# مكن — Kâmûsü'l-Muhît

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86/sozluk/kamus
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%83%D9%86/entries/kamus

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md)
- Kâmûsü'l-Muhît: Fîrûzâbâdî · 15. yy

## Madde başı: مكن

* م ك ن * * مَكَّنَهُ * الله من الشيء * تَمْكِيناً * و * أَمْكَنَهُ * منه بمعنى و * اسْتَمْكَنَ * الرجل من الشيء و * تَمَكَّنَ * منه بمعنى وفلان لا * يُمْكِنُهُ * النُّهوض أي لا يقدر عليه وقولهم ما أمكنه عند الأمير شاذ و * المَكِنَةُ * بكسر الكاف واحدة * المَكِنِ * و * المَكِنَاتِ * وفي الحديث ﴿أقرُّوا الطير على مكناتها﴾ ومَكُناتها بالضم قال أبو زيد وغيره من الأعراب إنا لا نعرف للطير مَكِنات وإنما هي وُكُّناتٌ فأما المَكِنات فإنما هي للضباب وقال أبو عُبيد يجوز في الكلام وإن كان المَكِن للضباب أن يُجعل للطير تشبيها بذلك كقولهم مشافرُ الحبشيِّ وإنما المَشافر للإبل وكقول زُهير يصف الأسد % له لَبِدٌ أظفاره لم تُقلم % وإنما له مخالب قال ويجوز أن يُراد به على أمكنتها أي على مواضعها التي جعلها الله تعالى لها فلا تزجُرُوها ولا تلتفتوا إليها فإنها لا تضُر ولا تنفع ويُقال الناس على مَكِناتهم أي على استقامتهم وقول النحويين في الاسم إنه * مُتَمَّكِنٌ * أي مُعرب كعُمر وإبراهيم فإذا انصرف مع ذلك فهو المُتمكن الأمكن كزيد وعمرو وغير المُتمكن هو المبني مثل كيف وأين وقولهم في الظرف إنه مُتمكن أي يُستعمل مرة اسما ومرة ظرفا كقولك جلس خَلْفَهَ بالنصب ومجلِسُه خلفُه بالرفع في موضع يصلح ظرفا وغير المُتمكن هو الذي لا يُستعمل في موضع يصلح ظرفا إلا ظرفا كقولك لقِيَهُ صَبَاحا ومَوْعِدُه صَبَاحا بالنصب فيهما ولا يجوز الرفع إذا أردت صباح يوم بعينه ولا علة للفَرق بينهما غير استعمال العرب كذلك

### Türkçe

* م ك ن * Allah onu şeyden **مَكَّنَهُ**; **تَمْكِيناً** (sağlamlaştırma/yerleştirme) olarak; ve onu ondan **أَمْكَنَهُ**; mânâca (aynıdır). Ve adam şeyden **اسْتَمْكَنَ** ve ondan **تَمَكَّنَ**; mânâca (aynıdır). Ve falan, kalkmaya **يُمْكِنُهُ** değil; yani ona güç yetiremez. Ve onların “emîrin yanında onu mümkün kılmadı” sözleri şâzdır. Ve **المَكِنَةُ**, kâfın kesresiyle, **المَكِنِ** ve **المَكِنَاتِ**’in bir tanesidir. Ve hadiste: {Kuşları **مكناتها**’ları üzerinde bırakın.} Ve **مَكُناتها** dammeyle. Ebû Zeyd ve bedevîlerden başkaları dedi ki: Biz kuş için **مَكِنات** tanımıyoruz; ancak o **وُكُّناتٌ**’tır. **المَكِنات**’a gelince, o ancak kelerler içindir. Ebû Ubeyd dedi ki: Sözde câizdir; her ne kadar **المَكِن** kelerler için ise de, buna benzetme olarak kuş için kılınabilir; onların “Habeşînin dudak kenarları” demeleri gibi; hâlbuki **المَشافر** develer içindir. Ve Züheyr’in, aslanı vasfederek söylediği sözü gibi:

% Onun bir **لَبِدٌ**’i vardır; tırnakları kesilmemiştir %

Hâlbuki onun için pençeler vardır. Dedi ki: Ve câizdir ki bununla “onların **أمكنتها**’ları üzerinde” yani Allah Teâlâ’nın onlar için kıldığı yerleri üzerinde murad edilsin; öyleyse onları ürkütmeyin ve onlara dönüp bakmayın; çünkü onlar ne zarar verir ne fayda verir. Ve “insanlar **مَكِناتهم**’ları üzeredir” denir; yani doğrulukları üzeredir. Ve nahivcilerin isim hakkında “o **مُتَمَّكِنٌ**’dir” sözleri; yani i‘râblıdır; **عُمر** ve **إبراهيم** gibi. Eğer bununla beraber (tenvin alarak) munsarif olursa, o daha yerleşik **المُتمكن الأمكن**’dir; **زيد** ve **عمرو** gibi. Ve yerleşik olmayan, **كيف** ve **أين** gibi mebnî olandır. Ve onların zarf hakkında “o مُتمكن’dir” sözleri; yani bir kere isim olarak, bir kere zarf olarak kullanılır; senin “onun arkasına oturdu” sözün gibi, nasb ile; ve “onun oturma yeri onun arkasıdır” (sözün gibi), raf‘ ile; zarf olmaya elverişli bir yerde. Ve yerleşik olmayan, zarf olmaya elverişli bir yerde ancak zarf olarak kullanılmayan değildir; senin “ona sabahleyin rastladı” sözün gibi; ve “onun buluşma vakti sabahleyin” (sözün gibi); ikisinde de nasb ile. Ve belirli bir günün sabahını murad ettiğinde raf‘ câiz değildir. Ve ikisi arasındaki fark için, Arapların böyle kullanması dışında bir illet yoktur.
