# مكن — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%83%D9%86/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: مكن

الكاف والنون والميم معهما
ك م ن، م ك ن مستعملان فقط كمن: كَمَنَ فلان يَكْمُنُ كُمُوناً، أي: اختفى في مَكْمَنٍ لا يفطن له. ولكل حرف مَكْمَنٌ إذا مر به الصوت أثاره. وأمر فيه كَمِينٌ، أي: فيه دغل لا يفطن له.
وناقة كَمُونٌ، أي: كتوم للقاح، إذا لقحت لم تبشر بذنبها، أي: لم تشل، وإنما يعرف حملها بشولان ذنبها.
والكمّونُ: حب أدق من السمسم يستعمل في الهواضم، ويسف مع الفانيذ.
والكُمْنة: جرب وحمرة تبقى في العين من رمد يساء علاجه. فتُكْمَنُ وهي مَكْمُونة. والُمْكَتمِنُ: الخافي المضمر قال الطرماح:
عواسف أوساط الجفون يسقنه		بمُكْتَمِنٍ من لاعج الحزن واتن
يعني بالعواسف: الدموع، لأنها لا تخرج من مجاريها، إنما تنتشر انتشاراً، وذلك إذا كثر الدمع.
مكن:
المَكْنُ والمَكِنُ: بيض الضب ونحوه.. ضبة مكون، والواحدة: مَكِنة.
والمكانُ في أصل تقدير الفعل: مفعل، لأنه موضع للكينونة، غير أنه لما كثر أجروه في التصريف مجرى الفعال، فقالوا: مكناً له، وقد تمكن، وليس بأعجب من تمسكن من المسكين، والدليل على أن المكان مفعل: أن العرب لا تقول: هو مني مكان كذا وكذا إلا بالنصب.

### Türkçe

**الكاف** ve **النون** ve **الميم** onlarla birlikte

**ك م ن**، **م ك ن** yalnızca ikisi de kullanımdadır: **كمن**: **كَمَنَ** falan **يَكْمُنُ** **كُمُوناً**; yani: fark edilmeyen bir **مَكْمَنٍ** içinde gizlendi. Ve her harfin bir **مَكْمَنٌ**’i vardır; ses onun yanından geçtiğinde onu harekete geçirir. Ve onda bir iş **كَمِينٌ**’dir; yani: onda fark edilmeyen bir sık ağaçlık vardır.

Ve bir dişi deve **كَمُونٌ**; yani: aşıya karşı ketumdur; aşılandığında kuyruğuyla müjdelemez; yani: kaldırmaz; ancak onun gebeliği, kuyruğunun sallanmasıyla bilinir.

Ve **الكمّونُ**: susamdan daha ince bir tanedir; hazmettiricilerde kullanılır ve **الفانيذ** ile birlikte yutulur.

Ve **الكُمْنة**: kötü tedavi edilen bir göz iltihabından gözde kalan uyuz ve kızarıklıktır. Böylece **تُكْمَنُ**; o da **مَكْمُونة**’dir. Ve **الُمْكَتمِنُ**: gizli, içte saklı olan. **الطرماح** dedi ki:
عواسف أوساط الجفون يسقنه		بمُكْتَمِنٍ من لاعج الحزن واتن

**العواسف** ile kasteder: gözyaşları; çünkü onlar akış yollarından çıkmazlar; ancak yayılma şeklinde yayılırlar; bu, gözyaşı çoğaldığı zaman olur.

**مكن**:
**المَكْنُ** ve **المَكِنُ**: keler ve benzerinin yumurtası.. **ضبة** **مكون**; tekili: **مَكِنة**.

Ve **المكانُ**, fiilin aslî takdirinde: **مفعل**’dir; çünkü o, varoluş için bir yerdir; ancak o çoğalınca onu çekimde **الفعال** yürüyüşüne yürüttüler; böylece dediler ki: ona **مكناً**; ve o **تمكن** etti; bu, **المسكين**’den **تمسكن**’den daha şaşırtıcı değildir. Ve **المكان**’ın **مفعل** olduğuna delil: Arapların “o benden şu ve şu kadar **مكان**dır” dememeleridir; ancak nasb ile (söylemeleri) müstesna.
