S_1$ sonlu ve eksik bilgiye sahip olan insanın kurduğu gizli plan uzayını, $S_2$ ise her şeyi kuşatan ilahi bilgi ve tedbir kümesini temsil eder. İnsanın planı ilahi bilginin mutlak bir alt kümesi olduğundan ($S_1 \subset S_2$), bu planın ilahi sistemi aşması veya onun dışına çıkması imkansızdır ($f(S_1) \cap S_2^c = \emptyset$). Nihai aşamada ilahi dönüşüm operatörü ($T$), kurgulanan tuzağı sahibinin kendi aleyhine bir yıkım gücüne çevirir ($T(S_1) \to -S_1$).

## Geçtiği ayetler (23 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%83%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Ali İmran 3:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/3:54.md) — وَمَكَرُوا · وَمَكَرَ · الْمَاكِرِينَ

وَمَكَرُوا وَمَكَرَ اللَّهُ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ

Meal (IK): Hile yaptılar, Allah da onları cezalandırdı. Ve Allah, hile yapanların cezasını en iyi verendir.

### [En'am 6:123](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/6:123.md) — لِيَمْكُرُوا · يَمْكُرُونَ

وَكَذَلِكَ جَعَلْنَا فِي كُلِّ قَرْيَةٍ أَكَابِرَ مُجْرِمِيهَا لِيَمْكُرُوا فِيهَا وَمَا يَمْكُرُونَ إِلَّا بِأَنْفُسِهِمْ وَمَا يَشْعُرُونَ

Meal (IK): Ve böylece her kasabada hile yapsınlar diye oranın ileri gelenlerini suçlular kıldık. Halbuki yalnız kendilerine hile yaparlar da farkına varmazlar.

### [En'am 6:124](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/6:124.md) — يَمْكُرُونَ

وَإِذَا جَاءَتْهُمْ آيَةٌ قَالُوا لَنْ نُؤْمِنَ حَتَّى نُؤْتَى مِثْلَ مَا أُوتِيَ رُسُلُ اللَّهِ اللَّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسَالَتَهُ سَيُصِيبُ الَّذِينَ أَجْرَمُوا صَغَارٌ عِنْدَ اللَّهِ وَعَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا كَانُوا يَمْكُرُونَ

Meal (IK): Onlara bir ayet geldiği zaman; derler ki: Allah’ın peygamberlerine verilen bize de verilmedikçe asla iman etmeyiz. Allah, risaletini nereye vereceğini en iyi bilendir. Suç işleyenlere; yapageldikleri hilekarlık yüzünden Allah katında bir horluk ve şiddetli bir azab erişecektir.

### [Araf 7:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/7:99.md) — مَكْرَ

أَفَأَمِنُوا مَكْرَ اللَّهِ فَلَا يَأْمَنُ مَكْرَ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْخَاسِرُونَ

Meal (IK): Artık onlar; Allah’ın düzeninden emin mi oldular? Hüsrana uğrayanlar topluluğundan başkası Allah’ın düzeninden emin olmaz.

### [Araf 7:123](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/7:123.md) — لَمَكْرٌ · مَكَرْتُمُوهُ

قَالَ فِرْعَوْنُ آمَنْتُمْ بِهِ قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَكُمْ إِنَّ هَذَا لَمَكْرٌ مَكَرْتُمُوهُ فِي الْمَدِينَةِ لِتُخْرِجُوا مِنْهَا أَهْلَهَا فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Firavun dedi ki: Ben size izin vermeden mi ona inandınız? Doğrusu bu; halkı şehirden çıkarmanız için düşündüğünüz bir hiledir. Fakat yakında bilirsiniz siz.

### [Enfal 8:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/8:30.md) — يَمْكُرُ · وَيَمْكُرُونَ · وَيَمْكُرُ · الْمَاكِرِينَ

وَإِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِيُثْبِتُوكَ أَوْ يَقْتُلُوكَ أَوْ يُخْرِجُوكَ وَيَمْكُرُونَ وَيَمْكُرُ اللَّهُ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ

Meal (IK): Hani küfredenler; seni tutup bağlamak, yahut öldürmek veya çıkarmak için düzen kuruyorlardı. Onlar düzen kurarlarken Allah da düzenlerine müdahale ediyordu. Allah, düzen yapanların en hayırlısıdır.

### [Yunus 10:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/10:21.md) — مَكْرٌ · مَكْرًا · تَمْكُرُونَ

وَإِذَا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُمْ إِذَا لَهُمْ مَكْرٌ فِي آيَاتِنَا قُلِ اللَّهُ أَسْرَعُ مَكْرًا إِنَّ رُسُلَنَا يَكْتُبُونَ مَا تَمْكُرُونَ

Meal (IK): Kendilerine dokunan sıkıntılardan sonra insanlara bir rahmet tattırdığımızda; hemen ayetlerimize düzen kurmaya çalışırlar. De ki: Düzen kurmada Allah en hızlıdır. Elçilerimiz de kurduğunuz düzenleri hiç şüphesiz yazmaktadırlar.

### [Yusuf 12:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/12:31.md) — بِمَكْرِهِنَّ

فَلَمَّا سَمِعَتْ بِمَكْرِهِنَّ أَرْسَلَتْ إِلَيْهِنَّ وَأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَأً وَآتَتْ كُلَّ وَاحِدَةٍ مِنْهُنَّ سِكِّينًا وَقَالَتِ اخْرُجْ عَلَيْهِنَّ فَلَمَّا رَأَيْنَهُ أَكْبَرْنَهُ وَقَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَّ وَقُلْنَ حَاشَ لِلَّهِ مَا هَذَا بَشَرًا إِنْ هَذَا إِلَّا مَلَكٌ كَرِيمٌ

Meal (IK): Onların dedikodularını işitince; onlara haber yolladı. Onlar için yaslanacak yerler hazırladı ve onlardan her birine birer bıçak verdi. (Yusuf’a) : Çık karşılarına, dedi. Hepsi onu görünce kendisini çok büyüttüler. Ve ellerini kestiler. Dediler ki: Allah’ı tenzih ederiz. Haşa bu, bir beşer değildir, ancak çok şerefli bir melektir.

### [Yusuf 12:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/12:102.md) — يَمْكُرُونَ

ذَلِكَ مِنْ أَنْبَاءِ الْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ وَمَا كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ أَجْمَعُوا أَمْرَهُمْ وَهُمْ يَمْكُرُونَ

Meal (IK): Bunlar gayb haberlerindendir ki, sana vahyediyoruz. Onlar, elbirliği edip düzen kurdukları zaman; sen, orada değildin.

### [Rad 13:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/13:33.md) — مَكْرُهُمْ

أَفَمَنْ هُوَ قَائِمٌ عَلَى كُلِّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ وَجَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ قُلْ سَمُّوهُمْ أَمْ تُنَبِّئُونَهُ بِمَا لَا يَعْلَمُ فِي الْأَرْضِ أَمْ بِظَاهِرٍ مِنَ الْقَوْلِ بَلْ زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مَكْرُهُمْ وَصُدُّوا عَنِ السَّبِيلِ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ

Meal (IK): Herkesin yaptığını gözeten Allah; böyle olmayanla bir olur mu hiç? Oysa onlar Allah’a ortak koştular. De ki: Onlara bir ad bulun bakalım. Yeryüzünde bilmediği bir şeyi mi Allah’a haber veriyorsunuz? Yoksa kuru sözlere mi aldanıyorsunuz? Küfredenlere kurdukları düzenler güzel gösterildi. Ve doğru yoldan alıkonuldular. Allah kimi saptırırsa, ona doğru yolu gösteren bulunmaz.

### [Rad 13:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/13:42.md) — مَكَرَ · الْمَكْرُ

وَقَدْ مَكَرَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلِلَّهِ الْمَكْرُ جَمِيعًا يَعْلَمُ مَا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ وَسَيَعْلَمُ الْكُفَّارُ لِمَنْ عُقْبَى الدَّارِ

Meal (IK): Onlardan öncekiler de düzen kurdular. Halbuki bütün düzenler Allah’ındır. Herkesin ne kazandığını bilir. Küfredenler yurdun sonunun kimin olacağını bilecektir.

### [İbrahim 14:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/14:46.md) — مَكَرُوا · مَكْرَهُمْ · مَكْرُهُمْ

وَقَدْ مَكَرُوا مَكْرَهُمْ وَعِنْدَ اللَّهِ مَكْرُهُمْ وَإِنْ كَانَ مَكْرُهُمْ لِتَزُولَ مِنْهُ الْجِبَالُ

Meal (IK): Gerçekten onlar, düzenlerini kurmuşlardı. Halbuki dağları oynatacak güçte olsa bile, onların bu düzenleri hep Allah’ın elindeydi.

### [Nahl 16:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/16:26.md) — مَكَرَ

قَدْ مَكَرَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَأَتَى اللَّهُ بُنْيَانَهُمْ مِنَ الْقَوَاعِدِ فَخَرَّ عَلَيْهِمُ السَّقْفُ مِنْ فَوْقِهِمْ وَأَتَاهُمُ الْعَذَابُ مِنْ حَيْثُ لَا يَشْعُرُونَ

Meal (IK): Kendilerinden öncekiler de düzen kurmuşlardı. Bunun üzerine Allah; binalarını temellerinden çökertti de üstlerindeki tavanları başlarına yıkıldı. Hem bu azab; onlara hissedemeyecekleri taraftan gelmişti.

### [Nahl 16:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/16:45.md) — مَكَرُوا

أَفَأَمِنَ الَّذِينَ مَكَرُوا السَّيِّئَاتِ أَنْ يَخْسِفَ اللَّهُ بِهِمُ الْأَرْضَ أَوْ يَأْتِيَهُمُ الْعَذَابُ مِنْ حَيْثُ لَا يَشْعُرُونَ

Meal (IK): Kötü işler düzenleyenler; Allah’ın kendilerini yere batırmasından, yahut haberleri yokken üzerlerine ansızın azab gelmesinden emin mi bulunuyorlar?

### [Nahl 16:127](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/16:127.md) — يَمْكُرُونَ

وَاصْبِرْ وَمَا صَبْرُكَ إِلَّا بِاللَّهِ وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَلَا تَكُ فِي ضَيْقٍ مِمَّا يَمْكُرُونَ

Meal (IK): Sabret; senin sabrın ancak Allah içindir. Üzülme onlara. Kurdukları düzenlerden dolayı da endişe etme.

### [Neml 27:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/27:50.md) — وَمَكَرُوا · مَكْرًا · وَمَكَرْنَا

وَمَكَرُوا مَكْرًا وَمَكَرْنَا مَكْرًا وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ

Meal (IK): Onlar bir düzen kurdular. Onlar farketmezlerken Biz de bir düzen kurduk.

### [Neml 27:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/27:51.md) — مَكْرِهِمْ

فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ مَكْرِهِمْ أَنَّا دَمَّرْنَاهُمْ وَقَوْمَهُمْ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): Düzenlerinin sonunun nice olduğuna bir bak. Biz; onları ve kavimlerini toptan yerle bir ettik.

### [Neml 27:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/27:70.md) — يَمْكُرُونَ

وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَلَا تَكُنْ فِي ضَيْقٍ مِمَّا يَمْكُرُونَ

Meal (IK): Üzülme onlara. Düzenlerinden dolayı da sıkılma.

### [Sebe 34:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/34:33.md) — مَكْرُ

وَقَالَ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا بَلْ مَكْرُ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ إِذْ تَأْمُرُونَنَا أَنْ نَكْفُرَ بِاللَّهِ وَنَجْعَلَ لَهُ أَنْدَادًا وَأَسَرُّوا النَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذَابَ وَجَعَلْنَا الْأَغْلَالَ فِي أَعْنَاقِ الَّذِينَ كَفَرُوا هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Güçsüz sayılanlar da, büyüklük taslayanlara dediler ki: Haydi, gece ve gündüzün (işiniz) hilekarlıktı. Hani siz, bizim Allah’a küfretmemizi ve O’na eşler koşmamızı emrediyordunuz. Azabı gördüklerinde ettiklerine içleri yandı. Ve küfretmiş olanların boyunlarına demir halkalar vurduk. Yapmakta olduklarından başkasıyla mı, cezalandırılacaklardı.

### [Fatır 35:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/35:10.md) — يَمْكُرُونَ · وَمَكْرُ

مَنْ كَانَ يُرِيدُ الْعِزَّةَ فَلِلَّهِ الْعِزَّةُ جَمِيعًا إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَالْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ وَالَّذِينَ يَمْكُرُونَ السَّيِّئَاتِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَمَكْرُ أُولَئِكَ هُوَ يَبُورُ

Meal (IK): Kim, izzet istiyorsa; izzet bütünüyle Allah’ındır. Güzel sözler O’na yükselir. Onu da salih amel yükseltir. Kötülükleri tuzak yapanlar için şiddetli bir azab vardır. Onların hilesi, boşa çıkar.

### [Fatır 35:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/35:43.md) — وَمَكْرَ · الْمَكْرُ

اسْتِكْبَارًا فِي الْأَرْضِ وَمَكْرَ السَّيِّئِ وَلَا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ فَهَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا سُنَّةَ الْأَوَّلِينَ فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَحْوِيلًا

Meal (IK): Yeryüzünde büyüklenerek ve kötü düzen kurarak. Halbuki kötü düzen ancak ehline zarar verir. Öncekilerin sünnetlerini görmezler mi? Sen, Allah’ın sünnetinde bir değişiklik bulamazsın. Sen, Allah’ın sünnetinde bir başkalaşma da bulamazsın.

### [Mü'min 40:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/40:45.md) — مَكَرُوا

فَوَقَاهُ اللَّهُ سَيِّئَاتِ مَا مَكَرُوا وَحَاقَ بِآلِ فِرْعَوْنَ سُوءُ الْعَذَابِ

Meal (IK): Allah; onu, kurmak istedikleri tuzakların fenalıklarından korudu ve Firavun’un adamlarını azabın kötüsü kuşatıverdi.

### [Nuh 71:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/ayet/71:22.md) — وَمَكَرُوا · مَكْرًا

وَمَكَرُوا مَكْرًا كُبَّارًا

Meal (IK): Büyük büyük düzenler kurdular.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Sinek kapan bitki demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والراء والميم معهما

ك ر م، ك م ر، ر ك م، م ك ر، ر م ك مستعملات كرم: الكَرَم: شرف الرجل. رجل كريمٌ وقوم كرَمٌ وكِرامٌ، نحو أديم وأدم، وعمود وعمد، وكثر ما يجيء فعل في جمع فعيل وفعول، قال الشاعر:
وأن يعدين إن كُسِيَ الجواري		فتنبو العينُ عن كَرَمٍ عجاف
ورجل كُرامٌ: أي: كريم.
وتكرّم عن الشائنات، أي: تنزه، وأكرم نفسه عنها ورفعها.
والكَرامةُ: طبق يوضع على رأس الحب.
والكَرامةُ: اسم للإكرام، مثل الطاعة للإطاعة ونحوه من المصادر.
والمَكْرَمانُ: الكَريمُ، نقيض الملأمان.
وكرُم كرَماً، أي: صار كريماً.
والكَرْمُ: القلادة، والكَرْمةُ: طاقة من الكَرْم، قال أبو محجن الثقفي:
إذا مت فادفني إلى أصل كَـرْمةٍ		تروي عظامي بعد موتي عروقها
والعرب تقول: هذه البلدة إنما هي كَرْمةٌ ونخلة، يعني بذلك الكثرة. والعرب تقول: "هي أكثر الأرض سمنة وعسلة".
وإذا جاد السحاب بغيثه قيل: كَرَّم. وكَرُمَ فلان علينا كَرامة.
والكَرَمُ: أرض مثارة منقاة من الحجارة.
قال الضرير: يقال: أكرمت فاربط، أي: استفدت كريماً فارتبطه.
كمر: الكَمَرُ: جماعة الكمرة.
ركم: الرِّكمُ: جمعك شيئاً فوق شيء، حتى تجعله رُكاماً مَركوماً كرُكام الرمل والسحاب ونحوه من الشيء المرتكم بعضه على بعض، قال الله عز وجل: "فيركُمَهُ جميعاً" و"ثم يجعله رُكاماً".
مكر: المَكْرُ: احتيال في خفية، والمَكْرُ: احتيال بغير ما يضمر، والاحتيال بغير ما يبدي هو الكيد، والكيد في الحرب حلال، والمكر في كل حال حرام.
والمَكْرُ: ضرب من النبات، الواحدة: مَكْرةٌ، وسميت لارتوائها وأما مُكُور الأغصان فهي شجرة على حدة، وضروب من الشجر تسمى المكور، مثل الرغل ونحوه.
والمكْرُ حسن خدالة الساق، فهي مرتوية خدلة، شبهت بالمَكْر من النبات، كما قال:
عجزاء ممكورةٌ خمصانة قلق
ورجل مَكْوَرَّى، أي قصير، عريض، لئيم الخلقة، يقال: يا ابن مَكْوَرَّى، وهو في هذا القول: قذف كأنما توصف بزنية.
والمَكْرُ: المغرة.
رمك: الرَّمكَةُ: الفرس والبرذونة تتخذ للنسل، والجميع: الرَّمَكُ والأرماك.
والرَّامِكُ: شيء أسود كالقار يخلط بالمسك فيجعل سكاً، قال:
إن لك الفصل على صحبتـي		والمسك قد يستصحب الرّامِكا
والرُّمكةُ: لون في ورقة وسواد، من ألوان الإبل. والنعتُ: أرمكٌ ورَمكاءُ.

##### Türkçe

**الكاف** ve **الراء** ve **الميم** onlarla birlikte

**ك ر م**، **ك م ر**، **ر ك م**، **م ك ر**، **ر م ك** kullanımdadır. **كرم**: **الكَرَم**: erkeğin şerefi. **رجل كريمٌ** ve **قوم كرَمٌ** ve **كِرامٌ**; **أديم** ve **أدم** gibi, ve **عمود** ve **عمد** gibi; ve **فعيل** ve **فعول**’ün cem‘inde çoğu kez **فعل** gelir. Şair dedi ki:
وأن يعدين إن كُسِيَ الجواري		فتنبو العينُ عن **كَرَمٍ** عجاف
Ve **رجل كُرامٌ**: yani: **كريم**.
Ve **تكرّم** **عن الشائنات**, yani: nezih oldu; ve kendisini onlardan **أكرم** etti ve onu yükseltti.
Ve **الكَرامةُ**: sevginin başı üzerine konulan bir tabak.
Ve **الكَرامةُ**: **الإكرام** için bir isimdir; **الطاعة**’nin **الإطاعة** için (isim olması) ve bunun benzeri masdarlardan.
Ve **المَكْرَمانُ**: **الكَريمُ**; **الملأمان**’ın zıddı.
Ve **كرُم** **كرَماً**, yani: **كريماً** oldu.
Ve **الكَرْمُ**: gerdanlık; ve **الكَرْمةُ**: **الكَرْم**’den bir salkım. Ebû Muhcen es-Sekafî dedi ki:
إذا مت فادفني إلى أصل **كَـرْمةٍ**		تروي عظامي بعد موتي عروقها
Ve Araplar der ki: Bu belde ancak bir **كَرْمةٌ** ve bir hurma ağacıdır; bununla çokluğu kasteder. Ve Araplar der ki: "O, yerin en çok yağı ve balı olandır."
Ve bulut yağmuruyla cömertlik ettiğinde **كَرَّم** denir. Ve falan bize **كَرُمَ** **كَرامة** (ile).
Ve **الكَرَمُ**: taşlardan arındırılmış, sürülmüş bir arazi.
Ed-Darîr dedi ki: **أكرمت** **فاربط**, yani: bir **كريماً** elde ettin; öyleyse onu bağla.

**كمر**: **الكَمَرُ**: **الكمرة**’nin topluluğu.

**ركم**: **الرِّكمُ**: bir şeyi bir şeyin üstüne toplaman; ta ki onu, kum yığını ve bulut yığını gibi ve bunun benzeri, bir kısmı bir kısmı üstüne yığılmış şeyden, **رُكاماً مَركوماً** yapıncaya kadar. Aziz ve yüce Allah dedi ki: "فيركُمَهُ جميعاً" ve "ثم يجعله رُكاماً".

**مكر**: **المَكْرُ**: gizlilik içinde bir hile. Ve **المَكْرُ**: içinde gizlediğinin dışında bir hile. Ve açığa vurduğunun dışında hile ise **الكيد**’dir. Ve **الكيد** savaşta helâldir; ve **المكر** her hâlde haramdır.
Ve **المَكْرُ**: bitkiden bir tür; teki: **مَكْرةٌ**. Ve sulanmışlığı sebebiyle adlandırıldı. Ama dalların **مُكُور**’u ise başlı başına bir ağaçtır. Ve ağaçtan türler **المكور** diye adlandırılır; **الرغل** ve benzeri gibi.
Ve **المكْرُ**: bacağın dolgun, etli güzelliğidir; o, sulanmış, dolgun etlidir. Bitkiden **المَكْر**’e benzetildi; nitekim dedi ki:
عجزاء ممكورةٌ خمصانة قلق
Ve **رجل مَكْوَرَّى**: yani kısa, geniş, yaratılışı aşağı. Denir ki: يا ابن **مَكْوَرَّى**; ve bu sözde o: bir sövmedir; sanki zina ile niteleniyormuş gibi.
Ve **المَكْرُ**: kırmızı toprak boyası.

**رمك**: **الرَّمكَةُ**: nesil için edinilen kısrak ve bargir; hepsi: **الرَّمَكُ** ve **الأرماك**.
Ve **الرَّامِكُ**: katran gibi siyah bir şey; misk ile karıştırılır da **سكاً** yapılır. Dedi ki:
إن لك الفصل على صحبتـي		والمسك قد يستصحب **الرّامِكا**
Ve **الرُّمكةُ**: deve renklerinden, beyazlık ve siyahlıkla birlikte bir renktir. Sıfat: **أرمكٌ** ve **رَمكاءُ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

المَكْرُ: الاحتيالُ والخديعةُ. وقد مَكَرَ به يَمْكُرُ فهو ماكِرٌ ومَكَّارٌ. والمَكْرُ أيضاً: المَغْرَةُ. وقد مَكَرَهُ فامْتَكَرَ، أي خضبه فاختضب. قال الشاعر القطامي:
بِضَرْبٍ تَهْلِكُ الأبطالُ فيهوتَمْتَكِرُ اللِحَى منه امْتِكارا
والمُكورُ: ضرب من الشجر. الواحد مَكْرٌ. قال الكميت يصف بَقَرة:
تَعاطى فِراخَ المَكْرِ طَوْراً وتارةتُثيرُ رُخاماها وتَعْلَقُ ضالَـهـا
وفراخ المَكْرِ: ثمرُهُ. والممكورةُ: المَطْوِيَّةُ الخَلْقِ من النساء. يقال: امرأةٌ مَمْكورَةُ الساقين، أي خَذْلاء.

##### Türkçe

**المَكْرُ**: hile ve aldatmadır. Ve onunla **مَكَرَ** eder, **يَمْكُرُ**; o hâlde o **ماكِرٌ** ve **مَكَّارٌ**dır. Ve **المَكْرُ** ayrıca: **المَغْرَةُ**dır. Ve onu **مَكَرَهُ** de, böylece **فامْتَكَرَ**; yani onu boyadı da böylece boyandı. Şair **القطامي** dedi:
بِضَرْبٍ تَهْلِكُ الأبطالُ فيهوتَمْتَكِرُ اللِحَى منه امْتِكارا
Ve **المُكورُ**: ağaçtan bir türdür. Tekili **مَكْرٌ**dur. **الكميت** bir ineği vasfederek dedi:
تَعاطى فِراخَ المَكْرِ طَوْراً وتارةتُثيرُ رُخاماها وتَعْلَقُ ضالَـهـا
Ve **فراخ المَكْرِ**: onun meyvesidir. Ve **الممكورةُ**: kadınlardan yaratılışı kıvrılmış/katlanmış olandır. Denir ki: **امرأةٌ مَمْكورَةُ الساقين**; yani gevşek (baldırları zayıf)dır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ر م
كرم ، كمر ، ركم ، رمك ، مكر : مستعملات .
كرم : الكَرِيمُ : من صفاتِ الله عز وجل وأسمائه ، وهو الكثيرُ الخيرِ الجوادُ المنعمُ المفضِلُ .
وقال الله جل ثناؤه : ( أَوَلَمْ يَرَوْاْ إِلَى الاَرْضِ كَمْ أَنبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ زَوْجٍ كَرِيمٍ ) ( الشعراء : 7 ) .
معنى الزَّوْجِ : النَّوْعُ ، والكَرِيمُ : المحمود فيما تحتاج إليه فيه ، المعنى من كل نوع نافع لا يثبته إلا رب العالمين .
وقال جل وعز : ( الْمَلأُ إِنَّى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 أُلْقِىَ إِلَىَّ كِتَابٌ ) ( النمل : 29 ) .
قال بعضهُم : معناه : حسنٌ ما فيه ، ثمَّ بَينَتْ ما فيه فقالت : ( إنَّهُ منْ سَلَيمانَ وإنَّه بسمِ اللَّهِ الرحمن الرحيمِ أن لا تَعْلُوا عليَّ وأْتُوني مسلِمينَ ) ( النمل : 30 ، 31 ) .
وقيل : ( ألقيَ إليَّ كِتاب كريمٍ ) ( النمل : 29 ) ، عَنَت أنه جاءَ من عند رجل كريمٍ .
وقيل : كتابٌ كرِيمٌ أي مَخْتومٌ ، وقوله تعالى : ( ) ( يَحْمُومٍ لاَّ بَارِدٍ وَلاَ ) ( الواقعة : 44 ) .
قال الفراء : العرَبُ تَجعل الكَريم تابعاً لكُلِّ شيء نَفَتْ عنه فِعْلاً تنْوي به الذَّمَّ .
يقال : أَسَمِينُ هذا ؟ .
فيقال : ما هو بسمينٍ ولا كَريم ، وما هذه الدَّارُ بواسعة ولا كَريمةٍ .
والكريم : اسمٌ جامعٌ لكُلِّ ما يُحمدُ . فالله كريمٌ حميدُ الفعال .
وقال : ( عَظِيمٌ إِنَّهُ لَقُرْءَانٌ كَرِيمٌ ( ) كَرِيمٌ فِى كِتَابٍ مَّكْنُونٍ ) ( الواقعة : 77 ، 78 ) أي قرآن يحمد ما فيه من الهدْي والبيان والعِلم والحكمة .
وقوله : ( وَقُل لَّهُمَا قَوْلاً كَرِيمًا ( أي سهلاً ليناً ، ) ورب العرش الكريم العظيم .
وقوله : أَجْرَهَا مَرَّتَيْنِ وَأَعْتَدْنَا لَهَا ) ( الإسراء : 23 ) أي كثيراً .
وروينا عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( لا تَسَمُّوا العِنَبَ الكَرْمَ فإنَّمَا الكَرْمُ الرَّجُلُ المسْلمُ ) :
رَوَاهُ أبو الزِّناد عن الأعرج عن أبي هريرة عن النبي صلى الله عليه وآله .
وتأويله والله أعلم أن الكرم : صفةٌ محمودة ، والكريمُ من صفات الله جل ذِكْرُه . ومَنْ آمن بالله فهو كريمٌ ، والكَرَم : مصدر يقامُ مُقَامَ الموصُوفِ .
فيقال : رَجْلٌ كَرَمٌ . ورجُلانِ كَرَمٌ ، ورجالٌ كَرَمٌ ، وامرأةٌ كَرَمٌ ، لا يثنى ولا يجمعُ ولا يُؤَنَّثُ ، لأنَّ معنى قولك : رَجل كَرَمٍ أي ذو كرم . ولذلك أُقيم مُقامَ المنعوتِ فُخفِّفَ ، والكرْمُ سُمِّي كَرْماً لأنهُ وصف بكَرَمِ شجرته وثمرته .
وقيل : كرمٌ بسكُونِ الرَّاء لأنَّهُ خُفِّف عن لفظة كَرَمٍ لما كثر في الكلام . فقيل : كَرْمٌ كما قال امرؤُ القيس :
نَزَلْتُ عَلَى عمْرِو بْنِ دَرْعَاءَ بُلْطَةً
فَيَا كَرْمَ ما جارٍ ويا كَرْمَ ما محلْ
أراد : يا كَرَم جارٍ ، وما صِلةٌ .
ونهى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) عن تسميته بهذا الاسم لأنه يُعتْصرُ منه المسكِر المنْهيُّ عن شُرْبه وأنه يغير عَقْلَ شاربه ، ويوقعْ بين شَرْبه العداوةَ والبغْضَاءَ .
فقال : الرجُلُ المسلم أَحقُّ بهذه الصِّفة من هذه الشجرة التي يؤدي ما يُعْتَصر من ثمرها إلى الأخْلاق الذَّميمة اللئيمة .
قال أبو بكر : يسمى الكَرْمُ كرْماً لأن الخمر المتخذ منه يحث على السخاء والكرم ويأمر بمكارم الأخلاق فاشتقوا له اسماً من الكرم للكرم الذي يتولد منه فكره النبي صلى الله عليه وآله أن يسمى أصل الخمر باسم مأخوذ من الكرم ، وجعل المرء المؤمن أولى بهذا الاسم الحسن ، وأنشد :
والخَمْرُ مشتقَّة المعنى من الكرَمِ
ولذلك سموا الخمر راحاً لأن شاربها يرتاح للعطاء أي يخف .
قال : ويقال للكرم : الجَفْنَة والحَبَلة ، والزَّرَجُون .
وقال الليث يقال : رَجلٌ كريمٌ ، وقوم كرم كما قالوا : أَدِيم وأَدَم وعمود وعمَدٌ ، وأنشد :
وأَنْ يَعْرَيْنَ إِنْ كُسِيَ الجَواري
فتنبوا العيْنُ عن كرمٍ عِجافِ
( قلت ) : والنحويون يأبون ما قال الليث .
ويقولون : رجلٌ كَرِيمٌ وقومٌ كِرامٌ .
كما يقال : صغيرٌ وصِغَارٌ ، وكبيرٌ وكِبارٌ .
ولكن يقال : رَجُلٌ كَرَمٌ ، ورِجَالٌ كَرمٌ أي ذَوُو كَرَم ، ونساءٌ كَرَم أي ذَوَات كَرَمٍ .
كما يُقالُ : رجُلٌ عَدْلٌ ، وقومٌ عدلٌ ، ورَجْلٌ حَرَضٌ ، وقومٌ حرضٌ ، ورَجلٌ دَنَفٌ وقومٌ دنفٌ .
وقال أبو عبيد وابن السكيت وهو قول الفراء : رجلٌ كَرِيمٌ ، وكُرَامٌ ، وكُرَّامٌ ، بمعنى واحد .
قالوا : وكُرَامٌ : أبلغُ في الوصفِ من كريمٍ ، وكُرَّامٌ بالتشديد ، أبلغ من كُرَامٍ .
وكذلك : رجلٌ كبيرٌ وكبَارٌ وكُبَّارٌ وظريفٌ وظُراف وظُرَّافٌ .
وقال الليث : يُقال : تكرَّمَ فلانٌ عما يشينه إذا تَنَزَّه ، وأكرَمَ نفسه عن الشَّائِنَات والكَرَامةُ : اسمٌ يوضعُ موضع الإكرامِ ، كما وُضعت الطاعةُ موضع الإطاعة ، والغارةُ موضعَ الإغارة .
والكَرْمَةُ : الطاقةُ الواحدة من الكَرْم .
ويقالُ : هذه البقعةُ إنما هي كرمةٌ ونَخلةٌ ، يُعنى بذلكَ الكَثرَةُ .
والعرب تقول : هي أكْثرُ الأرضِ سَمْنَة وعَسَلةً .
وإذا جاءتِ السماءُ بالقَطْر قيل : كَرَّمَتْ تَكْرِيماً .
قال الليث : والمُكْرَمُ : الرجُلُ الكَرِيُم على كلِّ أحد .
ويقال : كَرُمَ الشيءُ الكَرِيمُ كَرَماً ، وكَرُمَ فلان علينا كَرَامة .
والكَرَمُ : أرضٌ مُثارة مُنَقّاة من الحجارةِ .
وسمعت العرب تقول : للبُقْعَة الطَّيِّبِة التُّربةِ العَذاةِ المنبتِ : هذه بقعةٌ مكْرُمةٌ ويقولون للرَّجُل الكَرِيم : مكْرَمَانٌ إذا وُصف بالسخاءِ وسَعةِ الصدرِ .
( أبو عبيد عن أبي عمرو ) : الكُرُومُ : القلائدُ ، واحدها كرْمٌ ، وأنشد :
تَبَاهَى بصَوْغٍ من كُرُومٍ وفِضَّةٍ
وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أن رَجُلاً أهدى إليه راويةَ خمرٍ فقال : ( إنَّ الله حَرَّمَها ، فقال الرجل : أَفَلا أُكَارِمُ بها يَهودَ ؟ فقال : إنَّ الَّذِي حَرَّمَها حَرَّم أنْ يكَارَمَ بها ) أراد بقوله أكَارِمُ بها يهودَ أي أُهديها إليهم ، فَيُثيبوني عليها .
ومنه قول دُكَيْن :
يا عُمَرَ الخَيْراتِ والمَكَارِم
إنِي امْرُؤٌ من قَطَنِ بنِ دَارِم
أَطْلَبُ دَيْني من أخٍ مُكارِمٍ
أي من أخٍ يْكافِئُني على مدحي إياه ، يقول : لا أطلب جائزتهُ بغير وسيلةٍ ، وقال اللِّحْيَانِيُّ : أفعلُ ذلك وكرْمَة لك وكُرْمَى لك ، وكَرَامَةً لك ، وكُرْماً لك ، وَكُرْمَةَ عَيْنٍ ، ونَعيمَ عينٍ ونُعمْة عينٍ ، ونُعْمَ عينٍ ، ونُعَامى عَيْنٍ ونَعام عينٍ .
وقال أبو ذؤيب في الكُرْمِ :
وأَيْقَنْتُ أَنِّ الجُود منكَ سَجِيَّة
وما عِشْتَ عْيشاً مِثْلَ عْيشِك بالكُرْم
أَراد بالكُرْمِ : الكَرَامَةَ .
وقال ابن شميلٍ : يقال : كَرُمَتْ أرضُ فلان العامَ ، وذلك إذا دَمَلها فزَكا نَبْتُها ، قال : ولا يَكْرُمُ الحَبُّ حتى يكونَ كَثير العَصْفِ يعني التِّبْنَ والورق .
( عمرو عن أبيه ) : يقال لطبق القدر والحُبِّ : الكرامة .
وقال الكسائي : لم يجىء عن العرب مَفْعُلٌ مصدراً بغير هاء إلا حرفان : مَكْرُمٌ ومعْونٌ .
وأنشد في المكْرُمِ :
لِيَوْمِ رَوْعٍ أَوْ فَعَالِ مَكْرُمِ
وقال :
بُثَيْنَ الْزَمِي ( لا ) إنَّ ( لا ) إِنْ لَزِمْتِهِ
على كَثْرَة الواشينَ أيُّ مَعُونِ
وقال الفراء : مَكْرُمٌ : جَمْعُ مَكْرُمَة وكذلك مَعُونٌ : جَمْعُ مَعُونَةٍ ، وروى عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إن الله يقول : إذا أنا أَخَذْتُ من عَبْدِي كَرِيمَتَيْهِ وهو بهما ضَنِينٌ فصَبَرَ لي لم أرْضَ له بِهمَا ثَوَاباً دُونَ الجَنَّةِ ) . ورواه بعضهم : إذا أَخذْتُ من عبدي كَرِيمَتَهُ .
وقال شمر : قال إسحاق بنُ مَنْصُورٍ : قال بعضهم : يُرِيدُ أَهله ، وبعضُهم يقول : عَيْنَه ، قال : ومن رواهُ كَرِيمَتَيْهِ فهما : العينانِ .
قال شمر : كلُّ شَيْءٍ يَكْرُمُ عليك فهو كَرِيمُكَ وكَرِيمَتُكَ ، قال : والكَرِيمَةُ : الرجُلُ الحَسيبُ ، تقول : هو كَرِيمَة قَوْمِهِ . وأنشد :
وأَرَى كَرِيمَكَ لا كُرِيمةَ دُونَهُ
وأَرَى بِلادَكَ مَنْقَعَ الأَجْوَادِ
أراد من يَكْرُمُ عليك لا تَدَّخِرُ عنه شيئاً يَكْرُمُ عليك .
وفي حديث آخره : ( إذا أَتَاكُمْ كَرِيمَةُ قَوْمٍ فَأكْرِمُوهُ ) أي كرِيمُ قومٍ . وقال صَخْرُ بنُ عمرو :
أَبَى الفَحْرَ أَنِّي قَدْ أَصَابُوا كَرِيمَتِي
وأَنْ ليسَ إِهْدَاءُ الخَنَا من شِمَالِيَا
يعني بقوله كَرِيمَتِي : أخَاه معاوية بن عمرو وأما الحديثُ الآخرُ ( خيْرُ الناسِ يَوْمَئذٍ مُؤمِنٌ بَيْنَ كَرِيمْينِ ) فإنَّ بعضهم قال هما الحَجُّ والجِهَادُ ، وقيل أراد بين فَرَسَيْنِ يَغْزُو عليهما .
وقيل بين أَبَوَيْنِ مُؤْمِنَيْنِ كَرِيميْنِ .
ويقال : هذا رجُلٌ كَرَمٌ أَبوهُ وكرمٌ آباؤُهُ ، وقول الله جل وعز : ( وَنُدْخِلْكُمْ مُّدْخَلاً كَرِيماً ) ( النساء : 31 ) قالوا حَسَناً وهو الجَنَّةُ ، وقوله : ( وَقُل لَّهُمَا قَوْلاً كَرِيمًا ) ( الإسراء : 23 ) أي ليناً سهلاً إكراماً لهما ، وقوله : ( هذا الذي كرمت علي ) ( الإسراء : 62 ) أي فضَّلتَ ، وقوله : ( رَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ ) ( المؤمنون : 116 ) أي العظيم .
وقوله : ( كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّى غَنِىٌّ ) ( النمل : 40 ) أي عظيم مفضل وقوله : ( أَجْرَهَا مَرَّتَيْنِ وَأَعْتَدْنَا لَهَا ) ( الأحزاب : 31 ) أي كثيراً .
مكر : قال الليث : المكْرُ : احتيالٌ في خُفْيَة ، قال : وسمعنا أنَّ الكَيْدَ في الحربِ حلالٌ ، والمَكْرُ في كلِّ حالٍ حرامٌ .
وقال الله جل وعز : ( لله ( لَصَادِقُونَ وَمَكَرُواْ مَكْراً وَمَكَرْنَا مَكْراً وَهُمْ لاَ يَشْعُرُونَ ) ( النمل : 50 ) .
قال غير واحدٍ من أهلِ العلم بالتأويلِ : المَكْرُ من الله : جَزَاءٌ ، سُمِّيَ باسم مَكْرِ المُجَازَى كما قال : ( يَنتَصِرُونَ وَجَزَآءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِّثْلُهَا فَمَنْ عَفَا ) ( الشورى : 40 ) ، فالثانية ليستْ بسيّئة في الحقيقة ، ولكنها سمّيت سَيِّئة للجَزَاء ، وكذلك قوله جل وعز : ( فَمَنِ اعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُواْ عَلَيْهِ ) ( البقرة : 194 ) ، فالأول : ظلمٌ
والثاني : ليس بظلم ، ولكنَّه سُمِّيَ باسم الذنب ليُعْلَمَ أنه عِقابٌ عليه . وجَزَاءٌ به ، ويَجْرِي مَجْرى هذا القول قول الله جل وعز : ( يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَهُوَ خَادِعُهُمْ ) ( النساء : 142 ) و ) اللَّهُ يَسْتَهْزِىءُ بِهِمْ ) ( البقرة : 15 ) من هذا الضَّرب .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : المَكْرُ : الغْرَةُ . وقال القَطَامِيُّ :
بِضَرْبٍ تَهْلِكُ الأبطالُ فيه
وتَمْتَكِرُ اللِّحَى منه امْتِكارَا
أي تَخْتِضِبُ ، ويقال لِلأَسدِ : كأنه مُكِرَ بالمَكْرِ أي طُلِيَ بالمغْرَةِ ، والمَكرُ : نَبْتٌ وجمعه : مُكُورٌ . قال العجاج :
تَظَلُّ في عَلْقَى وفي مُكُورِ
النَّضْرُ عن الجعْدِيِّ قال : المَكْرُ : سَقْيُ الأرض ، يقال : امْكُرُوا الأرضَ فَإِنَّها صُلبةٌ ثمَّ احْرُثُوهَا يريد : اسْقُوهَا .
وقال الليث : المكْرُ : ضرْبٌ من النّباتِ ، الواحِدةُ : مَكْرَةٌ ، سُمِّيت مَكْرَةً لارْتوائِها ، وأمّا مُكُورُ الأغْصَانِ فهي شجرة على حِدَةٍ .
قال : وضروبٌ من الشجرِ تُسَمَّى المكُورَ مثل الرُّغْل ونحوه .
وقال أبو عبيد قال الأصمعي : الممْكُورَةُ من النِّساء : المَطْوِيَّةُ الخَلْقِ .
وقال الليث : المَكْرُ : حُسْنُ خَدَالةِ السَّاقِ .
يقال : هي مَمْكُورَةٌ : مُرْتَوِيَة السَّاقِ خَدْلةٌ ، شُبِّهَت بالمَكْرِ من النَّباتِ .
قال : ومَكْوَرَّى : نَعْتٌ للرجُل ، يقال : هو القصيرُ اللئيمُ الخِلْقَةِ .
ويقال في الشَّتِيمةِ : ابن مَكْوَرَّى ، وهو في هذا القول : قَذْف ، كأنَّها توصفُ بزِنْيةٍ .
قلت : هذا حرف لا أَحْفَظُه لغير الليث ، ولا أَدْري أَعَرَبٌ يٌّ هو أو أَعْجَمِيٌّ .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المَكْرَةُ : الرُّطَبة الفاسدة .
والمكْرةُ : التَّدبِيرُ والحِيلة في الحرب .
والمكْرةُ : الساقُ الغليظةُ الحَسْنَاءُ .
والمكْرةُ : السَّقْيَةُ للزَّرْع .
يقال : مررت بزَرْعٍ مَمْكُورٍ أَي مَسْقِيَ .
والمكْرةُ : شجرةٌ ، وجمعها : مُكُورٌ .
ركم : قال الليث : الرَّكْمُ : جمعُكَ شيئاً فوق شيءٍ حتى تجعلَه رُكاماً مَرْكوماً ، كرُكامِ الرَّمْل والسَّحابِ ونحو ذلك من الشيء المرْتَكِمِ بعضُه على بعْضٍ .
وقال ابن الأعرابي : الرّكَمُ : السحابُ المُتَرَاكِمُ .
كمر : أبو عبيد عن الأصمعي : المكْمُورُ من الرجال : الذي أَصَاب الخاتنُ كمَرَتَهُ .
وقال الليث : الكَمَرُ : جمع الكَمَرَةِ .
وقال : رجلٌ كِمِرَّى إذا كان ضَخْمَ الكَمَرَةِ .
رمك : قال الليث : الرَّمَكَةُ : هي الفَرَسُ . والبِرْذَوْنَةُ التي تتخذ للنسل ، والجميعُ : الأرْماكُ ، وأَمَّا قول رؤبة :
لا تَعْدِليِني بالرُّذالاَتِ الحَمَكْ
وَلاَ شَظٍ فَدْمً ولا عَبْدٍ فَلِكْ
يَربِضُ في الرَّوْثِ كَبِرْذَوْنِ الرَّمَكْ
فإنَّ أَبا عمرو زَعمَ أنَّ الرَّمَكَ في بيت رؤبةَ أصله بالفارسيَّةِ : رَمَهْ .
قال : وقولُ الناسِ : رَمَكَةٌ : خطأٌ .
وقال أبو زيد : رَمَكَ الرَّجلُ إذا أَوْطَنَ البَلَد فلم يَبْرَحْ ، ورَمَكَ في الطعام رُمُوكاً ، ورَجَنَ فيه يَرْجُنُ رجوناً إذا لم يَعَفْ منه شيئاً .
وروى أبو عبيد عنه : رَمَكْتُ بالمكانِ . وأَرْمَكْتُ غيري .
ثعلب عن ابن الأعرابي : رَمَك بالمكان ودَمَكَ ومَكَدَ إِذا أَقام فيه .
وقال الكسائي : رَمَكَ بالمكان رُمُوكاً ، ورَجَنَ رُجوناً .
والرامِكُ : المُقيمُ ، بكسرِ الميم .
والرامِكُ بالكسْرِ : الذي يُسَمِّيهِ الناسُ الرَّامَك وهو شيء ، يُصَيَّرُ في الطَّيبِ .
الليث : الرامَكُ : شيءٌ أسودُ كالقَارِ يخلط بالمِسْكِ فيجعل سُكًّا ، والرَّامَكُ تَتَضَيَّقُ به المَرْأَةُ .
ابن السكيت عن الفراء قال : هو الرامِك والرامَكُ ، في باب ما يُفْتَحُ ويُكْسَرُ .
غيره : اسْتَرْمَكَ القومُ استرماكاً إذا اسْتَهْجَنُوا في أَحسابِهِم ، ورجلٌ رمَكَةٌ إذا كان ضعيفاً .
أبو عبيد عن الأصمعي قال : إذا اشتدّتْ كُمْتَةُ البعير حتى يَدخُلَهَا سوادٌ فتلك الرُّمْكةُ ، وبعيرٌ أَرْمَكُ .
ابن الأعرابي قال حُنَيْفُ الحَنَاتمِ وكان من آبَلِ العربِ الرَّمْكاءُ من النُّوقِ : بُهْيَا والحَمْرَاءُ : صُبْرَى والخَوَّارةُ : غُزْرَى ، والصَّهْبَاءُ : سُرْعَى .

##### Türkçe

ك ر م
**كرم** ، **كمر** ، **ركم** ، **رمك** ، **مكر** : kullanılanlardır.

**كرم** : **الكَرِيمُ** : Allah’ın عز وجل sıfatlarından ve isimlerindendir; o, hayrı çok olan, cömert, nimet veren, lütfeden(üstün kılan)dır.

Allah جل ثناؤه şöyle dedi: ( أَوَلَمْ يَرَوْاْ إِلَى الاَرْضِ كَمْ أَنبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ زَوْجٍ **كَرِيمٍ** ) ( الشعراء : 7 ) .

**الزَّوْجِ**’ün manası: **النَّوْعُ** (tür); **الكَرِيمُ** ise: kendisine ihtiyaç duyulan şeyde övülen; mana: her faydalı türden; onu ancak âlemlerin Rabbi bitirir.

O جل وعز şöyle dedi: ( الْمَلأُ إِنَّى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 أُلْقِىَ إِلَىَّ كِتَابٌ ) ( النمل : 29 ) .

Onlardan bazıları dedi ki: manası: içindekinin güzel olmasıdır; sonra içindekini açıkladı da şöyle dedi: ( إنَّهُ منْ سَلَيمانَ وإنَّه بسمِ اللَّهِ الرحمن الرحيمِ أن لا تَعْلُوا عليَّ وأْتُوني مسلِمينَ ) ( النمل : 30 ، 31 ) .

Ve denildi ki: ( ألقيَ إليَّ كِتاب **كريمٍ** ) ( النمل : 29 ) ; kastetti ki o, kerîm bir adamın yanından gelmiştir.

Ve denildi ki: **كتابٌ كرِيمٌ** yani mühürlüdür; ve Yüce Allah’ın sözü: ( ) ( يَحْمُومٍ لاَّ بَارِدٍ وَلاَ ) ( الواقعة : 44 ) .

Farrâ dedi: Araplar, zemmi kastederek ondan bir fiili nefyettikleri her şeyin ardından **الكَريم**’i tâbi kılarlar.

Denir: Bu semiz midir?

Bunun üzerine denir: O semiz değildir ve **كَريم** de değildir; ve bu ev geniş değildir ve **كَريمة** de değildir.

Ve **الكريم**: övülen her şeyi toplayan bir isimdir. Öyleyse Allah **كريمٌ**’dir, fiilleri övülendir.

Ve dedi: ( عَظِيمٌ إِنَّهُ لَقُرْءَانٌ **كَرِيمٌ** ( ) **كَرِيمٌ** فِى كِتَابٍ مَّكْنُونٍ ) ( الواقعة : 77 ، 78 ) yani: içinde hidayet, beyan, ilim ve hikmet bulunan şey övülen bir Kur’an.

Ve O’nun sözü: ( وَقُل لَّهُمَا قَوْلاً **كَرِيمًا** ( أي سهلاً ليناً ، ) ورب العرش **الكريم** العظيم .

Ve O’nun sözü: أَجْرَهَا مَرَّتَيْنِ وَأَعْتَدْنَا لَهَا ) ( الإسراء : 23 ) yani çokça.

Ve Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet ettik ki şöyle dedi: ( لا تَسَمُّوا العِنَبَ **الكَرْمَ** فإنَّمَا **الكَرْمُ** الرَّجُلُ المسْلمُ ) :

Bunu, Ebû’z-Zinâd, el-A‘rac’dan, Ebû Hureyre’den, Peygamber صلى الله عليه وآله’den rivayet etti.

Onun te’vili—Allah daha iyi bilir—şudur: **الكرم**: övülen bir sıfattır; **الكريمُ** ise Allah جل ذِكْرُه’un sıfatlarındandır. Allah’a iman eden kimse kerîmdir; **الكَرَم** ise, vasfedilenin yerine ikame edilen bir mastardır.

Böylece denir: **رَجْلٌ كَرَمٌ**. Ve **ورجُلانِ كَرَمٌ** , ve **ورجالٌ كَرَمٌ** , ve **وامرأةٌ كَرَمٌ**; ikil yapılmaz, çoğul yapılmaz, müennes yapılmaz; çünkü senin “**رَجل كَرَمٍ**” sözünün manası “kerem sahibi”dir. Bu sebeple, sıfatlanan(=men‘ût)ın yerine ikame edildi de hafifletildi; **الكرْمُ** ise **كَرْماً** diye adlandırıldı; çünkü ağacının ve meyvesinin keremiyle vasfedildi.

Ve denildi ki: **كرمٌ** râ’nın sükûnu ile; çünkü sözde çokça geçtiğinden **كَرَمٍ** lafzından hafifletildi. Böylece **كَرْمٌ** denildi; nitekim İmru’ul-Kays dedi:
نَزَلْتُ عَلَى عمْرِو بْنِ دَرْعَاءَ بُلْطَةً
فَيَا **كَرْمَ** ما جارٍ ويا **كَرْمَ** ما محلْ

Muradı: يا **كَرَم** جارٍ; ve **ما** ise صِلة’dir.

Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) onu bu isimle adlandırmayı yasakladı; çünkü ondan, içilmesi yasaklanan sarhoş edici sıkılır; ve o, içenin aklını değiştirir; ve içmesi sebebiyle düşmanlık ve buğzu araya düşürür.

Bunun üzerine dedi ki: Müslüman adam bu sıfata, meyvesinden sıkılan şeyin kötü, alçak ahlâklara götürdüğü şu ağaçtan daha layıktır.

Ebû Bekir dedi: **الكَرْمُ** “**كرْماً**” diye adlandırılır; çünkü ondan yapılan şarap, cömertliğe ve kereme sevk eder ve ahlâkın güzelliklerini emreder; böylece, ondan doğan kerem için, keremden bir isim türettiler; Peygamber صلى الله عليه وآله de, şarabın aslının keremden alınmış bir isimle adlandırılmasını kerih gördü; ve mümin kişinin bu güzel isme daha layık olduğunu (söyledi); ve şu beyti okudu:
والخَمْرُ مشتقَّة المعنى من **الكرَمِ**

Ve bunun için şaraba **راحاً** adını verdiler; çünkü içeni vermeye rahatlatır; yani hafifler.

Dedi: Ve **الكرم** için **الجَفْنَة** ve **الحَبَلة** ve **الزَّرَجُون** denir.

Leys dedi: Denir: **رَجلٌ كريمٌ**; ve kavim için **كرم**; nitekim “**أَدِيم** ve **أَدَم**; **عمود** ve **عمَدٌ**” dedikleri gibi. Ve şu beyti okudu:
وأَنْ يَعْرَيْنَ إِنْ كُسِيَ الجَواري
فتنبوا العيْنُ عن **كرمٍ** عِجافِ

( Dedim ): Nahivciler, Leys’in dediğini kabul etmezler.

Ve derler: **رجلٌ كَرِيمٌ** ve **قومٌ كِرامٌ**.

Nitekim denildiği gibi: **صغيرٌ** ve **صِغَارٌ**; **كبيرٌ** ve **كِبارٌ**.

Fakat denir: **رَجُلٌ كَرَمٌ** ve **رِجَالٌ كَرمٌ** yani kerem sahipleri; ve **نساءٌ كَرَم** yani kerem sahibi kadınlar.

Nitekim denildiği gibi: **رجُلٌ عَدْلٌ** ve **قومٌ عدلٌ**; ve **رَجْلٌ حَرَضٌ** ve **قومٌ حرضٌ**; ve **رَجلٌ دَنَفٌ** ve **قومٌ دنفٌ**.

Ebû Ubeyd ve İbnü’s-Sikkît dedi—ki bu, Farrâ’nın sözüdür—: **رجلٌ كَرِيمٌ** , ve **كُرَامٌ** , ve **كُرَّامٌ**; tek manadadır.

Dediler ki: **كُرَامٌ** vasıfta **كريمٍ**’den daha beliğdir; ve şeddeli **كُرَّامٌ** ise **كُرَامٍ**’dan daha beliğdir.

Ve bunun gibi: **رجلٌ كبيرٌ** ve **كبَارٌ** ve **كُبَّارٌ**; ve **ظريفٌ** ve **ظُراف** ve **ظُرَّافٌ**.

Leys dedi: Denir: **تكرَّمَ** falan, kendisini ayıplayacak şeylerden (uzak durdu) ise; yani nezihleşti. Ve kendisini çirkinliklerden **أكرَمَ** etti. Ve **الكَرَامةُ**: **الإكرام** yerine konulan bir isimdir; nitekim **الطاعةُ** **الإطاعة** yerine, **الغارةُ** **الإغارة** yerine konulduğu gibi.

Ve **الكَرْمَةُ**: **الكَرْم**’den tek bir çubuktur.

Ve denir: Bu yer parçası ancak bir **كرمةٌ** ve bir **نَخلةٌ**’dir; bununla çokluk kastedilir.

Ve Araplar der: O, yerin en çok **سَمْنَة** ve **عَسَلة** olanıdır.

Ve gök yağmurla geldiğinde “**كَرَّمَتْ** تَكْرِيماً” denir.

Leys dedi: **المُكْرَمُ**: her bir kimseye karşı kerîm olan adamdır.

Ve denir: **كَرُمَ** kerîm şey **كَرَماً**; ve falan bize karşı **كَرَامة** olarak **كَرُمَ**.

Ve **الكَرَمُ**: taşlardan arındırılmış, sürülmüş bir arazidir.

Ve Arapların, güzel topraklı, tatlı(=acı olmayan) suya sahip, bitiren yer parçası için şöyle dediğini işittim: Bu, **بقعةٌ مكْرُمةٌ**’dir. Ve cömertlik ve göğüs genişliğiyle vasfedildiğinde kerîm adama **مكْرَمَانٌ** derler.

( Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan ): **الكُرُومُ**: gerdanlıklardır; tekili **كرْمٌ**’dür. Ve şu beyti okudu:
تَبَاهَى بصَوْغٍ من **كُرُومٍ** وفِضَّةٍ

Ve Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki bir adam ona bir şarap tulumu hediye etti; bunun üzerine dedi: ( إنَّ الله حَرَّمَها ، فقال الرجل : أَفَلا أُكَارِمُ بها يَهودَ ؟ فقال : إنَّ الَّذِي حَرَّمَها حَرَّم أنْ يكَارَمَ بها ) “**أُكَارِمُ بها يهودَ**” sözüyle muradı: onu onlara hediye edeyim de, onun karşılığında bana karşılık versinler.

Ve bunun gibidir Dükeyn’in sözü:
يا عُمَرَ الخَيْراتِ والمَكَارِم
إنِي امْرُؤٌ من قَطَنِ بنِ دَارِم
أَطْلَبُ دَيْني من أخٍ **مُكارِمٍ**

Yani: beni, onu övmeme karşılık mükâfatlandıran bir kardeşten; der ki: ödülünü bir vasıta olmaksızın istemem. Lihyânî dedi: Bunu yaparım; ve senin için **وكرْمَة** ve senin için **وكُرْمَى**; ve senin için **وكَرَامَةً**; ve senin için **وكُرْماً**; ve **وَكُرْمَةَ عَيْنٍ**; ve **ونَعيمَ عينٍ** ve **ونُعمْة عينٍ**; ve **ونُعْمَ عينٍ**; ve **ونُعَامى عَيْنٍ** ve **ونَعام عينٍ**.

Ebû Züeyb **الكُرْمِ** hakkında dedi:
وأَيْقَنْتُ أَنِّ الجُود منكَ سَجِيَّة
وما عِشْتَ عْيشاً مِثْلَ عْيشِك بالكُرْم

**بالكُرْمِ** ile muradı: **الكَرَامَةَ**’dır.

İbn Şümeyl dedi: Denir: Bu yıl falanın toprağı **كَرُمَتْ**; bu, onu gübrelediğinde ve bitkisi geliştiğinde olur. Dedi: Tane **يَكْرُمُ** olmaz; ancak **العَصْفِ** çok olunca; yani saman ve yaprak.

( Amr, babasından ): Tencerenin kapağına ve hububata: **الكرامة** denir.

Kisâî dedi: Araplardan, hâ’sız olarak mastar şeklinde **مَفْعُلٌ** gelmemiştir; ancak iki harf: **مَكْرُمٌ** ve **مَعْونٌ**.

Ve **المكْرُمِ** hakkında şu beyti okudu:
لِيَوْمِ رَوْعٍ أَوْ فَعَالِ **مَكْرُمِ**

Ve dedi:
بُثَيْنَ الْزَمِي ( لا ) إنَّ ( لا ) إِنْ لَزِمْتِهِ
على كَثْرَة الواشينَ أيُّ **مَعُونِ**

Farrâ dedi: **مَكْرُمٌ**: **مَكْرُمَة**’nin çoğuludur; ve aynı şekilde **مَعُونٌ**: **مَعُونَةٍ**’nin çoğuludur. Ve Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki şöyle dedi: ( إن الله يقول : إذا أنا أَخَذْتُ من عَبْدِي **كَرِيمَتَيْهِ** وهو بهما ضَنِينٌ فصَبَرَ لي لم أرْضَ له بِهمَا ثَوَاباً دُونَ الجَنَّةِ ) . Ve bazıları onu şöyle rivayet etti: “kulundan **كَرِيمَتَهُ** aldığımda”.

Şemmer dedi: İshak b. Mansûr dedi: Bazıları “ailesini” kasteder der; bazıları da “gözünü” der. Dedi: Onu **كَرِيمَتَيْهِ** diye rivayet eden kimseye göre ikisi: iki gözdür.

Şemmer dedi: Sana ağır gelen her şey senin **كَرِيمُكَ**’dır ve **كَرِيمَتُكَ**’dır. Dedi: Ve **الكَرِيمَةُ**: soylu, haseb sahibi adamdır; dersin: o, kavminin **كَرِيمَة**’sidir. Ve şu beyti okudu:
وأَرَى **كَرِيمَكَ** لا **كُرِيمةَ** دُونَهُ
وأَرَى بِلادَكَ مَنْقَعَ الأَجْوَادِ

Muradı: sana değerli olan kimse; ondan hiçbir şeyi esirgeme; sana değerli olanı (esirgeme).

Ve başka bir hadiste: ( إذا أَتَاكُمْ **كَرِيمَةُ قَوْمٍ** فَأكْرِمُوهُ ) yani kavminin kerîmi. Ve Sahr b. Amr dedi:
أَبَى الفَحْرَ أَنِّي قَدْ أَصَابُوا **كَرِيمَتِي**
وأَنْ ليسَ إِهْدَاءُ الخَنَا من شِمَالِيَا

**كَرِيمَتِي** sözüyle muradı: kardeşi Muâviye b. Amr’dır. Ama diğer hadis: ( خيْرُ الناسِ يَوْمَئذٍ مُؤمِنٌ بَيْنَ **كَرِيمْينِ** ) hakkında, bazıları dedi ki ikisi: hac ve cihaddır; ve denildi ki iki at arasında; onların üzerinde gazaya gider.

Ve denildi ki iki mümin, kerîm ebeveyn arasındadır.

Ve denir: Bu, babası **كَرَمٌ** olan bir adamdır ve ataları **كرمٌ**’dır. Ve Allah جل وعز’in sözü: ( وَنُدْخِلْكُمْ مُّدْخَلاً **كَرِيماً** ) ( النساء : 31 ) dediler: güzel; o da cennettir. Ve O’nun sözü: ( وَقُل لَّهُمَا قَوْلاً **كَرِيمًا** ) ( الإسراء : 23 ) yani onlara ikram olarak yumuşak, kolay. Ve O’nun sözü: ( هذا الذي **كرمت** علي ) ( الإسراء : 62 ) yani üstün kıldın. Ve O’nun sözü: ( رَبُّ الْعَرْشِ **الْكَرِيمِ** ) ( المؤمنون : 116 ) yani العظيم.

Ve O’nun sözü: ( كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّى غَنِىٌّ ) ( النمل : 40 ) yani büyük, lütfeden. Ve O’nun sözü: ( أَجْرَهَا مَرَّتَيْنِ وَأَعْتَدْنَا لَهَا ) ( الأحزاب : 31 ) yani çokça.

**مكر** : Leys dedi: **المكْرُ**: gizlilik içinde bir hilekârlıktır. Dedi: Savaşta **الكَيْدَ**’in helâl olduğunu işittik; **المَكْرُ** ise her hâlde haramdır.

Allah جل وعز şöyle dedi: ( لله ( لَصَادِقُونَ وَمَكَرُواْ **مَكْراً** وَمَكَرْنَا **مَكْراً** وَهُمْ لاَ يَشْعُرُونَ ) ( النمل : 50 ) .

Te’vil ilminde olan ehl-i ilimden birden fazlası dedi: Allah’tan **المَكْرُ**: bir karşılıktır; karşılık verilenin **مَكْرِ** adıyla adlandırıldı; nitekim şöyle dediği gibi: ( يَنتَصِرُونَ وَجَزَآءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِّثْلُهَا فَمَنْ عَفَا ) ( الشورى : 40 ) ; ikincisi hakikatte kötü değildir; fakat karşılık için **سَيِّئة** diye adlandırıldı. Ve bunun gibi O’nun جل وعز sözü: ( فَمَنِ اعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُواْ عَلَيْهِ ) ( البقرة : 194 ) ; birincisi: zulümdür;

ikincisi zulüm değildir; fakat onun bir ceza olduğu ve onunla bir karşılık olduğu bilinsin diye günah adıyla adlandırıldı. Ve bu sözün yürüdüğü yol üzere, Allah جل وعز’in sözü de böyledir: ( يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَهُوَ خَادِعُهُمْ ) ( النساء : 142 ) ve ( اللَّهُ يَسْتَهْزِىءُ بِهِمْ ) ( البقرة : 15 ) bu türdendir.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **المَكْرُ**: **الغْرَةُ**’dir. Katâmî dedi:
بِضَرْبٍ تَهْلِكُ الأبطالُ فيه
وتَمْتَكِرُ اللِّحَى منه امْتِكارَا

Yani boyanır; ve aslana “sanki **مُكِرَ** بالمَكْرِ” denir; yani **المغْرَةِ** ile sıvandı. Ve **المَكرُ**: bir bitkidir; çoğulu: **مُكُورٌ**. ‘Accâc dedi:
تَظَلُّ في عَلْقَى وفي **مُكُورِ**

Nadr, el-Ca‘dî’den dedi: **المَكْرُ**: toprağı sulamaktır; denir: “**امْكُرُوا** toprağı; çünkü o serttir; sonra onu sürün”; muradı: onu sulayın.

Leys dedi: **المكْرُ**: bitkiden bir türdür; tekili: **مَكْرَةٌ**; suya kanmışlığından dolayı **مَكْرَةً** diye adlandırıldı. Ama **مُكُورُ الأغْصَانِ** ise başlı başına bir ağaçtır.

Dedi: Ağaçtan türler **المكُورَ** diye adlandırılır; **الرُّغْل** ve benzeri gibi.

Ebû Ubeyd dedi: Asma‘î dedi: Kadınlardan **الممْكُورَةُ**: yaratılışı kıvrılmış olandır.

Leys dedi: **المَكْرُ**: bacağın incik kısmının dolgunluğunun güzelliğidir.

Denir: o **مَمْكُورَةٌ**’dir: incik kısmı suya kanmış, dolgun; bitkiden olan **المَكْرِ**e benzetildi.

Dedi: **ومَكْوَرَّى**: erkeğe sıfattır; denir: o, kısa, aşağılık, yaratılışı kötü olandır.

Ve sövmede denir: **ابن مَكْوَرَّى**; bu sözde o, bir iftiradır; sanki zina ile vasfedilir.

Dedim: Bu, Leys’ten başkası için koruduğum bir harf değildir; Arapça mıdır yoksa yabancı mıdır bilmiyorum.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **المَكْرَةُ**: bozulmuş taze hurmadır.

Ve **المكْرةُ**: savaşta tedbir ve hiledir.

Ve **المكْرةُ**: kalın, güzel bacaktır.

Ve **المكْرةُ**: ekin için sulamadır.

Denir: **مررت بزَرْعٍ مَمْكُورٍ** yani sulanmış.

Ve **المكْرةُ**: bir ağaçtır; çoğulu: **مُكُورٌ**.

**ركم** : Leys dedi: **الرَّكْمُ**: bir şeyi bir şeyin üstüne toplayıp onu yığılmış bir **رُكاماً مَرْكوماً** yapmandır; kumun ve bulutun yığını gibi ve bunun benzeri, bir kısmı bir kısmı üstüne yığılan şeyden.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الرّكَمُ**: üst üste yığılmış buluttur.

**كمر** : Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: erkeklerden **المكْمُورُ**: sünnetçi onun **كمَرَتَهُ**’sine isabet eden kimsedir.

Leys dedi: **الكَمَرُ**: **الكَمَرَةِ**’nin çoğuludur.

Ve dedi: **رجلٌ كِمِرَّى**; eğer **الكَمَرَةِ**’si iri ise.

**رمك** : Leys dedi: **الرَّمَكَةُ**: kısraktır. Ve nesil için edinilen kısrak; hepsi: **الأرْماكُ**. Ama Rü’be’nin sözü:
لا تَعْدِليِني بالرُّذالاَتِ الحَمَكْ
وَلاَ شَظٍ فَدْمً ولا عَبْدٍ فَلِكْ
يَربِضُ في الرَّوْثِ كَبِرْذَوْنِ **الرَّمَكْ**

Ebû Amr, Rü’be’nin beytindeki **الرَّمَكَ**’ın aslının Farsçada **رَمَهْ** olduğunu iddia etti.

Dedi: İnsanların “**رَمَكَةٌ**” sözü hatadır.

Ebû Zeyd dedi: Adam **رَمَكَ** eder; yani bir beldeye yerleşir de ayrılmaz. Ve yemekte **رَمَكَ** eder **رُمُوكاً**; ve onda **رَجَنَ** eder **رجوناً**; eğer ondan hiçbir şeyi iğrenip bırakmazsa.

Ebû Ubeyd ondan rivayet etti: **رَمَكْتُ بالمكانِ**. Ve başkasını **أَرْمَكْتُ**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **رَمَك** yerde; ve **دَمَكَ** ve **مَكَدَ**; eğer orada ikamet ederse.

Kisâî dedi: Yerde **رَمَكَ** eder **رُمُوكاً**; ve **رَجَنَ** eder **رُجوناً**.

**والرامِكُ**: ikamet eden; mîm’in kesresiyle.

Ve kesre ile **الرامِكُ**: insanların **الرَّامَك** diye adlandırdığı şeydir; o bir şeydir; kokuya konulur.

Leys: **الرّامَكُ**: katran gibi siyah bir şeydir; misk ile karıştırılır da **سُكًّا** yapılır; ve kadın onunla daralır.

İbnü’s-Sikkît, Farrâ’dan dedi: O, **الرامِك** ve **الرامَكُ**’tır; açılan ve kırılan(=fetha ve kesre alan) babında.

Başkası: Kavim **اسْتَرْمَكَ** eder **استرماكاً**; eğer soylarında çirkinlik görürlerse. Ve adam **رمَكَةٌ**’dir; eğer zayıf ise.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: Devenin **كُمْتَةُ**’si şiddetlenip içine siyahlık girince, işte o **الرُّمْكةُ**’dir; ve deve **أَرْمَكُ**’tur.

İbnü’l-A‘râbî dedi: Huneyf el-Hanâtim—Arapların en iyi deve bilicilerindendi—dedi: Develerden **الرَّمْكاءُ**: **بُهْيَا**; ve **الحَمْرَاءُ**: **صُبْرَى**; ve **الخَوَّارةُ**: **غُزْرَى**; ve **الصَّهْبَاءُ**: **سُرْعَى**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الميم والكاف وما يثلثهما)
(مكل)  الميم والكاف واللام كلمةٌ تدل على اجتماعِ ماء. ومَكَلَت البئرُ: اجتمعَ ماؤُها في وَسَطها. ومجتمع الماء مَُكْلَة. وبئر مَكُول، والجمع مُكُل.
(مكن)  الميم والكاف والنون كلمةٌ واحدة. المَكْن: بَيض الضَّبّ. وضَبٌّ مَكُونٌ. [قال]:
ومَكْنُ الضِّباب طَعامُ العُرَيبِ ***	ولا تَشتهيهِ نفوسُ العَجَمْ([1])والمكُنات: أوكار الطّير، ويقال مَكِنات([2]).
(مكا)  الميم والكاف والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على معان ثلاثة: أحدها شيءٌ من الأصوات، والآخَر خشونة في الشيء، والآخِر ضربٌ من العَسَل.
فالأوَّل مكا يمكو: صَفَر في يَدِهِ وقد جَمَعها، مُكَاءً([3]). قال عنترة:
* تمكُو فَريصتُه كشِدق الأعلم([4]) *
يصف طعنةً [تسمع] لها صوتاً حين تنفرِج وتنضمّ([5]). والمُكَّاء: طائرٌ، سمِّي لأنه يمكو. قال:
إذا غَرَّدَ المُكَّاءُ في غيرِ روضةٍ *** فوَيلٌ لأهل الشَّاءِ والحُمُراتِ([6])ويقولون: مَكَتِ اسْتُه تمكُو، إذا حَبَق. وأمَّا المَكَا والمَكْو فمجثِمُ الأرنب. قال الطرِمّاح:
* كم بِهِ من مَكْوِ وحشِيَّةٍ([7]) *
والأخرى قولهم: مَكِيَتْ يدُه تَمْكَى مَكَىً: غلُظت وخَشُنت.
والثالثة تمكَّى، إذا توضّأ. قال:
* كالمتَمكِّي بدمِ القتيل([8]) *
وأصله قولهم تمكّى الفَرَس: حكَّ عينَه بركبَتِه([9]).
(مكث)  الميم والكاف والثاء كلمةٌ تدلُّ على توقف وانتظار. ومَكَثَ مَكْثاً ومُكْثاً ورجل مَكِيث: رزينٌ غير عجول. ومَكَثَ ومَكُثَ والتمكُّث: الانتظار.
(مكد)  الميم والكاف والدال كلمةٌ تدلُّ على ثباتٍ. ومَكَدَ بالمكان: أقام. قال أبو عبيد: وهو من قولهم: ناقَةٌ مَكُودٌ، إذا ثَبَت غُزْرُها. ويقال إنَّ البئر الماكدة: التي ثبت ماؤُها على قَرْنٍ واحد لا يتغيَّر. والقَرْن. قرْن القامة.
(مكر)  الميم والكاف والراء كلمتانِ متباينتان: إحداهما المَكْر: الاحتيال والخِداع. ومَكَرَ به يمكُر. والأخرى المَكْر: خَدَالة السَّاق. وامرأةٌ ممكورة السَّاقَين.
(مكس)  الميم والكاف والسين كلمةٌ تدلُّ على جَبْيِ مالٍ وانتقاصٍ من الشيء. ومَكَس، إذا جَبَى. والمَكْسُ: الجِباية قال زُهير([10]):
وفي كلِّ أسواقِ العراقِ إتاوةٌ ***	وفي كلَّ ما باعَ امرؤٌ مَكْسُ دِرهم([11])والله أعلم بالصواب.
--------------ـــ
([1]) لأبي الهندي، واسمه عبد المؤمن بن عبد القدوس. اللسان (مكن). وهو من أبيات في الحيوان (6: 88-89) وعيون الأخبار (3: 210) ومحاضرات الراغب (2: 303) والفصول والغايات للمعري 471. وانظر المخصص (16: 83/17: 10).
([2]) ضبطت في اللسان والقاموس بفتح فضم، ثم بفتح فكسر. وأثبت هذين الضبطين من المجمل.
([3]) في اللسان: "مكا يمكو مكواً ومكاء: صفر بفيه. قال بعضهم: هو أن يجمع بين أصابع يديه ثم يدخلها في فمه ثم يصفر فيها".
([4]) من معلقته. وصدره: * وحليل غانية تركت مجدلا *
([5]) في المجمل: "يصف الطعنة حين يسمع صوتها تنفرج وتنضم".
([6]) البيت بدون نسبة في اللسان (مكا) وأمالي القالي (2: 32) والمخصص (16: 39) والصاحبي 210 والاقتضاب 354. وقد سبق بدون نسبة في (حمر).
([7]) استشهد بهذا الصدر في اللسان (مكا). وعجزه كما في ديوان الطرماح 96:
* قيض في منتثل أو شيام *
([8]) لعنترة الطائي في اللسان (مكا). وصدره: * إنك والجور على سبيل *
([9]) في الأصل: "عنه بركبتيه"، صوابه في المجمل واللسان.
([10]) كذا. والصواب أنه جابر بن حني الثعلبي، كما في اللسان (مكس). وقصيدته في المفضليات  (2: 8-12).
([11]) رواية اللسان: "أفي كل".

ـ

##### Türkçe

(باب **الميم** و**الكاف** وما يثلثهما)
(**مكل**)  **الميم** ve**الكاف** ve**اللام** bir kelimedir; suyun toplanmasına delâlet eder. Ve **مَكَلَت** kuyu: suyu onun ortasında toplandı. Ve suyun toplandığı yer **مَُكْلَة**’dir. Ve **مَكُول** kuyu; çoğulu **مُكُل**.

(**مكن**)  **الميم** ve**الكاف** ve**النون** tek bir kelimedir. **المَكْن**: kelerin yumurtası. Ve **مَكُونٌ** keler. [Dedi]:
ومَكْنُ الضِّباب طَعامُ العُرَيبِ ***	ولا تَشتهيهِ نفوسُ العَجَمْ([1])
Ve **المكُنات**: kuşların yuvalarıdır; ve **مَكِنات** denilir([2]).

(**مكا**)  **الميم** ve**الكاف** ve illetli harf, sahih bir asıldır; üç mânaya delâlet eder: birincisi seslerden bir şey; diğeri şeyde bir pürüzlülük; diğeri baldan bir tür.
Birincisi: **مكا** **يمكو**: elinde ıslık çaldı, onu (elini) toplamış olduğu hâlde; **مُكَاءً**([3]). **عنترة** dedi:
* تمكُو فَريصتُه كشِدق الأعلم([4]) *
Bir mızrak darbesini vasfeder; [işitilir] ona bir ses, açılıp kapanınca([5]). Ve **المُكَّاء**: bir kuştur; **يمكو** ettiği için adlandırıldı. Dedi:
إذا غَرَّدَ المُكَّاءُ في غيرِ روضةٍ *** فوَيلٌ لأهل الشَّاءِ والحُمُراتِ([6])
Ve derler: **مَكَتِ اسْتُه تمكُو**; yellenince. **المَكَا** ve **المَكْو** ise tavşanın çömelme yeridir. **الطرِمّاح** dedi:
* كم بِهِ من مَكْوِ وحشِيَّةٍ([7]) *
Ve öteki: onların sözü: **مَكِيَتْ** eli **تَمْكَى مَكَىً**: kalınlaştı ve pürüzlüleşti.
Ve üçüncüsü: **تمكَّى**, abdest alınca. Dedi:
* كالمتَمكِّي بدمِ القتيل([8]) *
Ve aslı onların sözü: **تمكّى** at: gözünü diziyle kaşıdı([9]).

(**مكث**)  **الميم** ve**الكاف** ve**الثاء** bir kelimedir; durmaya ve beklemeye delâlet eder. Ve **مَكَثَ** **مَكْثاً** ve **مُكْثاً**; ve **مَكِيث** adam: ağırbaşlı, aceleci olmayan. Ve **مَكَثَ** ve **مَكُثَ** ve **التمكُّث**: beklemedir.

(**مكد**)  **الميم** ve**الكاف** ve**الدال** bir kelimedir; sebat etmeye delâlet eder. Ve **مَكَدَ** yerde: ikamet etti. **أبو عبيد** dedi: ve o, onların sözündendir: **ناقَةٌ مَكُودٌ**, sütü bol oluşu sabit olunca. Ve denilir ki **البئر الماكدة**: suyu tek bir **قَرْنٍ** üzerinde sabit kalan, değişmeyen (kuyu). Ve **القَرْن**: boyun **قرْن**’ı.

(**مكر**)  **الميم** ve**الكاف** ve**الراء** birbirinden ayrı iki kelimedir: birincisi **المَكْر**: hile ve aldatmadır. Ve **مَكَرَ** onunla **يمكُر**. Ve diğeri **المَكْر**: bacağın incik kısmının gevşekliğidir. Ve **ممكورة السَّاقَين** kadın.

(**مكس**)  **الميم** ve**الكاف** ve**السين** bir kelimedir; mal toplama ve şeyden eksiltmeye delâlet eder. Ve **مَكَس**, topladı (vergi aldı) ise. Ve **المَكْسُ**: vergi toplama. **زُهير**([10]) dedi:
وفي كلِّ أسواقِ العراقِ إتاوةٌ ***	وفي كلَّ ما باعَ امرؤٌ مَكْسُ دِرهم([11])
Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
--------------ـــ
([1]) Ebû’l-Hindî’nindir; adı عبد المؤمن بن عبد القدوس. **اللسان** (**مكن**). Ve o, **الحيوان** (6: 88-89) ve **عيون الأخبار** (3: 210) ve **محاضرات الراغب** (2: 303) ve **الفصول والغايات** li’l-Maʿarrî 471’deki beyitlerdendir. Ve **المخصص** (16: 83/17: 10)’a bak.
([2]) **اللسان** ve **القاموس**’ta fetha sonra damma ile, sonra fetha sonra kesra ile ضبط edildi. Ve bu iki ضبط’ı **المجمل**’den sabit kıldım.
([3]) **اللسان**’da: "**مكا يمكو مكواً ومكاء**: ağzıyla ıslık çaldı. Bazıları dedi: o, iki elinin parmakları arasını birleştirmesidir; sonra onları ağzına sokar; sonra onların içinde ıslık çalar".
([4]) Muallakasındandır. Ve صدر’ı: * وحليل غانية تركت مجدلا *
([5]) **المجمل**’de: "mızrak darbesini vasfeder; sesi işitilince açılır ve kapanır".
([6]) Beyit nisbesiz olarak **اللسان** (**مكا**) ve **أمالي القالي** (2: 32) ve **المخصص** (16: 39) ve **الصاحبي** 210 ve **الاقتضاب** 354’tedir. Ve daha önce nisbesiz olarak (**حمر**)’de geçti.
([7]) Bu صدر ile **اللسان** (**مكا**)’da istişhâd edildi. Ve عجز’ı, **ديوان الطرماح** 96’da olduğu üzere:
* قيض في منتثل أو شيام *
([8]) **اللسان** (**مكا**)’da **عنترة الطائي**’nindir. Ve صدر’ı: * إنك والجور على سبيل *
([9]) Asılda: "عنه بركبتيه"; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([10]) Böyle. Ve doğrusu, **اللسان** (**مكس**)’ta olduğu üzere, onun **جابر بن حني الثعلبي** olduğudur. Ve kasidesi **المفضليات** (2: 8-12)’dedir.
([11]) **اللسان** rivayeti: "أفي كل".

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- المكر: صرف الغير عما يقصده بحيلة، وذلك ضربان: مكر محمود، وذلك أن يتحرى بذلك فعل جميل، وعلى ذلك قال: ﴿والله خير الماكرين﴾ [آل عمران/54]. ومذموم، وهو أن يتحرى به فعل قبيح، قال تعالى: ﴿ولا يحيق المكر السيء إلا بأهله﴾ [فاطر/43]، ﴿وإذ يمكر بك الذين كفروا﴾ [الأنفال/ 30]، ﴿فانظر كيف كان عاقبة مكرهم﴾ [النمل/51]. وقال في الأمرين: ﴿ومكروا مكرا ومكرنا مكرا﴾ [النمل/50] وقال بعضهم: من مكر الله إمهال العبد وتمكينه من أعراض الدنيا، ولذلك قال أمير المؤمنين رضي الله عنه: من وسع عليه دنياه ولم يعلم أنه مكر به فهو مخدوع عن عقله (انظر: البصائر 4/516؛ وتفسير الراغب ورقة 139).

##### Türkçe

- **المكر**: Bir hile ile başkasını, kastettiği şeyden çevirmektir; bu da iki kısımdır: Övülen **مكر**; bu, onunla güzel bir fiil yapmayı gözetmesidir. Bunun hakkında şöyle dedi: ﴿والله خير الماكرين﴾ [آل عمران/54]. Ve yerilen; o da onunla çirkin bir fiil yapmayı gözetmesidir. Yüce Allah dedi: ﴿ولا يحيق المكر السيء إلا بأهله﴾ [فاطر/43]، ﴿وإذ يمكر بك الذين كفروا﴾ [الأنفال/ 30]، ﴿فانظر كيف كان عاقبة مكرهم﴾ [النمل/51]. İki hususta da şöyle dedi: ﴿ومكروا مكرا ومكرنا مكرا﴾ [النمل/50]. Bazıları dedi ki: Allah’ın **مكر**’ından, kula mühlet vermesi ve onu dünya arazlarından yararlandırmasıdır; bunun için Müminlerin Emîri رضي الله عنه şöyle dedi: Dünyası kendisine genişletilen ve bununla kendisine **مكر** edildiğini bilmeyen kimse, aklından aldatılmıştır (bkz.: البصائر 4/516؛ وتفسير الراغب ورقة 139).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م ك ر
مكر به وماكره وتماكروا وهو ماكر ومكّار‏.‏
وامرأة ممكورة الساقين‏:‏ خدلتهما‏.‏

##### Türkçe

م ك ر
**مكر** onunla; ve **ماكره**; ve **تماكروا**; ve o **ماكر** ve **مكّار**dır.‏
Ve bacakları **ممكورة** olan bir kadın: ikisini de **خدلتهما** (kalınlaştırmıştır).‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الليث: الْمَكْرُ احتيال في خُفية، قال: وسمعنا أَن الكيد في الحروف حلال، والمكر في كل حلال حرام. قال الله تعالى: ومكروا مكراً ومكرنا مكراً وهم لا يشعرون. قال أَهل العلم بالتأْويل: المكر من الله تعالى جزاء سُمي باسم مكر الْمُجازَى كما قال تعالى: وجزاء سيئة سيئة منها، فالثانية ليست بسيئة في الحقيقة ولكنها سميت سيئة لازدواج الكلام، وكذلك قوله تعالى: فمن اعتدى عليكم فاعتدوا عليه، فالأَول ظلم والثاني ليس بظلم ولكنه سمي باسم الذنب ليُعلم أَنه عِقاب عليه وجزاءٌ به، ويجري مَجْرَى هذا القول قوله تعالى: يخادعون الله وهو خادعهم والله يستهزئ بهم، مما جاء في كتاب الله عز وجل. ابن سيده: المَكْرُ الخَدِيعَة والاحتيال، مَكَرَ يَمْكُرُ مَكْراً ومَكَرَ به. وفي حديث الدعاء: اللهم امْكُرْ لي ولا تَمْكُرْ بي؛ قال ابن الأَثير: مَكْرُ الله إِيقاعُ بلائه بأَعدائه دون أَوليائه، وقيل: هو استدراج العبد بالطاعات فَيُتَوَهَّمُ أَنها مقبولة وهي مردودة، المعنى: أَلْحِقْ مَكْرَكَ بِأَعْدائي لا بي: وأَصل المَكْر الخِداع. وفي حديث عليّ في مسجد الكوفة: جانِبُهُ الأَيْسَرُ مَكْرٌ، قيل: كانت السوق إِلى جانبه الأَيسر وفيها يقع المكر والخداع. ورجل مَكَّارٌ ومَكُورٌ: ماكِرٌ. التهذيب: رجل مَكْوَرَّى نعت للرجل، يقال: هو القصير اللئيم الخلقة. ويقال في الشتيمة: ابنُ مَكْوَرَّى، وهو في هذا القول قذف كأَنها توصف بِزَنْيَةٍ؛ قال أَبو منصور: هذا حرف لا أَحفظه لغير الليث فلا أَدري أَعربي هو أَم أَعجمي. والمَكْوَرَّى: اللئيم؛ عن أَبي العَمَيْثَلِ الأَعرابي. قال ابن سيده: ولا أُنكِر أَن يكون من المكر الذي هو الخديعة. والمَكْرُ: المَغْرَةُ.
وثوب مَمْكُورٌ ومُمْتَكَرٌ: مصبوغ بالمَكْرِ، وقد مَكَرَه فامْتَكَرَ أَي خَضَبَه فاخْتَضَبَ؛ قال القُطامي:
بِضَرْبٍ تَهْلِكُ الأَبْطالُ مِنهُ،
وتَمْتَكِرُ اللِّحَى منه امْتِكَارَا
أَي تَخْتَضِبُ، شبَّه حمرة الدم بالمَغْرَةِ. قال ابن بري: الذي في شعر القُطامي تَنْعسُ الأَبطالُ منه أَي تَتَرَنَّحُ كما يَتَرَنَّحُ الناعِسُ. ويقال للأَسد: كأَنه مُكِرَ بالمَكْرِ أَي طُليَ بالمَغْرَةِ. والمَكْرُ: سَقْيُ الأَرض؛ يقال: امْكُرُوا الأَرض فإِنها صُلْبَةٌ ثم احرثوها، يريد اسقوها.والمَكْرَةُ: السقْية للزرع. يقال: مررت بزرع مَمْكُورٍ أَي مَسْقِيٍّ. ومَكَرَ أَرضه يَمْكُرُها مَكْراً: سقاها. والمَكْرُ: نَبْتٌ. والمَكْرَةُ: نبتة غُبَيْراءُ مُلَيْحاءُ إِلى الغُبرة تُنْبِت قَصَداً كأَن فيها حَمْضاً حين تمضغ، تَنْبُتُ في السهل والرمل لها ورق وليس لها زهر، وجمعها مَكْرٌ ومُكُورٌ، وقد يقع المُكُورُ على ضروب من الشجر كالرُّغْل ونحوه؛ قال العجاج:
يَسْتَنُّ في عَلْقَى وفي مُكُورِ
قال: وإِنما سميت بذلك لارتوائها ونُجُوع السَّقْي فيها؛ وأَورد الجوهري هذا البيت:
فَحَطَّ في عَلْقَى وفي مُكُورِ
الواحد مَكْرٌ؛ وقال الكميت يصف بكرة :
تَعاطَى فِرَاخَ المَكْرِ طَوْراً، وتارَةً
تُثِيرُ رُخَامَاها وتَعْلَقُ ضَالَها
فراخ المَكْرِ ثمره. والمَكْرُ: ضرْب من النبات، الواحدة مَكْرَة، وأَما مُكور الأَغْصان فهي شجرة على حدة، وضُرُوبُ الشجر تسمى المُكورَ مثل الرُّغْل ونحوه. والمَكْرَة: شجرة، وجمعها مُكور. والمَكْرَةُ: الساقُ الغليظة الحسناء. ابن سيده: والمَكْرُ حُسن خَدالَةِ الساقين. وامرأَة مَمْكُورَةٌ: مستديرة الساقين، وقيل: هي المُدْمَجَةُ الخَلْقِ الشديدة البَضْعَةِ، وقيل: المَمْكُورَةُ المطوية الخَلْقِ. يقال: امرأَة مَمْكُورَةُ الساقين أَي خَدْلاء. وقال غيره: مَمْكُورَةٌ مُرْتَوِيَةُ الساق خَدْلَةٌ، شبهت بالمَكْر من النبات. ابن الأَعرابي: المَكْرَة الرُّطبَة الفاسدة. والمَكْرَةُ: التدبير والحيلة في الحرْب. ابن سيده: والمَكْرَةُ الرُّطَبَة التي قد أَرطبت كلها وهي مع ذلك صُلْبَة لم تنهضم؛ عن أَبي حنيفة. والمَكْرَةُ أَيضاً: البُسْرَةُ المُرْطِبة ولا حلاوة لها. ونخلة مِمْكارٌ: يكثر ذلك من بُسرها.

##### Türkçe

الليث: **الْمَكْرُ** gizlilik içinde bir hile yapmadır; dedi ki: ve işittik ki **الكيد** harplerde helâldir, ve **المكر** her helâlde haramdır. Allah تعالى dedi ki: **ومكروا مكراً ومكرنا مكراً وهم لا يشعرون**. Te’vil ile ilimde olanlar dedi ki: Allah تعالى’dan **المكر** bir cezadır; **الْمُجازَى**’nın məkri adıyla adlandırıldı; Allah تعالى’nın dediği gibi: **وجزاء سيئة سيئة منها**; böylece ikincisi hakikatte bir kötülük değildir, fakat sözün ikizleşmesi için kötülük diye adlandırıldı; ve bunun gibi Allah تعالى’nın sözü: **فمن اعتدى عليكم فاعتدوا عليه**; birincisi zulümdür ve ikincisi zulüm değildir, fakat günah adıyla adlandırıldı ki onun üzerine bir ceza ve onunla bir karşılık olduğu bilinsin; ve bu sözün yürüdüğü yol üzere Allah تعالى’nın sözü yürür: **يخادعون الله وهو خادعهم والله يستهزئ بهم**; Allah عز وجل’in kitabında gelen şeylerdendir. İbn Sîde: **المَكْرُ** aldatma ve hiledir; **مَكَرَ يَمْكُرُ مَكْراً** ve **مَكَرَ به**. Ve dua hadîsinde: **اللهم امْكُرْ لي ولا تَمْكُرْ بي**; İbnü’l-Esîr dedi ki: Allah’ın **مَكْرُ**’ü, velîleri olmaksızın düşmanlarına belâsını vâki kılmasıdır; ve denildi: o, kulun itaatlerle derece derece çekilmesidir; böylece onların kabul edilmiş olduğunu vehmeder, hâlbuki onlar reddedilmiştir; mânâ: mək­rini düşmanlarıma ilhak et, bana değil; ve **المَكْر**’ün aslı aldatmadır. Ve Kûfe mescidinde Ali’nin hadîsinde: **جانِبُهُ الأَيْسَرُ مَكْرٌ**; denildi: pazar onun sol tarafına idi ve onda məkir ve aldatma vâki olurdu. Ve **رجل مَكَّارٌ** ve **مَكُورٌ**: **ماكِرٌ**.

**التهذيب**: **رجل مَكْوَرَّى** erkeğe bir sıfattır; denilir: o, kısa, alçak, yaratılışı kötü olandır. Ve sövmede denilir: **ابنُ مَكْوَرَّى**; ve o bu sözde bir iftiradır; sanki o, zina eden bir kadınla vasfediliyor gibidir; Ebû Mansûr dedi ki: bu bir harftir; onu Leys’ten başkası için ezberlemem; bu sebeple bilmem, Arapça mıdır yoksa Acemce midir. Ve **المَكْوَرَّى**: alçak; Ebû’l-Umeysil el-A‘râbî’den. İbn Sîde dedi ki: ve ben, aldatma olan məkirden olmasını inkâr etmem. Ve **المَكْرُ**: **المَغْرَةُ**.

Ve **ثوب مَمْكُورٌ** ve **مُمْتَكَرٌ**: **المَكْرِ** ile boyanmış; ve onu **مَكَرَه** de **فامْتَكَرَ**; yani onu kınaladı da o kınalandı; el-Kutâmî dedi ki:
بِضَرْبٍ تَهْلِكُ الأَبْطالُ مِنهُ،
وتَمْتَكِرُ اللِّحَى منه امْتِكَارَا
yani kınalanır; kanın kızıllığını **المَغْرَةِ**’ye benzetti. İbn Berrî dedi ki: el-Kutâmî’nin şiirinde olan: **تَنْعسُ الأَبطالُ منه** yani, uykusu gelenin sallandığı gibi sallanırlar. Ve aslan için denilir: sanki **مُكِرَ بالمَكْرِ**; yani **بالمَغْرَةِ** ile sıvanmıştır.

Ve **المَكْرُ**: toprağı sulamadır; denilir: **امْكُرُوا الأَرض فإِنها صُلْبَةٌ ثم احرثوها**; ister: onu sulayın. Ve **المَكْرَةُ**: ekin için bir sulamadır. Denilir: **مررت بزرع مَمْكُورٍ**; yani sulanmış. Ve **مَكَرَ أَرضه يَمْكُرُها مَكْراً**: onu suladı.

Ve **المَكْرُ**: bir bitkidir. Ve **المَكْرَةُ**: külrengi, beyazımsı, külrengiliğe doğru bir bitkiciktir; **قَصَداً** bitirir; sanki onda, çiğnediğin vakit bir ekşilik varmış gibidir; düzlükte ve kumda biter; onun yaprağı vardır ve onun çiçeği yoktur; çoğulu **مَكْرٌ** ve **مُكُورٌ**’dur; ve **المُكُورُ** ağaçtan birtakım türler üzerine de vâki olur; **الرُّغْل** ve benzeri gibi; el-Acçâc dedi ki:
يَسْتَنُّ في عَلْقَى وفي مُكُورِ
dedi ki: ancak onunla adlandırıldı; onun sulanması ve sulamanın onda fayda vermesi sebebiyle; ve el-Cevherî bu beyti rivayet etti:
فَحَطَّ في عَلْقَى وفي مُكُورِ
tekili **مَكْرٌ**’dür; ve el-Kumeyt bir **بكرة**’yi vasfederek dedi ki:
تَعاطَى فِرَاخَ المَكْرِ طَوْراً، وتارَةً
تُثِيرُ رُخَامَاها وتَعْلَقُ ضَالَها
**فراخ المَكْرِ** onun meyvesidir. Ve **المَكْرُ**: bitkiden bir türdür; tekili **مَكْرَة**’dir; ama **مُكور الأَغْصان** ise, başlı başına bir ağaçtır; ve ağaç türleri **المُكورَ** diye adlandırılır; **الرُّغْل** ve benzeri gibi. Ve **المَكْرَة**: bir ağaçtır; çoğulu **مُكور**’dur.

Ve **المَكْرَةُ**: güzel, kalın bacak. İbn Sîde: ve **المَكْرُ** iki bacağın dolgunluğunun güzelliğidir. Ve **امرأَة مَمْكُورَةٌ**: bacakları yuvarlak olan; ve denildi: o, yaratılışı sıkı, eti kuvvetli, derli toplu olandır; ve denildi: **المَمْكُورَةُ** yaratılışı kıvrılıp toplanmış olandır. Denilir: **امرأَة مَمْكُورَةُ الساقين**; yani dolgun. Ve başkası dedi ki: **مَمْكُورَةٌ** bacağı dolgun, dolgun; bitkiden olan **المَكْر**’e benzetildi.

İbnü’l-A‘râbî: **المَكْرَة** bozulmuş taze hurmadır. Ve **المَكْرَةُ**: savaşta tedbir ve hiledir. İbn Sîde: ve **المَكْرَةُ** tamamı yumuşamış olduğu hâlde yine de sert, hazmolunmamış taze hurmadır; Ebû Hanîfe’den. Ve **المَكْرَةُ** ayrıca: yumuşamaya başlayan, fakat tatlılığı olmayan **البُسْرَةُ**’dir. Ve **نخلة مِمْكارٌ**: onun **بُسر**’undan bu çok olur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* م ك ر * * المَكْرُ * الاحتيال والخديعة وقد * مَكَرَ * به من باب نصر فهو * مَاكِرٌ * و * مَكَّارٌ

##### Türkçe

* م ك ر * * **المَكْرُ** * hile ve aldatmadır; ve muhakkak **مَكَرَ** onunla (ona karşı) yaptı, نصر بابından; o hâlde o **مَاكِرٌ** ve **مَكَّارٌ**dur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

المكر: الخديعة والاحتيال. وقال الليث: احتيال في خفية. وقد مكر يمكر مكرا. ومكر به: كاده. قال ابن الأثير: مكر الله إيقاع بلائه بأعدائه دون أوليائه، وقيل: هو استدراج للعبيد بالطاعات فيتوهم أنها مقبولة وهي مردودة. وقال الليث: المكر من الله تعالى جزاء، سمي باسم مكر المجازى. وقال الراغب: مكر الله: إمهاله العبد وتمكينه من أعراض الدنيا. قيل: هو والكيد مترادفان. وفي الفروق لأبي هلال العسكري أنهما متغايران. وهو يتعدى بنفسه، كما قاله الزمخشري، وبالباء، كما اختاره أبو حيان، قاله شيخنا. وفي البصائر: المكر ضربان: محمود وهو ما يتحرى به أمر جميل، وعلى ذلك قوله تعالى:  والله خير الماكرين  ومذموم وهو ما يتحرى به فعل ذميم، نحو قوله تعالى:  لا يحيق المكر السيء إلا بأهله  . وهو ماكر ومكار، كشداد، ومكور، كصبور. والمكر: المغرة، والممكور: الثوب المصبوغ به، كالممتكر، وقد مكره فامتكر، إذا صبغ. والمكر: حسن خدالة الساقين، عن ابن سيده، أي في المرأة، وقد مكرت، بالضم. والمكر: الصفير، وصوت نفخ الأسد. والمكر: سقي الأرض، يقال: امكروا الأرض فإنها صلبة ثم احرثوها، يريد: اسقوها. والمكورى، بالفتح: اللئيم، عن أبي العميثل الأعرابي، وقال الأزهري: رجل مكورى نعت للرجل، يقال هو القصير اللئيم الخلقة. ويقال في الشتيمة: ابن مكورى، وهو في هذا القول قذف، كأنها توصف بزنية، قال أبو منصور: هذا حرف لا أحفظه لغير الليث، فلا أدري أعربي هو أم أعجمي، أو الصواب ذكره في ك-و-ر، قال ابن سيده: ولا أنكر أن يكون من المكر الذي هو الخديعة، قلت: وقد تقدم في كور أنه مفعلى كما قاله ابن السراج، لفقد فعللى. فراجعه. ومكر أرضه يمكرها مكرا: سقاها، فهي ممكورة. والمكرة، بالفتح: نبتة غبراء مليحاء تنبت قصدا كأن فيها حمضا حين تمضغ، تنبت في السهل والرمل، لها ورق وليس لها زهر، ج مكر ومكور، الأخير بالضم، وإنما سميت بذلك لارتوائها ونجوع السقي فيها. وقد تقع المكور على ضروب من الشجر كالرغل ونحوه. قال العجاج:
  يستن في علقى وفي مكور وقال الكميت يصف بكرة:
  تعاطى فراخ المكر طورا وتارة                      تثير رخاماها وتعلق ضالـهـا فراخ المكر: ثمره، وقال ابن الأعرابي: المكرة الرطبة الفاسدة. وقال ابن سيده: المكرة: الرطبة التي قد أرطبت كلها، وهي مع ذلك صلبة لم تنهضم، عن أبي حنيفة، والمكرة أيضا: البسرة المرطبة، وهي مع ذلك صلبة ولا حلاوة لها. ونخلة ممكار: تكثر من ذلك، والأولى: يكثر ذلك من بسرها. والممكور: الأسد المتلطخ بدماء الفرائس كأنه مكر مكرا، أي صبغ بالمكر، أي طلي بالمغرة، قاله ابن بري. والممكورة: المطوية الخلق من النساء، وقد مكرت مكرا، قاله ابن القطاع. وقيل: هي المستديرة الساقين أو المدمجة الخلق الشديدة البضعة، قاله ابن سيده، وقيل: ممكورة: مرتوية الساق خدلة، شبهت بالمكر من النبات. والماكر: العير تحمل الزبيب. ومكر كفرح: احمر، مثل مغر. يقال: أمغر أمكر. والتمكير: احتكار الحبوب في البيوت، نقله الصاغاني. وامتكر: اختضب، وقد مكره فامتكر، أي خضبه فاختضب، قال القطامي:
  بضرب تهلك الأبطال منه                      وتمتكر اللحى منه امتكارا

  أي تختضب، شبه حمرة الدم بالمغرة، قاله ابن بري. وامتكر الحب: حرثه، قاله الصاغاني. ومكران، كسحبان، وضبطه ياقوت كعثمان: دم، قال: وأكثر ما يجيء في شعر العرب مشدد الكاف، واشتقاقها في العربية أن تكون جمع ماكر، كفارس وفرسان، ويجوز أن يكون جمع مكر، مثل بطن وبطنان. وقال حمزة: أصله ماه كران، أضيفت إلى القمر، لأن القمر هو المؤثر في الخصب، فكل مدينة ذات خصب أضيفت إليه ثم اختصروه فقالوا: مكران. ومكران: اسم لسيف البحر. وقال أهل السير: سميت بمكران بن فارك بن سام بن نوح أخي كرمان، لأنه نزلها واستوطنها، وهي ولاية واسعة مشتملة على قرى ومدائن، وهي معدن الفانيذ، ومنها ينقل إلى جميع البلدان. قال الإصطخري: والغالب عليها المفاوز والضر والقحط. ومما يستدرك عليه: أمكر الله تعالى إمكارا، لغة في مكر، قاله ابن القطاع. وماكره: خادعه. وتماكرا. وزرع ممكور: مسقي. والمكرة: الساق الغليظة الحسناء. وفي حديث علي في مسجد الكوفة: جانبه الأيسر مكر. قيل كانت السوق إلى جانبه الأيسر وفيها يقع المكر والخداع. والمكرة: السقية للزرع. وامرأة ممكورة الساقين، أي خدلاء. والمكر: التدبير والحيلة في الحرب. ومكره مكرا: خضبه. ومكران، بالفتح: موضع في بلاد العرب، قال الجميع منقذ بن طريف:
  كأن راعينا يحدو بها حـمـرا                      بين الأبارق من مكران فاللوب هكذا أورده ياقوت في المعجم. ومكر، محركة: مدينة بمكران، وبها قام سلطانها. ومما يستدرك عليه هنا:

##### Türkçe

**المكر**: aldatma ve hile. Leys dedi: gizlilik içinde hile. Ve (şöyle) **مكر** eder, **يمكر** eder, **مكرا** (olarak). Ve onunla **مكر** etti: ona tuzak kurdu. İbnü’l-Esîr dedi: Allah’ın **مكر**’i, belâsını, velîleri olmaksızın düşmanlarına vâki kılmasıdır; ve denildi: kulları taatlerle derece derece (sona doğru) çekmesidir; böylece onların kabul edilmiş olduğunu vehmeder, hâlbuki onlar reddedilmiştir. Leys dedi: Yüce Allah’tan **المكر** bir cezadır; mecâzî **مكر**’in adıyla adlandırıldı. Râgıb dedi: Allah’ın **مكر**’i: kula mühlet vermesi ve onu dünya arazlarına muktedir kılmasıdır. Denildi: o ve **الكيد** eşanlamlıdırlar. Ebû Hilâl el-Askerî’nin **الفروق**’unda ikisinin farklı oldukları (vardır). Ve o, Zemahşerî’nin dediği gibi, bizzat kendisiyle geçişli olur; ve Şeyhimiz dedi, Ebû Hayyân’ın seçtiği gibi, **الباء** ile (de). Ve **البصائر**’de: **المكر** iki kısımdır: övülen; o, onunla güzel bir işin gözetildiği şeydir; ve bunun üzerine Yüce sözü:  والله خير الماكرين  ; ve yerilen; o, onunla çirkin bir fiilin gözetildiği şeydir; Yüce sözü gibi:  لا يحيق المكر السيء إلا بأهله  . Ve o, **ماكر** ve **مكار**’dır, **شداد** gibi; ve **مكور**’dur, **صبور** gibi. Ve **المكر**: **المغرة**’dir; ve **الممكور**: onunla boyanmış elbisedir; **الممتكر** gibi. Ve onu **مكره** etti de **امتكر** etti; boyadığı zaman. Ve **المكر**: iki baldırın güzel dolgunluğudur; İbn Sîde’den; yani kadında; ve (kadın) **مكرت** (oldu), zamme ile. Ve **المكر**: ıslık; ve aslanın üflemesinin sesi. Ve **المكر**: toprağı sulamaktır; denir: **امكروا الأرض فإنها صلبة ثم احرثوها**; ister: onu sulayın. Ve **المكورى** (fetha ile): alçak (kimse); Ebû’l-Umeysil el-A‘râbî’den. Ezherî dedi: **رجل مكورى** erkeğe bir sıfattır; denir: o, kısa, alçak, yaratılışı kötü olandır. Ve sövmede denir: **ابن مكورى**; ve o, bu sözde bir iftiradır; sanki o (kadın) zinakârlıkla vasfedilir. Ebû Mansûr dedi: Bu, Leys’ten başkası için hatırlamadığım bir harftir; bu sebeple bilmem, Arapça mıdır yoksa yabancı mıdır; yahut doğrusu onu **ك-و-ر**’da zikretmektir. İbn Sîde dedi: Ve ben, onun, aldatma olan **المكر**’den olmasını inkâr etmem. Ben dedim: Ve **كور**’da, İbnü’s-Serrâc’ın dediği gibi, onun **مفعلى** olduğu geçmişti; **فعللى**’nın yokluğundan dolayı. Öyleyse ona müracaat et. Ve **مكر** toprağını **يمكرها** **مكرا**: onu suladı; o da **ممكورة**’dur. Ve **المكرة** (fetha ile): külrengi, tuzlu (tatlımsı) bir bitkidir; kasden biter; çiğnendiğinde sanki onda ekşilik varmış gibi; düzlükte ve kumda biter; onun yaprağı vardır ve onun çiçeği yoktur; çoğulu **مكر** ve **مكور**’dur; sonuncusu zamme iledir. Ancak, onda sulamanın işe yaraması ve sulamanın onda nüfuz etmesi sebebiyle bununla adlandırıldı. Ve **المكور** bazı ağaç türleri üzerine de vâki olur; **الرغل** ve benzeri gibi. A‘câc dedi:
  يستن في علقى وفي مكور
Ve Kümeyt, bir dişi deveyi vasfederek dedi:
  تعاطى فراخ المكر طورا وتارة                      تثير رخاماها وتعلق ضالـهـا
**فراخ المكر**: onun meyvesidir. İbnü’l-A‘râbî dedi: **المكرة** yaş hurma, bozulmuş olandır. İbn Sîde dedi: **المكرة**: tamamı yumuşamış olan yaş hurmadır; ve bununla beraber serttir, hazmolunmamıştır; Ebû Hanîfe’den. Ve **المكرة** ayrıca: yumuşamış **البسرة**’dir; ve bununla beraber serttir ve onun tatlılığı yoktur. Ve **نخلة ممكار**: bundan çokça yapar; ve birincisi: onun **بسر**’undan bu çok olur. Ve **الممكور**: avların kanlarıyla bulaşmış aslandır; sanki **مكر** ile **مكر** edilmiştir; yani **المكر** ile boyanmıştır; yani **المغرة** ile sıvanmıştır; bunu İbn Berrî söyledi. Ve **الممكورة**: kadınlardan yaratılışı kıvrılmış (derli toplu) olandır; ve **مكرت** **مكرا**; bunu İbnü’l-Kattâ‘ söyledi. Ve denildi: o, baldırları yuvarlak olan yahut yaratılışı derli toplu, eti sıkı olandır; bunu İbn Sîde söyledi. Ve denildi: **ممكورة**: baldırı sulanmış, dolgun; bitkiden olan **المكر**’e benzetildi. Ve **الماكر**: kuru üzüm taşıyan yaban eşeğidir. Ve **مكر** ( **فرح** gibi): kızardı; **مغر** gibi. Denir: **أمغر أمكر**. Ve **التمكير**: hububatı evlerde ihtikâr etmektir; Sâgânî onu nakletti. Ve **امتكر**: kına yaktı; ve onu **مكره** etti de **امتكر** etti; yani ona kına yaktı da o da kına yaktı. Katamî dedi:
  بضرب تهلك الأبطال منه                      وتمتكر اللحى منه امتكارا
Yani kına yakar; kanın kızıllığını **المغرة**’ye benzetti; bunu İbn Berrî söyledi. Ve **امتكر الحب**: onu sürdü; Sâgânî söyledi. Ve **مكران** ( **سحبان** gibi); ve Yâkût onu ( **عثمان** gibi) ضبط etti: kandır. Dedi: ve Arapların şiirinde en çok **الكاف** şeddeli olarak gelir. Ve onun Arapçadaki iştikakı, **ماكر**’in cem‘i olmasıdır; **فارس** ve **فرسان** gibi. Ve **مكر**’in cem‘i olması da câizdir; **بطن** ve **بطنان** gibi. Hamza dedi: aslı **ماه كران**’dır; aya nispet edildi; çünkü ay, berekette etkileyici olandır; böylece bereket sahibi her şehir ona nispet edildi; sonra onu kısalttılar da **مكران** dediler. Ve **مكران**: deniz kılıcının adıdır. Ve siyer ehli dedi: **كرمان**’ın kardeşi, Nûh’un oğlu Sâm’ın oğlu Fârek’in oğlu **مكران** sebebiyle **مكران** diye adlandırıldı; çünkü oraya indi ve orada yerleşti. Ve o, köyleri ve şehirleri içine alan geniş bir vilâyettir; ve o, **الفانيذ** madenidir; ve ondan bütün beldelere nakledilir. Istahrî dedi: ve onun üzerinde galip olan, çöller, darlık ve kıtlıktır. Ve onun üzerine istidrâk olunan şeylerdendir: Yüce Allah **أمكر** etti **إمكارا**; **مكر**’de bir lugattır; bunu İbnü’l-Kattâ‘ söyledi. Ve onunla **ماكره** etti: onu aldattı. Ve **تماكرا**. Ve **زرع ممكور**: sulanmış. Ve **المكرة**: güzel, kalın baldırdır. Ve Kûfe mescidinde Ali’nin hadisinde: onun sol yanı **مكر**’dir. Denildi: pazar onun sol yanı tarafındaydı ve onda **المكر** ve aldatma vâki olurdu. Ve **المكرة**: ekin için sulamadır. Ve baldırları **ممكورة** bir kadın; yani dolgun. Ve **المكر**: savaşta tedbir ve hiledir. Ve onu **مكره** etti **مكرا**: ona kına yaktı. Ve **مكران** (fetha ile): Arap beldelerinde bir yerdir. Hepsi, Münkız b. Tarîf’in dediğini (nakletti):
  كأن راعينا يحدو بها حـمـرا                      بين الأبارق من مكران فاللوب
Yâkût bunu **المعجم**’de böylece rivayet etti. Ve **مكر** (harekeli): **مكران**’da bir şehirdir; ve onun sultanı orada ikamet etti. Ve burada onun üzerine istidrâk olunan şeylerdendir:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَكَرَ
1 مَكَرَ ذ , aor. مَكُرَ , (Msb, TA,) inf. n. مَكْرٌ; (S, A, Msb, K;) and ↓ امكر; (Msb;) He practised deceit, guile, or circumvention; or he practised deceit, guile, or circumvention, desiring to do to another a foul, an abominable, or an evil, action, clandestinely, or without his knowing whence it proceeded; syn. خَدَعَ; (Msb;) and of the inf. n. خَدِيعَةٌ: (S, A, K:) he practised an evasion or elusion, a shift, an artifice, or artful contrivance or device, a machination, a trick, a plot, a stratagem, or an expedient; he plotted; or he exercised art, craft, cunning, or skill, in the management or ordering of affairs, with excel-lent consideration or deliberation, and ability to manage according to his own free will; syn. of the inf. n. اِحْتِيَالٌ: (S, TA:) or to this explanation, conveyed by احتيال as the syn. of the inf. n., should be added secretly, or privately: (Lth, TA:) مَكْرٌ is praised or dispraised according to the nature of its object. (El-Basلir.) [For further explanation, see what follows.] ― -b2- It is trans. by means of بِ: and also, accord. to Z, by itself: (MF:) [but I know not any instance of its being trans. by itself: except as meaning he plotted a thing: see مَكْرَ السَّيِّئ in the Kur, xxxv. 41, cited voce سَيِّئٌ:] you say مَكَرَ بِهِ, (S, A, TA,) aor. and inf. n. as above, (S, TA,) meaning, He deceived, beguiled, or circumvented, him; or he deceived, beguiled, or circumvented, him, and desired to do him a foul, an abominable, or an evil, action, clandestinely, or without his knowing whence it proceeded: &c.: (S, A, TA:) syn. كَادَهُ: or it differs [somewhat] from كاده, accord. to Aboo-Hilلl El-'Askeree: (TA:) some say, that مكر به signifies as above with the addition of feigning the contrary of his real intentions; which كاده does not imply: or this latter signifies “ he did him harm, ” or “ mischief; ” and the former, he did him harm, or mischief, clandestinely. (MF, voce كاد.) See art. خدع. ― -b3- مَكَرَ also signifies He managed with thought, or consideration, or acted with policy, and practised stratagem, in war. (TA.) ― -b4- مَكَرَ اللّٰهُ and ↓ أَمْكَرَ are syn., (IKtt, Msb,) signifying, (tropical:) God recompensed, or requited, for مَكْر [or the practising deceit, &c.]: (Lth, * Msb, TA: *) or مَكْرُ اللّٰهِ signifies God's granting a man respite or delay, and enabling him to accomplish his worldly aims [so as to bring upon himself the punishment due to his evil actions]: (Er-Rلghib, TA:) or, accord. to IAth, God's causing his trials to befall his enemies, exclusively of his friends: or his taking men by little and little, so that they do not reckon upon it, bestowing upon them renewed favours for acts of obedience which are imagined to be accepted whereas they are rejected. (TA.)

ماكرهُ
3 ماكرهُ ذ He practised with him mutual deceit, guile, or circumvention; &c.; (A, * TA;) syn. خَادَعَهُ. (TA.)

4 أَمْكَرَ see 1, in two places.

تماكروا
6 تماكروا ذ They practised mutual deceit, guile, or circumvention; &c. (A, * TA.)

مَكُورٌ
مَكُورٌ ذ : see مَاكِرٌ.

مَكَّارٌ
مَكَّارٌ ذ : see مَاكِرٌ.

مَاكِرٌ
مَاكِرٌ ذ (S, A, Msb, K) and ↓ مَكَّارٌ (S, A, K) and ↓ مَكُورٌ (K) epithets from مَكَرَ: (S, A, Msb, K:) [the first signifying Practising deceit, guile, or circumvention; &c.: and the second and third, practising the same much, or frequently; deceitful, guileful, artful, crafty, or cunning; a trickster, or crafty knave.]

مَكَرَ بِهِ
1 مَكَرَ بِهِ ذ i. q. خَدَعَهُ, (Msb, &c.,) see كَادَهُ.

مَكْرٌ
مَكْرٌ ذ [Artifice; machination; stratagem; fraud; fraudulence; guile].

##### Türkçe

**مَكَرَ**
1 **مَكَرَ** ذ, muzârîsi **مَكُرَ**, (Msb, TA,) mastarı **مَكْرٌ**; (S, A, Msb, K;) ve ↓ **امكر**; (Msb;) O, aldatma, hile, yahut dolan (yoldan çevirme) yaptı; yahut o, bir başkasına, gizlice, yahut onun nereden geldiğini bilmediği bir şekilde, çirkin, iğrenç, yahut kötü bir fiil yapmayı isteyerek aldatma, hile, yahut dolan yaptı; eş anlamlısı **خَدَعَ**; (Msb;) ve mastar ismi **خَدِيعَةٌ**’dan: (S, A, K:) o, bir kaçınma yahut sıyrılma, bir çare, bir hile, yahut ustaca tertip yahut düzen, bir düzen, bir oyun, bir komplo, bir hileli tedbir, yahut bir çare yaptı; o, tuzak kurdu; yahut o, işlerin idaresinde yahut düzenlenmesinde, pek iyi bir düşünme yahut ölçüp biçme ile ve kendi serbest iradesine göre idare edebilme kudretiyle, sanat, zanaat, kurnazlık, yahut maharet kullandı; mastar ismi **اِحْتِيَالٌ**’ın eş anlamlısıdır: (S, TA:) yahut bu açıklamaya, mastar isminin eş anlamlısı olarak **احتيال** ile nakledilene, gizlice, yahut hususî olarak (kaydı) eklenmelidir: (Lth, TA:) **مَكْرٌ**, maksadının mahiyetine göre övülür yahut yerilir. (El-Basلir.) [Daha fazla açıklama için, aşağıda gelen şeye bak.] ― -b2- O, **بِ** vasıtasıyla geçişli olur: ve ayrıca, Z’ye göre, kendi başına da: (MF:) [fakat onun kendi başına geçişli olduğuna dair hiçbir örnek bilmiyorum: “bir şeyi tuzakladı” mânâsı müstesna; Kur’ân, xxxv. 41’deki **مَكْرَ السَّيِّئ**’e bak; **سَيِّئٌ** maddesinde zikredilmiştir:] **مَكَرَ بِهِ** dersin, (S, A, TA,) muzârîsi ve mastarı yukarıdaki gibi, (S, TA,) mânâsı: O, onu aldattı, ayarttı, yahut dolan yaptı; yahut o, ona, gizlice, yahut onun nereden geldiğini bilmediği bir şekilde, çirkin, iğrenç, yahut kötü bir fiil yapmayı isteyerek, aldatma, ayartma, yahut dolan yaptı: ilh.: (S, A, TA:) eş anlamlısı **كَادَهُ**: yahut o, **كاده**’den [biraz] farklıdır, Ebû-Hilâl El-‘Askerî’ye göre: (TA:) bazıları der ki, **مكر به**, hakikî niyetlerinin tersini gösterme (katması) ile yukarıdaki mânâyı ifade eder; ki **كاده** bunu gerektirmez: yahut bu ikincisi “ona zarar verdi” yahut “fesat yaptı” mânâsınadır; birincisi ise, ona zarar verdi yahut fesat yaptı, gizlice. (MF, **كاد** maddesinde.) **خدع** maddesine bak. ― -b3- **مَكَرَ** ayrıca, savaşta, düşünce yahut tedbir ile idare etti, yahut siyasetle davrandı, ve hileli tedbir uyguladı, mânâsınadır. (TA.) ― -b4- **مَكَرَ اللّٰهُ** ve ↓ **أَمْكَرَ** eş anlamlıdır, (IKtt, Msb,) mânâsı, (mecazen:) Allah, **مَكْر**e [yahut aldatma vb. yapmaya] karşılık verdi, yahut mukabele etti: (Lth, * Msb, TA: *) yahut **مَكْرُ اللّٰهِ**, Allah’ın bir kimseye mühlet yahut geciktirme vermesi ve onu dünyevî maksatlarını gerçekleştirmeye muktedir kılmasıdır [öyle ki kötü fiillerinin gerektirdiği cezayı kendi üzerine getirsin]: (Er-Rلghib, TA:) yahut, IAth’a göre, Allah’ın, dostları dışında, belâlarını düşmanlarının başına getirmesidir: yahut O’nun, insanları azar azar yakalamasıdır; öyle ki onlar bunu hesaba katmazlar; kendilerine, kabul edilmiş sanılan hâlbuki reddedilmiş olan itaat fiilleri sebebiyle yenilenen nimetler vermesidir. (TA.)

**ماكرهُ**
3 **ماكرهُ** ذ O, onunla karşılıklı aldatma, hile, yahut dolan yaptı; ilh.; (A, * TA;) eş anlamlısı **خَادَعَهُ**. (TA.)

4 **أَمْكَرَ** 1’e bak, iki yerde.

**تماكروا**
6 **تماكروا** ذ Onlar, karşılıklı aldatma, hile, yahut dolan yaptılar; ilh. (A, * TA.)

**مَكُورٌ**
**مَكُورٌ** ذ : **مَاكِرٌ**’e bak.

**مَكَّارٌ**
**مَكَّارٌ** ذ : **مَاكِرٌ**’e bak.

**مَاكِرٌ**
**مَاكِرٌ** ذ (S, A, Msb, K) ve ↓ **مَكَّارٌ** (S, A, K) ve ↓ **مَكُورٌ** (K) **مَكَرَ**’dan sıfatlardır: (S, A, Msb, K:) [birincisi, aldatma, hile, yahut dolan yapan; ilh. mânâsınadır: ikincisi ve üçüncüsü ise, bunu çokça yahut sıkça yapan; aldatıcı, hilekâr, düzenbaz, kurnaz, yahut açıkgöz; bir oyunbaz, yahut kurnaz bir düzenbaz.]

**مَكَرَ بِهِ**
1 **مَكَرَ بِهِ** ذ **خَدَعَهُ** ile aynı mânâdadır, (Msb, &c.,) **كَادَهُ**’a bak.

**مَكْرٌ**
**مَكْرٌ** ذ [Hile; düzen; hileli tedbir; dolandırıcılık; dolandırıcılık hâli; kurnazlık].

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَكَرَ
مَكَرَ U ( n. ac. مَكْر 1 )
a.  [ acc. or Bi ], Deceived, deluded.

b.  Plotted, schemed.

c.  Dyed.

d.  Irrigated.

e.  Whistled.

مَكِرَ
مَكِرَ A ( n. ac. مَكَر 4 ),
a.  Was red.

مَكَّرَ
مَكَّرَ II ,
a.  Monopolized, bought up ( corn ).

مَاْكَرَ
مَاْكَرَ III
a.  [ acc. ],  see I (a) .

أَمْكَرَ
أَمْكَرَ IV ,
a.  see I (b) .

تَمَاْكَرَ
تَمَاْكَرَ VI ,
a.  Plotted.

اِمْتَكَرَ
اِمْتَكَرَ VIII ,
a.  Was dyed; dyed himself.

b.  Sowed.

مَكْر
مَكْر 1 ,
a.  Artifice, stratagem; deceit, trickery, subterfuge, fraud;   falseness.

b.  Red chalk, ruddle.

مَكْرَة
مَكْرَة 1t ,
a.  Trick, device.

b.  ( pl. مَكْر 1 ,  مُكُوْر 27 ), A certain plant.

c.  Unripe date.

مَاْكِر
مَاْكِر 21 , ( pl. مَكَرَة 4t &
a.  amp; reg. ), Deceiving, deceitful, artful.

b.  Train of camels.

مَكُوْر
مَكُوْر 26 ,
a.  see 28 .

مَكَّاْر
مَكَّاْر 28 ,
a.  Deceiver; knave, rogue; schemer; trickster; intriguer.

مَوَاْكِرُ
مَوَاْكِرُ 41 ,
a.  Machinations, devices.

مَكڤرَ
N. P. مَكڤرَ I ,
a.  Red.

b.  Gory ( lion ).

اِمْتَكَرَ
N. Ag. اِمْتَكَرَ VIII ,
a.  Dyed red.

مُكْرُسْكُوب
مُكْرُسْكُوب G. ,
a.  Microscope.

##### Türkçe

مَكَرَ
مَكَرَ U ( n. ac. **مَكْر** 1 )
a.  [ acc. veya Bi ], Aldattı, yanıltıp saptırdı.

b.  Tuzak kurdu, düzen kurdu.

c.  Boyadı.

d.  Suladı.

e.  Islık çaldı.

مَكِرَ
مَكِرَ A ( n. ac. **مَكَر** 4 ),
a.  Kırmızı oldu.

مَكَّرَ
مَكَّرَ II ,
a.  Tekelleştirdi, satın alıp topladı (tahıl).

مَاْكَرَ
مَاْكَرَ III
a.  [ acc. ], I (a)’ya bak.

أَمْكَرَ
أَمْكَرَ IV ,
a.  I (b)’ye bak.

تَمَاْكَرَ
تَمَاْكَرَ VI ,
a.  Tuzak kurdu.

اِمْتَكَرَ
اِمْتَكَرَ VIII ,
a.  Boyandı; kendini boyadı.

b.  Ekti.

مَكْر
**مَكْر** 1 ,
a.  Hile, strateji; aldatma, düzenbazlık, dolap, sahtekârlık; yalanlık.

b.  Kırmızı tebeşir, kırmızı boya toprağı.

مَكْرَة
**مَكْرَة** 1t ,
a.  Hile, düzenek.

b.  ( pl. **مَكْر** 1 ,  **مُكُوْر** 27 ), Belli bir bitki.

c.  Ham hurma.

مَاْكِر
**مَاْكِر** 21 , ( pl. **مَكَرَة** 4t &
a.  amp; reg. ), Aldatan, aldatıcı, hilekâr.

b.  Deve katarı.

مَكُوْر
**مَكُوْر** 26 ,
a.  28’e bak.

مَكَّاْر
**مَكَّاْر** 28 ,
a.  Aldatıcı; düzenbaz, haydut; düzen kurucu; hileci; entrikacı.

مَوَاْكِرُ
**مَوَاْكِرُ** 41 ,
a.  Düzenler, tertipler.

مَكڤرَ
N. P. **مَكڤرَ** I ,
a.  Kırmızı.

b.  Kanlı (aslan).

اِمْتَكَرَ
N. Ag. **اِمْتَكَرَ** VIII ,
a.  Kırmızıya boyayan.

مُكْرُسْكُوب
**مُكْرُسْكُوب** G. ,
a.  Mikroskop.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

مكر
مَكَرَ - يَمْكُرُ - مَكْر - مَاكِر - مَاكِرِيْن
مَكَرَ - يَمْكُرُ + كائن + بـِ كائن: يقوم بتدبير فعل أذى وضر ضد خصمه، بشكل خفي بحيث لا يشعر الخصم بما يحاك له، فيقع في الأذى من غير أن يأخذ حذره
مَكْر: اسم فعل " مَكَرَ - يَمْكُرُ "
مَاكِر: اسم فاعل من " مَكَرَ - يَمْكُرُ "
مَاكِرِيْن: جمع " مَاكِر "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التدبير بالخفاء والتآمر والكيد والخداع والمكر لإلحاق الأذى بآخر" وهي:
دَلَّ - يَدِلُّ، غَرَّ - يَغُرُّ، مَكَرَ - يَمْكُرُ، مَحَلَ - يَمْحَلُ (مَحِلَ - يَمْحَلُ)، خَدَعَ - يَخْدَعُ، كادَ - يَكيْدُ
مََكَرَ - يَمْكُرُ
يمكر بك	وإذ يمكر بك الذين كفروا ليثبتوك أو يقتلوك أو يخرجوك ويمكرون ويمكر الله والله خير الماكرين (30) } الأنفال
 	﴿وقد مكر الذين من قبلهم فلله المكر جميعا يعلم ما تكسب كل نفس وسيعلم الكفار لمن عقبى الدار(42)﴾ الرعد ﴿قد مكر الذين من قبلهم فأتى الله بنيانهم من القواعد فخر عليهم السقف من فوقهم وأتاهم العذاب من حيث لا يشعرون(26)﴾ النحل
مكروا لسيئات	﴿أفأمن الذين مكروا السيئات أن يخسف الله بهم الأرض أو يأتيهم العذاب من حيث لا يشعرون (45)﴾ النحل ﴿من كان يريد العزة فلله العزة جميعا إليه يصعد الكلم الطيب والعمل الصالح يرفعه والذين يمكرون السيئات لهم عذاب شديد ومكر أولئك هو يبور(10)﴾ فاطر
 	استكبارا في الأرض ومكر السيئ ولا يحيق المكر السيئ إلا بأهله فهل ينظرون إلا سنة الأولين فلن تجد لسنة الله تبديلا ولن تجد لسنة الله تحويلا(43) } فاطر
 	﴿وقد مكروا مكرهم وعند الله مكرهم وإن كان مكرهم لتزول منه الجبال(46)﴾إبراهيم ﴿ومكروا مكرا كبارا(22)﴾ نوح
لا تك في ضيق من مكرهم  	﴿واصبر وما صبرك إلا بالله ولا تحزن عليهم ولا تك في ضيق مما يمكرون (127)﴾ النحل ﴿ولا تحزن عليهم ولا تكن في ضيق مما يمكرون(70)﴾ التمل
ويمكرون ويمكر الله	﴿وإذ يمكر بك الذين كفروا ليثبتوك أو يقتلوك أو يخرجوك ويمكرون ويمكر الله والله خير الماكرين (30)﴾ الأنفال ﴿ومكروا ومكر الله والله خير الماكرين(54)﴾ آل عمران
 	﴿ومكروا مكرا ومكرنا مكرا وهم لا يشعرون(50)﴾ التمل ﴿وقد مكروا مكرهم وعند الله مكرهم وإن كان مكرهم لتزول منه الجبال(46)﴾ إبراهيم
أمنوا مكر الله	﴿أفأمن الذين مكروا السيئات أن يخسف الله بهم الأرض أو يأتيهم العذاب من حيث لا يشعرون (45)﴾ النحل ﴿أفأمنوا مكر الله فلا يأمن مكر الله إلا القوم الخاسرون(99)﴾ الأعراف
عاقبة المكر الشيء
ومكر أولئك هو يبور﴿من كان يريد العزة فلله العزة جميعا إليه يصعد الكلم الطيب والعمل الصالح يرفعه والذين يمكرون السيئات لهم عذاب شديد ومكر أولئك هو يبور(10)﴾ فاطر ﴿فوقاه الله سيئات ما مكروا وحاق بآل فرعون سوء العذاب(45)﴾ غافر
ولا يحيق المكر السيئ إلا بأهله	﴿استكبارا في الأرض ومكر السيئ ولا يحيق المكر السيئ إلا بأهله فهل ينظرون إلا سنة الأولين فلن تجد لسنة الله تبديلا ولن تجد لسنة الله تحويلا(43)﴾ فاطر
صغار عند الله وعذاب شديد	﴿وإذا جاءتهم آية قالوا لن نؤمن حتى نؤتى مثل ما أوتي رسل الله الله أعلم حيث يجعل رسالته سيصيب الذين أجرموا صغار عند الله وعذاب شديد بما كانوا يمكرون (124)﴾ الأنعام ﴿من كان يريد العزة فلله العزة جميعا إليه يصعد الكلم الطيب والعمل الصالح يرفعه والذين يمكرون السيئات لهم عذاب شديد ومكر أولئك هو يبور(10)﴾ فاطر
مَكْرٌ
عند الله مكرهم﴿ومكروا مكرا ومكرنا مكرا وهم لا يشعرون(50)﴾ التمل ﴿وقد مكروا مكرهم وعند الله مكرهم وإن كان مكرهم لتزول منه الجبال(46)﴾إبراهيم
فلله المكر جميعا	﴿وقد مكر الذين من قبلهم فلله المكر جميعا يعلم ما تكسب كل نفس وسيعلم الكفار لمن عقبى الدار(42)﴾ الرعد ﴿أفأمنوا مكر الله فلا يأمن مكر الله إلا القوم الخاسرون(99)﴾ الأعراف
أفأمنوا مكر الله	﴿أفأمنوا مكر الله فلا يأمن مكر الله إلا القوم الخاسرون(99)﴾ الأعراف ﴿أفأمن الذين مكروا السيئات أن يخسف الله بهم الأرض أو يأتيهم العذاب من حيث لا يشعرون (45)﴾ النحل
ومكر أولئك هو يبور	﴿من كان يريد العزة فلله العزة جميعا إليه يصعد الكلم الطيب والعمل الصالح يرفعه والذين يمكرون السيئات لهم عذاب شديد ومكر أولئك هو يبور(10)﴾ فاطر ﴿فانظر كيف كان عاقبة مكرهم أنا دمرناهم وقومهم أجمعين(51)﴾ النمل
 	﴿أفمن هو قائم على كل نفس بما كسبت وجعلوا لله شركاء قل سموهم أم تنبئونه بما لا يعلم في الأرض أم بظاهر من القول بل زين للذين كفروا مكرهم وصدوا عن السبيل ومن يضلل الله فما له من هاد(33)﴾ الرعد ﴿وقال الذين استضعفوا للذين استكبروا بل مكر الليل والنهار إذ تأمروننا أن نكفر بالله ونجعل له أندادا وأسروا الندامة لما رأوا العذاب وجعلنا الأغلال في أعناق الذين كفروا هل يجزون إلا ما كانوا يعملون(33)﴾ سبأ
وما يمكرون إلا بأنفسهم	﴿وكذلك جعلنا في كل قرية أكابر مجرميها ليمكروا فيها وما يمكرون إلا بأنفسهم وما يشعرون (123)﴾ الأنعام
 	﴿فلما سمعت بمكرهن أرسلت إليهن وأعتدت لهن متكأ وآتت كل واحدة منهن سكينا وقالت اخرج عليهن فلما رأينه أكبرنه وقطعن أيديهن وقلن حاش لله ما هذا بشرا إن هذا إلا ملك كريم(31)﴾ يوسف
 	﴿قال فرعون آمنتم به قبل أن آذن لكم إن هذا لمكر مكرتموه في المدينة لتخرجوا منها أهلها فسوف تعلمون(123)﴾ الأغراف
 	استكبارا في الأرض ومكر السيئ ولا يحيق المكر السيئ إلا بأهله فهل ينظرون إلا سنة الأولين فلن تجد لسنة الله تبديلا ولن تجد لسنة الله تحويلا(43) } فاطر
 	﴿وقد مكروا مكرهم وعند الله مكرهم وإن كان مكرهم لتزول منه الجبال(46)﴾إبراهيم ﴿ومكروا مكرا كبارا(22)﴾ نوح
ماكِر - ماكرين
 	﴿وإذ يمكر بك الذين كفروا ليثبتوك أو يقتلوك أو يخرجوك ويمكرون ويمكر الله والله خير الماكرين (30)﴾ الأنفال ﴿ومكروا ومكر الله والله خير الماكرين(54)﴾ آل عمران

تصنيف موضوعي
المكر
الأمر بالصبر على مكر الماكرين
 	﴿واصبر وما صبرك إلا بالله ولا تحزن عليهم ولا تك في ضيق مما يمكرون (127)﴾ النحل ﴿ولا تحزن عليهم ولا تكن في ضيق مما يمكرون (70)﴾ النمل
أنواع المكر
ليثبتوك أو يقتلوك أو يخرجوك	﴿وإذ يمكر بك الذين كفروا ليثبتوك أو يقتلوك أو يخرجوك ويمكرون ويمكر الله والله خير الماكرين (30)﴾ الأنفال
وصدوا عن السبيل أن نكفر بالله ونجعل له أندادا	﴿أفمن هو قائم على كل نفس بما كسبت وجعلوا لله شركاء قل سموهم أم تنبئونه بما لا يعلم في الأرض أم بظاهر من القول بل زين للذين كفروا مكرهم وصدوا عن السبيل ومن يضلل الله فما له من هاد(33)﴾ الرعد ﴿وقال الذين استضعفوا للذين استكبروا بل مكر الليل والنهار إذ تأمروننا أن نكفر بالله ونجعل له أندادا وأسروا الندامة لما رأوا العذاب وجعلنا الأغلال في أعناق الذين كفروا هل يجزون إلا ما كانوا يعملون(33)﴾ سبأ
المكر في آيات الله	﴿وإذا أذقنا الناس رحمة من بعد ضراء مستهم إذا لهم مكر في آياتنا قل الله أسرع مكرا إن رسلنا يكتبون ما تمكرون(21)﴾ يونس ﴿وإذا جاءتهم آية قالوا لن نؤمن حتى نؤتى مثل ما أوتي رسل الله الله أعلم حيث يجعل رسالته سيصيب الذين أجرموا صغار عند الله وعذاب شديد بما كانوا يمكرون(124)﴾ الأنعام
من هم الماكرون
1 - الذين كفروا
 ﴿وإذ يمكر بك الذين كفروا ليثبتوك أو يقتلوك أو يخرجوك ويمكرون ويمكر الله والله خير الماكرين (30)﴾ الأنفال ﴿أفمن هو قائم على كل نفس بما كسبت وجعلوا لله شركاء قل سموهم أم تنبئونه بما لا يعلم في الأرض أم بظاهر من القول بل زين للذين كفروا مكرهم وصدوا عن السبيل ومن يضلل الله فما له من هاد(33)﴾ الرعد
مكر الله المضاد  	﴿ومكروا ومكر الله والله خير الماكرين (54)﴾ آل عمران ﴿ومكروا مكرا ومكرنا مكرا وهم لا يشعرون(50)﴾ النمل ﴿وقد مكروا مكرهم وعند الله مكرهم وإن كان مكرهم لتزول منه الجبال(46)﴾ ابراهيم
2 - الذين أجرموا - أكابر مجرميها
 ﴿وكذلك جعلنا في كل قرية أكابر مجرميها ليمكروا فيها وما يمكرون إلا بأنفسهم وما يشعرون (123)﴾ الأنعام ﴿وإذا جاءتهم آية قالوا لن نؤمن حتى نؤتى مثل ما أوتي رسل الله الله أعلم حيث يجعل رسالته سيصيب الذين أجرموا صغار عند الله وعذاب شديد بما كانوا يمكرون (124)﴾ الأنعام
3 - الذين استكبروا
 ﴿وقال الذين استضعفوا للذين استكبروا بل مكر الليل والنهار إذ تأمروننا أن نكفر بالله ونجعل له أندادا وأسروا الندامة لما رأوا العذاب وجعلنا الأغلال في أعناق الذين كفروا هل يجزون إلا ما كانوا يعملون(33)﴾ سبأ ﴿استكبارا في الأرض ومكر السيئ ولا يحيق المكر السيئ إلا بأهله فهل ينظرون إلا سنة الأولين فلن تجد لسنة الله تبديلا ولن تجد لسنة الله تحويلا(43)﴾ فاطر
4 - الذين من قبلهم
 ﴿وقد مكر الذين من قبلهم فلله المكر جميعا يعلم ما تكسب كل نفس وسيعلم الكفار لمن عقبى الدار(42)﴾ الرعد ﴿قد مكر الذين من قبلهم فأتى الله بنيانهم من القواعد فخر عليهم السقف من فوقهم وأتاهم العذاب من حيث لا يشعرون(26)﴾ النحل
آل فرعون	﴿قال فرعون آمنتم به قبل أن آذن لكم إن هذا لمكر مكرتموه في المدينة لتخرجوا منها أهلها فسوف تعلمون(123)﴾ الأعراف ﴿فوقاه الله سيئات ما مكروا وحاق بآل فرعون سوء العذاب(45)﴾ غافر
قوم نوح	﴿ومكروا مكرا كبارا(22)﴾ نوح
 	﴿وقد مكروا مكرهم وعند الله مكرهم وإن كان مكرهم لتزول منه الجبال(46)﴾إبراهيم
5 - حسد الناس بعضهم بعضاَ : النساء بعضهن لبعضا والأولاد
﴿فلما سمعت بمكرهن أرسلت إليهن وأعتدت لهن متكأ وآتت كل واحدة منهن سكينا وقالت اخرج عليهن فلما رأينه أكبرنه وقطعن أيديهن وقلن حاش لله ما هذا بشرا إن هذا إلا ملك كريم(31)﴾ يوسف
	﴿ذلك من أنباء الغيب نوحيه إليك وما كنت لديهم إذ أجمعوا أمرهم وهم يمكرون (102)﴾ يوسف
6 - بعض الناس عندما يرحمهم الله بعد ضراء مستهم
﴿وإذا أذقنا الناس رحمة من بعد ضراء مستهم إذا لهم مكر في آياتنا قل الله أسرع مكرا إن رسلنا يكتبون ما تمكرون(21)﴾ يونس
عاقبة المكر
مكر الله المضاد
لله المكر جميعاً﴿وقد مكر الذين من قبلهم فلله المكر جميعا يعلم ما تكسب كل نفس وسيعلم الكفار لمن عقبى الدار(42)﴾ الرعد
الله أسرع مكرا	﴿وإذا أذقنا الناس رحمة من بعد ضراء مستهم إذا لهم مكر في آياتنا قل الله أسرع مكرا إن رسلنا يكتبون ما تمكرون(21)﴾ يونس
والله خير الماكرين	﴿وإذ يمكر بك الذين كفروا ليثبتوك أو يقتلوك أو يخرجوك ويمكرون ويمكر الله والله خير الماكرين (30)﴾ الأنفال ﴿ومكروا ومكر الله والله خير الماكرين (54)﴾ آل عمران
غند الله مكرهم  	﴿ومكروا مكرا ومكرنا مكرا وهم لا يشعرون(50)﴾ النمل ﴿وقد مكروا مكرهم وعند الله مكرهم وإن كان مكرهم لتزول منه الجبال(46)﴾ ابراهيم
أ - في الدنيا
مكرهم على أنفسهم﴿استكبارا في الأرض ومكر السيئ ولا يحيق المكر السيئ إلا بأهله فهل ينظرون إلا سنة الأولين فلن تجد لسنة الله تبديلا ولن تجد لسنة الله تحويلا(43)﴾ فاطر ﴿وكذلك جعلنا في كل قرية أكابر مجرميها ليمكروا فيها وما يمكرون إلا بأنفسهم وما يشعرون (123)﴾ الأنعام
تدمير الله لهم	﴿قد مكر الذين من قبلهم فأتى الله بنيانهم من القواعد فخر عليهم السقف من فوقهم وأتاهم العذاب من حيث لا يشعرون(26)﴾ النحل ﴿فانظر كيف كان عاقبة مكرهم أنا دمرناهم وقومهم أجمعين(51)﴾ النمل
الخسف العذاب من حيث لا يشعرون	﴿أفأمن الذين مكروا السيئات أن يخسف الله بهم الأرض أو يأتيهم العذاب من حيث لا يشعرون (45)﴾ النحل
 	﴿فوقاه الله سيئات ما مكروا وحاق بآل فرعون سوء العذاب(45)﴾ غافر
ب - في الآخرة
عذاب شديد
العذاب في الآخرة  ﴿أفأمنوا مكر الله فلا يأمن مكر الله إلا القوم الخاسرون(99)﴾ الأعراف ﴿وإذا أذقنا الناس رحمة من بعد ضراء مستهم إذا لهم مكر في آياتنا قل الله أسرع مكرا إن رسلنا يكتبون ما تمكرون(21)﴾ يونس
 	﴿وقال الذين استضعفوا للذين استكبروا بل مكر الليل والنهار إذ تأمروننا أن نكفر بالله ونجعل له أندادا وأسروا الندامة لما رأوا العذاب وجعلنا الأغلال في أعناق الذين كفروا هل يجزون إلا ما كانوا يعملون(33)﴾ سبأ ﴿من كان يريد العزة فلله العزة جميعا إليه يصعد الكلم الطيب والعمل الصالح يرفعه والذين يمكرون السيئات لهم عذاب شديد ومكر أولئك هو يبور(10)﴾ فاطر
	﴿وإذا جاءتهم آية قالوا لن نؤمن حتى نؤتى مثل ما أوتي رسل الله الله أعلم حيث يجعل رسالته سيصيب الذين أجرموا صغار عند الله وعذاب شديد بما كانوا يمكرون(124)﴾ الأنعام
مختار الصحاح
● [مكر] م ك ر: المَكْرُ الاحتيال والخديعة وقد مَكَرَ به من باب نصر فهو مَاكِرٌ و مَكَّارٌ
الراغب
مكر
- المكر: صرف الغير عما يقصده بحيلة، وذلك ضربان: مكر محمود، وذلك أن يتحرى بذلك فعل جميل، وعلى ذلك قال: }والله خير الماكرين﴿[آل عمران/54]. ومذموم، وهو أن يتحرى به فعل قبيح، قال تعالى:﴾ولا يحيق المكر السيء إلا بأهله﴿[فاطر/43]،﴾وإذ يمكر بك الذين كفروا﴿[الأنفال/ 30]،﴾فانظر كيف كان عاقبة مكرهم﴿[النمل/51]. وقال في الأمرين:﴾ومكروا مكرا ومكرنا مكرا{ [النمل/50] وقال بعضهم: من مكر الله إمهال العبد وتمكينه من أعراض الدنيا، ولذلك قال أمير المؤمنين رضي الله عنه: من وسع عليه دنياه ولم يعلم أنه مكر به فهو مخدوع عن عقله (انظر: البصائر 4/516؛ وتفسير الراغب ورقة 139).
ملخص اللسان:
1.     المَكْرُ احتيال في خُفية ، ورجل مَكَّارٌ ومَكُورٌ: ماكِرٌ.
2.      مَكَرَ يَمْكُرُ مَكْراً  ومَكَرَ به.المَكْرُ الخَدِيعَة والاحتيال
3.     مَكْرُ الله إِيقاعُ بلائه بأَعدائه دون أَوليائه،
4.      والمَكْرُ:  المَغْرَةُ.
5.      ثوب مَمْكُورٌ ومُمْتَكَرٌ: مصبوغ بالمَكْرِ، وقد مَكَرَه فامْتَكَرَ  أَي خَضَبَه فاخْتَضَبَ
6.      والمَكْرُ: سَقْيُ الأَرض؛ يقال: امْكُرُوا الأَرض فإِنها صُلْبَةٌ ثم  احرثوها، يريد اسقوها.والمَكْرَةُ: السقْية للزرع
7.      والمَكْرُ: ضرْب من النبات، الواحدة مَكْرَة، وأَما  مُكور الأَغْصان فهي شجرة على حدة، وضُرُوبُ الشجر
8.      والمَكْرَةُ: الساقُ  الغليظة الحسناء. ابن سيده: والمَكْرُ حُسن خَدالَةِ الساقين. وامرأَة  مَمْكُورَةٌ: مستديرة الساقين
9.      والمَكْرَةُ: التدبير والحيلة في الحرْب
لسان العرب
● - مكر: الليث: المَكْرُ احتيال في خُفية، قال: وسمعنا أَن الكيد في الحروف  حلال، والمكر في كل حلال حرام. قال الله تعالى: ومكروا مكراً ومكرنا مكراً  وهم لا يشعرون. قال أَهل العلم بالتأْويل: المكر من الله تعالى جزاء سُمي  باسم مكر المُجازَى كما قال تعالى: وجزاء سيئة سيئة منها، فالثانية ليست  بسيئة في الحقيقة ولكنها سميت سيئة لازدواج الكلام، وكذلك قوله تعالى:  فمن اعتدى عليكم فاعتدوا عليه، فالأَول ظلم والثاني ليس بظلم ولكنه سمي  باسم الذنب ليُعلم أَنه عِقاب عليه وجزاءٌ به، ويجري مَجْرَى هذا القول قوله  تعالى: يخادعون الله وهو خادعهم والله يستهزئ بهم، مما جاء في كتاب الله عز  وجل. ابن سيده: المَكْرُ الخَدِيعَة والاحتيال، مَكَرَ يَمْكُرُ مَكْراً  ومَكَرَ به. وفي حديث الدعاء: اللهم امْكُرْ لي ولا تَمْكُرْ بي؛ قال ابن  الأَثير: مَكْرُ الله إِيقاعُ بلائه بأَعدائه دون أَوليائه، وقيل: هو  استدراج العبد بالطاعات فَيُتَوَهَّمُ أَنها مقبولة وهي مردودة، المعنى:  أَلْحِقْ مَكْرَكَ بِأَعْدائي لا بي: وأَصل المَكْر الخِداع. وفي حديث عليّ  في مسجد الكوفة: جانِبُهُ الأَيْسَرُ مَكْرٌ، قيل: كانت السوق إِلى جانبه  الأَيسر وفيها يقع المكر والخداع. ورجل مَكَّارٌ ومَكُورٌ: ماكِرٌ.  التهذيب: رجل مَكْوَرَّى نعت للرجل، يقال: هو القصير اللئيم الخلقة.  ويقال في الشتيمة: ابنُ مَكْوَرَّى، وهو في هذا القول قذف كأَنها توصف  بِزَنْيَةٍ؛ قال أَبو منصور: هذا حرف لا أَحفظه لغير الليث فلا أَدري أَعربي  هو أَم أَعجمي. والمَكْوَرَّى: اللئيم؛ عن أَبي العَمَيْثَلِ الأَعرابي.  قال ابن سيده: ولا أُنكِر أَن يكون من المكر الذي هو الخديعة. والمَكْرُ:  المَغْرَةُ.  وثوب مَمْكُورٌ ومُمْتَكَرٌ: مصبوغ بالمَكْرِ، وقد مَكَرَه فامْتَكَرَ  أَي خَضَبَه فاخْتَضَبَ؛ قال القُطامي:  بِضَرْبٍ تَهْلِكُ الأَبْطالُ مِنهُ،  وتَمْتَكِرُ اللِّحَى منه امْتِكَارَا  أَي تَخْتَضِبُ، شبَّه حمرة الدم بالمَغْرَةِ. قال ابن بري: الذي في شعر  القُطامي تَنْعسُ الأَبطالُ منه أَي تَتَرَنَّحُ كما يَتَرَنَّحُ  الناعِسُ. ويقال للأَسد: كأَنه مُكِرَ بالمَكْرِ أَي طُليَ بالمَغْرَةِ.  والمَكْرُ: سَقْيُ الأَرض؛ يقال: امْكُرُوا الأَرض فإِنها صُلْبَةٌ ثم  احرثوها، يريد اسقوها.والمَكْرَةُ: السقْية للزرع. يقال: مررت بزرع  مَمْكُورٍ أَي مَسْقِيٍّ. ومَكَرَ أَرضه يَمْكُرُها مَكْراً: سقاها. والمَكْرُ:  نَبْتٌ. والمَكْرَةُ: نبتة غُبَيْراءُ مُلَيْحاءُ إِلى الغُبرة تُنْبِت  قَصَداً كأَن فيها حَمْضاً حين تمضغ، تَنْبُتُ في السهل والرمل لها ورق  وليس لها زهر، وجمعها مَكْرٌ ومُكُورٌ، وقد يقع المُكُورُ على ضروب من  الشجر كالرُّغْل ونحوه؛ قال العجاج:  يَسْتَنُّ في عَلْقَى وفي مُكُورِ  قال: وإِنما سميت بذلك لارتوائها ونُجُوع السَّقْي فيها؛ وأَورد الجوهري  هذا البيت:  فَحَطَّ في عَلْقَى وفي مُكُورِ  الواحد مَكْرٌ؛ وقال الكميت يصف بكرة :  تَعاطَى فِرَاخَ المَكْرِ طَوْراً، وتارَةً  تُثِيرُ رُخَامَاها وتَعْلَقُ ضَالَها  فراخ المَكْرِ ثمره. والمَكْرُ: ضرْب من النبات، الواحدة مَكْرَة، وأَما  مُكور الأَغْصان فهي شجرة على حدة، وضُرُوبُ الشجر تسمى المُكورَ مثل  الرُّغْل ونحوه. والمَكْرَة: شجرة، وجمعها مُكور. والمَكْرَةُ: الساقُ  الغليظة الحسناء. ابن سيده: والمَكْرُ حُسن خَدالَةِ الساقين. وامرأَة  مَمْكُورَةٌ: مستديرة الساقين، وقيل: هي المُدْمَجَةُ الخَلْقِ الشديدة  البَضْعَةِ، وقيل: المَمْكُورَةُ المطوية الخَلْقِ. يقال: امرأَة مَمْكُورَةُ  الساقين أَي خَدْلاء. وقال غيره: مَمْكُورَةٌ مُرْتَوِيَةُ الساق خَدْلَةٌ،  شبهت بالمَكْر من النبات. ابن الأَعرابي: المَكْرَة الرُّطبَة الفاسدة.  والمَكْرَةُ: التدبير والحيلة في الحرْب. ابن سيده: والمَكْرَةُ  الرُّطَبَة التي قد أَرطبت كلها وهي مع ذلك صُلْبَة لم تنهضم؛ عن أَبي حنيفة.  والمَكْرَةُ أَيضاً: البُسْرَةُ المُرْطِبة ولا حلاوة لها. ونخلة مِمْكارٌ:  يكثر ذلك من بُسرها.
مقاييس اللغة:
(مكر) الميم والكاف والراء كلمتانِ متباينتان: إحداهما المَكْر: الاحتيال والخِداع. ومَكَرَ به يمكُر. والأخرى المَكْر: خَدَالة السَّاق. وامرأةٌ ممكورة السَّاقَين.
القاموس المحيط:
المَكْرُ الخَديعَةُ، وهو ماكرٌ ومَكَّارٌ ومَكُورٌ، والمَغْرَةُ. والمَمْكُورُ المَصْبوغُ به، كالمُمْتَكَِرِ، وحُسْنُ خَدَالَةِ الساقَيْنِ، والصَّفيرُ، وصَوْتُ نَفْخ الأَسَدِ، وسَقْيُ الأرضِ. والمَكْوَرَّى اللَّئِيمُ، أوِ الصَّوابُ ذِكْرُهُ في ك و ر.
ومَكَرَ أرْضَهُ: سَقاها. والمَكْرَةُ: نَبْتَةٌ غَبْراءُ ج: مَكْرٌ ومُكورٌ، والرُّطَبَةُ الفاسدَةُ، والساقُ الغَليظَةُ الحَسْناءُ، والبُسْرَةُ المُرْطِبَةُ وهي صُلْبَةٌ. ونَخْلَةٌ مِمْكارٌ: تُكْثِرُ من ذلك. والمَمْكورُ: الأَسَدُ المُتَلَطِّخ بِدِماءِ الفَرائِس، كأَنَّهُ صُبغَ بالمَكْرِ.
والمَمْكورَةُ: المَطْوِيَّةُ الخَلْقِ من النِّساءِ، والمُسْتَديرَةُ الساقَيْنِ، أو المُدْمَجَةُ الخَلْقِ الشَّديدَةُ البَضْعَةِ. والماكِرُ: العِيرُ تَحْمِلُ الزَّبيبِ. وكفَرِحَ: احْمَرَّ. والتَّمْكيرُ: احْتِكارُ الحُبوبِ في البُيُوتِ. وامْتَكَرَ: اخْتَضَبَ، الحَبَّ: حَرَثَهُ. ومَكْرانُ: د م.
تاج العروس:
مكر
المَكْرُ : الخديعةُ والاحتيال . وقال الليث : احتيالٌ في خُفْيَةٍ . وقد مَكَرَ يَمْكُرُ مَكْراً . ومَكَرَ به : كادَه . قال ابن الأَثير : مَكْرُ الله إيقاعُ بلائِه بأَعدائه دونَ أَوليائِه وقيل : هو استدراجٌ للعبيد بالطّاعات فيُتَوَهَّم أنها مقبولةٌ وهي مردودَةٌ . وقال الليث : المَكْرُ من الله تعالى جَزاءٌ سُمِّيَ باسم مَكْرِ المُجازَى . وقال الرّاغب : مكْرُ الله : إمهالُه العبدَ وتمكينُه من أَعراض الدُّنيا . قيل : هو والكيْد مترادفانِ . وفي الفروق لأَبي هِلال العسكريّ أَنَّهما مُتَغايِران . وهو يَتَعَدَّى بنفسه كما قاله الزّمخشريّ وبالباء كما اختاره أَبو حيّان قاله شيخُنا . وفي البصائر : المَكْرُ ضَرْبان : مَحمودٌ وهو ما يُتَحَرَّى به أَمْرٌ جميلٌ وعلى ذلك قولُه تعالى : " واللَّهُ خَيْرُ المَاكِرينَ " ومذمومٌ وهو ما يُتَحَرَّى به فعلٌ ذميمٌ نحو قوله تعالى : " لا يَحيقُ المَكْرُ السّيِّءُ إلاّ بأَهلِه " . وهو ماكِرٌ ومَكَّارٌ كشَدّادٍ ومَكُورٌ كصَبور . والمَكْرُ : المَغَرَةُ والمَمْكورُ : الثوبُ المصبوغُ به كالمُمْتَكِر وقد مَكَرَه فامْتَكَرَ إذا صُبِغَ . والمَكْرُ : حُسْنُ خَدَالَةِ السّاقينِ عن ابن سِيدَه أي في المَرأَة وقد مَكُرَتْ بالضّمِّ . والمَكْرُ : الصَّفيرُ وصوتُ نَفْخِ الأَسَدِ . والمَكْرُ : سَقْيُ الأَرضِ يقال : امْكُروا الأَرضَ فإنَّها صُلْبَة ثمَّ احرُثوها يريد : اسقُوها . والمَكْوَرَّى بالفتح : اللَّئيمُ عن أبي العَمَيْثَل الأَعرابيّ وقال الأَزْهَرِيّ : رجُلٌ مَكْوَرَّى نعت للرجُل يقال هو القصير اللئيمُ الخِلْقَةِ . ويقال في الشَّتيمة : ابنُ مَكْوَرَّى وهو في هذا القول قَذْف كأَنها توصَف بِزَنْيَة قال أبو منصور : هذا حرف لا أَحفَظه لغير الليث فلا أَدري أَعرَبيٌّ هو أَم أَعجميّ أو الصَّواب ذِكره في كور قال ابن سِيدَه : ولا أُنكِرُ أَن يكونَ من المَكْر الذي هو الخديعة قلتُ : وقد تقدّم في كَور أَنَّه مَفْعَلَّى كما قاله ابن السَّرّاج لفَقْد فَعْلَلَّى . فَراجعْه . ومَكَرَ أَرْضَهُ يَمْكُرُها مَكْراً : سقاها فهي مَمْكورة . والمَكْرَةُ بالفتح : نَبْتَةٌ غَبراءُ مُلَيْحاءُ تُنْبِتُ قَصَداً كأَنَّ فيها حَمْضاً حين تُمْضَغ تَنبتُ في السَّهل والرَّمل لها ورَق وليس لها زَهْرٌ ج مَكْرٌ ومُكُورٌ الأَخير بالضَّمّ وإنّما سُمِّيَت بذلك لارتِوائها ونُجوع السَّقي فيها . وقد تقع المُكُورُ على ضُروبٍ من الشَّجَر كالرُّغْل ونحوِه . قال العجَاج :
" يَسْتَنُّ في عَلْقَى وفي مُكُورِ وقال الكُمَيْت يصف بَكْرَة :
تَعاطَى فِراخَ المَكْرِ طَوْراً وتارَةً ... تُثيرُ رُخاماها وتَعْلَقُ ضالَها فِراخُ المَكْرِ : ثَمَرُه وقال ابن الأَعرابيّ : المَكْرَةُ الرُّطَبَةُ الفاسِدَةُ . وقال ابن سيدَه : المَكْرَةُ : الرُّطَبَةُ التي قد أَرطَبت كلُّها وهي مع ذلك صلبةٌ لم تنهضِم عن أبي حنيفة والمَكْرَةُ أَيضاً : البُسْرَةُ المُرْطِبَةُ وهي مع ذلك صُلْبَةٌ ولا حلاوةَ لها . ونَخلةٌ مِمكارٌ : تُكْثِرُ من ذلك والأَوْلَى : يَكْثُر ذلك من بُسْرِها . والمَمْكورُ : الأَسَدُ المُتَلَطِّخُ بدِماءِ الفَرائسِ كأَنَّه مُكِرَ مَكْراً أي صُبِغَ بالمَكْر أي طُلِيَ بالمَغْرَة قاله ابن بَرِّيّ . والمَمْكورَةُ : المَطْوِيَّةُ الخَلْقِ من النِّساءِ وقد مُكِرَتْ مَكْراً قاله ابن القطّاع . وقيل : هي المستديرةُ السّاقَينِ أو المُدْمَجَةُ الخَلقِ الشَّديدةُ البَضْعَةِ قاله ابن سِيده وقيل : ممْكُورَةٌ : مُرتَوِيَة الساقِ خَدْلَةٌ شُبِّهَت بالمَكْرِ من النّبات . والماكِرُ : العِيرُ تَحملُ الزَّبيب . ومَكِرَ كَفَرِحَ : احْمَرَّ مثل مَغِرَ . يقال : أَمْغَرُ أَمْكَرُ . والتَّمْكيرُ : احتِكارُ الحُبوبِ في البيوت نقله الصَّاغانِيّ . وامْتَكَرَ : اخْتَضَبَ وقد مَكَرَه فامْتَكَرَ أي خَضَبَه فاخْتَضَبَ قال القطاميّ :
بِضَرْبٍ تَهلِكُ الأَبطالُ مِنْهُ ... وتَمْتَكِرُ اللِّحَى منه امْتِكارا
أي تَخْتَضِبُ شَبَّهَ حُمْرَةَ الدمِ بالمَغْرَة قاله ابن بَرِّيّ . وامتكَرَ الحَبَّ : حَرَثَه قاله الصّاغاني . ومَكْرانُ كسَحبان وضبطَه ياقوت كعثمان : دَمٌ قال : وأكثر ما يجيء في شِعر العرَب مُشَدَّد الكاف واشتقاقها في العربية أن تكون جمع ماكِرٍ كفارِس وفُرسان ويجوز أن يكون جمع مَكْرٍ مثل بَطْنٍ وبُطنانٍ . وقال حمزَة : أَصلُه ماهْ كران أُضيفَت إلى القَمَر لأنَّ القمر هو المَؤثِّر في الخِصب فكلُّ مدينةٍ ذات خِصبٍ أُضيفت إليه ثمَّ اختصروه فقالوا : مُكران . ومُكْران : اسمٌ لسيفِ البَحْر . وقال أَهلُ السِّيَرِ : سُمِّيَتْ بمُكران بنِ فارِك بنِ سام بن نوحٍ أخي كَرْمان لأَنَّه نزلَها واستوطَنَها وهي ولايةٌ واسعةٌ مشتملةٌ على قُرى ومَدائن وهي مَعدِن الفانِيذ ومنها يُنقَل إلى جميع البلدان . قال الإصطخريّ : والغالب عليها المفاوِز والضرّ والقَحط . ومما يستدرَكُ عليه : أَمْكَرَ الله تعالى إمْكاراً لُغةٌ في مَكَرَ قاله ابن القطّاع . وماكَرَهُ : خادَعَه . وتَماكَرا . وزَرْعٌ مَمْكُورٌ : مَسْقِيٌّ . والمَكْرَةُ : الساقُ الغليظةُ الحَسْناءُ . وفي حديث عليّ في مسجد الكوفة : جانِبُهُ الأَيْسَرُ مَكْرٌ . قيل كانت السُّوقُ إلى جانبه الأَيْسَرِ وفيها يقع المَكْرُ والخِداعُ . والمَكْرَةُ : السَّقْيَةُ للزَّرْع . وامْرأَةٌ مَمْكورَةُ الساقينِ أي خَدْلاءُ . والمَكْرُ : التَّدبير والحِيلَةُ في الحَرْب . ومَكَرَهُ مَكْراً : خَضَبَه . ومَكْرانُ بالفتح : مَوضِعٌ في بلاد العَرَب قال الجُمَيْع مُنْقِذُ بنُ طَريف :
كأَنَّ راعِيَنا يَحدو بها حُمُراً ... بينَ الأَبارِقِ من مَكْرانَ فاللُّوبِ هكذا أورده ياقوت في المعجم . ومَكَرُ مُحَرَّكَةً : مدينةٌ بمَكْرانَ وبها قام سلطانُها .

##### Türkçe

مكر
**مَكَرَ - يَمْكُرُ - مَكْر - مَاكِر - مَاكِرِيْن**
**مَكَرَ - يَمْكُرُ** + bir varlık + بـِ bir varlık: hasmına karşı, gizli bir biçimde, hasmın kendisine örülen şeyi hissetmeyeceği şekilde, bir eziyet ve zarar fiilini tedbir etmeyi yapar; böylece, tedbirini almaksızın eziyete düşer.
**مَكْر**: “ **مَكَرَ - يَمْكُرُ** ” fiilinin isim-fiilidir.
**مَاكِر**: “ **مَكَرَ - يَمْكُرُ** ”den ism-i fâildir.
**مَاكِرِيْن**: “ **مَاكِر** ”in çoğuludur.

Ve lafız, “başkasına eziyet ulaştırmak için gizlilikle tedbir, komplo, tuzak, aldatma ve hile” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**دَلَّ - يَدِلُّ**، **غَرَّ - يَغُرُّ**، **مَكَرَ - يَمْكُرُ**، **مَحَلَ - يَمْحَلُ (مَحِلَ - يَمْحَلُ)**، **خَدَعَ - يَخْدَعُ**، **كادَ - يَكيْدُ**

**مََكَرَ - يَمْكُرُ**
Sana hile kurar:	﴿Ve hani inkâr edenler seni bağlamak yahut seni öldürmek yahut seni çıkarmak için sana hile kuruyorlardı; hile kurarlar, Allah da hile kurar; Allah hile kuranların en hayırlısıdır (30)﴾ **الأنفال**
 	﴿Ve onlardan öncekiler hile kurmuştu; artık hile bütünüyle Allah’ındır; her nefsin kazandığını bilir; kâfirler, yurdun âkıbetinin kimin için olduğunu bileceklerdir (42)﴾ **الرعد** ﴿Onlardan öncekiler hile kurmuştu; derken Allah onların binasını temellerinden getirdi; böylece tavan üstlerinden üzerlerine çöktü; azap da onlara fark etmedikleri yerden geldi (26)﴾ **النحل**

Kötülükler için hile kurdular:	﴿Kötülükler hile kuranlar, Allah’ın onlarla yeri yere geçirmesinden yahut azabın onlara fark etmedikleri yerden gelmesinden emin mi oldular? (45)﴾ **النحل** ﴿Kim izzeti istiyorsa, izzet bütünüyle Allah’ındır; güzel söz O’na yükselir, salih amel onu yükseltir; kötülükler hile kuranlar için şiddetli bir azap vardır; işte onların hilesi boşa gider (10)﴾ **فاطر**
 	﴿Yeryüzünde büyüklük taslayarak ve kötü hile; kötü hile, ancak ehline ilişir; artık onlar, öncekilerin sünnetinden başkasını mı bekliyorlar? Allah’ın sünneti için asla bir değişiklik bulamazsın; Allah’ın sünneti için asla bir dönüşüm bulamazsın (43)﴾ **فاطر**
 	﴿Ve hilelerini kurdular; Allah katında da onların hilesi vardır; onların hilesi, dağlar ondan yok olacak olsa bile (46)﴾ **إبراهيم** ﴿Ve büyük bir hile kurdular (22)﴾ **نوح**

Onların hilesinden darlıkta olma:	﴿Sabret; senin sabrın ancak Allah iledir; onlara üzülme; hile kurdukları şeyden dolayı darlıkta olma (127)﴾ **النحل** ﴿Onlara üzülme; hile kurdukları şeyden dolayı darlıkta olma (70)﴾ **التمل**

Hile kurarlar, Allah da hile kurar:	﴿Ve hani inkâr edenler seni bağlamak yahut seni öldürmek yahut seni çıkarmak için sana hile kuruyorlardı; hile kurarlar, Allah da hile kurar; Allah hile kuranların en hayırlısıdır (30)﴾ **الأنفال** ﴿Hile kurdular; Allah da hile kurdu; Allah hile kuranların en hayırlısıdır (54)﴾ **آل عمران**
 	﴿Hile kurdular bir hile; biz de bir hile kurduk; onlar fark etmiyorlardı (50)﴾ **التمل** ﴿Ve hilelerini kurdular; Allah katında da onların hilesi vardır; onların hilesi, dağlar ondan yok olacak olsa bile (46)﴾ **إبراهيم**

Allah’ın hilesinden emin oldular:	﴿Kötülükler hile kuranlar, Allah’ın onlarla yeri yere geçirmesinden yahut azabın onlara fark etmedikleri yerden gelmesinden emin mi oldular? (45)﴾ **النحل** ﴿Allah’ın hilesinden emin mi oldular? Allah’ın hilesinden, ancak ziyana uğrayan kavim emin olur (99)﴾ **الأعراف**

Hilenin âkıbeti şey
Ve işte onların hilesi boşa gider: ﴿Kim izzeti istiyorsa, izzet bütünüyle Allah’ındır; güzel söz O’na yükselir, salih amel onu yükseltir; kötülükler hile kuranlar için şiddetli bir azap vardır; işte onların hilesi boşa gider (10)﴾ **فاطر** ﴿Allah, onların hile kurdukları kötülüklerden onu korudu; Firavun ailesini de azabın kötüsü kuşattı (45)﴾ **غافر**

Kötü hile, ancak ehline ilişir:	﴿Yeryüzünde büyüklük taslayarak ve kötü hile; kötü hile, ancak ehline ilişir; artık onlar, öncekilerin sünnetinden başkasını mı bekliyorlar? Allah’ın sünneti için asla bir değişiklik bulamazsın; Allah’ın sünneti için asla bir dönüşüm bulamazsın (43)﴾ **فاطر**

Allah katında aşağılık ve şiddetli azap:	﴿Onlara bir âyet geldiğinde dediler ki: Allah’ın elçilerine verilenin benzeri bize verilmedikçe asla inanmayacağız. Allah, risaletini nereye koyacağını daha iyi bilir. Suç işleyenlere, Allah katında bir aşağılık ve hile kuruyor oldukları şey sebebiyle şiddetli bir azap isabet edecektir (124)﴾ **الأنعام** ﴿Kim izzeti istiyorsa, izzet bütünüyle Allah’ındır; güzel söz O’na yükselir, salih amel onu yükseltir; kötülükler hile kuranlar için şiddetli bir azap vardır; işte onların hilesi boşa gider (10)﴾ **فاطر**

**مَكْرٌ**
Allah katında onların hilesi: ﴿Hile kurdular bir hile; biz de bir hile kurduk; onlar fark etmiyorlardı (50)﴾ **التمل** ﴿Ve hilelerini kurdular; Allah katında da onların hilesi vardır; onların hilesi, dağlar ondan yok olacak olsa bile (46)﴾ **إبراهيم**

Hile bütünüyle Allah’ındır:	﴿Ve onlardan öncekiler hile kurmuştu; artık hile bütünüyle Allah’ındır; her nefsin kazandığını bilir; kâfirler, yurdun âkıbetinin kimin için olduğunu bileceklerdir (42)﴾ **الرعد** ﴿Allah’ın hilesinden emin mi oldular? Allah’ın hilesinden, ancak ziyana uğrayan kavim emin olur (99)﴾ **الأعراف**

Allah’ın hilesinden emin mi oldular:	﴿Allah’ın hilesinden emin mi oldular? Allah’ın hilesinden, ancak ziyana uğrayan kavim emin olur (99)﴾ **الأعراف** ﴿Kötülükler hile kuranlar, Allah’ın onlarla yeri yere geçirmesinden yahut azabın onlara fark etmedikleri yerden gelmesinden emin mi oldular? (45)﴾ **النحل**

Ve işte onların hilesi boşa gider:	﴿Kim izzeti istiyorsa, izzet bütünüyle Allah’ındır; güzel söz O’na yükselir, salih amel onu yükseltir; kötülükler hile kuranlar için şiddetli bir azap vardır; işte onların hilesi boşa gider (10)﴾ **فاطر** ﴿Bak, onların hilesinin âkıbeti nasıl oldu: biz onları ve kavimlerini topluca helâk ettik (51)﴾ **النمل**
 	﴿Her nefis üzerine kazandığıyla kaim olan mı? Allah’a ortaklar kıldılar; de ki: onları adlandırın; yoksa O’na, yeryüzünde bilmediği bir şeyi mi haber veriyorsunuz, yahut sözün zahiriyle mi? Bilakis, inkâr edenlere hileleri süslendi ve yoldan alıkonuldular; Allah kimi saptırırsa, artık onun için bir hidayet edici yoktur (33)﴾ **الرعد** ﴿Zayıf düşürülenler, büyüklük taslayanlara dedi ki: Bilakis, gece ve gündüz hilesi; hani bize Allah’ı inkâr etmemizi ve O’na eşler kılmamızı emrediyordunuz. Azabı gördüklerinde pişmanlığı gizlediler; inkâr edenlerin boyunlarına halkalar koyduk; ancak yapmakta olduklarıyla mı cezalandırılırlar? (33)﴾ **سبأ**

Onlar ancak kendilerine hile kurarlar:	﴿İşte böyle, her köyde onun büyük suçlularını, orada hile kursunlar diye kıldık; onlar ancak kendilerine hile kurarlar; fark etmezler (123)﴾ **الأنعام**
 	﴿Onların hilesini işitince, onlara gönderdi; onlar için bir yaslanma yeri hazırladı; onların her birine bir bıçak verdi ve dedi ki: onların üzerine çık. Onu görünce onu büyüttüler; ellerini kestiler ve dediler ki: Allah’ı tenzih ederiz; bu bir beşer değildir; bu ancak kerim bir melektir (31)﴾ **يوسف**
 	﴿Firavun dedi ki: Size izin vermeden önce ona iman ettiniz mi? Şüphesiz bu, şehirde kurduğunuz bir hiledir; onun ehlini ondan çıkarmanız için; yakında bileceksiniz (123)﴾ **الأغراف**
 	Yeryüzünde büyüklük taslayarak ve kötü hile; kötü hile, ancak ehline ilişir; artık onlar, öncekilerin sünnetinden başkasını mı bekliyorlar? Allah’ın sünneti için asla bir değişiklik bulamazsın; Allah’ın sünneti için asla bir dönüşüm bulamazsın (43) } **فاطر**
 	﴿Ve hilelerini kurdular; Allah katında da onların hilesi vardır; onların hilesi, dağlar ondan yok olacak olsa bile (46)﴾ **إبراهيم** ﴿Ve büyük bir hile kurdular (22)﴾ **نوح**

**ماكِر - ماكرين**
 	﴿Ve hani inkâr edenler seni bağlamak yahut seni öldürmek yahut seni çıkarmak için sana hile kuruyorlardı; hile kurarlar, Allah da hile kurar; Allah hile kuranların en hayırlısıdır (30)﴾ **الأنفال** ﴿Hile kurdular; Allah da hile kurdu; Allah hile kuranların en hayırlısıdır (54)﴾ **آل عمران**

Konuya göre tasnif
**المكر**
Hile kuranların hilesine karşı sabırla emretme
 	﴿Sabret; senin sabrın ancak Allah iledir; onlara üzülme; hile kurdukları şeyden dolayı darlıkta olma (127)﴾ **النحل** ﴿Onlara üzülme; hile kurdukları şeyden dolayı darlıkta olma (70)﴾ **النمل**

Hilenin türleri
Seni bağlasınlar yahut seni öldürsünler yahut seni çıkarsınlar:	﴿Ve hani inkâr edenler seni bağlamak yahut seni öldürmek yahut seni çıkarmak için sana hile kuruyorlardı; hile kurarlar, Allah da hile kurar; Allah hile kuranların en hayırlısıdır (30)﴾ **الأنفال**

Ve yoldan çevirdiler: Allah’a küfretmemiz ve O’na denkler kılmamız (diye).	﴿“Öyleyse her nefis üzerine, kazandığı şeyle kaim olan (Allah) mı? Ve Allah’a ortaklar kıldılar. De ki: ‘Onları adlandırın; yoksa O’na, yerde bilmediği bir şeyi mi haber veriyorsunuz; yahut sözden bir zahir ile mi?’ Bilakis, küfredenlere **مكرهم** süslü gösterildi ve yoldan çevrildiler. Allah kimi saptırırsa artık onun için bir hidayet edici yoktur.”(33)﴾ **الرعد** ﴿Ve zayıf düşürülenler, büyüklük taslayanlara dedi: “Bilakis, gece ve gündüzün **مكر**’i; hani siz bize Allah’a küfretmemizi ve O’na denkler kılmamızı emrediyordunuz.” Ve azabı gördüklerinde pişmanlığı gizlediler. Ve küfredenlerin boyunlarına halkalar koyduk. Ancak yapmakta oldukları şeyden başkasıyla mı cezalandırılırlar?(33)﴾ **سبأ**

**المكر**: Allah’ın ayetleri hakkında	﴿Ve insanlara, kendilerine dokunan bir sıkıntıdan sonra bir rahmet tattırdığımızda, bir de bakarsın ki ayetlerimiz hakkında onların **مكر**’i vardır. De ki: “Allah **مكرا** daha süratlidir. Şüphesiz elçilerimiz, **ما تمكرون**’u yazıyorlar.”(21)﴾ **يونس** ﴿Ve onlara bir ayet geldiğinde dediler: “Allah’ın elçilerine verilenin benzeri bize verilmedikçe asla iman etmeyeceğiz.” Allah, risaletini nereye koyacağını daha iyi bilendir. Suç işleyenlere, **بما كانوا يمكرون** sebebiyle Allah katında bir aşağılık ve şiddetli bir azap isabet edecektir.(124)﴾ **الأنعام**

Kimler **الماكرون**’dur
1 - Küfredenler
 ﴿Hani küfredenler, seni bağlamak yahut öldürmek yahut çıkarmak için sana **يمكر** ediyorlardı; ve **يمكرون** ve Allah **يمكر**; ve Allah **خير الماكرين**’dir (30)﴾ **الأنفال** ﴿“Öyleyse her nefis üzerine, kazandığı şeyle kaim olan (Allah) mı? Ve Allah’a ortaklar kıldılar. De ki: ‘Onları adlandırın; yoksa O’na, yerde bilmediği bir şeyi mi haber veriyorsunuz; yahut sözden bir zahir ile mi?’ Bilakis, küfredenlere **مكرهم** süslü gösterildi ve yoldan çevrildiler. Allah kimi saptırırsa artık onun için bir hidayet edici yoktur.”(33)﴾ **الرعد**
Allah’ın karşılık veren **مكر**’i  	﴿Ve **مكروا** ve Allah **مكر** etti; ve Allah **خير الماكرين**’dir (54)﴾ **آل عمران** ﴿Ve **مكرا** **مكروا** ve biz **مكرا** **مكرنا**; ve onlar fark etmiyorlar(50)﴾ **النمل** ﴿Ve gerçekten **مكرهم**’i **مكروا**; ve Allah katında **مكرهم** vardır; ve eğer **مكرهم** ile dağlar yerinden gidecek olsa bile(46)﴾ **ابراهيم**

2 - Suç işleyenler - onun büyük suçluları
 ﴿Ve böylece her köyde onun büyük suçlularını, orada **ليمكروا** diye kıldık. Ve ancak kendilerine **يمكرون**; ve fark etmiyorlar (123)﴾ **الأنعام** ﴿Ve onlara bir ayet geldiğinde dediler: “Allah’ın elçilerine verilenin benzeri bize verilmedikçe asla iman etmeyeceğiz.” Allah, risaletini nereye koyacağını daha iyi bilendir. Suç işleyenlere, **بما كانوا يمكرون** sebebiyle Allah katında bir aşağılık ve şiddetli bir azap isabet edecektir (124)﴾ **الأنعام**

3 - Büyüklük taslayanlar
 ﴿Ve zayıf düşürülenler, büyüklük taslayanlara dedi: “Bilakis, gece ve gündüzün **مكر**’i; hani siz bize Allah’a küfretmemizi ve O’na denkler kılmamızı emrediyordunuz.” Ve azabı gördüklerinde pişmanlığı gizlediler. Ve küfredenlerin boyunlarına halkalar koyduk. Ancak yapmakta oldukları şeyden başkasıyla mı cezalandırılırlar?(33)﴾ **سبأ** ﴿Yeryüzünde büyüklük taslayarak ve kötü **مكر**; ve kötü **مكر** ancak ehline kuşatır. Öyleyse öncekilerin sünnetinden başkasını mı bekliyorlar? Artık Allah’ın sünneti için bir değişiklik bulamazsın ve Allah’ın sünneti için bir dönüşüm bulamazsın(43)﴾ **فاطر**

4 - Onlardan öncekiler
 ﴿Ve gerçekten onlardan öncekiler **مكر** etti; artık **فلله المكر جميعا**; her nefis ne kazanıyorsa bilir; ve kâfirler, yurdun akıbetinin kime ait olduğunu bileceklerdir(42)﴾ **الرعد** ﴿Gerçekten onlardan öncekiler **مكر** etti; derken Allah onların binasını temellerinden getirdi; böylece tavan üstlerinden üzerlerine çöktü; ve azap onlara fark etmedikleri yerden geldi(26)﴾ **النحل**

Firavun hanedanı	﴿Firavun dedi: “Size izin vermeden önce ona iman ettiniz mi? Şüphesiz bu, şehirde **مكر** ettiğiniz bir **مكر**’dir; onun ehlini ondan çıkarmanız için. Artık yakında bileceksiniz.”(123)﴾ **الأعراف** ﴿Böylece Allah, onların **ما مكروا**’sunun kötülüklerinden onu korudu; ve Firavun hanedanını azabın kötüsü kuşattı(45)﴾ **غافر**

Nuh kavmi	﴿Ve büyük bir **مكرا** **مكروا**(22)﴾ **نوح**

 	﴿Ve gerçekten **مكرهم**’i **مكروا**; ve Allah katında **مكرهم** vardır; ve eğer **مكرهم** ile dağlar yerinden gidecek olsa bile(46)﴾**إبراهيم**

5 - İnsanların birbirini kıskanması: kadınların birbirini kıskanması ve çocuklar
﴿Onların **مكرهن**’ini işitince, onlara gönderdi ve onlar için bir yaslanma yeri hazırladı; ve onların her birine bir bıçak verdi; ve dedi: “Onların üzerine çık.” Onu görünce onu büyüttüler ve ellerini kestiler ve dediler: “Haşa Allah’a! Bu bir beşer değildir; bu ancak kerim bir melektir.”(31)﴾ **يوسف**
	﴿Bu, gayb haberlerindendir; onu sana vahyediyoruz. Ve sen onların yanında değildin; hani işlerini topluca kararlaştırmışlardı ve onlar **يمكرون** idi (102)﴾ **يوسف**

6 - Bazı insanlar: Allah kendilerine dokunan bir sıkıntıdan sonra onlara rahmet ettiğinde
﴿Ve insanlara, kendilerine dokunan bir sıkıntıdan sonra bir rahmet tattırdığımızda, bir de bakarsın ki ayetlerimiz hakkında onların **مكر**’i vardır. De ki: “Allah **مكرا** daha süratlidir. Şüphesiz elçilerimiz, **ما تمكرون**’u yazıyorlar.”(21)﴾ **يونس**

**المكر**’in akıbeti
Allah’ın karşılık veren **مكر**’i
**فلله المكر جميعاً**﴿Ve gerçekten onlardan öncekiler **مكر** etti; artık **فلله المكر جميعا**; her nefis ne kazanıyorsa bilir; ve kâfirler, yurdun akıbetinin kime ait olduğunu bileceklerdir(42)﴾ **الرعد**
Allah **مكرا** daha süratlidir	﴿Ve insanlara, kendilerine dokunan bir sıkıntıdan sonra bir rahmet tattırdığımızda, bir de bakarsın ki ayetlerimiz hakkında onların **مكر**’i vardır. De ki: “Allah **مكرا** daha süratlidir. Şüphesiz elçilerimiz, **ما تمكرون**’u yazıyorlar.”(21)﴾ **يونس**
Ve Allah **خير الماكرين**’dir	﴿Hani küfredenler, seni bağlamak yahut öldürmek yahut çıkarmak için sana **يمكر** ediyorlardı; ve **يمكرون** ve Allah **يمكر**; ve Allah **خير الماكرين**’dir (30)﴾ **الأنفال** ﴿Ve **مكروا** ve Allah **مكر** etti; ve Allah **خير الماكرين**’dir (54)﴾ **آل عمران**
Allah katında **مكرهم**  	﴿Ve **مكرا** **مكروا** ve biz **مكرا** **مكرنا**; ve onlar fark etmiyorlar(50)﴾ **النمل** ﴿Ve gerçekten **مكرهم**’i **مكروا**; ve Allah katında **مكرهم** vardır; ve eğer **مكرهم** ile dağlar yerinden gidecek olsa bile(46)﴾ **ابراهيم**

أ - Dünyada
**مكرهم** kendi nefisleri aleyhinedir﴿Yeryüzünde büyüklük taslayarak ve kötü **مكر**; ve kötü **مكر** ancak ehline kuşatır. Öyleyse öncekilerin sünnetinden başkasını mı bekliyorlar? Artık Allah’ın sünneti için bir değişiklik bulamazsın ve Allah’ın sünneti için bir dönüşüm bulamazsın(43)﴾ **فاطر** ﴿Ve böylece her köyde onun büyük suçlularını, orada **ليمكروا** diye kıldık. Ve ancak kendilerine **يمكرون**; ve fark etmiyorlar (123)﴾ **الأنعام**
Allah’ın onları helak etmesi	﴿Gerçekten onlardan öncekiler **مكر** etti; derken Allah onların binasını temellerinden getirdi; böylece tavan üstlerinden üzerlerine çöktü; ve azap onlara fark etmedikleri yerden geldi(26)﴾ **النحل** ﴿Bak, onların **مكر**’inin akıbeti nasıl oldu: Şüphesiz biz onları ve kavimlerini topluca yerle bir ettik(51)﴾ **النمل**
Yere batırma; azabın fark etmedikleri yerden gelmesi	﴿Kötülükleri **مكر** edenler, Allah’ın onları yere batırmasından yahut azabın onlara fark etmedikleri yerden gelmesinden emin mi oldular? (45)﴾ **النحل**
 	﴿Böylece Allah, onların **ما مكروا**’sunun kötülüklerinden onu korudu; ve Firavun hanedanını azabın kötüsü kuşattı(45)﴾ **غافر**

ب - Ahirette
Şiddetli azap
Ahirette azap  ﴿Allah’ın **مكر**’inden emin mi oldular? Artık Allah’ın **مكر**’inden, hüsrana uğrayan kavimden başkası emin olmaz(99)﴾ **الأعراف** ﴿Ve insanlara, kendilerine dokunan bir sıkıntıdan sonra bir rahmet tattırdığımızda, bir de bakarsın ki ayetlerimiz hakkında onların **مكر**’i vardır. De ki: “Allah **مكرا** daha süratlidir. Şüphesiz elçilerimiz, **ما تمكرون**’u yazıyorlar.”(21)﴾ **يونس**
 	﴿Ve zayıf düşürülenler, büyüklük taslayanlara dedi: “Bilakis, gece ve gündüzün **مكر**’i; hani siz bize Allah’a küfretmemizi ve O’na denkler kılmamızı emrediyordunuz.” Ve azabı gördüklerinde pişmanlığı gizlediler. Ve küfredenlerin boyunlarına halkalar koyduk. Ancak yapmakta oldukları şeyden başkasıyla mı cezalandırılırlar?(33)﴾ **سبأ** ﴿Kim izzet istiyorsa, izzet bütünüyle Allah’ındır; güzel söz O’na yükselir ve salih amel onu yükseltir. Kötülükleri **يمكرون** edenler için şiddetli bir azap vardır; ve onların **مكر**’i, o boşa çıkandır(10)﴾ **فاطر**
	﴿Ve onlara bir ayet geldiğinde dediler: “Allah’ın elçilerine verilenin benzeri bize verilmedikçe asla iman etmeyeceğiz.” Allah, risaletini nereye koyacağını daha iyi bilendir. Suç işleyenlere, **بما كانوا يمكرون** sebebiyle Allah katında bir aşağılık ve şiddetli bir azap isabet edecektir(124)﴾ **الأنعام**

**مختار الصحاح**
● [**مكر**] م ك ر: **المَكْرُ** hile ve aldatmadır; ve onunla **مَكَرَ** etti; **نصر** babındandır; o hâlde o **مَاكِرٌ** ve **مَكَّارٌ**’dır.

**الراغب**
**مكر**

- **المكر**: Başkasını, bir hile ile, kastettiği şeyden çevirmektir; bu da iki kısımdır: övülen **مكر**; bu, onunla güzel bir fiil yapmayı gözetmesidir; bunun üzerine şöyle dedi: }**والله خير الماكرين**﴿[Âl-i İmrân/54]. Ve yerilen (olanı); o da onunla çirkin bir fiil yapmayı gözetmesidir; Yüce Allah dedi ki:﴾**ولا يحيق المكر السيء إلا بأهله**﴿[Fâtır/43]،﴾**وإذ يمكر بك الذين كفروا**﴿[Enfâl/30]،﴾**فانظر كيف كان عاقبة مكرهم**﴿[Neml/51]. Ve iki işte de dedi ki:﴾**ومكروا مكرا ومكرنا مكرا**{ [Neml/50]. Ve bazısı dedi ki: Allah’ın **مكر**’ından, kula mühlet vermesi ve onu dünya arazlarından (geçici menfaatlerinden) yararlandırmasıdır; bunun için Müminlerin Emîri رضي الله عنه şöyle dedi: “Dünyası kendisine genişletilip de bununla kendisine **مكر** yapıldığını bilmeyen kimse, aklından aldatılmıştır.” (Bkz.: el-Basâir 4/516; Râgıb’ın tefsiri, varak 139).

ملخص اللسان:
1. **المَكْرُ** gizlilik içinde bir hile yapmadır; ve **رجل مَكَّارٌ** ve **مَكُورٌ**: **ماكِرٌ** (hilekâr).
2. **مَكَرَ يَمْكُرُ مَكْراً** ve **مَكَرَ به**. **المَكْرُ**: **الخَدِيعَة** (aldatma) ve hile.
3. Allah’ın **مَكْرُ**’u: belâsını, velîleri dışında, düşmanlarına indirmesidir,
4. ve **المَكْرُ**: **المَغْرَةُ**.
5. **ثوب مَمْكُورٌ** ve **مُمْتَكَرٌ**: **المَكْرِ** ile boyanmış; ve onu **مَكَرَه** da **فامْتَكَرَ**; yani onu boyadı da o da boyandı.
6. ve **المَكْرُ**: toprağı sulamaktır; denir ki: **امْكُرُوا الأَرض** çünkü o serttir, sonra onu sürün; “onu sulayın” demek ister. Ve **المَكْرَةُ**: ekin için sulamadır.
7. ve **المَكْرُ**: bitkiden bir türdür; teki **مَكْرَة**; ama **مُكور الأَغْصان** ise başlı başına bir ağaçtır; ve ağaç türleri.
8. ve **المَكْرَةُ**: güzel, kalın baldırdır. İbn Sîdeh: **المَكْرُ** iki baldırın dolgunluğunun güzelliğidir. Ve **امرأَة مَمْكُورَةٌ**: baldırları yuvarlak (olan).
9. ve **المَكْرَةُ**: savaşta tedbir ve hile.

لسان العرب
● - **مكر**: el-Leys: **المَكْرُ** gizlilik içinde bir hile yapmadır; dedi ki: “Bize ulaştı ki **الكيد** harflerde helâldir; **المكر** ise her helâlde haramdır.” Allah تعالى dedi ki: **ومكروا مكراً ومكرنا مكراً وهم لا يشعرون**. Te’vil ehli dedi ki: Allah تعالى’dan **المكر**, karşılığı verilenin **مكر**’ı adıyla adlandırılmış bir cezadır; Allah تعالى’nın şu sözü gibi: **وجزاء سيئة سيئة منها**; ikincisi hakikatte bir kötülük değildir, fakat sözün ikizlenmesi için “kötülük” diye adlandırılmıştır; yine Allah تعالى’nın şu sözü gibi: **فمن اعتدى عليكم فاعتدوا عليه**; birincisi zulümdür, ikincisi zulüm değildir; fakat onun bir ceza ve onunla bir karşılık olduğu bilinsin diye günah adıyla adlandırılmıştır. Ve bu sözün yürüdüğü yol üzere, Allah تعالى’nın şu sözü yürür: **يخادعون الله وهو خادعهم والله يستهزئ بهم**; Allah عز وجل’nin kitabında gelenlerdendir. İbn Sîdeh: **المَكْرُ** **الخَدِيعَة** ve hiledir; **مَكَرَ يَمْكُرُ مَكْراً** ve **مَكَرَ به**. Dua hadîsinde: “Allah’ım, benim için **امْكُرْ** ve bana karşı **تَمْكُرْ** etme”; İbnü’l-Esîr dedi ki: Allah’ın **مَكْرُ**’u, belâsını, velîleri dışında, düşmanlarına indirmesidir; ve denildi ki: kulun, itaatlerle derece derece (aldatılarak) çekilmesidir; böylece onların kabul edilmiş olduğunu vehmeder, hâlbuki reddedilmişlerdir; mânâ: “**مَكْرَكَ**’ını düşmanlarıma ulaştır, bana değil.” Ve **المَكْر**’ın aslı aldatmadır. Aliّ hadîsinde, Kûfe mescidinde: “Onun sol yanı **مَكْرٌ**’dür”; denildi ki: pazar onun sol yanına doğru idi ve orada **المكر** ve aldatma vuku bulurdu. Ve **رجل مَكَّارٌ** ve **مَكُورٌ**: **ماكِرٌ**. et-Tehzîb: **رجل مَكْوَرَّى** erkeğe bir sıfattır; denir ki: o kısa, aşağılık yaratılışlıdır. Ve sövmede denir: **ابنُ مَكْوَرَّى**; bu sözde bu, sanki bir zinâ ile vasfediliyormuş gibi bir iftiradır; Ebû Mansûr dedi ki: Bu, Leys’ten başkası için hatırlamadığım bir harftir; Arapça mı yoksa Acemce mi bilmiyorum. Ve **المَكْوَرَّى**: aşağılık; Ebû’l-‘Ameythel el-A‘râbî’den. İbn Sîdeh dedi ki: Onun, aldatma olan **المكر**’dan olmasını inkâr etmem. Ve **المَكْرُ**: **المَغْرَةُ**. Ve **ثوب مَمْكُورٌ** ve **مُمْتَكَرٌ**: **المَكْرِ** ile boyanmış; ve onu **مَكَرَه** da **فامْتَكَرَ**; yani onu boyadı da o da boyandı; el-Kutâmî dedi ki:
  **بِضَرْبٍ تَهْلِكُ الأَبْطالُ مِنهُ،
  وتَمْتَكِرُ اللِّحَى منه امْتِكَارَا**
yani “boyanır”; kanın kızıllığını **المَغْرَةِ**’ye benzetti. İbn Berrî dedi ki: el-Kutâmî’nin şiirinde olan: **تَنْعسُ الأَبطالُ منه**; yani “uyuklar gibi sendeleyip sallanırlar”, uyuklayanın sallanması gibi. Ve aslan için denir: sanki **مُكِرَ بالمَكْرِ**; yani **المَغْرَةِ** ile sıvanmıştır. Ve **المَكْرُ**: toprağı sulamaktır; denir ki: **امْكُرُوا الأَرض فإِنها صُلْبَةٌ ثم احرثوها**; “onu sulayın” demek ister. Ve **المَكْرَةُ**: ekin için sulamadır. Denir ki: **مررت بزرع مَمْكُورٍ**; yani sulanmış. Ve **مَكَرَ أَرضه يَمْكُرُها مَكْراً**: onu suladı. Ve **المَكْرُ**: bir bitkidir. Ve **المَكْرَةُ**: toza çalan külrengi, toza doğru (renkte) bir bitkidir; çiğnediğinde içinde sanki ekşilik varmış gibi, kamış gibi (düz) biter; ova ve kumda biter; yaprağı vardır, çiçeği yoktur; çoğulu **مَكْرٌ** ve **مُكُورٌ**’dur; ve **المُكُورُ**, **الرُّغْل** ve benzeri gibi ağaç türlerine de denir; el-‘Accâc dedi ki:
  **يَسْتَنُّ في عَلْقَى وفي مُكُورِ**
dedi ki: ancak, onun sulanması ve sulamanın onda işe yaraması sebebiyle böyle adlandırılmıştır. el-Cevherî bu beyti rivayet etti:
  **فَحَطَّ في عَلْقَى وفي مُكُورِ**
tekili **مَكْرٌ**’dür. Ve el-Kumeyt, bir dişi deveyi vasfederek dedi ki:
  **تَعاطَى فِرَاخَ المَكْرِ طَوْراً، وتارَةً
  تُثِيرُ رُخَامَاها وتَعْلَقُ ضَالَها**
**فراخ المَكْرِ** onun meyvesidir. Ve **المَكْرُ**: bitkiden bir türdür; teki **مَكْرَة**; ama **مُكور الأَغْصان** başlı başına bir ağaçtır; ve ağaç türlerine **المُكورَ** denir; **الرُّغْل** ve benzeri gibi. Ve **المَكْرَة**: bir ağaçtır; çoğulu **مُكور**. Ve **المَكْرَةُ**: güzel, kalın baldırdır. İbn Sîdeh: **المَكْرُ** iki baldırın dolgunluğunun güzelliğidir. Ve **امرأَة مَمْكُورَةٌ**: baldırları yuvarlak (olan); ve denildi ki: o, yaratılışı derli toplu, etli (olan)dır; ve denildi ki: **المَمْكُورَةُ** yaratılışı kıvrımlı (derli toplu) olandır. Denir ki: **امرأَة مَمْكُورَةُ الساقين**; yani dolgun baldırlı. Ve başkası dedi ki: **مَمْكُورَةٌ**; baldırı dolgun, dolgun baldırlı; bitkiden olan **المَكْر**’a benzetildi. İbnü’l-A‘râbî: **المَكْرَة** bozulmuş taze hurmadır. Ve **المَكْرَةُ**: savaşta tedbir ve hiledir. İbn Sîdeh: **المَكْرَةُ** bütünüyle yumuşamış olduğu hâlde yine de sert olup sindirilmemiş taze hurmadır; Ebû Hanîfe’den. Ve **المَكْرَةُ** ayrıca: yumuşamaya başlamış, fakat tatlılığı olmayan **البُسْرَةُ**’dir. Ve **نخلة مِمْكارٌ**: onun **بُسر**’undan bu (hâl) çok olur.

مقاييس اللغة:
(**مكر**) **الميم** ve **الكاف** ve **الراء** iki ayrı kelimedir: birincisi **المَكْر**: hile ve aldatmadır. **ومَكَرَ به يمكُر**. İkincisi **المَكْر**: baldırın dolgunluğudur. Ve **امرأةٌ ممكورة السَّاقَين**.

القاموس المحيط:
**المَكْرُ**: **الخَديعَةُ**; ve o **ماكرٌ** ve **مَكَّارٌ** ve **مَكُورٌ**’dur; ve **المَغْرَةُ**. Ve **المَمْكُورُ**: onunla boyanmış olan; **كالمُمْتَكَِرِ** gibi. Ve iki baldırın dolgunluğunun güzelliği; ve ıslık; ve aslanın üflemesinin sesi; ve toprağı sulamak. Ve **المَكْوَرَّى**: aşağılık; yahut doğrusu, onun zikri **ك و ر**’dadır.
Ve **مَكَرَ أرْضَهُ**: onu suladı. Ve **المَكْرَةُ**: külrengi bir bitkidir; çoğulu: **مَكْرٌ** ve **مُكورٌ**; ve bozulmuş taze hurma; ve güzel, kalın baldır; ve sert olduğu hâlde yumuşamaya başlamış **البُسْرَةُ**. Ve **نَخْلَةٌ مِمْكارٌ**: bundan çok yapar. Ve **المَمْكورُ**: avların kanlarıyla bulaşmış aslandır; sanki **المَكْرِ** ile boyanmıştır.

Ve **المَمْكورَةُ**: kadınlardan yaratılışı kıvrılmış/derli toplu olan; ve iki baldırı yuvarlak olan; yahut yaratılışı derli toplu, **البَضْعَةِ**si şiddetli olan. Ve **الماكِرُ**: kuru üzüm taşıyan yük eşeği. Ve (fiil) **مَكِرَ** (babı) **كَفَرِحَ**: kızardı. Ve **التَّمْكيرُ**: hububatın evlerde ihtikâr edilmesi. Ve **امْتَكَرَ**: kına yaktı/boyandı; (fiil) **الحَبَّ**: onu sürdü. Ve **مَكْرانُ**: kan.

**تاج العروس:**
**مكر**
**المَكْرُ**: aldatma ve hile. Leys dedi: gizlilik içinde bir hile. Ve (fiil) **مَكَرَ** **يَمْكُرُ** **مَكْراً**. Ve “ona **مَكَرَ**”: ona tuzak kurdu. İbnü’l-Esîr dedi: Allah’ın **مَكْرُ**u, belâsını velîleri dışında düşmanlarının üzerine indirmesidir; ve denildi ki: kulları taatlerle derece derece çekip götürmektir; böylece onun kabul edilmiş olduğu vehmedilir, hâlbuki o reddedilmiştir. Leys dedi: Allah Teâlâ’dan **المَكْرُ**, karşılığı verilenin **مَكْرِ**i adıyla adlandırılmış bir cezadır. Râgıb dedi: Allah’ın **مكْرُ**u: kula mühlet vermesi ve onu dünya arızalarına muktedir kılmasıdır. Denildi: o ve **الكيْد** eşanlamlıdırlar. Ebû Hilâl el-Askerî’nin **الفروق**’unda ikisinin farklı olduğu (vardır). Zemahşerî’nin dediği gibi bizzat kendisiyle geçişli olur; ve Şeyhimiz dedi ki: Ebû Hayyân’ın seçtiği üzere **الباء** ile de (geçişli olur). **البصائر**’de: **المَكْرُ** iki kısımdır: övülen; o, onunla güzel bir işin gözetildiği şeydir; bunun üzerine O’nun Teâlâ sözü: “Ve Allah **الماكِرينَ**in en hayırlısıdır.” Ve yerilen; o, onunla çirkin bir fiilin gözetildiği şeydir; O’nun Teâlâ sözü gibi: “Kötü **المَكْرُ** ancak ehline döner.” Ve o, **ماكِرٌ** ve **مَكَّارٌ** (kalıbı) **شَدّادٍ** gibi; ve **مَكُورٌ** (kalıbı) **صَبور** gibi. Ve **المَكْرُ**: **المَغَرَةُ**. Ve **المَمْكورُ**: onunla boyanmış elbise; **المُمْتَكِر** gibi. Ve onu boyadı da o da boyandı: boyandığı zaman (denir). Ve **المَكْرُ**: İbn Sîde’den: iki baldırın dolgunluğunun güzelliği; yani kadında; ve (kadın) **مَكُرَتْ** (ضمّ ile). Ve **المَكْرُ**: ıslık ve aslanın üflemesinin sesi. Ve **المَكْرُ**: toprağın sulanması; denir: “**امْكُروا** toprağı; çünkü o serttir; sonra onu sürün”; yani: onu sulayın. Ve **المَكْوَرَّى** (fetha ile): Ebû’l-Ameysel el-A‘râbî’den: alçak (kimse). Ezherî dedi: “**مَكْوَرَّى** adam”: adam için bir sıfattır; denir: o, kısa, alçak yaratılışlıdır. Ve sövmede denir: “**ابنُ مَكْوَرَّى**”; ve bu sözde o, bir iftiradır; sanki o, zinakâr bir kadınla vasfediliyor. Ebû Mansûr dedi: Bu, Leys’ten başkası için ezberlemediğim bir harftir; bu sebeple bilmiyorum: Arapça mıdır yoksa yabancı mıdır; yahut onun zikrinin **كور** maddesinde olması doğrudur. İbn Sîde dedi: Onun, aldatma olan **المَكْر**den olmasını inkâr etmem. Ben dedim: **كور**’da, İbnü’s-Serrâc’ın dediği üzere, **فَعْلَلَّى**’nın yokluğu sebebiyle onun **مَفْعَلَّى** olduğu geçmişti; ona müracaat et. Ve (fiil) “toprağını suladı”: onu suladı; böylece o **مَمْكورة**dur. Ve **المَكْرَةُ** (fetha ile): tozlu, beyazımsı bir bitki; sanki çiğnendiğinde içinde ekşilik varmış gibi **قَصَداً** bitirir; düzde ve kumda biter; onun yaprağı vardır, çiçeği yoktur. Çoğulu: **مَكْرٌ** ve **مُكُورٌ**; sonuncusu (kefin) **ضَمّ**ı iledir. Ancak o, sulanması ve sulamanın onda işe yaraması sebebiyle böyle adlandırılmıştır. Ve **المُكُورُ**, **الرُّغْل** ve benzeri gibi ağaç türleri üzerine de vâki olur. A‘câc dedi:
“**يَسْتَنُّ في عَلْقَى وفي مُكُورِ**”
Ve Kumeyt, bir dişi deveyi vasfederek dedi:
“**تَعاطَى فِراخَ المَكْرِ طَوْراً وتارَةً ... تُثيرُ رُخاماها وتَعْلَقُ ضالَها**”
**فِراخُ المَكْرِ**: onun meyvesidir. İbnü’l-A‘râbî dedi: **المَكْرَةُ** bozulmuş taze hurmadır. İbn Sîde dedi: **المَكْرَةُ**: Ebû Hanîfe’den: tamamı olgunlaşmış olduğu hâlde yine de sert olan taze hurmadır; ve **المَكْرَةُ** ayrıca: olgunlaşmaya yüz tutmuş **البُسْرَةُ**dur; o da bununla beraber serttir ve onda tatlılık yoktur. Ve **نَخلةٌ مِمكارٌ**: bundan çok yapar; ve daha evlâ olan: bunun, onun **بُسْر**undan çok olmasıdır. Ve **المَمْكورُ**: avların kanlarıyla bulaşmış aslan; sanki o, **مَكْراً** ile boyanmıştır; yani **المَكْر** ile boyanmıştır; yani **المَغْرَة** ile sıvanmıştır; bunu İbn Berrî söyledi. Ve **المَمْكورَةُ**: kadınlardan yaratılışı kıvrılmış/derli toplu olan; ve İbnü’l-Kattâ‘ dedi: o, **مَكْراً** ile boyanmıştır. Ve denildi: o, iki baldırı yuvarlak olan; yahut yaratılışı derli toplu, **البَضْعَةِ**si şiddetli olandır; bunu İbn Sîde söyledi. Ve denildi: **ممْكُورَةٌ**: baldırı dolgun, dolgun (kadın); bitkiden olan **المَكْر**e benzetildi. Ve **الماكِرُ**: kuru üzüm taşıyan yük eşeği. Ve **مَكِرَ** (babı) **كَفَرِحَ**: **مَغِرَ** gibi kızardı. Denir: **أَمْغَرُ أَمْكَرُ**. Ve **التَّمْكيرُ**: hububatın evlerde ihtikâr edilmesi; bunu Sâgânî nakletti. Ve **امْتَكَرَ**: kına yaktı/boyandı; ve onu boyadı da o da boyandı; yani onu boyadı da o da boyandı. Katamî dedi:
“**بِضَرْبٍ تَهلِكُ الأَبطالُ مِنْهُ ... وتَمْتَكِرُ اللِّحَى منه امْتِكارا**”
yani: kına yakar/boyanır; kanın kızıllığını **المَغْرَة**ye benzetti; bunu İbn Berrî söyledi. Ve **امتكَرَ الحَبَّ**: onu sürdü; bunu Sâgânî söyledi. Ve **مَكْرانُ** (kalıbı) **سَحبان** gibi; Yâkût onu **عثمان** gibi ضبط etti: kandır. Dedi: çoğu kez Arapların şiirinde kef şeddeli gelir; ve onun Arapçadaki اشتقاقı, **فارِس** ve **فُرسان** gibi, **ماكِرٍ**in çoğulu olmasıdır; ve **بَطْنٍ** ve **بُطنانٍ** gibi, **مَكْرٍ**in çoğulu olması da câizdir. Hamza dedi: aslı **ماهْ كران**dır; ay’a izafe edildi; çünkü ay, berekette etkileyici olandır; böylece bereket sahibi her şehir ona izafe edildi; sonra onu kısalttılar da “**مُكران**” dediler. Ve **مُكْران**: deniz kılıcının bir adıdır. Ve siyer ehli dedi: **مُكران بنِ فارِك بنِ سام بن نوحٍ**’a, **كَرْمان**’ın kardeşine nispetle **مُكران** diye adlandırıldı; çünkü o, oraya indi ve orayı yurt edindi; ve o, köyleri ve şehirleri içine alan geniş bir vilâyettir; ve o, **الفانِيذ** madenidir; ve ondan bütün beldelere nakledilir. Istahrî dedi: ve onun üzerinde galip olan, çöller, darlık ve kıtlıktır. Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: Allah Teâlâ “**أَمْكَرَ**” (fiilini) **إمْكاراً** (masdarıyla) (kullanmıştır); bu, **مَكَرَ**da bir lügattir; bunu İbnü’l-Kattâ‘ söyledi. Ve “onunla **ماكَرَهُ**”: onu aldattı. Ve “**تَماكَرا**”. Ve **زَرْعٌ مَمْكُورٌ**: sulanmış. Ve **المَكْرَةُ**: kalın, güzel baldır. Ve Ali’nin Kûfe mescidindeki hadisinde: “onun sol yanı **مَكْرٌ**dur.” Denildi: pazar onun sol yanına idi; ve onda **المَكْرُ** ve aldatma vuku bulurdu. Ve **المَكْرَةُ**: ekin için sulama. Ve “iki baldırı **مَمْكورَةُ** bir kadın”: yani dolgun. Ve **المَكْرُ**: savaşta tedbir ve hile. Ve “onu **مَكْراً** ile boyadı”: onu boyadı. Ve **مَكْرانُ** (fetha ile): Arap diyarında bir yerdir. Cümey‘ Münkız b. Tarîf dedi:
“**كأَنَّ راعِيَنا يَحدو بها حُمُراً ... بينَ الأَبارِقِ من مَكْرانَ فاللُّوبِ**”
Yâkût bunu **المعجم**’de böylece rivayet etti. Ve **مَكَرُ** (harekeli): **مَكْرانَ**’da bir şehirdir; ve onun sultanı orada ikamet etti.
