# مكس (م-ك-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%83%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - ك - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والسين والميم معهما
م ك س، س م ك، م س ك مستعملات مكس: المَكْسُ: انتقاص الثمن في البياعة، ومنه اشتقاق المكّاس، لأنه يستنقصه. قال:
وفي كل أسواق الـعـراق إتـاوة		وفي كل ما باع امرؤ مَكْسُ درهم
أي: نقصان درهم بعد وجوب الثمن. ورجل مكّاسٌ يَمْكِسُ الناس.
سمك: السَّمَكُ في الماء، الواحدة، سمكة.
والسَّمكَةُ: برج في السماء يقال له: الحوت.
والسِّماكان: كوكبان ينزل بأحدهما القمر من برج السنبلة.
والسِّماكُ: ما سمكت به حائطاً أو سقفاً.
والسَّمْكُ يجيء في موضع السقف.
والسَّماءُ مَسموكةٌ، أي: مرفوعة كالسَّمْكِ.
وعن علي: "اللهم رب المُسْمّكات السبع ... ". وتقول العامة: المسموكات.
وسنامٌ سامِكٌ، أي: مرتفع، مثل، تامك.
مسك: المَسْكُ: الإهاب.
والمِسْكُ معروف ليس بعربي محض.
وسِقاء مَسِيكٌ: كثير الأخذ.
وفي فلان إِمْساكٌ ومَساكٌ ومَسكة: كله من البخل، والتَّمَسُّك بما لديه ضنأ به.
ومسكْتُ بالشيء وتَمَسَّكْت به، واسْتَمْسكت به.
والمُسْكةُ: ما يُمْسِكُ الرمق من طعام أو شراب. أَمْسَكَ يُمْسِكُ إِمساكاً.
والمَسَكُ: الذبل. الواحدة: مَسكة، والذبل: أسورة من العاج في أيدي النساء مكان السوار.
والمَساكُ من الأرض: ما يُمسِكُ الماء، وجمعه: مُسُك.

##### Türkçe

**الكاف** ve **السين** ve **الميم** bunlarla birlikte

**م ك س**، **س م ك**، **م س ك** kullanımdadır. **مكس**: **المَكْسُ**: alışverişte fiyatın eksiltilmesi; ondan **المكّاس**’ın اشتقاقı (türeyişi) vardır; çünkü onu eksiltir. Dedi ki:
Ve Irak’ın bütün pazarlarında bir vergi		Ve bir kimse her ne sattıysa bir dirhem **مَكْسُ**
Yani: fiyatın vacip olmasından sonra bir dirhemin eksilmesi. Ve **مكّاسٌ** bir adam, insanları **يَمْكِسُ**.

**سمك**: **السَّمَكُ** suda (olan)dır; tekili: **سمكة**.
Ve **السَّمكَةُ**: gökte bir burçtur; ona **الحوت** denir.
Ve **السِّماكان**: iki yıldızdır; ay onlardan biriyle **برج السنبلة**’den iner.
Ve **السِّماكُ**: onunla bir duvarı yahut bir tavanı **سمكت** ettiğin (yükselttiğin/kalınlaştırdığın) şeydir.
Ve **السَّمْكُ** tavanın yerinde gelir.
Ve **السَّماءُ مَسموكةٌ**: yani **السَّمْكِ** gibi yükseltilmiş.
Ve Ali’den: “Allah’ım, yedi **المُسْمّكات**’ın Rabbi ...”. Ve avam: **المسموكات** der.
Ve **سامِكٌ** bir hörgüç: yani yüksek; **تامك** gibi.

**مسك**: **المَسْكُ**: deri (işlenmemiş post).
Ve **المِسْكُ** bilinen (şey)dir; sırf Arapça değildir.
Ve **مَسِيكٌ** bir kırba: çok alan.
Ve falanda **إِمْساكٌ** ve **مَساكٌ** ve **مَسكة** vardır: hepsi cimriliktendir; ve elindekine **التَّمَسُّك** (tutunma), onu kıskanarak.
Ve bir şeye **مسكْتُ** ve ona **تَمَسَّكْت** ve ona **اسْتَمْسكت**.
Ve **المُسْكةُ**: yiyecek veya içecekten canı tutan (ayakta tutan) şey. **أَمْسَكَ** **يُمْسِكُ** **إِمساكاً**.
Ve **المَسَكُ**: **الذبل**. Tekili: **مَسكة**; ve **الذبل**: kadınların ellerinde bilezik yerine (takılan) fildişinden bileziklerdir.
Ve yerden **المَساكُ**: suyu tutan şey; çoğulu: **مُسُك**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

مَكَسَ في البيع يَمْكِسُ بالكسر مَكْساً. وماكَسَ مُماكَسَةً ومِكاساً. والمَكْسُ أيضاً: الجِباية. والماكِسُ: العَشَّارُ. وفي الحديث: "لا يدخل صاحبُ مَكْسٍ الجنة". والمَكْسُ: ما يأخذُه العَشَّارُ. قال الشاعر: أفي كلِّ أسواقِ العراق إتاوةٌ=وفي كلِّ ما باعَ امْرُؤٌ مَكْسُ دِرهمِ

##### Türkçe

**مَكَسَ** satışta **يَمْكِسُ** (kesre ile) **مَكْساً**. Ve **ماكَسَ** **مُماكَسَةً** ve **مِكاساً**.

Ve **المَكْسُ** ayrıca: vergi toplama.

Ve **الماكِسُ**: onda bir vergisi alan.

Ve hadiste: “**مَكْسٍ** sahibi cennete girmez.”

Ve **المَكْسُ**: onda bir vergisi alanın aldığı şeydir.

Şair dedi ki:
Her Irak pazarında bir haraç mı var=
ve her bir kimse bir şey sattığında bir dirhem **مَكْسُ** (mu) var.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك س م
كسم ، كمس ، سمك ، سكم ، مسك ، مكس : ( مستعملة ) .
سمك : قال الليث : السّمَكُ الواحدةُ : سمكةٌ . قال : والسَّمَكةُ : بُرْجٌ في السماء يقال له : الحوت . قال . والسِّمَاكُ : ما سمكْتَ به حائطاً أو سقفاً ، والسقْف يسمى سَمْكاً ، والسماء مَسموكةٌ ، أي مرفوعة كالسَّمْكِ .
وجاء في حديث عليَ : ( اللهمَّ بارِىءَ المَسْمُوكاتِ السَّبْعِ ورَبَّ المَدْحُوَّاتِ ) ،
والمَسْمُوكاتُ : السمواتُ السبعُ ، والمَدْحُوَّاتُ : الأرَضُونَ ، وسَنَامٌ سَامِكٌ تَامِكٌ : مرتفعٌ تَارٌّ ، والسِّمَاكانِ : نَجْمَان ، أحدهما : الأعزل ، والآخر : الرَّامِحُ ، والذي هو من منازل القمر : الأعزلُ ، وبه يَنزِلُ القمرُ ، وهو شآمٍ . وسُمِّي أعزلَ لأنه لا شيءَ بين يديه من الكواكب ؛ كالأعزل الذي لا رُمْحَ معه .
ويقال : سُمِّي أعزلَ لأنه إِذا طلعَ لا يكونُ في أيامهِ ريحٌ ولا بردٌ ، هو أعزلُ منها .
والسّمْكُ : القامةُ من كل شيء بعيدٍ طويل السَّمْكِ . قال ذو الرُّمَّة :
نَجَائِبَ من نِتَاجِ بني غُرَيْرٍ
طِوَالَ السّمْكِ مُفْرَعَةً نِبَالاَ
والمِسْماكُ : عمودٌ من أعمدةِ الخِباء ، ومنه قول ذي الرُّمَّة :
كأَنَّ رجليهِ مِسْماكانِ من عُشَرٍ
سَقْبَانِ لم يَتَقَشَّرْ عنهما النَّجَبُ
كسم : قال الليث : الكَيْسُومُ : الكثيرُ من الحشيش .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الكَسْمُ : الكَدُّ على العيال من حرامٍ أو حلال .
وقال : كَسَمَ وكسَب : واحدٌ .
وأنشد :
وحامِلُ القِدْرِ أبو يَكْسُومِ
يقال : جاء يَحْمِلُ القِدْرَ إِذا جاء بالشَّرِّ .
ابن دريد الكَسْمُ : فَتُّكَ الشيءَ بيدك ، ولا يكون إلاّ من شيءٍ يابس ، كسَمْتُه كسَمْاً .
وكَيْسَم : أبو بَطْن من العرب .
وقال إسحاق بن الفرجِ قال الأصمعي : الأكاسِمُ : اللُّمَعُ من النَّبْتِ المتراكِبَةُ .
يقال : لُمْعَةٌ أكْسُومٌ أي متراكمة .
وأنشد :
أكاسِماً للطَّرْفِ فيها مُتّسَعْ
وللأبُول الآبل الطبِّ فَنَعْ
وقال غيره : رَوْضةٌ أُكْسُومٌ ويَكْسومٌ أي نَدِيَةٌ كثيرةٌ ، وأَبُو يَكْسوم من ذلك ، وكَيْسومٌ : فَيْعُولٌ منه .
كمس : ( قلتُ ) : لم أجدْ فيه من مَحْضِ كلام العرب وصريحه شيئاً .
وأما قول الأطباءِ في الكيْمُوسَاتِ : إنها الطبائعُ الأربعُ فليست من لغاتِ العرب ، وأحسبها يونانية .
مسك : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : المَسْكُ الجِلدُ .
قال : والعرب تقول : نحن في مُسوكِ الثعالِبِ إِذا كانوا مذعورين . وأنشد المفضل :
فيَوْماً تَرَانَا في مُسُوك جيَادِنَا
وَيَوْماً تَرَانا في مُسُوك الثعالب
وقوله : في مُسُوك جيادِنا معناه أَنّا أُسِرْنا فكُتِّفنَا في قِدَ قُدَّ مِن مَسْك فرس ذُبِحَ أو
أصيب في الحرب فمَات فقُدَّتْ مِن مسكه سيورٌ غُلّوا بها وأسِروا .
وقال غيره : معنى قوله في مسوك جيادنا أي على مسوك جيادنا أي ترانا فُرْسَاناً نغير على أَعدائنا ، ثم يوماً ترانا خائفين غير آمنين .
وقال ابن شميل : المَسَكُ : الذَّبْلُ مِن العَاج كهيئة السِّوار تجعله المرأَةُ في يديها فذلك المَسَكُ ، والذبلُ : القرون . فإن كان من عاج فهو مَسَكٌ وعاجٌ ووقْفٌ ، وإذا كان مِن ذَبْل فهو مَسَك لا غير .
( أبو عبيد عن أبي عمرو ) : المَسَك : مثل الأسْوِرة من قرونٍ أو عاج . وقال جريرٌ :
ترى العَبَسَ الْحَوْلِيَّ جَوناً بكُوعها
لهَا مَسَكاً مِن غير عاج ولا ذَبْلِ
وقال الليث : المِسْكُ : معروفٌ إلاَّ أَنه ليس بعربي محض .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : قال المِسْكُ : الطِّيبُ ، وأَصله مِسكٌ محركة .
وقال أبو العباس في قول النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( خذي فِرْصَةً فتمَسَّكي بها ) . قال بعضهم : تمسَّكي أَي تطيَّبي مِنَ المسك .
وقالت طائفةٌ : هو مِن التمسُّك باليد .
قال الليث : سِقَاءٌ مَسِيكٌ : كثيرُ الأخذِ للماء .
ويقال : في فلانٍ إِمْسَاكٌ ومَسَاكٌ ومِسَاكٌ ومَسَكةٌ ، كلُّ ذلك مِن البخل والتمسك بما لديه ضَنًّا به .
قال : والمُسْكَةُ مِن الطعام والشرابِ : ما يُمْسِكُ الرَّمَقَ ، تقولُ : أَمسكَ يُمسكُ إِمساكاً . والتَّمسُّكُ : استمساكُكَ بالشيء . تقولُ : مَسَكْتُ بِه ، وتمسَّكتُ به واستمْسكت به . وقال أبو العباس :
صبحتُ بهَا القَوْمَ حتَّى امتسكْ
تُ بالأرض أَعْدِلُها أَنْ تَميلاَ
وروي عن النبي صلى الله عليه وآله أنه قال : ( لا يُمْسِكَنَّ الناسُ عليَّ بشيءٍ فإني لا أُحِلُّ إلاّ ما أَحَلَّ الله ، ولا أحرِّمُ ، إلاَّ ما حرَّمَ الله ) قال الشافعي ، مَعناهُ إنْ صَحَّ أن الله تعالى أَحَلَّ للنبي ( صلى الله عليه وسلم ) أشياء حظرها على غيره من عدد النساء ، والموهوبة وغير ذلك وفرض عليه أشياء خففها عن غيره فقال : لا يمسكن الناسُ عليَّ بشيءٍ يعني بما خُصِصْت به دونهم ، فإن نكاحي أكثرَ من أربع لا يحل لهم أَن يبلغوه لأنه انتهى بهم إلى أربع ، ولا يجب عليهم ما وجب عليَّ من تخيير نسائهم لأنه ليس بفَرْضٍ عليهم .
وقال اللَّهُ جلَّ وعزَّ : ( وَالَّذِينَ يُمَسِّكُونَ بِالْكِتَابِ ) ( الأعراف : 170 ) قَرَأَ عاصمٌ ( يُمْسِكون ) بسكون الميم ، وسائرُ القُرَّاء ( يمسِّكون ) بالتَّشْديد ، وأما قوله : ( أُجُورَهُنَّ وَلاَ تُمْسِكُواْ بِعِصَمِ ) ( الممتحنة : 10 ) فإنَّ أَبا عمرو وابنَ عَامرٍ ويْعقُوبَ الحَضْرَمِيَّ قَرَأُوا : ( وَلاَ تُمَسِّكُوا ) بتَشْديد السين خففها البَاقُونَ ومعنى قوله : ( وَالَّذِينَ يُمَسِّكُونَ بِالْكِتَابِ ) ( الأعراف : 170 ) أي يؤمنون به ويحكمونَ بما فيه .
وقال أبو زيد : مسَّكتُ بالنَّار تمسيكاً ، وثقَّبْتُ بهَا تثقيباً ، وذلك إِذا فحصت لها في الأرض ثم جَعلتَ عَليها بعْراً أَو خشباً أو دفنتها في التراب .
وقال ابن شميل : المَسَكُ : الواحدةُ : مَسَكةٌ ، وهو أَن يحفِرَ البئر في الأرض فيبلغ الموضعَ ، الذي لا يحتاجُ إِلى أَنْ يطوى فيقالُ : قد بلُغوا مَسَكةً صُلْبةً ، وإنَّ بِئَارَ بني فُلاَنٍ في مَسَكٍ ، وأنشد :
اللَّهُ أَرْوَاكَ وعَبْد الجَبَّارْ
ترسُّمُ الشَّيخِ وضَرْبُ المنقارْ
في مَسَك لا مُجْبِلٍ وَلاَ هَارْ
والعربُ تقول : فلان حَسَكَةٌ مَسَكَةٌ أي شُجَاعٌ كأَنهُ حَسَكٌ في حَلْق عَدوِّه ، ووصف بعضهم بَلحَارثِ بن كَعْبٍ فقال : حَسَكٌ أَمْراسٌ ومَسَكٌ أَحَمَاسٌ ، تَتَلظِّى المنايَا في رِماحهم ، وأما المَسَكةُ والمسيكُ فالرجلُ البخيلُ ، قال ذلك ابن السكِّيت ، وفلان لا مُسْكَة له أي لا عقل له ، وما بفلان مُسكة أي ما به قوة ولا عقلٌ .
ويقال : بيننا مَاسكةُ رَحِم ، كقولك : ماسّةُ رحم ، وواشِجَة رحمٍ .
قال أبو عبيدة : الماسكةُ : الجلدةُ التي تكون على رأْس الولد وعلى أطراف يديه فإذا خرج الولد من الماسكة والسَّلَى فهو بقيرٌ ، وإذا خرج الولد بلا ماسكة ولا سَلًى فهو السليل .
والمُسْكان : العُرْبَانُ ، ويجمع مساكين ، يقال : أعطه المسكان .
وقال ابن شميل : الأرضُ : مَسَكٌ وطرائقُ ، فمسكةٌ كَذَّانَهٌ ، ومسكةٌ مُشاشةٌ ، ومَسكةٌ حجارةٌ ، ومُسكةٌ لينةٌ ، وإنما الأرضُ طرائقُ ، فكلُّ طريقة : مسكةٌ .
وقال أبو عبيدة : إِذا كان الفرسُ محجَّل اليد والرِّجل من الشقِّ الأيمن . قالوا : هو مُمْسَك الأيامنِ مطلقُ الأياسر ، وهم يكرهونه ، فإذا كان ذلك من الشِّقِّ الأيسر قالوا : هو مُمسكُ الأياسرِ مطلق الأيامن ، وهم يستحبُّون ذلك .
قال : وكلُّ قائمةٍ بها بياضٌ فهي مُمسَكةٌ ، والمطلقُ : كلُّ قائمةٍ ليس بها وضَحٌ .
قال : وقوْمٌ يجعلونَ البياض إِطلاقاً ، والذي لا بياض فيه إمْساكاً . وأنشد :
وَجَانبٌ أُطْلِقَ بالبياضِ
وَجَانبٌ أُمْسِكَ لا بياضُ
وفيه مِن الاختِلاَف عَلَى القلْبِ كمَا وصفتُ في الإمْساك ، وفي صفة النبيِّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنه بادن متماسك ) أراد أنه مع بدانته
متماسك اللحمِ ليس بمسترخيهِ ولا مُنفَضِجه .
والعرب تقول للتَّنَاهِي التي تمسكُ ماء السماء : مَسَاكٌ ومَسَاكةٌ ومَساكاتٌ ، كلُّ ذلك : مسموعٌ منهم .
( أبو زيد ) : المَسِيك من الأساقِي : الذي يَحبِسُ الماء فلا ينضح ، وأرضٌ مَسيكةٌ : لا تُنَشِّفُ الماء لصلابتها ، وأرضُ مَسَاكٌ أيضاً .
ويقال للرجلِ يكونُ مع القومِ يَخُوضون في الباطل : إن فيه لَمُسْكَةً عَمَّا هم فيه .
مكس : قال الليث : المَكْسُ : انتقاص الثمن في البياعة ، ومنه أُخِذَ المَكَّاسُ لأنه يستنقصه . وأنشد :
وفي كلِّ ما باع امرؤ مَكْسُ دِرْهَم
أي نقصُ دِرهم بعد وُجُوبِ الثَّمن .
وقال غيره : المكْس : ما يأخُذُهُ العَشَّارُ .
يقال : مَكَسَ فهو ماكسٌ إِذا أخذ .
( أبو عبيد عن أبي زيد ) : المكْس : الجِبَايةُ .
يقال : مَكَسَه فهو ماكسٌ إِذا نقص .
وقال شمر : المكْسُ : النَّقْصُ كما قال الليث .
وقال أبو العباس قال ابن الأعرابي : المكْسُ دِرهمٌ كان يَأخذُهُ المصدِّق بعد فَرَاغِهِ .
وفي الحديث ( لا يَدخُل صَاحبُ مَكْسٍ الجَنّةَ ) .
وقال الأصمعيّ : الماكسُ : العَشَّارُ ، وأصله : الجِبايَةُ ، وأنشد :
وفي كلِّ ما بَاعَ امْرُؤٌ مَكْسُ دِرْهم
سكم : مُهمل .
وقال الدُّرَيديُّ : السَّيْكمُ : الذي يقارب خَطوَهُ في ضَعْفٍ .
والسَّكْم : فِعْلٌ مُماتٌ .

##### Türkçe

**ك س م**
**كسم**, **كمس**, **سمك**, **سكم**, **مسك**, **مكس**: (kullanılan).

**سمك**: Leys dedi: **السّمَكُ** (tekili): **سمكةٌ**. Dedi: **السَّمَكةُ**: gökte bir burçtur; ona **الحوت** denir. Dedi: **السِّمَاكُ**: onunla bir duvarı yahut bir tavanı yükselttiğin şeydir; tavan **سَمْكاً** diye adlandırılır; gök **مَسموكةٌ**dur, yani **السَّمْكِ** gibi yükseltilmiştir.

Ali’nin hadîsinde geldi: (Allah’ım, **المَسْمُوكاتِ** yedinin yaratıcısı ve **المَدْحُوَّاتِ**ın Rabbi).

**المَسْمُوكاتُ**: yedi göktür; **المَدْحُوَّاتُ**: yerlerdir. **سَنَامٌ سَامِكٌ تَامِكٌ**: yüksek, sert. **السِّمَاكانِ**: iki yıldızdır; biri: **الأعزل**, diğeri: **الرَّامِحُ**. Ayın menzillerinden olan: **الأعزلُ**dür; ay onunla iner; o, **شآمٍ**dır. **أعزلَ** diye adlandırıldı; çünkü önünde yıldızlardan hiçbir şey yoktur; mızrağı olmayan **الأعزل** gibi.

Ve denir ki: **أعزلَ** diye adlandırıldı; çünkü doğduğu vakit günlerinde rüzgâr da soğuk da olmaz; onlardan **أعزلُ**dür.

**السّمْكُ**: her şeyden boy-pos; uzak, uzun **السَّمْكِ**li. Zü’r-Rumme dedi:
نَجَائِبَ من نِتَاجِ بني غُرَيْرٍ
طِوَالَ السّمْكِ مُفْرَعَةً نِبَالاَ

**المِسْماكُ**: çadır direklerinden bir direk; Zü’r-Rumme’nin sözü ondandır:
كأَنَّ رجليهِ مِسْماكانِ من عُشَرٍ
سَقْبَانِ لم يَتَقَشَّرْ عنهما النَّجَبُ

**كسم**: Leys dedi: **الكَيْسُومُ**: ottan çok olan.

(Se‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den): **الكَسْمُ**: haramdan yahut helâlden, aile üzerine didinip durmaktır.

Dedi: **كَسَمَ** ve **كسَب**: birdir.

Şöyle inşâd etti:
وحامِلُ القِدْرِ أبو يَكْسُومِ

Denir ki: **يَحْمِلُ القِدْرَ** ile geldi; şer ile geldiği vakit.

İbn Düreyd: **الكَسْمُ**: şeyi elinle ufalamandır; ancak kuru bir şeyden olur; **كسَمْتُه كسَمْاً**.

Ve **كَيْسَم**: Araplardan bir karın (kol) babasıdır.

İshak b. el-Ferec dedi; Asma‘î dedi: **الأكاسِمُ**: üst üste binmiş bitkiden parıltılar/beneklerdir.

Denir ki: **لُمْعَةٌ أكْسُومٌ** yani üst üste yığılmış.

Şöyle inşâd etti:
أكاسِماً للطَّرْفِ فيها مُتّسَعْ
وللأبُول الآبل الطبِّ فَنَعْ

Başkası dedi: **رَوْضةٌ أُكْسُومٌ** ve **يَكْسومٌ** yani nemli, çok (otlu). **أَبُو يَكْسوم** bundandır. **كَيْسومٌ**: ondan **فَيْعُولٌ** veznidir.

**كمس**: (Dedim): Arapların sırf sözünden ve açık ifadesinden onda bir şey bulmadım.

Tabiplerin **الكيْمُوسَاتِ** hakkında sözleri ise: onun dört tabiat olduğu; Arapların dillerinden değildir; onu Yunanca sayıyorum.

**مسك**: (Se‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den): **المَسْكُ**: deridir.

Dedi: Araplar der ki: korkmuş oldukları vakit “biz **مُسوكِ الثعالِبِ** içindeyiz.” Mufaddal inşâd etti:
فيَوْماً تَرَانَا في مُسُوك جيَادِنَا
وَيَوْماً تَرَانا في مُسُوك الثعالب

Onun sözü: **في مُسُوك جيادِنا**; manası: biz esir edildik de, boğazlandığı yahut savaşta vurulup öldüğü bir atın **مَسْك**inden kesilmiş bir deriye bağlandık; onun **مسكه**inden kayışlar kesildi; onlarla bağlandılar ve esir edildiler.

Başkası dedi: sözünün manası **في مسوك جيادنا**: yani **على مسوك جيادنا**; yani bizi süvariler olarak görürsün; düşmanlarımıza akın ederiz; sonra bir gün bizi korkmuş, emniyette olmayan görürsün.

İbn Şümeyl dedi: **المَسَكُ**: fildişinden bilezik biçiminde **الذَّبْلُ**dür; kadın onu ellerine takar; işte o **المَسَكُ**tur. **الذبلُ**: boynuzlardır. Eğer fildişinden ise o **مَسَكٌ** ve fildişi ve **وقْفٌ**tur; eğer **ذَبْل**den ise o **مَسَك**tır, başka değil.

( Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan ): **المَسَك**: boynuzdan yahut fildişinden bilezikler gibidir. Cerîr dedi:
ترى العَبَسَ الْحَوْلِيَّ جَوناً بكُوعها
لهَا مَسَكاً مِن غير عاج ولا ذَبْلِ

Leys dedi: **المِسْكُ**: bilinen (şey)dir; ancak Arapça saf değildir.

(Se‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den): dedi: **المِسْكُ**: güzel kokudur; aslı, harekeli **مِسكٌ**tur.

Ebû’l-Abbâs, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) sözü hakkında: ( **خذي فِرْصَةً فتمَسَّكي بها** ). Bazıları dedi: **تمسَّكي** yani miskten kokulan.

Bir topluluk dedi: o, elle tutunmaktan (**التمسُّك**)tır.

Leys dedi: **سِقَاءٌ مَسِيكٌ**: suyu çok alan.

Ve denir ki: falanda **إِمْسَاكٌ** ve **مَسَاكٌ** ve **مِسَاكٌ** ve **مَسَكةٌ** vardır; bunların hepsi cimrilikten ve yanındakine kıskançlıkla tutunmaktandır.

Dedi: yiyecek ve içecekten **المُسْكَةُ**: can kırıntısını tutan şeydir; dersin ki: **أَمسكَ يُمسكُ إِمساكاً**. **التَّمسُّكُ**: senin bir şeye tutunmandır. Dersin ki: **مَسَكْتُ بِه**; ve **تمسَّكتُ به** ve **استمْسكت به**. Ebû’l-Abbâs dedi:
صبحتُ بهَا القَوْمَ حتَّى امتسكْ
تُ بالأرض أَعْدِلُها أَنْ تَميلاَ

Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve âlihî) rivayet olundu ki dedi: (İnsanlar benim aleyhime bir şey tutmasınlar; çünkü ben ancak Allah’ın helâl kıldığını helâl kılarım ve ancak Allah’ın haram kıldığını haram kılarım). Şâfiî dedi: manası—eğer sahihse—Allah Teâlâ’nın Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) başkasına yasakladığı şeyleri helâl kılmasıdır; kadın sayısından, hibe edilenden ve bunun dışındakilerden; ve ona, başkasından hafiflettiği şeyleri farz kılmasıdır. O hâlde dedi: “İnsanlar benim aleyhime bir şey tutmasınlar” yani onların dışında bana tahsis edilen şeyle; çünkü benim nikâhımın dörtten fazla olması onlara helâl değildir; zira onlarda dörtte son buldu; ve kadınlarını muhayyer bırakma hususunda bana vacip olan onlara vacip değildir; çünkü onlara farz değildir.

Allah Teâlâ dedi: ( **وَالَّذِينَ يُمَسِّكُونَ بِالْكِتَابِ** ) (el-A‘râf: 170). Âsım, mimin sükûnu ile (**يُمْسِكون**) okudu; diğer kurrâ (**يمسِّكون**) şeddeli okudu. Amma şu sözü: ( **أُجُورَهُنَّ وَلاَ تُمْسِكُواْ بِعِصَمِ** ) (el-Mümtehine: 10); Ebû Amr, İbn Âmir ve Ya‘kûb el-Hadramî (**وَلاَ تُمَسِّكُوا**) sîni şeddeli okudular; kalanlar hafifletti. Ve şu sözünün manası: ( **وَالَّذِينَ يُمَسِّكُونَ بِالْكِتَابِ** ) (el-A‘râf: 170): yani ona iman ederler ve içindekine göre hükmederler.

Ebû Zeyd dedi: **مسَّكتُ بالنَّار تمسيكاً**; ve onunla **وثقَّبْتُ بهَا تثقيباً**; bu, onun için yerde eşeleyip sonra üzerine tezek yahut odun koyman yahut onu toprağa gömmen vakti.

İbn Şümeyl dedi: **المَسَكُ**; tekili: **مَسَكةٌ**; o, yerde kuyu kazıp, örmeye ihtiyaç olmayan yere ulaşmandır; denir ki: “sert bir **مَسَكةً**ya ulaştılar.” Ve “falancanın oğullarının kuyuları bir **مَسَكٍ** içindedir.” Şöyle inşâd etti:
اللَّهُ أَرْوَاكَ وعَبْد الجَبَّارْ
ترسُّمُ الشَّيخِ وضَرْبُ المنقارْ
في مَسَك لا مُجْبِلٍ وَلاَ هَارْ

Araplar der ki: falan **حَسَكَةٌ مَسَكَةٌ**; yani yiğittir; sanki düşmanının boğazında bir **حَسَكٌ**tur. Bazıları, Hâris b. Ka‘b ile birini vasfetti de dedi: **حَسَكٌ أَمْراسٌ** ve **مَسَكٌ أَحَمَاسٌ**; ölümler onların mızraklarında alevlenir. Amma **المَسَكةُ** ve **المسيكُ**: cimri adamdır; bunu İbnü’s-Sikkît söyledi. Ve falanın **مُسْكَة**si yoktur: yani aklı yoktur. Ve falanda **مُسكة** yoktur: yani onda kuvvet de akıl da yoktur.

Ve denir ki: aramızda **مَاسكةُ رَحِم** vardır; senin “**ماسّةُ رحم**” ve “**واشِجَة رحمٍ**” demen gibi.

Ebû Ubeyde dedi: **الماسكةُ**: çocuğun başı üzerinde ve ellerinin uçlarında bulunan dericiktir; çocuk **الماسكة**dan ve **السَّلَى**dan çıkarsa o **بقيرٌ**dur; çocuk ne **ماسكة** ne **سَلًى** olmaksızın çıkarsa o **السليل**dir.

**المُسْكان**: Arap olmayanlardır; **مساكين** diye çoğul yapılır; denir ki: **أعطه المسكان**.

İbn Şümeyl dedi: yer: **مَسَكٌ** ve yollar/tabakalar. Şu hâlde bir **مسكةٌ**: **كَذَّانَهٌ**; bir **مسكةٌ**: **مُشاشةٌ**; bir **مَسكةٌ**: taşlar; bir **مُسكةٌ**: yumuşak. Yer ancak tabakalardır; her tabaka: bir **مسكةٌ**dir.

Ebû Ubeyde dedi: at, sağ taraftan el ve ayakta akıtmalı (beyazlı) olursa, dediler ki: o **مُمْسَك الأيامنِ**; **مطلقُ الأياسر**dir; ve onu kerih görürler. Eğer bu sol taraftan olursa dediler ki: o **مُمسكُ الأياسرِ**; **مطلق الأيامن**dir; ve bunu beğenirler.

Dedi: her ayağında beyazlık olan **مُمسَكةٌ**dir; **المطلقُ**: üzerinde açıklık/beyazlık olmayan her ayaktır.

Dedi: bir kavim beyazlığı **إِطلاقاً** yapar; beyazlık olmayanı **إمْساكاً**. Şöyle inşâd etti:
وَجَانبٌ أُطْلِقَ بالبياضِ
وَجَانبٌ أُمْسِكَ لا بياضُ

Onda, **الإمْساك**ta vasfettiğim gibi, kalb üzere ihtilâf vardır. Ve Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatında: (onun **بادن متماسك** olduğu): muradı, şişmanlığıyla beraber etinin derli toplu olmasıdır; gevşek değil ve sarkık değil.

Araplar, gök suyunu tutan çukurlara: **مَسَاكٌ** ve **مَسَاكةٌ** ve **مَساكاتٌ** der; bunların hepsi: onlardan işitilmiştir.

( Ebû Zeyd ): tulumlardan **المَسِيك**: suyu hapseden, sızdırmayan. Ve **أرضٌ مَسيكةٌ**: sertliğinden suyu çekmeyen. Ve **أرضُ مَسَاكٌ** da.

Ve denir ki: adam, bir kavimle beraber olup batıla dalıyor ise: “onda, onların içinde bulunduğu şeye karşı bir **لَمُسْكَةً** vardır.”

**مكس**: Leys dedi: **المَكْسُ**: alışverişte fiyatı eksiltmektir; ondan **المَكَّاسُ** alındı; çünkü onu eksiltir. Şöyle inşâd etti:
وفي كلِّ ما باع امرؤ مَكْسُ دِرْهَم

Yani: fiyatın vacip olmasından sonra bir dirhem eksiltme.

Başkası dedi: **المكْس**: **العَشَّارُ**ın aldığı şeydir.

Denir ki: **مَكَسَ**; o hâlde o **ماكسٌ**tur; aldığı vakit.

( Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den ): **المكْس**: **الجِبَايةُ**dır.

Denir ki: **مَكَسَه**; o hâlde o **ماكسٌ**tur; eksilttiği vakit.

Şemr dedi: **المكْسُ**: Leys’in dediği gibi eksiltmedir.

Ebû’l-Abbâs dedi; İbnü’l-A‘râbî dedi: **المكْسُ**: sadaka toplayıcısının işini bitirdikten sonra aldığı bir dirhemdir.

Hadîste: ( **لا يَدخُل صَاحبُ مَكْسٍ الجَنّةَ** ).

Asma‘î dedi: **الماكسُ**: **العَشَّارُ**dır; aslı: **الجِبايَةُ**dır. Şöyle inşâd etti:
وفي كلِّ ما بَاعَ امْرُؤٌ مَكْسُ دِرْهم

**سكم**: ihmal edilmiş.

Düreydî dedi: **السَّيْكمُ**: zayıflık içinde adımını yaklaştıran (kısa atan) kimsedir.

**السَّكْم**: ölmüş (kullanımdan düşmüş) bir fiildir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الميم والكاف وما يثلثهما)
(مكل)  الميم والكاف واللام كلمةٌ تدل على اجتماعِ ماء. ومَكَلَت البئرُ: اجتمعَ ماؤُها في وَسَطها. ومجتمع الماء مَُكْلَة. وبئر مَكُول، والجمع مُكُل.
(مكن)  الميم والكاف والنون كلمةٌ واحدة. المَكْن: بَيض الضَّبّ. وضَبٌّ مَكُونٌ. [قال]:
ومَكْنُ الضِّباب طَعامُ العُرَيبِ ***	ولا تَشتهيهِ نفوسُ العَجَمْ([1])والمكُنات: أوكار الطّير، ويقال مَكِنات([2]).
(مكا)  الميم والكاف والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على معان ثلاثة: أحدها شيءٌ من الأصوات، والآخَر خشونة في الشيء، والآخِر ضربٌ من العَسَل.
فالأوَّل مكا يمكو: صَفَر في يَدِهِ وقد جَمَعها، مُكَاءً([3]). قال عنترة:
* تمكُو فَريصتُه كشِدق الأعلم([4]) *
يصف طعنةً [تسمع] لها صوتاً حين تنفرِج وتنضمّ([5]). والمُكَّاء: طائرٌ، سمِّي لأنه يمكو. قال:
إذا غَرَّدَ المُكَّاءُ في غيرِ روضةٍ *** فوَيلٌ لأهل الشَّاءِ والحُمُراتِ([6])ويقولون: مَكَتِ اسْتُه تمكُو، إذا حَبَق. وأمَّا المَكَا والمَكْو فمجثِمُ الأرنب. قال الطرِمّاح:
* كم بِهِ من مَكْوِ وحشِيَّةٍ([7]) *
والأخرى قولهم: مَكِيَتْ يدُه تَمْكَى مَكَىً: غلُظت وخَشُنت.
والثالثة تمكَّى، إذا توضّأ. قال:
* كالمتَمكِّي بدمِ القتيل([8]) *
وأصله قولهم تمكّى الفَرَس: حكَّ عينَه بركبَتِه([9]).
(مكث)  الميم والكاف والثاء كلمةٌ تدلُّ على توقف وانتظار. ومَكَثَ مَكْثاً ومُكْثاً ورجل مَكِيث: رزينٌ غير عجول. ومَكَثَ ومَكُثَ والتمكُّث: الانتظار.
(مكد)  الميم والكاف والدال كلمةٌ تدلُّ على ثباتٍ. ومَكَدَ بالمكان: أقام. قال أبو عبيد: وهو من قولهم: ناقَةٌ مَكُودٌ، إذا ثَبَت غُزْرُها. ويقال إنَّ البئر الماكدة: التي ثبت ماؤُها على قَرْنٍ واحد لا يتغيَّر. والقَرْن. قرْن القامة.
(مكر)  الميم والكاف والراء كلمتانِ متباينتان: إحداهما المَكْر: الاحتيال والخِداع. ومَكَرَ به يمكُر. والأخرى المَكْر: خَدَالة السَّاق. وامرأةٌ ممكورة السَّاقَين.
(مكس)  الميم والكاف والسين كلمةٌ تدلُّ على جَبْيِ مالٍ وانتقاصٍ من الشيء. ومَكَس، إذا جَبَى. والمَكْسُ: الجِباية قال زُهير([10]):
وفي كلِّ أسواقِ العراقِ إتاوةٌ ***	وفي كلَّ ما باعَ امرؤٌ مَكْسُ دِرهم([11])والله أعلم بالصواب.
--------------ـــ
([1]) لأبي الهندي، واسمه عبد المؤمن بن عبد القدوس. اللسان (مكن). وهو من أبيات في الحيوان (6: 88-89) وعيون الأخبار (3: 210) ومحاضرات الراغب (2: 303) والفصول والغايات للمعري 471. وانظر المخصص (16: 83/17: 10).
([2]) ضبطت في اللسان والقاموس بفتح فضم، ثم بفتح فكسر. وأثبت هذين الضبطين من المجمل.
([3]) في اللسان: "مكا يمكو مكواً ومكاء: صفر بفيه. قال بعضهم: هو أن يجمع بين أصابع يديه ثم يدخلها في فمه ثم يصفر فيها".
([4]) من معلقته. وصدره: * وحليل غانية تركت مجدلا *
([5]) في المجمل: "يصف الطعنة حين يسمع صوتها تنفرج وتنضم".
([6]) البيت بدون نسبة في اللسان (مكا) وأمالي القالي (2: 32) والمخصص (16: 39) والصاحبي 210 والاقتضاب 354. وقد سبق بدون نسبة في (حمر).
([7]) استشهد بهذا الصدر في اللسان (مكا). وعجزه كما في ديوان الطرماح 96:
* قيض في منتثل أو شيام *
([8]) لعنترة الطائي في اللسان (مكا). وصدره: * إنك والجور على سبيل *
([9]) في الأصل: "عنه بركبتيه"، صوابه في المجمل واللسان.
([10]) كذا. والصواب أنه جابر بن حني الثعلبي، كما في اللسان (مكس). وقصيدته في المفضليات  (2: 8-12).
([11]) رواية اللسان: "أفي كل".

ـ

##### Türkçe

(باب **الميم** و**الكاف** وما يثلثهما)
(**مكل**)  **الميم** ve**الكاف** ve**اللام** bir kelimedir; suyun toplanmasına delâlet eder. Ve **مَكَلَت** kuyu: suyu onun ortasında toplandı. Ve suyun toplandığı yer **مَُكْلَة**’dir. Ve **مَكُول** kuyu; çoğulu **مُكُل**.

(**مكن**)  **الميم** ve**الكاف** ve**النون** bir tek kelimedir. **المَكْن**: kelerin yumurtası. Ve **مَكُونٌ** keler. [Dedi]:
ومَكْنُ الضِّباب طَعامُ العُرَيبِ ***	ولا تَشتهيهِ نفوسُ العَجَمْ([1])
Ve **المكُنات**: kuşların yuvalarıdır; ve **مَكِنات** denir([2]).

(**مكا**)  **الميم** ve**الكاف** ve illetli harf, sahih bir asıldır; üç mânaya delâlet eder: birincisi seslerden bir şey; öteki şeyde bir pürüzlülük; öteki baldan bir tür.
Birincisi: **مكا يمكو**: elinde ıslık çaldı; onu (elini) toplamışken; **مُكَاءً**([3]). **عنترة** dedi:
* تمكُو فَريصتُه كشِدق الأعلم([4]) *
Bir mızrak darbesini vasfeder; [işitilir] ona bir ses; açılıp kapanınca([5]). Ve **المُكَّاء**: bir kuştur; ona bu ad verildi, çünkü **يمكو**. Dedi:
إذا غَرَّدَ المُكَّاءُ في غيرِ روضةٍ *** فوَيلٌ لأهل الشَّاءِ والحُمُراتِ([6])
Ve derler: **مَكَتِ اسْتُه تمكُو**; yellenince. Ve **المَكَا** ve**المَكْو** ise: tavşanın yatma yeridir. **الطرِمّاح** dedi:
* كم بِهِ من مَكْوِ وحشِيَّةٍ([7]) *
Ve öteki: onların sözü: **مَكِيَتْ** eli **تَمْكَى مَكَىً**: kalınlaştı ve pürüzlendi.
Ve üçüncüsü: **تمكَّى**; abdest alınca. Dedi:
* كالمتَمكِّي بدمِ القتيل([8]) *
Ve aslı onların sözü: **تمكّى الفَرَس**: gözünü diziyle kaşıdı([9]).

(**مكث**)  **الميم** ve**الكاف** ve**الثاء** bir kelimedir; durmaya ve beklemeye delâlet eder. Ve **مَكَثَ** **مَكْثاً** ve**مُكْثاً**; ve **مَكِيث** adam: ağırbaşlı, aceleci olmayan. Ve **مَكَثَ** ve**مَكُثَ** ve**التمكُّث**: beklemedir.

(**مكد**)  **الميم** ve**الكاف** ve**الدال** bir kelimedir; sebat etmeye delâlet eder. Ve **مَكَدَ** yerde: ikamet etti. **أبو عبيد** dedi: ve o, onların sözündendir: **ناقَةٌ مَكُودٌ**; sütü bol oluşu sabit olunca. Ve denir ki **البئر الماكدة**: suyu bir tek **قَرْن** üzerinde sabit kalan, değişmeyen. Ve **القَرْن**: boyun **قرْن**’u.

(**مكر**)  **الميم** ve**الكاف** ve**الراء** iki ayrı kelimedir: birincisi **المَكْر**: hile ve aldatmadır. Ve **مَكَرَ** onunla **يمكُر**. Ve öteki **المَكْر**: bacağın incik kısmının eğriliğidir. Ve **ممكورة السَّاقَين** kadın.

(**مكس**)  **الميم** ve**الكاف** ve**السين** bir kelimedir; mal toplama ve şeyden eksiltmeye delâlet eder. Ve **مَكَس**; topladı (vergi aldı) demektir. Ve **المَكْسُ**: vergi toplama. **زُهير**([10]) dedi:
وفي كلِّ أسواقِ العراقِ إتاوةٌ ***	وفي كلَّ ما باعَ امرؤٌ مَكْسُ دِرهم([11])
Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.

--------------ـــ
([1]) Ebû’l-Hindî’nindir; adı عبد المؤمن بن عبد القدوس. **اللسان** (**مكن**). Ve o, **الحيوان** (6: 88-89) ve **عيون الأخبار** (3: 210) ve **محاضرات الراغب** (2: 303) ve **الفصول والغايات** li’l-Maarrî 471’deki beyitlerdendir. Ve **المخصص** (16: 83/17: 10)’a bak.
([2]) **اللسان** ve **القاموس**’ta fetha sonra damma ile; sonra fetha sonra kesra ile ضبط edildi. Bu iki ضبط’ı **المجمل**’den sabit kıldım.
([3]) **اللسان**’da: “**مكا يمكو مكواً ومكاء**: ağzıyla ıslık çaldı. Bazıları dedi: o, iki elinin parmaklarını bir araya getirip sonra onları ağzına sokup sonra onların içinde ıslık çalmasıdır”.
([4]) Muallakasındandır. Ve صدر’ü: * وحليل غانية تركت مجدلا *
([5]) **المجمل**’de: “mızrak darbesini vasfeder; sesi işitilince açılır ve kapanır”.
([6]) Beyit nisbesiz olarak **اللسان** (**مكا**) ve **أمالي القالي** (2: 32) ve **المخصص** (16: 39) ve **الصاحبي** 210 ve **الاقتضاب** 354’te. Ve daha önce nisbesiz olarak (**حمر**)’de geçti.
([7]) Bu صدر ile **اللسان** (**مكا**)’da istişhâd edildi. Ve عجز’ü, **ديوان الطرماح** 96’da olduğu üzere:
* قيض في منتثل أو شيام *
([8]) **اللسان** (**مكا**)’da **عنترة الطائي**’nindir. Ve صدر’ü: * إنك والجور على سبيل *
([9]) Asılda: “عنه بركبتيه”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([10]) Böyle. Ve doğrusu, **اللسان** (**مكس**)’ta olduğu üzere, o **جابر بن حني الثعلبي**’dir. Ve kasidesi **المفضليات** (2: 8-12)’dedir.
([11]) **اللسان** rivayeti: “أفي كل”.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م ك س
لعن الله تعالى المكّاس وهو يمكس الناس وضرب عليهم المكس والمكوس‏.‏
وأنشد الأصمعيّ‏:‏ هم منعوكم جمّة الماء طاميا وهم حبسوكم بين خازٍ وماكس خزاه يخزوه‏:‏ قهره وأذله‏.‏
وقال‏:‏ وماكسه في البيع مكاساً‏.‏
ودون ذلك مكاس وعكاس وهو المناصاة‏.‏

##### Türkçe

م ك س
Allah Teâlâ **المكّاس**’a lânet etsin; o, insanları **يمكس** eder ve onların üzerine **المكس** ve **المكوس** vurur (koyar).

el-Asmaʿî şu beyiti okudu:
Onlar, kabararak taşan suyun çokluğunu size men ettiler; ve sizi **خازٍ** ile **ماكس** arasında hapsettiler.
**خزاه يخزوه**: onu kahretti ve onu zelil kıldı.

Ve dedi: Satışta onunla **ماكسه** eder; **مكاساً** (olarak).

Bunun aşağısında **مكاس** ve **عكاس** vardır; o, **المناصاة**’dır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

المَكْسُ: الجباية، مَكَسَه يَمْكِسه مَكْساً ومكَسْتُه أَمْكِسه مَكْساً. والمَكْسُ: دراهم كانت تؤخذ من بائع السِّلَع في الأَسواق في الجاهلية. والماكِسُ: العَشَّار. ويقال للعَشَّار: صاحب مَكْسٍ. والمَكْسُ: ما يأْخذه العَشّار. يقال: مَكَسَ، فهو ماكِسٌ، إِذا أَخذ. ابن الأَعرابي: المَكْسُ دِرْهم كان يأْخذه المُصَدَّقُ بعد فراغه. وفي الحديث: لا يدخل صاحب مَكْسٍ الجنةَ؛ المَكْسُ: الضريبة التي يأْخذها الماكِسُ وأَصله الجباية. وفي حديث ابن سيرين قال لأَنس: تستعملني أَي على عُشُور الناس فأُماكِسُهم ويُماكِسوني، قيل: معناه تستعملني على ما يَنقص دِيني لما يخاف من الزيادة والنقصان في الأَخذ والترك. وفي حديث جابر قال له: أَترى إِنما ماكَسْتُك لآخذ جملَكَ؛ المماكسة في البيع: انتقاص الثمن واسْتِحطاطُهُ والمنابذة بين المتبايعين. وفي حديث ابن عمر: لا بأْس بالمُماكَسَة في البيع. والمَكْس: النقص. والمَكْس: انتقاص الثمن في البياعة؛ ومنه أُخِذَ المَكَّاس لأَنه يَسْتَنْقِصُه؛ قال جابر بن حُنَيٍّ الثعلبي: أَفي كلِّ أَسْواقِ العِراقِ إِتاوَةٌ،
وفي كلِّ ما باعَ امْرُؤٌ مَكْسُ دِرْهَمِ؟
أَلا يَنْتَهِي عَنّا مُلوك، وتَتَّقي
مَحارمَنا، لا يَبُؤِ الدَّمُ بالدّمِ؟
تَعاطَى المُلُوكُ السِّلْم، ما قَصَدوا بنا،
وَلَيْسَ علينا قَتْلُهُم بمُحَرَّمِ
الإِتاوَةُ: الخرَاجُ. والمَكْسُ: ما يأْخذه العَشَّار؛ يقول: كلُّ من باع شيئاً أُخِذَ منه الخَراجُ أَو العُشر وهذا مما آنف منه، يقول: أَلا ينتهي عنا ملوك أَي لينتهِ عنا ملوك فإِنهم إِذا انتَهَوْا لم يَبُؤْ دم بدم ولم يقتل واحد بآخر، فَيَبُؤْ مجزوم على جواب قوله أَلا ينتهي لأَنه في معنى الأَمر، والبَوء: القَوَد. وقوله ما قصدوا بنا أَي ما رِكِبُوا بنا قَصْداً. وقد قيل في الإِتاوة: إِنها الرَّشْوة، وقيل: كل ما أُخذ بِكُرْه أَو قسِم على قوم من الجباية وغيرها إِتاوة؛ وخص بعضهم به الرَّشْوَة على الماء، وجمعها أُتًى نادر كأَنه جمع أُتْوَةٍ. وفي قوله مكس درهم أَي نقصان درهم بعد وجوبه. ومَكَسَ في البيع يَمْكِسُ، بالكسر، مَكْساً ومَكَسَ الشيءُ: نقص. ومُكِس الرجل: نُقِص في بيع ونحوه.
وتماكس البيِّعان: تشاحّا. وماكَسَ الرجلَ مُماكسة ومِكاساً: شاكَسه. ومن دون ذلك مِكاسٌ وعِكاسٌ: وهو أَن تأْخذ بناصيته ويأْخذ بناصيتك. وماكِسِين وماكِسون: موضع، وهي قرية على شاطئ الفرات، وفي النصب والخفض ماكسين.

##### Türkçe

**المَكْسُ**: cizye/vergilendirme (tahsilât); **مَكَسَه يَمْكِسه مَكْساً** ve **مكَسْتُه أَمْكِسه مَكْساً**: onu **مَكْس** ile aldı. Ve **المَكْسُ**: câhiliye devrinde pazarlarda mal satıcısından alınan dirhemlerdi. Ve **الماكِسُ**: **العَشَّار** (öşür alan). Ve **العَشَّار** için denilir: **صاحب مَكْسٍ**. Ve **المَكْسُ**: **العَشّار**’ın aldığı şey. Denilir: **مَكَسَ، فهو ماكِسٌ، إِذا أَخذ**: aldığı zaman. İbnü’l-A‘râbî: **المَكْسُ**: **المُصَدَّقُ**’un işini bitirdikten sonra aldığı bir dirhemdi. Ve hadiste: “**صاحب مَكْسٍ** cennete girmez”; **المَكْسُ**: **الماكِسُ**’in aldığı vergi; aslı tahsilâttır. Ve İbn Sîrîn hadîsinde, Enes’e dedi: “Beni, yani insanların öşürleri üzerine memur ediyorsun da ben onlarla **أُماكِسُهم** ederim ve onlar da benimle **يُماكِسوني** ederler”; denildi: mânâsı, “beni, dînimi eksiltecek şeye memur ediyorsun”; çünkü alma ve bırakmada artma ve eksilmeden korkulur. Ve Câbir hadîsinde, ona dedi: “Seninle **ماكَسْتُك** etmem, deveni almak içindir diye mi görüyorsun?”; satışta **المماكسة**: fiyatı eksiltme ve onu düşürtme ve iki alım-satım yapan arasında **المنابذة**’dir. Ve İbn Ömer hadîsinde: satışta **المُماكَسَة**’de beis yoktur. Ve **المَكْس**: eksilme. Ve **المَكْس**: alışverişte fiyatı eksiltme; bundan **المَكَّاس** alınmıştır; çünkü onu eksiltir; Câbir b. Huneyy es-Sa‘lebî dedi:

أَفي كلِّ أَسْواقِ العِراقِ إِتاوَةٌ،
وفي كلِّ ما باعَ امْرُؤٌ مَكْسُ دِرْهَمِ؟
أَلا يَنْتَهِي عَنّا مُلوك، وتَتَّقي
مَحارمَنا، لا يَبُؤِ الدَّمُ بالدّمِ؟
تَعاطَى المُلُوكُ السِّلْم، ما قَصَدوا بنا،
وَلَيْسَ علينا قَتْلُهُم بمُحَرَّمِ

**الإِتاوَةُ**: haraçtır. Ve **المَكْسُ**: **العَشَّار**’ın aldığı şey; der ki: her kim bir şey satarsa ondan haraç yahut öşür alınır; bu, benim tiksindiğim şeydendir. Der ki: “Bize karşı krallar son vermeyecek mi?” yani “bize karşı krallar son versin”; çünkü onlar son verirlerse kan kanla karşılık bulmaz ve biri diğeriyle öldürülmez; böylece **فَيَبُؤْ** (cezimli) “**أَلا ينتهي**” sözünün cevabı üzerine cezimlidir; çünkü emir mânâsındadır. Ve **البَوء**: kısastır. Ve “**ما قصدوا بنا**” sözü: “bize karşı kasıtla binmediler (yönelmediler)” demektir. Ve **الإِتاوة** hakkında denilmiştir: o, rüşvettir; ve denilmiştir: zorla alınan yahut tahsilât ve başkası gibi şeylerden bir kavme paylaştırılan her şey **إِتاوة**’dir; bazısı onu su üzerindeki rüşvete tahsis etti. Ve onun çoğulu **أُتًى** nadirdir; sanki **أُتْوَةٍ**’nin çoğuludur. Ve “**مكس درهم**” sözünde: vâcip olduktan sonra bir dirhemin eksiltilmesi demektir. Ve satışta **مَكَسَ** eder, **يَمْكِسُ** (kesre ile), **مَكْساً**; ve **مَكَسَ الشيءُ**: şey eksildi. **مُكِس الرجل**: satış ve benzerinde eksiltildi.

Ve iki satıcı **تماكس** etti: çekiştiler. Ve adamla **ماكَسَ** etti, **مُماكسة** ve **مِكاساً**: ona muhalefet etti/çekişti. Ve bundan aşağısı **مِكاسٌ** ve **عِكاسٌ**: o da, onun perçeminden tutman ve onun da senin perçeminden tutmasıdır. Ve **ماكِسِين** ve **ماكِسون**: bir yerdir; Fırat kıyısında bir köydür; nasb ve cerde **ماكسين**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* م ك س * * مَكَسَ * في البيع من باب ضرب و * ماكَسَ * مُماكَسَةً * و * مِكاساً * و * المَكْسُ * أيضا الجِباية و * الماكِسُ * العَشَّار وفي الحديث ﴿لا يدخل صاحب مكْسٍ الجنة﴾ و * المَكْسُ * أيضا ما يأخذه العَشَّار

##### Türkçe

* م ك س * **مَكَسَ** satışta, ضرب بابındandır; ve **ماكَسَ** **مُماكَسَةً** ve **مِكاساً** (yaptı). Ve **المَكْسُ**: ayrıca cebâye (vergi toplama). Ve **الماكِسُ**: aşşâr (öşür/onda bir alan). Hadiste: ﴿**لا يدخل صاحب مكْسٍ الجنة**﴾ Ve **المَكْسُ**: ayrıca aşşârın aldığı şey.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

مكس في البيع يمكس مكسا، إذا جبى مالا، هذا أصل معنى المكس. والمكس: النقص، عن شمر، وبه فسر قول جابر بن حنى التغلبي:
  أفي كل أسواق الـعـراق إتـاوة                      وفي كل ما باع امرؤ مكس درهم وقيل: المكس: إنتقاص الثمن في البياعة. والمكس: الظلم، وهو ما يأخذه العشار، وهو ماكس ومكاس. وفي الحديث: لا يدخل صاحب مكس الجنة، وهو العشار. والمكس: دراهم كانت من بائعي السلع في الأسواق في الجاهلية، عن ابن دريد. أو هو درهم كان يأخذه المصدق بعد فراغه من الصدقة، قاله ابن الأعرابي. ويقال: تماكسا في البيع، إذا تشاحا، عن ابن دريد وماكسه الرجل مماكسة: شاحه. هكذا في النسخ، وفي بعض: شاكسه، وفي حديث عمر: لا بأس بالمماكسة في البيع، وهو إنتقاص الثمن وإنحطاطه، والمنابذة بين المتبايعين، وبه فسر حديث جابر: أترى أنما ماكستك لآخذ جملك. ومن دون ذلك مكاس وعكاس، وهو أن تأخذ بناصيته ويأخذ بناصيتك، أخذ من المكس، وهو إستنقاص الثمن في البياعة، لأن المماكس يستنقصه، وقد مر في ع ك س، طرف من ذلك. ومما يستدرك عليه: مكس الرجل كعني: نقص في بيع ونحوه. والمكوس: هي الضرائب التي كانت تأخذها العشارون. وماكسين وماكسون: موضع، وهي قرية على شاطىء الفرات، وفي النصب والخفض: ماكسين. وشبرى المكاس: قرية شرقي القاهرة، وقد ذكرت في ش ب ر، وهي شبرى الخيمة، لأن خيمة المكس كانت تضرب فيها.

##### Türkçe

**مكس** satışta **يمكس** **مكسا**: eğer bir mal topladıysa (vergi aldıysa); bu, **المكس**’in anlamının aslıdır. Ve **المكس**: eksiltme; Şemmer’den; ve onunla Câbir b. Hannâ et-Tağlibî’nin sözü tefsir edilmiştir:

  Irak’ın bütün pazarlarında bir **إتاوة** mi var
                      ve bir kimsenin sattığı her şeyde bir dirhem **مكس** mi var

Ve denildi ki: **المكس**: alışverişte fiyatı eksiltmektir. Ve **المكس**: zulümdür; o, **العشار**’ın aldığı şeydir; o da **ماكس** ve **مكاس**’tır. Ve hadiste: “**مكس** sahibi cennete girmez”; o, **العشار**’dır. Ve **المكس**: câhiliyede pazarlarda mal satıcılarından (alınan) dirhemlerdi; İbn Düreyd’den. Yahut o, sadakadan boşaldıktan sonra **المصدق**’ın aldığı bir dirhemdir; bunu İbnü’l-A‘râbî söylemiştir. Ve denilir: satışta **تماكسا**; eğer çekiştilerse; İbn Düreyd’den. Ve adam ona **مماكسة** ile **ماكسه**: onunla çekişti. Nüshalarda böyledir; bazısında: onunla **شاكسه**. Ve Ömer’in hadisinde: “Satışta **المماكسة**’de bir beis yoktur”; o, fiyatı eksiltmek ve onu aşağı indirmektir; ve iki alışveriş yapan arasında **المنابذة**; ve bununla Câbir’in hadisi tefsir edilmiştir: “Deveni almak için mi sana **ماكستك** ettiğimi sanıyorsun?” Ve bundan aşağısı **مكاس** ve **عكاس**’tır; o, onun perçeminden tutman ve onun da senin perçeminden tutmasıdır; **المكس**’ten alınmıştır; o da alışverişte fiyatı eksiltmektir; çünkü **المماكس** onu eksiltir; ve bunun bir tarafı **ع ك س**’de geçti. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: adamın **مكس**’i, yani: satış ve benzerinde eksiltti. Ve **المكوس**: **العشارون**’un aldığı vergilerdir. Ve **ماكسين** ve **ماكسون**: bir yerdir; o, Fırat kıyısında bir köydür; ve nasb ve hafd hâlinde: **ماكسين**. Ve **شبرى المكاس**: Kahire’nin doğusunda bir köydür; **ش ب ر**’de zikredilmiştir; o, **شبرى الخيمة**’dir; çünkü **المكس** çadırı orada kurulurdu.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَكَسَ
1 مَكَسَ ذ , aor. مَكِسَ , (TK,) inf. n. مَكْسٌ, (Sh, A, K,) He diminished, or deducted from, a thing; (Sh, * A, * K, * TK;) syn. of the inf. n. تَقْصٌ. (Sh, A, K.) Thus Sh explains مَكْس in the saying of Jلbir Ibn-Jinnee Et-Taghlibee:
أَفِى كُلِّ أَسْوَاقِ العِرَاقِ اِتَاوَةٌ
وَفِى كُلِّ مَا بَاعَ امْرُؤٌ مَكْسُ دِرْهَمِ
[Is there bribing in every one of the markets of El-'Irلk, and in the case of everything that a man has sold the deducting of a dirhem?]. (TA.) [Hence,] you say, مَكَسَ فِى البَيْعِ, aor. and inf. n. as above; (S, Mgh, Msb, K;) and ↓ ماكس, inf. n. مُمَاكَسَةٌ and مِكَاسٌ: (S, Mgh, Msb:) both signify He diminished, or deducted from, the price in the selling, or buying: (Msb:) or both signify he desired, or demanded, a diminution of, or deduction from, the price in selling or buying: (Mgh, TA, *) or the former signifies he collected property in selling or buying: (K: [but from what I find in the other lexicons, I think it probable that an early copyist has perverted the text of the K here by making a transposition; writing مَكَسَ فِى البَيْعِ يَمْكِسُ مَكْسًا جَبَى مَالًا واَلمَكْسُ النَّقْصُ وَالظُّلْمُ for مَكَسَ يَمْكِسُ مَكْسًا جَبَى مَالًا وَالمَكْسُ فى البَيْعِ النَّقْصُ وَالظُّلْمُ: in the TK we find جنى مالا, which is certainly a mistake:]) or مَكْسٌ signifies the diminishing (اِنْتِقَاص) of the price of a commodity: (M, TA:) and ↓ مِكَاسٌ, the acting with mutual niggardliness in bargaining; or, accord. to EshShereeshee, the vying in acuteness between a seller and buyer, the former demanding a price and the latter offering less, time after time, until they agree to a reduced price. (Har, p. 586.) You say also, مُكِسَ, meaning, He (a man) suffered a diminution, or deduction, in selling or buying and the like. (TA.) ― -b2- [Hence, perhaps, or the reverse may be the case,] He wronged a man; treated him, or used him, wrongfully, injuriously, or tyrannically. (A, * K, * TK. [In the first and second, only the inf. n. of the verb in this sense is mentioned.]) ― -b3- [Hence, also, app.,] He (the مَكَّاس, Mgh, Msb) collected a tax; syn. جَبَى; [particularly, the tax termed مَكْس:] (S, * M, Mgh, * Msb [in the first and third of which, only the inf. n. of the verb in this sense is mentioned:]) or he collected property. (A.) Hence the saying, (Mgh,) in a trad., (S,) لَا يَدْجُلُ صَاحِبُ مَكْسٍ الجَنَّةَ (S, Mgh) [The taker of the tax termed مكس will not enter paradise]; meaning, the عَشَّار. (TA.)

ماكس فِى البَيْعِ
3 ماكس فِى البَيْعِ ذ : see 1. ― -b2- ماكسهُ, (K,) inf. n. مُمَاكَسَةٌ [and مِكَاسٌ], (TA,) He acted with him in a niggardly, a tenacious, or an avaricious, manner; syn. شَاحَّهُ: (K: but in some copies, شَاكَسَهُ. TA,) or ماكسهُ فى البَيْعِ signifies he contended with him [by bidding against him or otherwise] in the sale. (MA.) [See, in art. كيس, voce كَاسَ, an ex. from a trad., accord. to one reading thereof.]

تماكسا
6 تماكسا ذ They acted in a niggardly, a tenacious, or an avaricious, manner, each with the other, in bargaining: (IDrd, K:) or تماكسوا فِى البَيْعِ they contended, one with another, [by outbidding or otherwise] in the sale. (MA.)

مَكْسٌ
مَكْسٌ ذ , an inf. n., (see 1,) used as a subst., (Mgh, Msb,) Money that used to be taken from the seller of commodities in the markets in the time of ignorance: (IDrd, M, K:) and a dirhem which the collector of the poor-rate used to take after he had finished the receipt of that tribute: (IAar, K:) or what is taken by the عَشَّار, (S, Mgh,) or مَاكِس, (S,) or مَكَّاس: (Mgh, Msb:) so [accord. to some] in the verse above cited: (S:) the tax, or impost, which he used to take: (TA:) and generally, what the Sultلn's guards take wrongfully on an occasion of buying and selling: so [accord. to some] in the verse cited above: (Msb:) pl. مُكُوسٌ. (A, Mgh, Msb.)

مَكَّاسٌ
مَكَّاسٌ ذ (A, Mgh, Msb) and ↓ مَاكسٌ (S) One who takes, or receives, what is termed مَكْس: (Mgh, Msb;) i. e., (Mgh,) i. q. عَشَّارٌ. (S, Mgh.)

مَاكِسٌ
مَاكِسٌ ذ : see مَكَّاسٌ.

##### Türkçe

مَكَسَ
1 **مَكَسَ** ذ , muz. **مَكِسَ** , (TK,) mast. **مَكْسٌ**, (Sh, A, K,) O, bir şeyden azalttı yahut eksiltti; (Sh, * A, * K, * TK;) mastar bakımından **تَقْصٌ**’un eşanlamlısıdır. (Sh, A, K.) Böylece Sh, Tağlibî İbn Cinnî el-Celbir’in sözünde **مَكْس**’i açıklar:
أَفِى كُلِّ أَسْوَاقِ العِرَاقِ اِتَاوَةٌ
وَفِى كُلِّ مَا بَاعَ امْرُؤٌ مَكْسُ دِرْهَمِ
[El-‘Irâk’ın pazarlarının her birinde rüşvet mi var ve bir adamın sattığı her şeyde bir dirhemin eksiltilmesi mi var?]. (TA.) [Bundan dolayı,] dersin ki, **مَكَسَ فِى البَيْعِ**, muz. ve mast. yukarıdaki gibidir; (S, Mgh, Msb, K;) ve ↓ **ماكس**, mast. **مُمَاكَسَةٌ** ve **مِكَاسٌ**: (S, Mgh, Msb:) ikisi de, satışta yahut alışta fiyattan azalttı yahut eksiltti, mânasına gelir: (Msb:) yahut ikisi de, satışta yahut alışta fiyattan bir azaltma yahut eksiltme istedi yahut talep etti, mânasına gelir: (Mgh, TA, *) yahut birincisi, satışta yahut alışta mal topladı, mânasına gelir: (K: [fakat diğer sözlüklerde bulduğuma göre, burada K’nin metnini erken bir müstensihin yer değiştirme yaparak bozmuş olması muhtemeldir; **مَكَسَ فِى البَيْعِ يَمْكِسُ مَكْسًا جَبَى مَالًا واَلمَكْسُ النَّقْصُ وَالظُّلْمُ** yerine **مَكَسَ يَمْكِسُ مَكْسًا جَبَى مَالًا وَالمَكْسُ فى البَيْعِ النَّقْصُ وَالظُّلْمُ** yazarak: TK’de **جنى مالا** buluruz ki bu kesinlikle bir hatadır:]) yahut **مَكْسٌ**, bir malın fiyatının azaltılması (**اِنْتِقَاص**) demektir: (M, TA:) ve ↓ **مِكَاسٌ**, pazarlıkta karşılıklı cimrilik ile davranmaktır; yahut Eş-Şereyşî’ye göre, bir satıcı ile alıcı arasında zekâda yarışmadır; birincisi bir fiyat ister ve ikincisi tekrar tekrar daha azını teklif eder, nihayet indirilmiş bir fiyatta anlaşıncaya kadar. (Har, p. 586.) Yine dersin ki, **مُكِسَ**, yani, o (bir adam) satışta yahut alışta ve benzerinde bir azaltmaya yahut eksiltmeye uğradı. (TA.) — -b2- [Bundan dolayı, belki, yahut bunun tersi de olabilir,] o, bir adama zulmetti; ona haksızca, zarar verici biçimde yahut zorbalıkla muamele etti yahut onu öyle kullandı. (A, * K, * TK. [Birinci ve ikincide, yalnız bu mânadaki fiilin mastarı zikredilmiştir.]) — -b3- [Bundan dolayı da, görünüşe göre,] o ( **مَكَّاس**, Mgh, Msb) bir vergi topladı; eşanlamlısı **جَبَى**; [özellikle **مَكْس** diye adlandırılan vergi:] (S, * M, Mgh, * Msb [birinci ve üçüncüsünde, yalnız bu mânadaki fiilin mastarı zikredilmiştir:]) yahut mal topladı. (A.) Bundan dolayı şu söz (Mgh,) bir rivayette (S,) **لَا يَدْجُلُ صَاحِبُ مَكْسٍ الجَنَّةَ** (S, Mgh) [**مَكْس** diye adlandırılan verginin alıcısı cennete girmeyecektir]; yani, **عَشَّار**. (TA.)

ماكس فِى البَيْعِ
3 **ماكس فِى البَيْعِ** ذ : bkz. 1. — -b2- **ماكسهُ**, (K,) mast. **مُمَاكَسَةٌ** [ve **مِكَاسٌ**], (TA,) onunla cimrice, inatla yahut açgözlüce davrandı; eşanlamlısı **شَاحَّهُ**: (K: fakat bazı nüshalarda **شَاكَسَهُ**. TA,) yahut **ماكسهُ فى البَيْعِ**, satışta onunla çekişti, demektir. (MA.) [Bkz. كيس maddesinde, **كَاسَ** lafzı altında, bir rivayetten bir örnek, onun bir okuyuşuna göre.]

تماكسا
6 **تماكسا** ذ Onlar, pazarlıkta, birbirleriyle, cimrice, inatla yahut açgözlüce davrandılar: (IDrd, K:) yahut **تماكسوا فِى البَيْعِ**, satışta, birbirleriyle çekiştiler, [fiyat artırarak yahut başka suretle]. (MA.)

مَكْسٌ
**مَكْسٌ** ذ , bir mastardır, (bkz. 1,) isim olarak kullanılır, (Mgh, Msb,) cahiliye zamanında pazarlarda malların satıcısından alınmakta olan paradır: (IDrd, M, K:) ve yoksulluk vergisini toplayanın, o haracın tahsilini bitirdikten sonra almakta olduğu bir dirhemdir: (IAar, K:) yahut **عَشَّار**’ın (S, Mgh,) yahut **مَاكِس**’in (S,) yahut **مَكَّاس**’ın aldığı şeydir: (Mgh, Msb:) böylece [bazılarına göre] yukarıda zikredilen beyitte: (S:) onun almakta olduğu vergi yahut resimdir: (TA:) ve genel olarak, sultanın muhafızlarının alış ve satış sırasında haksızca aldıkları şeydir: böylece [bazılarına göre] yukarıda zikredilen beyitte: (Msb:) cemi **مُكُوسٌ**. (A, Mgh, Msb.)

مَكَّاسٌ
**مَكَّاسٌ** ذ (A, Mgh, Msb) ve ↓ **مَاكسٌ** (S) **مَكْس** diye adlandırılan şeyi alan yahut kabul eden kimsedir: (Mgh, Msb;) yani, (Mgh,) **عَشَّارٌ** ile aynı mânadadır. (S, Mgh.)

مَاكِسٌ
**مَاكِسٌ** ذ : bkz. **مَكَّاسٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَكَسَ
مَكَسَ I ( n. ac. مَكْس 1 ),
a.  Cheated; fleeced.

b.  Diminished; deducted from.

c.  Collected ( taxes ).

d.  Injured.

مَكَّسَ
مَكَّسَ II ,
a.  see I (c) .

مَاْكَسَ
مَاْكَسَ III ,
a.  Haggled, bargained with.

b.  Outbid.

تَمَاْكَسَ
تَمَاْكَسَ VI ,
a.  Haggled, bargained.

مَكْس
مَكْس 1 , ( pl. مُكُوْس 27 ),
a.  Toll, duty; tax.

مَاْكِس
مَاْكِس 21 ,
a.  see 28 .

مَكَّاْس
مَكَّاْس 28 ,
a.  Tax-gatherer.

##### Türkçe

**مَكَسَ**
**مَكَسَ** I (isim-i masdar: **مَكْس** 1),
a. Aldattı; soydu.

b. Eksiltti; -den düşürdü.

c. (Vergileri) topladı.

d. Yaraladı.

**مَكَّسَ**
**مَكَّسَ** II,
a. I (c)’ye bak.

**مَاْكَسَ**
**مَاْكَسَ** III,
a. Pazarlık etti, pazarlık yaptı.

b. Daha yüksek teklif verdi.

**تَمَاْكَسَ**
**تَمَاْكَسَ** VI,
a. Pazarlık etti, pazarlık yaptı.

**مَكْس**
**مَكْس** 1, (çoğulu **مُكُوْس** 27),
a. Geçiş resmi, gümrük; vergi.

**مَاْكِس**
**مَاْكِس** 21,
a. 28’e bak.

**مَكَّاْس**
**مَكَّاْس** 28,
a. Vergi toplayıcı.
