# ملأ (م-ل-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%84%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen çuval demektir

- Harfler: م - ل - أ
- Kur'an'da: 40 geçiş · 40 ayet · 15 sîga
- 11 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ملء

## Sîgalar (15)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْمَلَأُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A3%D9%8F.md) | الْفَعَلُ | İleri gelenler | 16 | 16 | [7:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/7:60.md) |
| [وَمَلَئِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/siga/%D9%88%D9%8E%D9%85%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A6%D9%90%D9%87%D9%90.md) | وَفَعَلِهِ | Ve onun ileri gelenleri | 6 | 6 | [7:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/7:103.md) |
| [لَأَمْلَأَنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%85%D9%92%D9%84%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | لَأَفْعَلَنَّ | Kesinlikle dolduracağım | 4 | 4 | [7:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/7:18.md) |
| [الْمَلَأِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A3%D9%90.md) | الْفَعَلِ | İleri gelenler | 2 | 2 | [2:246](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/2:246.md) |
| [فَمَالِئُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/siga/%D9%81%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%90%D8%A6%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | فَفَاعِلُونَ | Hemen dolduranlar | 2 | 2 | [37:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/37:66.md) |
| [الْمَلَأَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A3%D9%8E.md) | الْفَعَلَ | İleri gelenler | 1 | 1 | [28:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/28:20.md) |
| [امْتَلَأْتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/siga/%D8%A7%D9%85%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A3%D9%92%D8%AA%D9%90.md) | افْتَعَلْتِ | Doldun | 1 | 1 | [50:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/50:30.md) |
| [بِالْمَلَأِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A3%D9%90.md) | بِالْفَعَلِ | İleri gelenler | 1 | 1 | [38:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/38:69.md) |
| [لِلْمَلَأِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/siga/%D9%84%D9%90%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A3%D9%90.md) | لِلْفَعَلِ | İleri gelenler için | 1 | 1 | [26:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/26:34.md) |
| [مَلَأٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/siga/%D9%85%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A3%D9%8C.md) | فَعَلٌ | İleri gelenler | 1 | 1 | [11:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/11:38.md) |
| [مُلِئَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/siga/%D9%85%D9%8F%D9%84%D9%90%D8%A6%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فُعِلَتْ | Dolduruldu | 1 | 1 | [72:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/72:8.md) |
| [مِلْءُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/siga/%D9%85%D9%90%D9%84%D9%92%D8%A1%D9%8F.md) | فِعْلُ | Dolu | 1 | 1 | [3:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/3:91.md) |
| [وَلَمُلِئْتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%85%D9%8F%D9%84%D9%90%D8%A6%D9%92%D8%AA%D9%8E.md) | وَلَفُعِلْتَ | Ve öyleyse dolduruldun | 1 | 1 | [18:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/18:18.md) |
| [وَمَلَأَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/siga/%D9%88%D9%8E%D9%85%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | وَفَعَلَهُ | Ve onun ileri gelenleri | 1 | 1 | [10:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/10:88.md) |
| [وَمَلَئِهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/siga/%D9%88%D9%8E%D9%85%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A6%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | وَفَعَلِهِمْ | Ve onların ileri gelenleri | 1 | 1 | [10:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/10:83.md) |

## Mücavir kökler — 52 mücavir (209 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [فرعون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B9%D9%88%D9%86.md) — 11 ortak ayet · G² 55 · Firavun
2. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 9 ortak ayet · G² 29 · Musa
3. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 24 ortak ayet · G² 27 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
4. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 15 ortak ayet · G² 23 · Hayvanların ön ayaklarına denir
5. [جهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 15 · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
6. [علو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 11 · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
7. [شعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Ağacın dalı demektir
8. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 5 ortak ayet · G² 9 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
9. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 5 ortak ayet · G² 9 · İnek yavrusu, dana demektir
10. [طلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Dal demektir
11. [فتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Kepçe, kefe demektir
12. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
13. [بعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir
14. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · Yumruk demektir
15. [بطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Batın karın demektir
16. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 6 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
17. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Yaşlı adamdır
18. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Ekel pas demektir
19. [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
20. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 8 ortak ayet · G² 4 · Evye kuş yuvası demektir
21. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
22. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
23. [سحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Kesilmiş koyunun akciğeri demektir
24. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
25. [ألم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
26. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 3 · Hufre, çukur demektir
27. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
28. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Uyanık yılan demektir
29. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
30. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Sicim bağıdır
31. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
32. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
33. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Baid uzak demektir
34. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Murar acı bir ağacın adıdır
35. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
36. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Oğullar
37. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 7 ortak ayet · G² 1 · Dağın sivri noktası demektir
38. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
39. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
40. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
41. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · İşiten
42. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Biribirini kesen yoldur
43. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
44. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Bahçe demektir
45. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Veli arka demektir
46. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Uhur ense demektir
47. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 8 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir
48. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
49. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Önce
50. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
51. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Zalimler
52. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Şey

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ملأ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md), [شحن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%86.md), [حشد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%AF.md) |
| Zıt Kök | [فرغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%BA.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir kabı, boşluğu veya hacmi alabileceği son sınıra kadar doldurmak |
| Çekirdek Özet 2 | Karar verici hâkim zümrenin (ileri gelenler) toplumsal alanı doldurması ve cehennemin suçlularla dolması |
| Çekirdek Özet 3 | Bir hacmin veya otorite boşluğunun niteliksel ya da niceliksel azami yoğunluğa ulaşarak doyması |
| Kritik Hata Riski | Kökün Kur'an'daki ana terimsel türevi olan ileri gelenler heyetini salt soyut bir meclis sanıp, onların toplumsal alanı ve gözleri dolduran hegemonik baskı niteliğini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مل | Bir hacmi, süreyi veya zihni son sınırına kadar doldurma, doygunluk ve taşma noktasına getirme; nitekim [ملل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%84.md) doygunluktan bıkmayı, [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) bir alan üzerinde tam tasarruf ve kuşatmayı, [ملي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%8A.md) sürenin dolup uzamasını ifade eder | أ | Ani, kesin, kütlesel bir doluluğa ulaştırma; boşluğun tamamen kapanarak gözü ve hacmi somut biçimde kaplaması |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Bir boşluğu kaplayan kütlesel akışkanlık, hacimsel varlık ve yoğunluk |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hacmin yönlendirilmesi, bir sınır boyunca toplanması ve sevk edilmesi |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Hacmin sınırına dayanan baskı, doluluğun getirdiği otorite ve belirginleşme |
| ملأ | Kütlesel bir varlığın yönlendirilerek sınıra kadar dayanması ve baskın hale gelmesi | Bir kabın veya toplumsal alanın hacmini tamamen kaplayarak dışarıdan bakıldığında gözü bütünüyle dolduran güç |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kabın, tulumun, kuyunun veya vadinin su veya nesneyle ağzına kadar doldurulması; boşluğun tamamen giderilmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Abdüşşârık b. Abdil‘uzzâ el-Cühenî şiirinde heyet ve duruş doluluğu anlamında kullanmıştır: تَنَادَوْا يَا لَبَهْثَةَ إِذْ رَأَوْنَا / فَقُلْنَا أَحْسِنِي مَلأً جُهَيْنَا |
| Erken Arapça kullanım | Kitâbü'l-ʿAyn'da geçen kadim kullanımda kabilelerin istişare meclisini oluşturan ileri gelenleri: وَقَالَ لَهَا الأَمْلاَءُ مِنْ كُلِّ مَعْشَرٍ / وَخَيْرُ أَقَاوِيلِ الرِّجَالِ سَدِيدُهَا |

Kaynak: el-Halîl b. Ahmed, Kitâbü’l-ʿAyn; Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât; Lisânü’l-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde ملأ kökü, Proto-Sami ortak miras katmanına ait temel bir fiil köküdür. İbranicede mālē' (מָלֵא), Süryanicede mlā (ܡܠܳܐ) ve Akadcada malû(m) biçimlerinde tespit edilen kök, tüm bu dillerde bir hacmin, kabın veya zamanın dolması, tamamlanması, tam doyum noktasına erişmesi anlamını taşır. Fonetik denkliği bozulmadan korunan kök, Batı ve Doğu Sami kollarının tamamında hem somut bir kabın dolmasını hem de mecazi olarak yürek, göz veya günlerin dolup tamamlanmasını ifade eder. Arapçada bu ilksel anlam korunmakla birlikte, toplumsal dokuda gözü ve makamı dolduran, meclisi kaplayan otorite sahibi zümreye ad olarak verilmesiyle özgün bir sosyopolitik semantik genişleme kazanmıştır.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; Payne Smith Syriac Dictionary; The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kap, kuyu veya karın doluluğundan gözü dolduran heybete geçiş | Hacimsel doluluk anlamı doğrudan görme ve toplumsal etki alanına aktarılmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca malû(m), İbranice mālē', Süryanice mlā | Proto-Sami kök düzeyinde dolmak, doldurmak ve tamamlanmak ortak anlamıdır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Ge‘ez dilinde mal'a (doldu) | Güney Sami kolunda da aynı ses ve anlamla tam süreklilik gösterir | Güçlü |

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Koehler-Baumgartner, HALOT.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ملأ | Anlamlı | Doldurmak | Kabı son sınırına kadar doldurmak; ileri gelenler topluluğu | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [مأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%A3%D9%84.md) | Anlamlı | Bedenen semirmek, dolgunlaşmak | Bedenin et ve yağla dolup şişmanlaması hali | Kur'an'da geçmez; ortak doluluk çekirdeği |
| [لمأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%A3.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [لأم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A3%D9%85.md) | Anlamlı | Onarmak, birleştirmek, uyuşmak | Yarayı kapatıp birleştirmek; iki tarafı kaynaştırmak | Kur'an'da geçmez; boşluğu kapatma bağı |
| [أمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%84.md) | Anlamlı | Ummak, beklemek | Zihnin geleceğe dair bir beklentiyle dolup yönelmesi | Kur'an'da geçer |
| [الم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D9%84%D9%85.md) | Kök olarak oluşmayan | Hurûf-ı mukattaa | Müstakil üç harfli kök fiil yapısı değildir | Kur'an'da geçer |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ملأ | Merkez | Doluluk | Hacmin alabileceği azami seviyeye ulaşması ve boşluğu tamamen kapatması | Hem nesnel hem toplumsal alanı bütünüyle dolduran kütle |
| [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) | Komşu | Toplanma | Dağınık unsurların bir araya getirilmesi; hacmin dolması şart değildir | Birleşmeye odaklanır, sınıra dayanma zorunluluğu yoktur |
| [شحن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D9%86.md) | Komşu | Yükleme | Bir taşıt veya mekânı yük ve ağırlıkla doldurma | Özellikle gemi ve kapların kütleyle tıka basa yüklenmesi |
| [حشد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%AF.md) | Komşu | Yığma | İnsan veya araçların belirli bir maksatla bir noktaya yığılması | Eyleme yönelik seferberlik ve insan kalabalığı |
| [فرغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%BA.md) | Zıt | Boşalma | İçindeki unsurların tamamen çıkması, boşluk hali | Doluluğun ortadan kalkması ve hacmin serbest kalması |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ملأ | Doldurmak, ileri gelenler | Hacmin dolması ve gözü dolduran siyasi zümre | Kesin |
| Latince | Implere, plenitudo, optimates | Doldurmak, doluluk, seçkinler sınıfı | Fiil anlamını implere, toplumsal meclis anlamını optimates karşılar | Güçlü |
| İngilizce | To fill, plenitude, ruling elite | Doldurmak, tamlık, yönetici seçkinler | Nesnel doluluğu fill, Kur'an'daki sosyolojik terimi elite karşılar | Güçlü |
| Almanca | Füllen, Vollheit, die Vornehmen | Doldurmak, doluluk, ileri gelenler | Somut dolum eylemi ile toplumsal üst tabaka ayrımını verir | Güçlü |
| Fransızca | Remplir, plénitude, notables | Doldurmak, doluluk, ileri gelenler heyeti | Notables kavramı toplumu meşgul eden nüfuzlu zümreyi tam yansıtır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Lane's Arabic-English Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| اَلْمَلَأُ | Toplumun yönetici, nüfuzlu ve kibirli ileri gelenleri | Peygamberlere ilk karşı çıkan inkârcı siyasi elitler; el-A'râf [7:60](https://lisan.digital/tr/ayet/7:60.md), el-Mü'minûn [23:24](https://lisan.digital/tr/ayet/23:24.md) |
| اَلْمَلَأُ | İstişare ve karar heyeti | Hükümdarın danıştığı meclis veya devlet ricali; en-Neml [27:29](https://lisan.digital/tr/ayet/27:29.md), el-Kasas [28:20](https://lisan.digital/tr/ayet/28:20.md) |
| اَلْمَلَأُ الْأَعْلَى | Yüce melekler topluluğu | Göksel âlemde emirleri müzakere eden ruhanîler meclisi; Sâd [38:69](https://lisan.digital/tr/ayet/38:69.md), es-Sâffât [37:8](https://lisan.digital/tr/ayet/37:8.md) |
| مِلْءُ | Hacimce tam doluluk miktarı | Maddi bir kabın veya yerin alabileceği tüm miktar; Âl-i İmrân [3:91](https://lisan.digital/tr/ayet/3:91.md) |
| مَلَأَ / يَمْلَأُ | Mekânı tamamen doldurmak | Cehennemin suçlular ve cinlerle son sınırına kadar doldurulması; Hûd [11:119](https://lisan.digital/tr/ayet/11:119.md), Kâf [50:30](https://lisan.digital/tr/ayet/50:30.md) |
| مَالِئُونَ | İçini sonuna kadar dolduranlar | Karınlarını zakkum ağacıyla tıka basa dolduran cehennemlikler; el-Vâkı‘a [56:53](https://lisan.digital/tr/ayet/56:53.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi adalet ve ceza | Cehennemin dolması vaadinin cebir mi yoksa kesb mi ifade ettiği tartışması | Mekânın hak edilmiş azapla tamamen dolması |
| Fıkıh | Ceza ve şura hukuku | Toplumsal fesadı yöneten elebaşıların (mele') hükmü ve istişare meclisi | Karar verici otoritenin kurumsal sorumluluğu |
| Tefsir | Peygamber kıssaları | Peygamberlere ilk itiraz eden mele' zümresinin sosyopsikolojik karakteri | Statükoyu korumak için göz boyayan ve meclisi dolduran zümre |
| Hadis | Dua ve kozmoloji | Hamdin gökleri ve yeri doldurması (mil'e's-semâvât) ifadesi | İbadet ve övgünün tüm varlık alanını kaplaması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık alanı ve hesap | Doygunluk ve kuşatma | Hacmin hakikat veya inkârla dolması | İman veya isyan varlığı son sınırına kadar kaplar | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve kavramsal hacim | Kapasite doyumu | Bir kabın veya zihnin alabileceği azami yük | Boşluğun giderilip sistemin kütleyle dengelenmesi | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve iktidar erki | Otoriter seçkinler heyeti | Karar alma ve toplumsal alanı hegemonya ile doldurma | Gözleri ve makamları doldurarak muhalefeti ezme | Kesin |
| İktisadi | Servet ve kaynak dağılımı | Hacimsel tekel | Kaynakların belirli bir zümrenin elinde toplanması | Servetin toplumsal dolaşım alanını tıkayarak doldurması | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doygunluk ve hacimsel kapasite limiti | Bir eriyiğin çözebileceği maksimum madde sınırına ulaşması veya bir kabın sınır değerine kadar akışkanla yüklenmesi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Oligarşi ve elitler teorisi | Siyaset biliminde Pareto ve Michels'in oligarşinin tunç kanunu dediği, karar organlarını dolduran ayrıcalıklı azınlık | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Mele' kavramını yalnızca geçmiş kavimlerin meclis üyeleri veya soyut bir kabile şurası sayarak etkisizleştirmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Her çağda kamusal alanı, karar mekanizmalarını ve kitlelerin algısını dolduran, hakikatin görünmesini engelleyen hegemonik elitler |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Peygamberlerin mücadelesinin sosyolojik ve siyasal zeminini kavrayamamak; peygamber muhataplığını bireysel ahlaka indirgemek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın tarih felsefesini ve peygamberler ile statüko arasındaki çatışmanın sosyolojik omurgasını (mele' zümresini) doğrudan inşa eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Nûh, Hûd, Sâlih, Mûsâ ve Şuayb kıssalarındaki inkârcı zümre diyaloglarında ve cehennemin doluşunu anlatan eskatolojik ayetlerde. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'daki inkârın yalnızca soyut bir inançsızlık değil, toplumsal ve ekonomik alanı dolduran egemen sınıfların çıkar çatışması olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir kabın, çuvalın veya boşluğun içine nesne konularak alabileceği son sınıra kadar doldurulması, boş yer bırakılmaması.
- Soyut anlam: Bir mekânın, gözün, zihnin veya karar mekanizmasının belirli bir unsur tarafından tamamen kaplanıp kuşatılması, baskın kılınması.
- Sistematik karşılık: Bir sistemdeki potansiyel boşluğun fiilî kütle veya iktidar tarafından azami kapasite sınırına kadar tüketilmesi (doygunluk noktası).
- LaTeX modeli: $$V(t) \to V_{\max} \implies \lim_{t \to t_f} \rho(t) = 1$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $V(t)$ zamana bağlı dolan hacmi, $V_{\max}$ sistemin alabileceği azami kapasiteyi, $t_f$ doluluğun tamamlandığı son anı, $\rho(t)$ ise doluluk oranını (yoğunluğu) temsil eder. Hacim maksimum kapasiteye ulaştığında doluluk oranı 1 değerini alarak tam doygunluk ve taşma sınırını sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (40 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%84%D8%A3/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:246](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/2:246.md) — الْمَلَأِ

أَلَمْ تَرَ إِلَى الْمَلَأِ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ مِنْ بَعْدِ مُوسَى إِذْ قَالُوا لِنَبِيٍّ لَهُمُ ابْعَثْ لَنَا مَلِكًا نُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ هَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ أَلَّا تُقَاتِلُوا قَالُوا وَمَا لَنَا أَلَّا نُقَاتِلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَقَدْ أُخْرِجْنَا مِنْ دِيَارِنَا وَأَبْنَائِنَا فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ تَوَلَّوْا إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ

Meal (IK): Musa’dan sonra İsrailoğullarından bir cemaate bakmadın mı? Hani, onlar peygamberlerine bize bir hükümdar gönder ki, Allah yolunda savaşalım, dediler. Peygamberleri de: Üzerinize savaş farz edilir de ya savaşmazsanız? dedi. Onlar dediler ki: Biz Allah yolunda neden savaşmayalım? Hem yurtlarımızdan çıkarıldık, hem de oğullarımızdan (ayrıldık) . Fakat onların üzerine savaş farz edildiği vakit, içlerinden pek azı müstesna hep geri döndüler. Allah, zalimleri çok iyi bilendir.

### [Ali İmran 3:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/3:91.md) — مِلْءُ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَمَاتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِمْ مِلْءُ الْأَرْضِ ذَهَبًا وَلَوِ افْتَدَى بِهِ أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ

Meal (IK): Doğrusu küfredip de, kafir olarak ölenler, yeryüzü dolusu altını fidye verecek olsalar yine de hiç birinden kabul edilmez. Onlar için elim bir azab vardır. Ve onların hiç yardımcıları da yoktur.

### [Araf 7:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/7:18.md) — لَأَمْلَأَنَّ

قَالَ اخْرُجْ مِنْهَا مَذْءُومًا مَدْحُورًا لَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكُمْ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): Buyudu ki: Çık oradan, alçak ve kovulmuş olarak. Andolsun ki; onlardan kim, sana tabi olursa; cehennemi bütün sizden dolduracağım.

### [Araf 7:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/7:60.md) — الْمَلَأُ

قَالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِهِ إِنَّا لَنَرَاكَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Kavminden ileri gelenler de dedi ki: Biz seni apaçık bir sapıklık içinde görüyoruz.

### [Araf 7:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/7:66.md) — الْمَلَأُ

قَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ إِنَّا لَنَرَاكَ فِي سَفَاهَةٍ وَإِنَّا لَنَظُنُّكَ مِنَ الْكَاذِبِينَ

Meal (IK): Kavminin ileri gelenlerinden küfretmiş olanlar: Gerçekten biz, seni beyinsizlik içinde görüyoruz ve doğrusu biz, seni yalancılardan sanıyoruz, dediler.

### [Araf 7:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/7:75.md) — الْمَلَأُ

قَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِمَنْ آمَنَ مِنْهُمْ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ صَالِحًا مُرْسَلٌ مِنْ رَبِّهِ قَالُوا إِنَّا بِمَا أُرْسِلَ بِهِ مُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Onun kavminden büyüklük taslayan ileri gelenleri; kendilerine hor görünenlere içlerinden iman edenlere: Siz; Salih’in gerçekten Rabbı tarafından gönderilmiş olduğuna inanıyor musunuz? dediler. Onlar da dediler ki: Doğrusu biz, onunla gönderilene inanıyoruz.

### [Araf 7:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/7:88.md) — الْمَلَأُ

قَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لَنُخْرِجَنَّكَ يَاشُعَيْبُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَكَ مِنْ قَرْيَتِنَا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنَا قَالَ أَوَلَوْ كُنَّا كَارِهِينَ

Meal (IK): Kavminden büyüklük taslayan ileri gelenler dediler ki: Ey Şuayb; seni ve beraberindeki inanmış olanları, ya memleketimizden çıkarırız veya mutlaka bizim dinimize dönersiniz. Dedi ki: İstemezsek de mi?

### [Araf 7:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/7:90.md) — الْمَلَأُ

وَقَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لَئِنِ اتَّبَعْتُمْ شُعَيْبًا إِنَّكُمْ إِذًا لَخَاسِرُونَ

Meal (IK): Kavminden küfretmiş olan ileri gelenler dediler ki: Şuayb’a uyarsanız; andolsun ki siz, o zaman hüsrana uğrayanlardansınız.

### [Araf 7:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/7:103.md) — وَمَلَئِهِ

ثُمَّ بَعَثْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ مُوسَى بِآيَاتِنَا إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ فَظَلَمُوا بِهَا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ

Meal (IK): Sonra onların ardından Musa’yı ayetlerimizle Firavun’a ve erkanına gönderdik. Onlar buna karşı haksızlık ettiler. Bir bak ki; fesadçıların sonu nice oldu?

### [Araf 7:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/7:109.md) — الْمَلَأُ

قَالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِ فِرْعَوْنَ إِنَّ هَذَا لَسَاحِرٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Firavun’un kavminden ileri gelenler: Doğrusu bu, bilgin bir sihirbazdır, dediler.

### [Araf 7:127](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/7:127.md) — الْمَلَأُ

وَقَالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِ فِرْعَوْنَ أَتَذَرُ مُوسَى وَقَوْمَهُ لِيُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَيَذَرَكَ وَآلِهَتَكَ قَالَ سَنُقَتِّلُ أَبْنَاءَهُمْ وَنَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ وَإِنَّا فَوْقَهُمْ قَاهِرُونَ

Meal (IK): Firavun’un kavminin ileri gelenleri: Musa’yı ve kavmini yeryüzünde fesadçılık etsinler, seni de, tanrılarını da terketsinler diye mi bırakıyorsun? dediler. Dedi ki: Oğullarını öldürtürüz, kadınlarını sağ bırakırız. Elbette biz, onları ezicileriz.

### [Yunus 10:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/10:75.md) — وَمَلَئِهِ

ثُمَّ بَعَثْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ مُوسَى وَهَارُونَ إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ بِآيَاتِنَا فَاسْتَكْبَرُوا وَكَانُوا قَوْمًا مُجْرِمِينَ

Meal (IK): Bunlardan sonra Musa ile Harun’u ayetlerimizle Firavun’a ve erkanına gönderdik. İnanmayı kibirlerine yediremediler. Zaten günahkar bir topluluktular.

### [Yunus 10:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/10:83.md) — وَمَلَئِهِمْ

فَمَا آمَنَ لِمُوسَى إِلَّا ذُرِّيَّةٌ مِنْ قَوْمِهِ عَلَى خَوْفٍ مِنْ فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِمْ أَنْ يَفْتِنَهُمْ وَإِنَّ فِرْعَوْنَ لَعَالٍ فِي الْأَرْضِ وَإِنَّهُ لَمِنَ الْمُسْرِفِينَ

Meal (IK): Firavun ve erkanının kendilerine fenalık yapmasından korktuklarından, kavminin bir kısım gençleri dışında kimse Musa’ya iman etmedi. Çünkü Firavun, yeryüzünde çok ululanan ve gerçekten aşırı gidenlerdendi.

### [Yunus 10:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/10:88.md) — وَمَلَأَهُ

وَقَالَ مُوسَى رَبَّنَا إِنَّكَ آتَيْتَ فِرْعَوْنَ وَمَلَأَهُ زِينَةً وَأَمْوَالًا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا رَبَّنَا لِيُضِلُّوا عَنْ سَبِيلِكَ رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ وَاشْدُدْ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُوا حَتَّى يَرَوُا الْعَذَابَ الْأَلِيمَ

Meal (IK): Musa dedi ki: Rabbımız, doğrusu sen Firavun’a ve erkanına bu dünyada hayatında süsler ve mallar verdin. Rabbımız; Senin yolundan insanları saptırsınlar diye mi? Rabbımız; mallarını yok et, onların kalblerini sık. Çünkü onlar, elim azabı görmedikçe iman etmezler.

### [Hud 11:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/11:27.md) — الْمَلَأُ

فَقَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ مَا نَرَاكَ إِلَّا بَشَرًا مِثْلَنَا وَمَا نَرَاكَ اتَّبَعَكَ إِلَّا الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِيَ الرَّأْيِ وَمَا نَرَى لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍ بَلْ نَظُنُّكُمْ كَاذِبِينَ

Meal (IK): Bunun üzerine kavminden küfredenlerin elebaşları dediler ki: Biz, senin ancak kendimiz gibi bir insan olduğunu görüyoruz. İçimizde sadece ayak takımının, başlangıçta düşünmeden sana uydukları gözümüzün önündedir. Sizin bize üstün bir meziyyetinizi görmüyoruz. Aksine biz, sizi yalancılar sanıyoruz.

### [Hud 11:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/11:38.md) — مَلَأٌ

وَيَصْنَعُ الْفُلْكَ وَكُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ مَلَأٌ مِنْ قَوْمِهِ سَخِرُوا مِنْهُ قَالَ إِنْ تَسْخَرُوا مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنْكُمْ كَمَا تَسْخَرُونَ

Meal (IK): Gemiyi yapmaya başladı. Kavminin ileri gelenleri yanına uğradıkça onunla eğlenirlerdi. O da dedi ki: Bizimle alay ediyorsunuz ama, sizin alay ettiğiniz gibi biz de sizinle alay edeceğiz.

### [Hud 11:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/11:97.md) — وَمَلَئِهِ

إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ فَاتَّبَعُوا أَمْرَ فِرْعَوْنَ وَمَا أَمْرُ فِرْعَوْنَ بِرَشِيدٍ

Meal (IK): Yine de onlar Firavun’un emrine uydular. Oysa Firavun’un emri hiç de doğru değildi.

### [Hud 11:119](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/11:119.md) — لَأَمْلَأَنَّ

إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ وَلِذَلِكَ خَلَقَهُمْ وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): Esasen onları bunun için yaratmıştır. Rabbının rahmet ettikleri müstesnadır. Bununla beraber, Rabbının şu sözü de tamamen yerine gelmiştir: Şüphesiz ki Ben, cehennemi hep insan ve cinn ile dolduracağım.

### [Yusuf 12:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/12:43.md) — الْمَلَأُ

وَقَالَ الْمَلِكُ إِنِّي أَرَى سَبْعَ بَقَرَاتٍ سِمَانٍ يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌ وَسَبْعَ سُنْبُلَاتٍ خُضْرٍ وَأُخَرَ يَابِسَاتٍ يَاأَيُّهَا الْمَلَأُ أَفْتُونِي فِي رُؤْيَايَ إِنْ كُنْتُمْ لِلرُّؤْيَا تَعْبُرُونَ

Meal (IK): Hükümdar dedi ki: Ben gördüm ki; yedi semiz ineği yedi zayıf inek yemektedir. Yedi yeşil başak ve bir o kadar da kurumuş başak. Ey ileri gelenler; eğer rüya yorumlayabiliyorsanız şu benim rüyamın anlamını söyleyin.

### [Kehf 18:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/18:18.md) — وَلَمُلِئْتَ

وَتَحْسَبُهُمْ أَيْقَاظًا وَهُمْ رُقُودٌ وَنُقَلِّبُهُمْ ذَاتَ الْيَمِينِ وَذَاتَ الشِّمَالِ وَكَلْبُهُمْ بَاسِطٌ ذِرَاعَيْهِ بِالْوَصِيدِ لَوِ اطَّلَعْتَ عَلَيْهِمْ لَوَلَّيْتَ مِنْهُمْ فِرَارًا وَلَمُلِئْتَ مِنْهُمْ رُعْبًا

Meal (IK): Onlar uykuda iken; sen, onları uyanık sanırdın. Biz, onları sağa ve sola döndürüyorduk. Köpekleri de dirseklerini eşiğe uzatmıştı. Onları görsen; için korkuyla dolar, geri dönüp kaçardın.

### [Müminun 23:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/23:24.md) — الْمَلَأُ

فَقَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ مَا هَذَا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُرِيدُ أَنْ يَتَفَضَّلَ عَلَيْكُمْ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَأَنْزَلَ مَلَائِكَةً مَا سَمِعْنَا بِهَذَا فِي آبَائِنَا الْأَوَّلِينَ

Meal (IK): Bunun üzerine kavminin önde gelen kafirlerinden bir grup dediler ki: Bu, sizin gibi bir insandan başka bir şey değildir. Sizden üstün olmak istiyor. Şayet Allah dilemiş olsaydı; melekler indirirdi. İlk atalarımızdan da böyle bir şey işitmedik.

### [Müminun 23:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/23:33.md) — الْمَلَأُ

وَقَالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِهِ الَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِلِقَاءِ الْآخِرَةِ وَأَتْرَفْنَاهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا مَا هَذَا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يَأْكُلُ مِمَّا تَأْكُلُونَ مِنْهُ وَيَشْرَبُ مِمَّا تَشْرَبُونَ

Meal (IK): Onun kavminden; kendilerine dünya hayatında rızık verdiğimiz halde küfr ederek ahirete kavuşmayı yalanlayan ileri gelenler dediler ki: Bu, sizin gibi bir beşerden başka bir şey değildir. Sizin yediklerinizden yiyor, içtiklerinizden içiyor.

### [Müminun 23:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/23:46.md) — وَمَلَئِهِ

إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ فَاسْتَكْبَرُوا وَكَانُوا قَوْمًا عَالِينَ

Meal (IK): Firavun’a ve erkanına. Bunun üzerine büyüklük tasladılar. Zaten mağrur bir topluluktular.

### [Şuara 26:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/26:34.md) — لِلْمَلَأِ

قَالَ لِلْمَلَأِ حَوْلَهُ إِنَّ هَذَا لَسَاحِرٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Çevresinde bulunan ileri gelenlere dedi ki: Şüphesiz bu, belletilmiş bir büyücüdür.

### [Neml 27:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/27:29.md) — الْمَلَأُ

قَالَتْ يَاأَيُّهَا الْمَلَأُ إِنِّي أُلْقِيَ إِلَيَّ كِتَابٌ كَرِيمٌ

Meal (IK): Dedi ki: Ey ileri gelenler; gerçekten bana çok şerefli bir mektup bırakıldı.

### [Neml 27:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/27:32.md) — الْمَلَأُ

قَالَتْ يَاأَيُّهَا الْمَلَأُ أَفْتُونِي فِي أَمْرِي مَا كُنْتُ قَاطِعَةً أَمْرًا حَتَّى تَشْهَدُونِ

Meal (IK): Dedi ki: Ey ileri gelenler, vereceğim emir hakkında bana görüşünüzü söyleyin. Siz, benim yanımda bulunmadıkça bir iş hakkında kesin bir hüküm veremem.

### [Neml 27:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/27:38.md) — الْمَلَأُ

قَالَ يَاأَيُّهَا الْمَلَأُ أَيُّكُمْ يَأْتِينِي بِعَرْشِهَا قَبْلَ أَنْ يَأْتُونِي مُسْلِمِينَ

Meal (IK): Dedi ki: Ey ileri gelenler; kendileri bana müslüman olarak gelmeden önce hanginiz onun tahtını bana getirebilir?

### [Kasas 28:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/28:20.md) — الْمَلَأَ

وَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ يَسْعَى قَالَ يَامُوسَى إِنَّ الْمَلَأَ يَأْتَمِرُونَ بِكَ لِيَقْتُلُوكَ فَاخْرُجْ إِنِّي لَكَ مِنَ النَّاصِحِينَ

Meal (IK): Şehrin öte başından koşarak bir adam geldi ve dedi ki: Ey Musa; ileri gelenler, seni öldürmek için aralarında görüşüyorlar. Hemen çık git, doğrusu ben, sana öğüt verenlerdenim.

### [Kasas 28:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/28:32.md) — وَمَلَئِهِ

اسْلُكْ يَدَكَ فِي جَيْبِكَ تَخْرُجْ بَيْضَاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ وَاضْمُمْ إِلَيْكَ جَنَاحَكَ مِنَ الرَّهْبِ فَذَانِكَ بُرْهَانَانِ مِنْ رَبِّكَ إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ

Meal (IK): Elini koynuna sok, lekesiz bembeyaz çıksın. Ellerini kendine çek, korkun kalmasın. Bu ikisi, Firavun ve erkanına karşı Rabbından iki burhandır. Doğrusu onlar, fasıklar güruhudur, denildi.

### [Kasas 28:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/28:38.md) — الْمَلَأُ

وَقَالَ فِرْعَوْنُ يَاأَيُّهَا الْمَلَأُ مَا عَلِمْتُ لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرِي فَأَوْقِدْ لِي يَاهَامَانُ عَلَى الطِّينِ فَاجْعَلْ لِي صَرْحًا لَعَلِّي أَطَّلِعُ إِلَى إِلَهِ مُوسَى وَإِنِّي لَأَظُنُّهُ مِنَ الْكَاذِبِينَ

Meal (IK): Firavun da dedi ki: Ey ileri gelenler; sizin, benden başka bir tanrınız olduğunu bilmiyorum. Ey Haman; haydi, benim için çamurun üzerinde ateş yak da, bana büyük bir kule yap. Çıkar da belki Musa’nın tanrısını görürüm. Doğrusu onu yalancılardan sanıyorum.

### [Secde 32:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/32:13.md) — لَأَمْلَأَنَّ

وَلَوْ شِئْنَا لَآتَيْنَا كُلَّ نَفْسٍ هُدَاهَا وَلَكِنْ حَقَّ الْقَوْلُ مِنِّي لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): Eğer Biz isteseydik; herkesi elbette hidayete erdirirdik. Fakat: Cehennemi tamamen cinn ve insanlarla dolduracağım, diye Benden hak söz sadır olmuştur.

### [Saffat 37:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/37:8.md) — الْمَلَأِ

لَا يَسَّمَّعُونَ إِلَى الْمَلَأِ الْأَعْلَى وَيُقْذَفُونَ مِنْ كُلِّ جَانِبٍ

Meal (IK): Onlar Mele-i Ala’yı dinleyemezler ve her yönden sürülerek atılırlar.

### [Saffat 37:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/37:66.md) — فَمَالِئُونَ

فَإِنَّهُمْ لَآكِلُونَ مِنْهَا فَمَالِئُونَ مِنْهَا الْبُطُونَ

Meal (IK): Onlar muhakkak ondan yiyecekler ve karınlarını onunla dolduracaklardır.

### [Sad 38:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/38:6.md) — الْمَلَأُ

وَانْطَلَقَ الْمَلَأُ مِنْهُمْ أَنِ امْشُوا وَاصْبِرُوا عَلَى آلِهَتِكُمْ إِنَّ هَذَا لَشَيْءٌ يُرَادُ

Meal (IK): Onların elebaşlarından bir grup; yürüyün ve tanrılarınız üzerinde direnin. Şüphesiz ki bu; sizden istenen bir şeydir, diyerek çıkıp gittiler.

### [Sad 38:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/38:69.md) — بِالْمَلَأِ

مَا كَانَ لِيَ مِنْ عِلْمٍ بِالْمَلَأِ الْأَعْلَى إِذْ يَخْتَصِمُونَ

Meal (IK): Mele-i A’la’da olan tartışmalar hakkında benim bir bilgim yoktur.

### [Sad 38:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/38:85.md) — لَأَمْلَأَنَّ

لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكَ وَمِمَّنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): Muhakkak cehennemi seninle ve onlardan sana uyanların hepsiyle dolduracağım.

### [Zuhruf 43:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/43:46.md) — وَمَلَئِهِ

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِآيَاتِنَا إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ فَقَالَ إِنِّي رَسُولُ رَبِّ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, Musa’yı da ayetlerimizle Firavun’a ve erkanına göndermiştik. Ve demişti ki: Şüphesiz ben, alemlerin Rabbının elçisiyim.

### [Kaf 50:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/50:30.md) — امْتَلَأْتِ

يَوْمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ هَلِ امْتَلَأْتِ وَتَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ

Meal (IK): O gün cehenneme: Doldun mu? deriz. O da: Daha var mı? der.

### [Vakıa 56:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/56:53.md) — فَمَالِئُونَ

فَمَالِئُونَ مِنْهَا الْبُطُونَ

Meal (IK): Karınlarınızı dolduracaksınız hep ondan.

### [Cin 72:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/ayet/72:8.md) — مُلِئَتْ

وَأَنَّا لَمَسْنَا السَّمَاءَ فَوَجَدْنَاهَا مُلِئَتْ حَرَسًا شَدِيدًا وَشُهُبًا

Meal (IK): Doğrusu biz; göğü yokladık da, onu sert bekçiler ve alevlerle doldurulmuş bulduk.

## Sözlükler (11)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen çuval demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الّلام والميم و و ا ي ء معهما
ل و م، م ل و، م و ل، و ل م، ل م ي، م ل ي، م ي ل، ل م أ، ل أ م، م ل أ، أ ل م، أ م ل مستعملات
لوم:
اللَّوْم: المَلامةُ، والفعْلُ: لامَ يَلومُ. ورَجُلٌ مَلُومٌ ومَليم: قد استحقّ اللَّوْم. واللَّوْماءُ: المَلامةُ، قال:
ألا يا جارتي غُضِّي		عن اللَّوْماءِ والعَذْلِ
واللَّوْمةُ: الشَّهْدةُ.
واللاّمة، بلا همزٍ، واللاّم: الهَوْلُ، قال:
ويَكادُ من لامٍ يَطـيرُ فُـؤادُهـا		إن صاح مُكّاءُ الضُّحَى المُتَنَكِّسَ
ملو:
المُلاوةُ: مُلاوةُ العَيْش، تقول: إنّه لفي مُلاوةٍ من عَيْشٍ، أي: أُمْلِيَ له، ومن ذلك قيل: تملّى فلانٌ، واللَّهُ تبارك وتَعالى يُملي لمن يشاء فيؤجّله في الخفض والسّعة والأَمْن، قال: مُلاوةً مُلِّئتها كأنِّي ضاربُ صَنْجَيْ نَشْوةٍ مُغَنِّي والمَلَوان: اللّيلُ والنّهار. والمُلاوةُ: فلاة ذات حَرٍّ وسَرابٍ، وأَمْلَيْت الكتاب: لغة في أمللت.
مول:
المال: معروفٌ. وجمعُهُ: أموال. وكانت أموال العرب: أنعامهم.
ورجل مالٌ، أي: ذو مالٍ، والفِعْل: تَمَوَّل.
والمَوْلةُ: اسمُ العَنْكَبُوت.
ولم:
الوليمةُ: طعام يُتَّخَذ على عُرْسٍ، والفِعْل: أَوْلَمَ يُولِمُ.
لمي:
اللَّمَى، مقصور: من الشَّفة اللَّمْياء، وهي اللّطيفة القليلة الدّم، والنّعت: أَلْمَى ولمياء. وكذلك: لثةٌ لمياء، قليلة اللّحْم والدّم، قال ذو الرّمّة:
لمياءُ في شَفَتَيها حوّةٌ لَعَـسٌ		وفي اللِّثات وفي أنيابها شَنَبُ
ملي:
المَلِيُّ: الهويُّ من الدّهر وهو الحين الطّويل من الزّمان، ولم أسمع منه فِعْلاً ولا جَمْعاً.
والإملاءُ: هو الإملالُ على الكاتب.
ميل:
المَيْلُ: مصدر مالَ يَميل، وهو مائل.. والمَيَل: مصدر الأميل، مَيِل يَمْيَلُ مَيَلاً وهو أَمْيَل.
والمَيْلاء منْ الرّمل: عُقْدَةٌ ضَخْمةٌ مُعْتَزِلة.
والمِيلُ: مَنارٌ يُبْنَى للمُسافِر في أنْشاز الأَرْضِ وأَشْرافها.. والمِيلُ أيضاً: المِكْحال.
والأَمْيل من الرِّجال: الجبان، وهو في تفسير الأعْراب: الذي لا تُرْس معه.
لمأ:
أَلْمَأَ اللِّصُّ على الشّيء فذهب به، أي: وقع عليه ووثب.
والأَرْضُ إذا عهدتَ فيها حُفَراً، ثُمَّ رأيتها قد استوت قلت: تَلَمَّأت، قال:
وللأرض كم من صالحٍ قد تَلَمَّأَتْ		عليه فوارَتْهُ بلـمّـاعةٍ قَـفْـرِ
لأم:
اللَّئِيمُ: مصدرُه اللُّؤْم والَّلآمةُ، والفِعْلُ: لَؤُم يَلْؤُمُ.
والَّلأْمةُ: الدِّرْعُ.. تقول: استلأم الرَّجلُ، أي: لَبِسَ َلأْمَتهُ.
والَّلأْمُ من كلّ شَيءٍ: الشّديدُ.
وإذا اتّفق الشّيئان قيل: الْتَأَما.. وأَْلأَمتُ الجُرْحَ بالدّواء.. وأَْلأَمْتُ القُمْقُمَ أو الشّيء، إذا سَدَدْتَ صُدُوعَهُ.
وريشٌ لُؤامٌ: إِذا كان رِيَش به السَّهْم فالْتَأَم الظَّهران ووافق بَعْضُه بعضاً، قال:
يقلِّب سَهْماً راشَهُ بمَـنـاكـبٍ		ظُهارٍ لُؤامٍ فهو أَعْجَفُ شارِفُ
ملأ:
الملأ: جماعةٌ من النّاس يجتمعون ليتشاوروا ويتحادثوا، والجميع: الأَمْلاء، قال:
وقال لها الأَمْلاءُ من كل مَعْشَرٍ		وخيرُ أقاويلِ الرِّجالِ سَديدُهـا
ومالأتُ فلاناً على الأمر، أي: كنت معه في مشورته. والممالأَة: المعاونة: مالأت على فلان، أي: عاونت عليه.
ويقال: ما كان هذا الأمرُ عن ملأٍ منّا، أي: عن تشاور واجتماع.
والمَلْءُ: من الامتلاء، والمِلءُ: الاسم، ملأته فامتلأ، وهو ملآنٌ مملوءٌ مُمْتلِىءٌ مَلِيءٌ.. وشابٌ ما لِىءُ العَيْن حُسْناً، قال: بهَجْمةٍ تَمْلأُ عَيْنَ الحاسِدِ والمُلأَةُ: ثِقَلٌ يأخذ في الرّأس كالزُّكام من امتلاء المَعِدةِ، فالرّجلُ منه مملوءٌ.. والمُلأَة: كِظّةٌ من كثرة الأكل.. والمُلأةَ:ُ فلاةٌ ذات حرّ وسراب، ويُجْمَعُ: مُلاً، مقصور.
والمُلاءةُ: الرَّيْطةُ، والجميعُ: المُلاءُ.. والمَلاءةُ: مصدر المليء الغنيّ الذي عنده ما يؤدّى، مَلْؤَ يَمْلُؤُ مَلاءَةً فهو مَليءٌ. وقَومٌ مُلآءٌ على فُعَلاء، ومن خَفَّفَ قال: مُلاءُ.
ألم:
الأَلَمُ: الوَجَعُ، والمُؤْلم: المُوجِعُ. والفِعْلُ: أَلِمَ يَأْلَمُ أَلَماً فهو: أَلِمٌ. والمجاوز: آلَمَ يُؤلِمُ إيلاماً، فهو مؤلِمٌ.
أمل:
الأَمَلُ: الرَّجاءُ، تقول: أَمَلْتُهُ آمُلُهُ، وأَمَّلْتُه أؤمّله تأميلا.
والتَّأَمُّل: التَّثَبُّتُ في النّظر، قال:
تأمّلْ خليلي هل تَرَى من ظَعائنٍ		تحمّلْنَ بالعَلْياءِ من فَوْق جُرْثُـمِ
والأَمِيل: حَبْلٌ من الرَّمْلِ معتزل، على تقدير فَعِيل، قال يصف الثَّوْر: فانصاع مَذْعُوراً وما تَصَدّفا
كالبَرْقِ يَجْتازُ أَمِيلاً أَعْرَفا وقال بعضُهم: أراد: الأَمْيَل فخفّف.

##### Türkçe

باب **الّلام** والميم و و ا ي ء معهما
**ل و م**، **م ل و**، **م و ل**، **و ل م**، **ل م ي**، **م ل ي**، **م ي ل**، **ل م أ**، **ل أ م**، **م ل أ**، **أ ل م**، **أ م ل** kullanılagelenlerdir.

**لوم**:
**اللَّوْم**: kınama; fiil: **لامَ يَلومُ**. Ve **مَلُومٌ** ve **مَليم** bir adam: **اللَّوْم**’u hak etmiş demektir. Ve **اللَّوْماءُ**: kınama; dedi ki:
Dikkat et ey komşum, kıs
**اللَّوْماءِ** ve azarlamadan.
Ve **اللَّوْمةُ**: şehadet.
Ve hemzesiz olarak **اللاّمة** ve **اللاّم**: dehşet; dedi ki:
Ve neredeyse bir **لامٍ**’dan onun kalbi uçar,
sabahın ters dönmüş **مُكّاءُ**’su bağırınca.

**ملو**:
**المُلاوةُ**: geçimin **مُلاوةُ**’si; dersin ki: “O, geçimden bir **مُلاوةٍ** içindedir”, yani: ona mühlet verilmiştir; bundan dolayı “Falanca **تملّى** etti” denilmiştir. Ve Allah Tebâreke ve Teâlâ dilediğine mühlet verir de onu alçaklıkta, genişlikte ve emniyette erteletir; dedi ki:
Bir **مُلاوةً** ki onu doldurdum; sanki ben,
neşenin iki ziline vuran bir şarkıcıyım.
Ve **المَلَوان**: gece ve gündüz. Ve **المُلاوةُ**: sıcak ve serap sahibi bir çöl düzlük. Ve “Kitabı **أَمْلَيْت**”: **أمللت**’te bir dildir (bir söyleyiştir).

**مول**:
**المال**: bilinen (şey). Çoğulu: **أموال**. Arapların malları: onların davarlarıydı.
Ve **مالٌ** bir adam, yani: mal sahibi; fiil: **تَمَوَّل**.
Ve **المَوْلةُ**: örümceğin adı.

**ولم**:
**الوليمةُ**: düğün üzerine yapılan yemek; fiil: **أَوْلَمَ يُولِمُ**.

**لمي**:
**اللَّمَى** (maksur): **الشَّفة اللَّمْياء**’dan; o, az kanlı ince (dudak)tır; sıfat: **أَلْمَى** ve **لمياء**. Yine: **لثةٌ لمياء**: az etli ve kanlı; Zû’r-Rumme dedi ki:
**لمياءُ**: iki dudağında esmerlik, tatlı bir karalık;
ve diş etlerinde ve köpek dişlerinde bir parlaklık.

**ملي**:
**المَلِيُّ**: dehrden (zamanın akışından) bir süre; o, zamandan uzun vakittir. Ondan bir fiil de bir çoğul da işitmedim.
Ve **الإملاءُ**: yazıcıya **الإملالُ**’dır.

**ميل**:
**المَيْلُ**: **مالَ يَميل**’in mastarıdır; o, eğilen (şey)dir. Ve **المَيَل**: **الأميل**’in mastarıdır; **مَيِل يَمْيَلُ مَيَلاً** ve o **أَمْيَل**’dir.
Ve kumdan **المَيْلاء**: ayrık büyük bir düğüm.
Ve **المِيلُ**: yolcu için yerin tümseklerinde ve yükseklerinde yapılan bir işaret direği.. Ve **المِيلُ** ayrıca: sürme çekme aleti.
Ve erkeklerden **الأَمْيل**: korkak; ve bedevîlerin açıklamasında: yanında kalkan bulunmayan kimsedir.

**لمأ**:
Hırsız, şeye **أَلْمَأَ** etti de onunla gitti; yani: onun üzerine düştü ve atıldı.
Ve yer: onda çukurlar gördüğün zaman, sonra onu dümdüz olmuş görürsen “**تَلَمَّأت**” dersin; dedi ki:
Ve yerin, nice salih (kimse) vardır ki **تَلَمَّأَتْ**
onun üzerine; sonra onu, ıssız bir parıltılı (yer)de gizledi.

**لأم**:
**اللَّئِيمُ**: masdarı **اللُّؤْم** ve **الَّلآمةُ**’dır; fiil: **لَؤُم يَلْؤُمُ**.
Ve **الَّلأْمةُ**: zırh.. dersin ki: adam **استلأم** etti, yani: **لأْمَتهُ**’ni giydi.
Ve her şeyden **الَّلأْمُ**: şiddetli (olan)dır.
Ve iki şey uyuştuğu zaman “**الْتَأَما**” denir.. Ve yarayı ilaçla **أَْلأَمتُ**.. Ve **القُمْقُمَ**’u yahut şeyi **أَْلأَمْتُ**, yarıklarını kapattığın zaman.
Ve **ريشٌ لُؤامٌ**: okta tüy bulunduğu zaman; iki yan (tüy) birleşti ve bir kısmı bir kısmına uydu; dedi ki:
Omuzlarla tüylediği bir oku çevirip durur;
uyumlu iki yan (tüy) ile; o ise zayıf, yaşlı bir devedir.

**ملأ**:
**الملأ**: danışmak ve konuşmak için toplanan insan topluluğu; hepsi: **الأَمْلاء**; dedi ki:
Ve ona her topluluktan **الأَمْلاءُ** dedi ki:
erkeklerin sözlerinin en hayırlısı, en isabetli olanıdır.
Ve “Falancayla iş üzerine **مالأتُ**”, yani: onun meşveretinde onunla birlikte oldum. Ve **الممالأَة**: yardımlaşma: “Falancaya karşı **مالأت**”, yani: ona karşı yardım ettim.
Ve denir ki: “Bu iş bizden bir **ملأٍ**’dan olmadı”, yani: bir danışma ve toplanmadan (olmadı).
Ve **المَلْءُ**: dolmaktan (türemiştir); **المِلءُ**: isimdir. Onu doldurdum da doldu; o, **ملآنٌ** **مملوءٌ** **مُمْتلِىءٌ** **مَلِيءٌ**’dür.. Ve “güzellikçe gözü dolduran bir genç”; dedi ki: “Kıskananın gözünü dolduran bir toplulukla.”
Ve **المُلأَةُ**: midenin dolmasından, nezle gibi başta tutan bir ağırlıktır; adam ondan **مملوءٌ**’dur.. Ve **المُلأَة**: çok yemekten bir tıka basa dolma.. Ve **المُلأةَ**: sıcak ve serap sahibi bir çöl düzlük; çoğulu: **مُلاً** (maksur).
Ve **المُلاءةُ**: **الرَّيْطةُ** (bir tür örtü); hepsi: **المُلاءُ**.. Ve **المَلاءةُ**: edası (ödemesi) yanında olan zengin **المليء**’in masdarıdır: **مَلْؤَ يَمْلُؤُ مَلاءَةً**; o da **مَليءٌ**’dür. Ve “**مُلآءٌ**” bir kavim, **فُعَلاء** vezni üzerinedir; hafifleten (tahfif eden) ise “**مُلاءُ**” dedi.

**ألم**:
**الأَلَمُ**: ağrı; **المُؤْلم**: ağrıtan. Fiil: **أَلِمَ يَأْلَمُ أَلَماً**; o da: **أَلِمٌ**’dir. Ve müteaddîsi: **آلَمَ يُؤلِمُ إيلاماً**; o da **مؤلِمٌ**’dir.

**أمل**:
**الأَمَلُ**: ümit; dersin ki: **أَمَلْتُهُ آمُلُهُ**; ve **أَمَّلْتُه أؤمّله تأميلا**.
Ve **التَّأَمُّل**: bakışta sağlamca durup düşünmedir; dedi ki:
Düşün ey iki dostum; görüyor musun bir göçenler (kervanı) ki
yüklenip **بالعَلْياءِ**’da **فَوْق جُرْثُـمِ**’in üstünden gittiler.
Ve **الأَمِيل**: kumdan ayrık bir kum şeridi; **فَعِيل** takdiri üzerinedir; boğayı vasfederek dedi ki: “Derken ürkmüş olarak yöneldi ve sapmadı;
şimşek gibi, yeleli bir **أَمِيلاً**’ı aşar.” Ve bazısı dedi ki: “Muradı: **الأَمْيَل** idi; sonra hafifletti.”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

المَلءُ بالفتح: مصدر مَلأتُ الإناءَ فهو مملوءٌ. ودَلْوٌ مَلآى على فَعْلى، وكوزٌ مَلآنُ. والمِلءُ بالكسر: اسم ما يأخذه الإناءُ إذا امْتَلأَ. ويقال: مِلأهُ ومِلأَيْهِ وثلاثة أمْلائِهِ. وامتلأ الشيءُ وتَمَلأََّ بمعنى. يقال: تَمَلأتُ من الطعام والشراب. وتَمَلأَ فلانٌ غيظاً. وأمْلأتُ النزْعَ في القَوسِ، إذا شَدَدْتَ النَزعَ فيها. والمُلأة بالضم: الزُكامُ، ومُلِئَ الرجل وأمْلأهُ الله، أي أزْكَمَهُ، فهو مملوء على غير قياس يُحْمَلُ على مُلِئَ. ومَلُؤَ الرجلُ: صار مَليئاً أي ثِقَةً، فهو غَنِيٌّ مَليءٌ بيِّنُ الملاءَةِ، ممدودان. والمُلاءةُ، بالضم ممدودٌ: الرَيطة، والجمع مُلاء. أبو زيد: مالأتُهُ على الأمر مُمالأَةً: ساعدته عليه وشايَعْتُهُ. وتَمالَؤوا على الأمر: اجتمعوا عليه. والمَلأَ: الجماعةُ. وقول الشاعر:
وتَحَدَّثوا مَلأً لتُصْبِحَ أُمَّنـا		عَذْراءَ لا كَهْلٌ ولا مَوْلودُ
أي: تَشاوَروا مُتمالئينَ على ذلك ليقتلونا أجمعين، فتصبحَ أمُّنا كنها لم تَلِدْ. والملأُ أيضاً: الخُلُقُ. يقال: ما أحسنَ مَلأَ بني فلانٍ، أي: عِشْرَتَهُم وأخلاقَهُم. قال الشاعر:
تَنادَوا يالَ بُهْثَةَ إذ رَأوْنافقلنا أحْسِني مَلأَ جُهَيْنا
والجمع أمْلاءٌ.

##### Türkçe

**المَلءُ** (fetha ile): “Ben kabı doldurdum”un masdarıdır; o da **مملوءٌ**dur. Ve **دَلْوٌ مَلآى** “فَعْلى” vezni üzerinedir; ve **كوزٌ مَلآنُ**.

Ve **المِلءُ** (kesra ile): kap dolduğu zaman kabın aldığı şeyin adıdır. Ve denilir: **مِلأهُ** ve **مِلأَيْهِ** ve “üç **أمْلائِهِ**”.

Ve şey **امْتَلأَ** ve **تَمَلأََّ** (aynı anlamdadır). Denilir: “Yemek ve içecekten **تَمَلأتُ**.” Ve “Falanca öfkeyle **تَمَلأَ**.”

Ve “Yayda çekişi sıktığın zaman” **أمْلأتُ** “çekişi” **النزْعَ** “yayda” **في القَوسِ**.

Ve **المُلأة** (damme ile): nezledir. Ve adam **مُلِئَ** oldu ve Allah onu **أمْلأهُ**; yani onu **أزْكَمَهُ** (nezle etti); o da kıyas dışı olarak **مملوء**dur; **مُلِئَ** üzerine hamledilir.

Ve adam **مَلُؤَ**: **مَليئاً** oldu; yani güvenilir (ثِقَةً) oldu; o da “zengin, güvenilir” **غَنِيٌّ مَليءٌ**dür; **الملاءَةِ**si açık-seçiktir; ikisi de meddlidir.

Ve **المُلاءةُ** (damme ile, meddlidir): **الرَيطة** (bir tür örtü/giysi); çoğulu **مُلاء**dır.

Ebû Zeyd: “İş üzerinde ona **مالأتُهُ** **مُمالأَةً**”: onda ona yardım ettim ve ona uydum.

Ve “İş üzerinde **تَمالَؤوا**”: onun üzerinde toplandılar.

Ve **المَلأَ**: topluluktur. Şairin sözü:
وتَحَدَّثوا مَلأً لتُصْبِحَ أُمَّنـا		عَذْراءَ لا كَهْلٌ ولا مَوْلودُ
Yani: “Bizi hep birden öldürmek için bunun üzerinde birbirleriyle birleşmiş olarak danıştılar; böylece annemiz, sanki doğurmamış gibi olsun.”

Ve **الملأُ** ayrıca: huydur. Denilir: “Falancanın oğullarının **مَلأَ**ı ne güzeldir”; yani onların ünsiyeti ve huyları. Şair dedi ki:
تَنادَوا يالَ بُهْثَةَ إذ رَأوْنافقلنا أحْسِني مَلأَ جُهَيْنا
Çoğulu **أمْلاءٌ**dur.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الملأ: جماعة يجتمعون على رأي، فملؤون العيون رواء ومنظرا، والنفوس بهاء وجلالا. قال تعالى: ﴿ألم تر إلى الملإ من بني إسرائيل﴾ [البقرة /246]، و ﴿قال الملأ من قومه﴾ [الأعراف/60]، ﴿إن الملأ يأتمرون بك﴾ [القصص/20]، ﴿قالت يا أيها الملأ إني ألقي إلي كتاب كريم﴾ [النمل/29]، وغير ذلك من الآيات. يقال: فلان ملء العيون. أي: معظم عند من رآه، كأنه ملأ عينه من رؤيته، ومنه: قيل: شاب مالئ العين (قال ابن منظور: وشاب مالئ العين: إذا كان فخما حسنا. اللسان (ملأ) )، والملأ: الخلق المملوء جمالا، قال الشاعر:
*فقلنا أحسني ملأ جهينا*
(هذا عجز بيت، وصدره:
*تنادوا: يا لبهثة إذ رأونا*
وهو لعبد الشارق بن عبد العزى الجهني، وهو في شرح الحماسة 2/20؛ واللسان (ملأ) ؛ والمجمل 3/838؛ وشرح مقصورة ابن دريد لابن خالويه ص 308؛ وتفسير الراغب ورقة 165)
ومالأته: عاونته وصرت من ملئه. أي: جمعه. نحو: شايعته. أي: صرت من شيعته، ويقال: هو ملئ بكذا. والملاءة: الزكام الذي يملأ الدماغ، يقال: ملئ فلان وأملأ، والملْء: مقدار ما يأخذه الإناء الممتلئ، يقال: أعطني ملأه وملأيه وثلاثة أملائه.

- الإملاء: الإمداد، ومنه قيل للمدة الطويلة ملاوة من الدهر، وملي من الدهر، قال تعالى: ﴿واهجرني مليا﴾ [مريم/46] وتمليت دهرا: أبقيت، وتمليت الثوب: تمتعت به طويلا، وتملى بكذا: تمتع به بملاوة من الدهر، وملاك الله غير مهموز: عمرك، ويقال: عشيت مليا. أي: طويلا، والملا مقصور: المفازة الممتدة (انظر: المقصور والممدود للفراء ص 48)، والملوان قيل: الليل والنهار، وحقيقة ذلك تكررها وامتدادهما، بدلالة أنهما أضيفا إليهما في قول الشاعر:
*نهار وليل دائم ملواهما**على كل حال المرء يختلفان*
(البيت في اللسان (ملا) دون نسبة. وهو لابن مقبل من قصيدة مطلعها:
*ألا يا دار الحي بالسبعان ** أمل عليها بالبلى الملوان*
وهو في ديوانه ص 336؛ وجنى الجنتين ص 108)
فلو كانا الليل والنهار لما أضيفا إليهما. قال تعالى: ﴿وأملي لهم إن كيدي متين﴾ [الأعراف/183] أي: أمهلهم، وقوله: ﴿الشيطان سول لهم وأملى لهم﴾ [محمد/25] أي: أمهل، ومن قرأ: ﴿أملي لهم﴾ (وهي قراءة يعقوب، بضم الهمزة وكسر اللام، وسكون الياء، وقرأ أبو عمرو كذلك إلا أنه فتح الياء. الإتحاف ص 394) فمن قولهم: أمليت الكتاب أمليه إملاء. قال تعالى: ﴿أنما نملي لهم خيرا لأنفسهم﴾ [آل عمران/178]. وأصل أمليت: أمللت، فقلب تخفيفا قال تعالى: ﴿فهي تملى عليه بكرة وأصيلا﴾ [الفرقان/5]، وفي موضع آخر: ﴿فليملل وليه بالعدل﴾ [البقرة/282].

##### Türkçe

- **الملأ**: Bir görüş üzerinde toplanan cemaat; böylece gözleri görünüş ve manzara bakımından doldururlar, nefisleri de güzellik ve heybet bakımından (doldururlar). Yüce Allah dedi ki: ﴿ألم تر إلى **الملإ** من بني إسرائيل﴾ [البقرة /246] ve ﴿قال **الملأ** من قومه﴾ [الأعراف/60]، ﴿إن **الملأ** يأتمرون بك﴾ [القصص/20]، ﴿قالت يا أيها **الملأ** إني ألقي إلي كتاب كريم﴾ [النمل/29] ve âyetlerden bunun dışındakiler. Denir: Falan **ملء العيون**. Yani: Onu görenin yanında büyük (kimse); sanki onu görmekle gözünü onun görüşüyle doldurmuş gibidir. Bundan: Denildi: **شاب مالئ العين** (İbn Manzûr dedi: Ve **شاب مالئ العين**: iri yapılı güzel olduğunda. Lisân (**ملأ**)) ve **الملأ**: güzellikle doldurulmuş yaratılış; şair dedi ki:
*فقلنا أحسني **ملأ** جهينا*
(Bu bir beytin ikinci mısraıdır; birinci mısraı:
*تنادوا: يا لبهثة إذ رأونا*
Ve o, Abdüşşârik b. Abdiluzzâ el-Cühenî’nindir; Şerhu’l-Hamâse 2/20’de; Lisân (**ملأ**); el-Mücmel 3/838; İbn Hâlaveyh’in Şerhu Maksûrati İbn Düreyd’i s. 308; ve Tefsîru’r-Râgıb varak 165’te (geçer).)
Ve **ماألته**: Ona yardım ettim ve onun **ملئه**’inden oldum. Yani: onun topluluğu. Şu gibi: Ona tâbi oldum. Yani: onun tâifesi/şiası’ndan oldum. Ve denir: O, şu ile **ملئ**’dir. Ve **الملاءة**: beyni dolduran nezle; denir: Falan **ملئ** oldu ve **أملأ**. Ve **الملْء**: dolu kabın aldığı miktar; denir: Bana onun **ملأه**’unu ve **ملأيه**’ini ve üç **أملائه**’ini ver.

- **الإملاء**: destekleme/ikmal etme; bundan dolayı uzun müddete “dehrden **ملاوة**” ve “dehrden **ملي**” denildi. Yüce Allah dedi ki: ﴿واهجرني **مليا**﴾ [مريم/46]. Ve **تمليت** bir dehr: bıraktım/kalıcı kıldım. Ve **تمليت** elbiseyi: onunla uzun süre faydalandım. Ve **تملى** şu ile: dehrden bir **ملاوة** ile onunla faydalandı. Ve **ملاك** (Allah) hemzesiz: ömrün. Ve denir: **عشيت مليا**. Yani: uzun (süre). Ve **الملا** (maksûr): uzayıp giden çöl/boş düzlük (bak: el-Ferrâ, el-Maksûr ve’l-Memdûd s. 48). Ve **الملوان** denildi: gece ve gündüz; bunun hakikati, onların tekrarı ve uzayıp gitmesidir; şairin sözünde onlara izafe edilmeleri bunun delilidir:
*نهار وليل دائم **ملواهما**على كل حال المرء يختلفان*
(Beyit Lisân’da (**ملا**) nisbesizdir. İbn Mukbil’indir; matla‘ı şu olan bir kasidedendir:
*ألا يا دار الحي بالسبعان ** أمل عليها بالبلى **الملوان***
Ve Dîvân’ında s. 336; ve Cünâ’l-Cenneteyn s. 108’dedir.)
Şayet ikisi gece ve gündüz olsaydı, onlara izafe edilmezdi. Yüce Allah dedi ki: ﴿وأملي لهم إن كيدي متين﴾ [الأعراف/183] yani: onlara mühlet veririm. Ve O’nun sözü: ﴿الشيطان سول لهم وأملى لهم﴾ [محمد/25] yani: mühlet verdi. Ve kim ﴿**أملي لهم**﴾ diye okuduysa (bu, Ya‘kūb’un kıraatidir; hemzenin dammesi, lâmın kesresi ve yâ’nın sükûnu ile; Ebû Amr da böyle okudu, ancak o yâ’yı fetha etti. el-İthâf s. 394) o hâlde onların “**أمليت** kitabı, onu **أمليه** **إملاء** olarak” sözündendir. Yüce Allah dedi ki: ﴿أنما نملي لهم خيرا لأنفسهم﴾ [آل عمران/178]. Ve **أمليت**’in aslı: **أمللت** idi; hafifletme için kalb edildi. Yüce Allah dedi ki: ﴿فهي تملى عليه بكرة وأصيلا﴾ [الفرقان/5] ve başka bir yerde: ﴿فليملل وليه بالعدل﴾ [البقرة/282].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م ل أ
ملأت الوعاء وملأته وهو ملان وغرارة ملأى وأوعية وغرائر ملاء وامتلا بطنه وتملأ من الطعام والشراب وأعطني ملء القدح وملأيه وثلاثة أملائه‏.‏
وحجر ملء الكف وحجارة أملاء الأكفّ‏.‏
قالت امرأة من بني حنيفة‏:‏ فإن تمنعوا منا السلاح فعندنا سلاح لنا لا يشترى بالدراهم وتملأت‏:‏ لبست الملاءة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ نظرت إليه فملأت منه عيني وهو يملأ العين حسناً‏.‏
قال النمر‏:‏ ألم ترها تريك غداة قامت بملء العين من كرم وحسن وهو ملآن من الكرم ومليء رعباً وملّيء وقرىء ‏"‏ ولملئت منهم رعباً ‏"‏ وامتلأ غيظاً‏.‏
وتملأ شبعاً‏.‏
وسمعتهم يقولون‏:‏ فلان ملأ ثيابي إذا رشّش عليه طيناً أو دماً أو غيرهما‏.‏
وملأ النزع في قوسه وأملأه‏.‏
ومليء الرجل فهو مملوء وبه ملأة وهي ثقل يأخذ في الرأس وزكمة من املاء المعدة‏.‏
ومالأه‏:‏ عاونه ممالأة وأصلها المعاونة في الملء ثم عمّت كالإحلاب‏.‏
وقام به الملأ والأملاء‏:‏ الأشراف الذين يتمالئون في النوائب‏.‏
وأحسنوا ملأً‏:‏ ممالأةً‏.‏
قال‏:‏ وقال لها الأملاء من كلّ معشر وخير أقاويل الرجال سديدها وقال‏:‏ وإن يك خير يحسنوا ملأ به وإن يك شرّ يشربوه تحاسيا وما كان هذا الأمر عن ملإ منا أي ممالأة ومشاورة ومنه‏:‏ هو مليء بكذا‏:‏ مضطلع به وقد ملؤ به ملاءة وهم مليؤن به وملاء وعليها ملاءة الحسن‏.‏
قال ابن ميّادة‏:‏ بذتهم ميّالة تميد ملاءة الحسن لها جديد وجمش فتى من العرب حضرية فتشاحت عليه فقال لها‏:‏ والله مالك ملاءة الحسن ولا عموده ولا برنسه فما هذا الامتناع ملاءته‏:‏ البياض وعموده‏:‏ الطول وبرنسه‏:‏ الشعر‏.‏
وقال ذو الرمة‏:‏ أقامت به حتى ذوى العود في الثرى وساق الثريّا في ملاءته الفجر أي طلعت مع بياض الفجر‏.‏
وقال‏:‏ وكان لوصل الغانيات ملاءة تملأنها عصراً ودهراً من الدهر

##### Türkçe

م ل أ
Kabı doldurdum ve onu doldurdum; o **ملان**dır. Bir çuval **ملأى**dır; kaplar ve çuvallar **ملاء**dır. Karnı doldu; yemekten ve içmekten doydu. Bana kadehin dolusu ver; onun iki dolusu ve üç dolusu.

Avuç dolusu taş; avuçlar dolusu taşlar.

Benî Hanîfe’den bir kadın dedi ki: “Eğer bizden silahı men ederseniz, yanımızda bizim için bir silah vardır; dirhemlerle satın alınmaz.” Ve **تملأت**: **الملاءة**yı giydi.

Mecazdan: Ona baktım da ondan gözümü doldurdum; o güzellikçe gözü doldurur.

En-Nemir dedi ki: “Onu görmedin mi? Kalktığı sabah sana göz dolusu kerem ve güzellik gösteriyor.” Ve o keremden **ملآن**dır; korkuyla **مليء**dür ve **ملّيء**dür. Ve “**ولملئت منهم رعباً**” diye okunmuştur. Ve öfkeyle doldu.

Toklukla doydu.

Onların şöyle dediklerini işittim: Falan, üzerine çamur yahut kan yahut başkası sıçrattığında “elbiselerimi doldurdu”.

Yayında çekişi doldurdu; ve onu doldurdu.

Erkek **مليء**dür; o **مملوء**dur. Ve onda **ملأة** vardır; o, başta tutan bir ağırlıktır. Ve midenin dolmasından bir nezledir.

Ve **مالأه**: ona yardım etti, **ممالأة** olarak. Aslı, doldurmada yardımlaşmadır; sonra **الإحلاب** gibi genelleşti.

Ve **الملأ** ve **الأملاء** onunla ayağa kalktı: musibetlerde birbirini destekleyen eşraflardır.

Ve **ملأً**ı güzel yaptılar: **ممالأةً**.

Dedi ki: “Ve ona her topluluktan **الأملاء** dedi; erkeklerin sözlerinin en hayırlısı, en isabetli olanıdır.” Ve dedi ki: “Eğer hayır ise, onunla **ملأ**ı güzel yaparlar; eğer şer ise, onu kana kana içerler.” Ve bu iş bizden bir **ملإ**den değildi; yani **ممالأة** ve müşavere. Ondandır: O, şu ile **مليء**dür: onu yüklenmiş/üstlenmiş. Ve onunla **ملؤ** oldular; ve onunla **ملاءة** oldular. Ve onlar onunla **مليؤن**dür; ve **ملاء**dır. Ve onun üzerinde güzelliğin **ملاءة**sı vardır.

İbn Miyyâde dedi ki: “Onları bir meyyâle ile geçtim; güzelliğin **ملاءة**sı onda salınır; onun için yeni ve sert.” Ve Araplardan hadarî bir delikanlı hazır bulundu; ona karşı yüz çevirdi. Ona dedi ki: “Vallahi sende güzelliğin **ملاءة**sı yok, ne onun direği, ne de onun **برنس**i; şu kaçınma nedir?” **ملاءته**: beyazlıktır. Ve direği: boydur. Ve **برنس**i: saçtır.

Zû’r-Rumme dedi ki: “Onunla kaldı; nihayet dal toprakta kurudu; ve Süreyyâ’yı onun **ملاءته**sında fecr sürdü.” Yani fecrin beyazlığıyla birlikte doğdu.

Ve dedi ki: “Ve şarkıcı kadınlara kavuşmanın bir **ملاءة**sı vardı; onu bir ikindi ve bir devirden bir devir boyunca doldururlar.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

مَلأَ الشيءَ يَمْلَؤُه مَلأً، فهو مَمْلُوءٌ، ومَلأَه فامْتَلأَ، وتَمَلأَ، وإنه لَحَسَنُ المِلأَةِ أَي الـمَلْءِ، لا التَّمَلُّؤِ. وإِناءٌ مَلآنُ، والأُنثى مَلأَى ومَلآنةٌ، والجمع مِلاءٌ؛ والعامة تقول: إِناءٌ مَلاً. أَبو حاتم يقال: حُبٌّ مَلآنُ، وقِرْبةٌ مَلأَى، وحِبابٌ مِلاءٌ. قال: وإِن شئت خففت الهمزة، فقلت في المذكر مَلانُ، وفي المؤَنث مَلاً. ودَلْوٌ مَلاً، ومنه قوله: حَبَّذا دَلْوُك إِذْ جاءَت مَلا
أَراد مَلأَى. ويقال: مَلأْتُه مَلأَ، بوزن مَلْعاً، فإِن خففت قلت: مَلاً؛ وأَنشد شمر في مَلاً، غير مهموز، بمعنى مَلْءٍ:
وكائِنْ ما تَرَى مِنْ مُهْوَئِنٍّ، *  مَلا عَيْنٍ وأَكْثِبةٍ وَقُورِ أَراد مَلْء عَيْنٍ، فخفف الهمزة.
وقد امْتَلأَ الإِناءُ امْتِلاءً، وامْتَلأَ وتَمَلأَ، بمعنى. والمِلْءُ، بالكسر: اسم ما يأْخذه الإِناءُ إِذا امْتَلأَ. يقال: أَعْطَى مِلأَه ومِلأَيْهِ وثلاثةَ أَمْلائه.
وكوزٌ مَلآنُ؛ والعامَّةُ تقول: مَلاً ماءً.
وفي دعاء الصلاة: لكَ الحمدُ مِلْءَ السمواتِ والأَرضِ. هذا تمثيل لأَنّ الكلامَ لا يَسَعُ الأَماكِنَ، والمراد به كثرة العدد. يقول: لو قُدِّر أَن تكون كلماتُ الحَمد أَجْساماً لبلَغت من كثرتها أَن تَمْلأَ السمواتِ والأَرضَ؛ ويجوز أَن يكون المرادُ به تَفْخِيمَ شأْنِ كلمة الحَمد، ويجوز أَن يرادَ به أَجْرُها وثَوابُها. ومنه حديث إِسلام أَبي ذر، رضي اللّه عنه: قال لنا كلِمَةً تَمْلأُ الفمَ أَي إِنها عظيمة شَنِيعةٌ، لا يجوز أَن تُحْكَى وتُقالَ، فكأَنَّ الفَمَ مَلآنُ بها لا يَقْدِرُ على النُّطق. ومنه الحديث: امْلَؤُوا أَفْواهَكم من القُرْآنِ. وفي حديث أُمّ زرع: مِلْءُ كِسائها وغَيْظُ جارَتِها؛ أَرادت أَنها سَمِينة، فإِذا تغطَّت بِكسائها مَلأَتْه. وفي حديث عِمْرانَ ومَزادةِ الماء: إِنه لَيُخَيَّلُ إِلينا أَنها أَشدُّ مِلأَةً منها حين ابْتُدِئَ فيها، أَي أَشدُّ امْتلاءً.
يقال مَلأْتُ الإِناءَ أَمـْلَؤُه مَلأً،و المِلْءُ الاسم، والمِلأَةُ أَخصُّ منه. والمُلأَة، بالضم مثال الـمُتْعةِ، والـمُلاءة والـمُلاءُ: الزُّكام يُصيب مِن امْتِلاءِ الـمَعِدة. وقد مَلُؤَ، فهو مَلِيءٌ، ومُلِئَ فلان، وأَمـْلأَه اللّهُ إملاءً أَي أَزْكَمه، فهو مَمْلُوءٌ، على غير قياس، يُحمل على مُلِئَ. والمِلْءُ: الكِظَّة من كثرة الأَكل. الليث: الـمُلأَةُ
ثِقَلٌ يأْخذ في
الرأْس كالزُّكام من امْتِلاءِ الـمَعِدة. وقد تَمَلأَ من الطعام والشراب تَمَلُّؤاً، وتَمَلأَ غَيْظاً. ابن السكيت: تَمَلأْتُ من الطعام تَملُّؤاً، وقد تَملَّيْتُ العَيْشَ تَملِّياً إِذا عِشْتَ مَلِيّاً أَي طَويلاً.والمُلأَةُ: رَهَلٌ يُصِيبُ البعيرَ من طُول الحَبْسِ بَعْدَ السَّيْر.ومَلأَ في قَوْسِه: غَرِّقَ النُّشَّابَةَ والسَّهْمَ. وأَمْلأْتُ النَّزْعَ في القَوْسِ إِذا شَدَدْتَ النَّزْعَ فيها. التهذيب، يقال: أَمْلأَ فلان في قَوْسِه إِذا أَغْرَقَ في النَّزْعِ، ومَلأَ فلانٌ فُرُوجَ فَرَسِه إِذا حَمَله على أَشَدِّ الحُضْرِ. ورَجل مَلِيءٌ، مهموز: كثير المالِ، بَيِّن الـمَلاء، يا هذا، والجمع مِلاءٌ، وأَمْلِئاءُ، بهمزتين، ومُلآءُ، كلاهما عن اللحياني وحده، ولذلك أُتِيَ بهما آخراً. وقد مَلُؤَ الرجل يَمْلُؤُ مَلاءة، فهو مَلِيءٌ: صار مَلِيئاً أَي ثِقةً، فهو غَنِيٌّ مَلِيءٌ بَيِّن الـمَلاءِ والمَلاءة، مـمدودان. وفي حديث الدَّيْنِ: إِذا أُتْبِعَ أَحدُكم على مَلِيءٍ فلْيَتَّبِعْ. الـمَلِيءٌ، بالهمز: الثِّقةُ الغَنِيُّ، وقد أُولِعَ فيه الناس بترك الهمز وتشديد الياء. وفي حديث عليّ، كرّم اللّه وجهه: لا مَلِئٌ واللّه باصْدارِ ما ورَدَ عليه. واسْتَمْلأَ في الدَّيْنِ: جَعل دَيْنَه في مُلآءَ. وهذا الأَمر أَمْلأُ بكَ أَي أَمْلَكُ. والـمَلأُ: الرُّؤَساءُ، سُمُّوا بذلك لأَنهم مِلاءٌ بما يُحتاج إليه. والـمَلأُ، مهموز مقصور: الجماعة، وقيل أَشْرافُ القوم ووجُوهُهم ورؤَساؤهم ومُقَدَّمُوهم، الذين يُرْجَع إِلى قولهم. وفي الحديث: هَلْ تَدْرِي فِيمَ يَخْتصِمُ الملأُ الأَعْلى؟ يريد الملائكةَ الـمُقَرَّبين. وفي التنزيل العزيز: أَلم تَرَ إِلى الـمَلإِ. وفيه أَيضاً: وقال الـمَلأُ. ويروى أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، سَمِعَ رَجُلاً من الأَنصار وقد رَجَعُوا مَن غَزْوةِ بَدْر يقول: ما قَتَلْنا إِلاَّ عَجائزَ صُلْعاً، فقال عليه السلام: أُولئِكَ الـمَلأَ مِنْ قُرَيْش، لَوْ حَضَرْتَ فِعالَهم لاحْتَقَرْتَ فِعْلَكَ؛ أَي أَشْرافُ قريش، والجمع أَمْلاء. أَبو الحسن: ليس الـمَلأُ مِن باب رَهْطٍ، وإِن كانا اسمين للجمع، لأَن رَهْطاً لا واحد له من لفظه، والـمَلأُ وإِن كان لم يُكسر مالِئٌ عليه، فإِنَّ مالِئاً من لفظه. حكى أَحمد بن يحيى: رجل مالِئٌ جليل يَمْلأَ العين بِجُهْرَتِه، فهو كعَرَبٍ ورَوَحِ. وشابٌّ مالِئُ العين إِذا كان فَخْماً حَسَناً. قال الراجز: بِهَجْمةٍ تَمْلأُ عَيْنَ الحاسِدِ
ويقال: فلان أَمْلأُ لعيني مِن فلان، أَي أَتَمُّ في كل شيء مَنْظَراً وحُسْناً. وهو رجل مالِئُ العين إِذا أَعْجبَك حُسْنُه وبَهْجَتُه. وحَكَى: مَلأَهُ على الأَمْر يَمْلَؤُه ومالأَهُ(1)
(1 قوله «وحكى ملأه على الأمر إلخ» كذا في النسخ والمحكم بدون تعرض لمعنى ذلك وفي القاموس وملأه على الأمر ساعده كمالأه.) ، وكذلك الـمَلأُ إِنما هم القَوْم ذَوُو الشارة والتَّجَمُّع للإِدارة، فَفَارَقَ بابَ رَهْط لذلك، والـمَلأُ على هذا صفة غالبة. وقد مَالأْتُه على الأَمر مُمالأَةَ: ساعَدْتُه عليه وشايَعْتُه. وتَمالأْنا عليه: اجْتَمَعْنا، وتَمالَؤُوا عليه: اجْتَمعوا عليه؛ وقول الشاعر:
وتَحَدَّثُوا مَلأً، لِتُصْبِحَ أُمـّنا * عَذْراءَ، لا كَهْلٌ ولا مَوْلُودُ أَي تَشَاوَرُوا وتَحَدَّثُوا مُتَمالِئينَ على ذلك ليَقْتُلونا أَجمعين، فتصبح أُمنا كالعَذْراء التي لا وَلَد لها. قال أَبو عبيد: يقال للقوم إِذا تَتابَعُوا برَأْيِهم على أَمر قد تَمالَؤُوا عليه. ابن الأَعرابي: مالأَه إِذا عاوَنَه، ومَالأَه إِذا صَحِبَه أَشْباهُه. وفي حديث عليّ، رضي اللّه عنه: واللّه ما قَتَلْتُ عُثمانَ، ولا مالأْت على قتله؛ أَي ما ساعَدْتُ ولا عاوَنْتُ. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: أَنه قَتَل سبعةَ نَفَرٍ برجل قَتَلُوه غِيلةً، وقال: لَو تَمالأَ عليه أَهلُ صَنْعاء لأَقَدْتُهم به. وفي رواية: لَقَتَلْتُهم. يقول: لو تضافَرُوا عليه وتَعاوَنُوا وتَساعَدُوا.
والـمَلأُ، مهموز مقصور: الخُلُقُ. وفي التهذيب: الخُلُقُ المَلِيءُ بما يُحْتاجُ إليه. وما أَحسن مَلأَ بني فلان أَي أَخْلاقَهم وعِشْرَتَهم. قال الجُهَنِيُّ:
تَنادَوْا يا لَبُهْثَةَ، إِذْ رَأَوْنا، *  فَقُلْنا: أَحْسِني مَلأً جُهَيْنا أَي أَحْسِنِي أَخْلاقاً يا جُهَيْنةُ؛ والجمع أَملاء. ويقال: أَراد أَحْسِنِي ممالأَةً أَي مُعاوَنةً، من قولك مالأْتُ فُلاناً أَي عاوَنْتهُ وظاهَرْته. والـمَلأُ في كلام العرب: الخُلُقُ، يقال: أَحْسِنُوا أَمْلاءَكم أَي أَحْسِنُوا أَخْلاقَكم.
وفي حديث أَبي قَتادَة، رضي اللّه عنه: أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، لما تَكابُّوا على الماء في تلك الغَزاةِ لِعَطَشٍ نالَهم؛ وفي طريق: لَـمَّا ازدَحَمَ الناسُ على المِيضأَةِ، قال لهم رسولُ اللّه، صلى اللّه عليه وسلم: أَحْسِنُوا الـمَلأَ، فكلكم سَيَرْوَى. قال ابن الأَثير: وأَكثر قُرّاء الحديث يَقْرَؤُونها أَحْسِنُوا المِلْءَ، بكسر الميم وسكون اللام من مَلْءِ الإِنـاءِ، قال: وليس بشيء. وفي الحديث أَنه قال لأَصحابه حين ضَرَبُوا الأَعْرابيَّ الذي بال في الـمَسجد: أَحسنوا أَمْلاءَكم، أَي أَخْلاقَكم. وفي غريب أَبي عُبيدة: مَلأً أَي غَلَبَةً(1) (1 قوله «ملأ أي غلبة» كذا هو في غير نسخة من النهاية.). وفي حديث الحسن أَنهم ازْدَحَمُوا عليه فقال: أَحْسِنُوا أَمْلاءَكم أَيها الـمَرْؤُون. والـمَلأَ: العِلْيةُ، والجمع أَمْلاءٌ أَيضاً.
وما كان هذا الأَمرُ عن مَلإٍ منَّا أَي تشاوُرٍ واجتماع. وفي حديث عمر، رَضي اللّه عنه، حِين طُعِنَ: أَكان هذا عن مَلإٍ منكم، أَي مُشاوَرةٍ من أَشرافِكم وجَماعَتِكم. والـمَلأُ: الطَّمَعُ والظَّنُّ، عن ابن الأَعْرابي، وبه فسر قوله وتحَدَّثُوا مَلأً، البيت الذي تَقَدَّم، وبه فسر أَيضاً قوله: فَقُلْنا أَحْسِنِي مَلأً جُهَيْنا
أَي أَحْسِنِي ظَنّاً.
والمُلاءة، بالضم والمدّ، الرَّيْطة، وهي المِلْحفةُ، والجمع مُلاءٌ. وفي حديث الاستسقاءِ: فرأَيت السَّحابَ يَتَمَزَّقُ كأَنه المُلاءُ حين تُطْوَى. الـمُلاءُ، بالضم والمدّ: جمع مُلاءةٍ، وهي الإِزارُ والرَّيْطة. وقال بعضهم: إِن الجمع مُلأٌ، بغير مد، والواحد مـمدود، والأَول أَثبت. شبَّه تَفَرُّقَ الغيم واجتماع بعضه إِلى بعض في أَطراف السماء بالإِزار إِذا جُمِعَتْ أَطرافُه وطُوِيَ. ومنه حديث قَيْلةَ: وعليه أَسمالُ مُلَيَّتَيْنِ، هو تصغير مُلاءة مثناة المخففة الهمز، وقول أَبي خِراش: كأَنَّ الـمُلاءَ الـمَحْضَ، خَلْفَ ذِراعِه، * - صُراحِيّةٌ والآخِنِيُّ الـمُتَحَّمُ عنى بالـمَحْضِ هنا الغُبارَ الخالِصَ، شبَّهه بالـمُلاءِ من الثياب.

##### Türkçe

**مَلأَ** şeyi **يَمْلَؤُه** **مَلأً** (doldurdu); o hâlde o **مَمْلُوءٌ**’dur; ve onu **مَلأَه** (doldurdu) da o **فامْتَلأَ** (doldu), ve **تَمَلأَ** (doldu); ve şüphesiz o, **المِلأَةِ**’si güzel olandır; yani **الـمَلْءِ** (doldurma), **التَّمَلُّؤِ** (dolup taşma) değil.

Ve bir kap **مَلآنُ**; dişisi **مَلأَى** ve **مَلآنةٌ**; çoğulu **مِلاءٌ**’dur; ve avam “bir kap **مَلاً**” der. Ebû Hâtim: “**حُبٌّ مَلآنُ** (dolu bir küp), ve **قِرْبةٌ مَلأَى** (dolu bir kırba), ve **حِبابٌ مِلاءٌ** (dolu küpler)” denir, dedi. Dedi ki: “İstersen hemzeyi hafifletirsin; böylece müzekkerde **مَلانُ**, müenneste **مَلاً** dersin.” Ve “**دَلْوٌ مَلاً** (dolu bir kova)” (denir); ondan da şu sözü:
حَبَّذا دَلْوُك إِذْ جاءَت مَلا
**مَلأَى**’yı kastetti. Ve “Onu **مَلأْتُه مَلأَ** (doldurdum)” denir; **مَلْعاً** vezninde; hemzeyi hafifletirsen **مَلاً** dersin. Ve Şemir, hemzesiz **مَلاً** hakkında, **مَلْءٍ** (doluluk) anlamında şu beyti okudu:
وكائِنْ ما تَرَى مِنْ مُهْوَئِنٍّ، *  مَلا عَيْنٍ وأَكْثِبةٍ وَقُورِ
**مَلْء عَيْنٍ**’i kastetti; hemzeyi hafifletti.

Ve kap **امْتَلأَ** **امْتِلاءً** (doldu); ve **امْتَلأَ** ve **تَمَلأَ** (doldu), anlamca.

Ve **المِلْءُ**, kesre ile: kabın dolduğu zaman aldığı şeyin adıdır. “Ona **مِلأَه**’ini ve **مِلأَيْهِ**’ni ve üç **أَمْلائه**’ni verdi” denir.

Ve bir testi **مَلآنُ**; avam “**مَلاً ماءً** (dolu su)” der.

Ve namaz duasında: “Senin için hamd, göklerin ve yerin **مِلْءَ**’i (dolusu) kadardır.” Bu, sözün mekânları sığdıramaması sebebiyle bir temsil olup, murat edilen sayı çokluğudur. Der ki: Hamd kelimelerinin cisimler olması takdir edilseydi, çokluklarından gökleri ve yeri dolduracak kadar olurdu; ve murat edilen, hamd kelimesinin şanını büyütmek de olabilir; ve murat edilen onun ecri ve sevabı da olabilir. Ondan, Ebû Zer’in İslâmı hadisi, Allah ondan razı olsun: “Bize ağzı dolduran bir kelime söyledi” dedi; yani o büyük, çirkin (şenî‘)dir; nakledilip söylenmesi caiz değildir; sanki ağız onunla doludur da konuşmaya güç yetiremez. Ondan hadiste: “Ağızlarınızı Kur’ân’dan doldurun.” Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Elbisesinin **مِلْءُ**’ü ve komşusunun öfkesi”; onun şişman olduğunu kastetti; örtündüğünde elbisesiyle onu doldurur.

İmrân ve su tulumu hadîsinde: “Bize, onda başlanıldığı zamankinden daha şiddetli **مِلأَةً** (doluluk) olduğu hayal olunur”; yani daha şiddetli **امْتلاءً** (dolma).

“**مَلأْتُ** kabı **أَمـْلَؤُه مَلأً** (doldurdum); ve **المِلْءُ** isimdir; **المِلأَةُ** ondan daha özeldir” denir.

Ve **المُلأَة**, damme ile, **الـمُتْعةِ** misali; ve **الـمُلاءة** ve **الـمُلاءُ**: midenin dolmasından isabet eden nezledir. Ve **مَلُؤَ** (nezle oldu); o hâlde o **مَلِيءٌ**’dür; ve “falanca **مُلِئَ** (nezle oldu)” (denir); ve “Allah onu **أَمـْلأَه** **إملاءً** (nezle etti)” yani ona nezle verdi; o hâlde o **مَمْلُوءٌ**’dur; kıyasa aykırı olarak, **مُلِئَ** üzerine taşınır.

Ve **المِلْءُ**: çok yemekten olan tıka basa doluluk. Leys: **الـمُلأَةُ**, midenin dolmasından nezle gibi başta tutan bir ağırlıktır. Ve yemekten ve içmekten **تَمَلأَ** **تَمَلُّؤاً** (tıka basa doldu); ve öfkeden **تَمَلأَ** (doldu). İbnü’s-Sikkît: “Yemekten **تَمَلأْتُ** **تَملُّؤاً** (tıka basa doldum)” (der); ve “**تَملَّيْتُ العَيْشَ تَملِّياً** (yaşamı uzun süre yaşadım)” denir; **مَلِيّاً** yani uzun. Ve **المُلأَةُ**: yürüyüşten sonra uzun hapsedilmeden deveye isabet eden gevşekliktir. Ve “Yayında **مَلأَ**”: okçuk ve oku sonuna kadar gömdü (tam çekti).

Ve “Yayda çekişi **أَمْلأْتُ**” (denir) eğer onda çekişi sıktıysan.

Tehzîb: “Falanca yayında **أَمْلأَ**” denir; eğer çekişte sonuna kadar gittiyse; ve “Falanca atının bacak aralarını **مَلأَ**” denir; eğer onu en şiddetli sürate yüklediyse. Ve **مَلِيءٌ** adam, hemzeli: çok mal sahibi; **الـمَلاء**’ı açık (belli) olan, ey şu!; çoğulu **مِلاءٌ** ve **أَمْلِئاءُ** (iki hemze ile) ve **مُلآءُ**; ikisi de yalnız Lihyânî’den; bu yüzden en sona getirildi.

Ve adam **مَلُؤَ** **يَمْلُؤُ** **مَلاءة** (mali yönden dolgunlaştı); o hâlde o **مَلِيءٌ**’dür: **مَلِيئاً** oldu; yani güvenilir oldu; o hâlde o, zengin güvenilir, **الـمَلاءِ** ve **المَلاءة**’si açık olandır; ikisi de meddlidir. Borç hadîsinde: “Sizden biriniz **مَلِيءٍ** üzerine havale edilirse, kabul etsin.”

**الـمَلِيءٌ**, hemze ile: güvenilir zengindir; insanlar onda hemzeyi terk edip yâ’yı şeddeli yapmaya düşkün kılınmıştır. Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “Vallahi, üzerine geleni geri çevirmeye **مَلِئٌ** değilim.”

Borçta **اسْتَمْلأَ**: borcunu **مُলآءَ** içinde kıldı. “Bu iş sana karşı daha **أَمْلأُ**’dur” yani daha çok sahip (daha hâkim)dir.

Ve **الـمَلأُ**: reislerdir; onlara bu ad verildi; çünkü onlar ihtiyaç duyulana dair **مِلاءٌ** (dolu) kimselerdir.

Ve **الـمَلأُ**, hemzeli kısaltılmış: topluluktur; ve “kavmin eşrafı, yüzleri, reisleri ve önde gelenleri; sözüne dönülen kimseler” denildi. Hadîste: “**الملأُ الأَعْلى** ne hakkında çekişir, bilir misin?”; yakınlaştırılmış melekleri kasteder. Aziz tenzilde: “**الـمَلإِ**’e bakmadın mı?” Ve onda ayrıca: “**الـمَلأُ** dedi.” Rivayet olunur ki Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı üzerine olsun, Bedir gazvesinden döndüklerinde Ensâr’dan bir adamı işitti; diyordu ki: “Biz ancak kel, yaşlı kadınları öldürdük”; bunun üzerine (Peygamber) dedi: “Onlar Kureyş’in **الـمَلأَ**’sıdır; onların fiillerine şahit olsaydın, kendi fiilini küçük görürdün”; yani Kureyş’in eşrafı; çoğulu **أَمْلاء**. Ebû’l-Hasen: **الـمَلأُ**, **رَهْطٍ** babından değildir; her ne kadar ikisi de cem‘ için isim olsa da; çünkü **رَهْطاً**’ın lafzından bir tekili yoktur; **الـمَلأُ** ise, her ne kadar **مالِئٌ** üzerine kırılmamış olsa da, **مالِئٌ** onun lafzındandır.

Ahmed b. Yahyâ nakletti: “**رجل مالِئٌ** celîl; açıklığıyla gözü doldurur”; o hâlde o, **كعَرَبٍ** ve **رَوَحِ** gibidir. Ve “**شابٌّ مالِئُ العين**” denir; eğer heybetli, güzel ise. Râciz dedi:
بِهَجْمةٍ تَمْلأُ عَيْنَ الحاسِدِ
Ve “Falanca, gözüme falancadan daha **أَمْلأُ**’dur” denir; yani her şeyde görünüş ve güzellikçe daha tamdır. Ve “O, **رجل مالِئُ العين**”dir; eğer güzelliği ve parlaklığı seni hayran bırakırsa.

Ve nakletti: “Onu iş üzerinde **مَلأَهُ** **يَمْلَؤُه** ve **مالأَهُ**(1)”
(1 “**وحكى ملأه على الأمر إلخ**” sözü: nüshalarda ve **المحكم**’de bunun anlamına temas olmaksızın böyledir; **القاموس**’ta ise “**وملأه على الأمر**: ona yardım etti; **كمالأه** gibi” (denir).) ; ve yine **الـمَلأُ** ancak idare için alamet ve toplanma sahibi kavimdir; bu sebeple **رَهْط** babından ayrıldı; ve **الـمَلأُ** bu üzere baskın bir sıfattır.

Ve onu iş üzerinde **مَالأْتُه** **مُمالأَةَ**: ona yardım ettim ve onu destekledim.

Ve ona karşı **تَمالأْنا**: toplandık; ve ona karşı **تَمالَؤُوا**: ona karşı toplandılar; şairin sözü:
وتَحَدَّثُوا مَلأً، لِتُصْبِحَ أُمـّنا * عَذْراءَ، لا كَهْلٌ ولا مَوْلُودُ
Yani: bizi hep birlikte öldürmek için bunun üzerinde birbirine dayanışmış olarak danıştılar ve konuştular; böylece annemiz, çocuğu olmayan bakire gibi sabahlasın.

Ebû Ubeyd dedi: Kavme, bir iş üzerinde görüşleriyle peş peşe gittiklerinde “ona karşı **تَمالَؤُوا**” denir. İbnü’l-A‘râbî: “**مالأَه**” eğer ona yardım ettiyse; ve “**مَالأَه**” eğer benzerleri ona arkadaş olduysa. Ali hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Vallahi Osman’ı öldürmedim, öldürülmesine karşı da **مالأْت**”; yani ne yardım ettim ne de destekledim. Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: Bir adamı gizlice öldüren bir adam yüzünden yedi kişiyi öldürdü ve dedi: “Eğer ona karşı San‘â ehli **تَمالأَ** etseydi, onları onunla kısas ederdim.” Bir rivayette: “Onları öldürürdüm.” Der ki: Eğer ona karşı birbirlerine arka çıkıp yardımlaşıp destekleşselerdi.

Ve **الـمَلأُ**, hemzeli kısaltılmış: huydur. Tehzîb’de: “İhtiyaç duyulana dair dolu olan **الخُلُقُ المَلِيءُ**.” Ve “Falancaoğullarının **مَلأَ**’ı ne güzeldir” yani ahlâkları ve geçimleri. Cühenî dedi:
تَنادَوْا يا لَبُهْثَةَ، إِذْ رَأَوْنا، *  فَقُلْنا: أَحْسِني مَلأً جُهَيْنا
Yani: “Ey Cüheyne, ahlâkı güzel yap”; çoğulu **أَملاء**. Ve denir ki: “**أَحْسِنِي ممالأَةً**” yani yardımlaşmayı kastetti; “Falancaya **مالأْتُ**” yani ona yardım ettim ve onu destekledim sözünden. Ve Arapların كلامında **الـمَلأُ**: huydur; “**أَحْسِنُوا أَمْلاءَكم**” denir; yani ahlâkınızı güzel yapın.

Ebû Katâde hadîsinde, Allah ondan razı olsun: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı üzerine olsun, o gazvede susuzluktan suya üşüştüklerinde; bir tarikde: İnsanlar abdest yerine sıkışınca, Allah’ın Resûlü, Allah’ın salât ve selâmı üzerine olsun, onlara dedi ki: “**أَحْسِنُوا الـمَلأَ**; çünkü hepiniz suya kanacaksınız.” İbnü’l-Esîr dedi: Hadis okuyucularının çoğu onu “**أَحْسِنُوا المِلْءَ**” diye okur; mîm kesresi ve lâm sükûnu ile, kabı doldurmadan; dedi: bu bir şey değildir. Hadîste: Mescidde bevleden bedeviyi dövdüklerinde ashabına dedi: “**أَحسنوا أَمْلاءَكم**”; yani ahlâkınızı. Ebû Ubeyde’nin garîbinde: “**مَلأً**” yani “galebe”(1).
(1 “**ملأ أي غلبة**” sözü: **النهاية**’nin bir nüshası dışında böyledir.) Hasan hadîsinde: Ona sıkıştılar da dedi ki: “Ey insanlar, **أَحْسِنُوا أَمْلاءَكم**.”

Ve **الـمَلأَ**: üst tabakadır; çoğulu yine **أَمْلاءٌ**.

Ve “Bu iş bizden bir **مَلإٍ** (danışma ve toplanma) ile olmadı.” Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun, vurulduğu zaman: “Bu sizden bir **مَلإٍ** ile mi oldu?”; yani eşrafınızdan ve cemaatinizden bir danışma ile. Ve **الـمَلأُ**: tamah ve zandır; İbnü’l-A‘râbî’den; ve onunla “**وتحَدَّثُوا مَلأً**” (önce geçen beyit) tefsir edildi; ve onunla şu da tefsir edildi:
فَقُلْنا أَحْسِنِي مَلأً جُهَيْنا
Yani: “Zannı güzel yap.”

Ve **المُلاءة**, damme ve med ile: **الرَّيْطة**dır; o da örtüdür; çoğulu **مُلاءٌ**.

Yağmur duası hadîsinde: “Bulutu, sanki dürüldüğünde **المُلاءُ** imiş gibi parçalanır gördüm.” **الـمُلاءُ**, damme ve med ile: **مُلاءةٍ**’nin çoğuludur; o da izar ve **الرَّيْطة**dır. Bazıları dedi ki: çoğul **مُلأٌ**’dür, medsiz; tekil meddlidir; birincisi daha sabittir. Bulutun dağılmasını ve bir kısmının göğün kenarlarında bir kısmına toplanmasını, izarın uçları toplanıp dürüldüğünde (olduğu) hâle benzetti. Ondan, Kayle hadîsi: “Üzerinde iki **مُلَيَّتَيْنِ** yıpranmış elbise vardı”; o, hemzesi hafifletilmiş ikil yapılmış **مُلاءة**’nin küçültmesidir. Ve Ebû Hirâş’ın sözü:
كأَنَّ الـمُلاءَ الـمَحْضَ، خَلْفَ ذِراعِه، * - صُراحِيّةٌ والآخِنِيُّ الـمُتَحَّمُ
Burada **الـمَحْضِ** ile saf tozu kastetti; onu elbiselerden **الـمُلاءِ**’a benzetti.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* م ل أ * * مَلأ * الإناء من باب قطع فهو * مَمْلُوءٌ * ودلو * مَلأَى * كفعلى وكُوز * مَلآنُ * ماء والعامة تقول مَلاً ماء و * المِلْءُ * بالكسر ما يأخذه الإناء إذا امتلأ و * امْتَلأَ * الشيء و * تَمَلأَّ * بمعنى و * مَلُؤَ * الرجل صار * مَلِيئًا * بمعنى فهو * مَلِيءٌ * بالمد بيِّن * المَلاَءِ * و * المَلاَءَةِ * على كذا * مُمَالأَةً * ساعده وفي الحديث ﴿والله ما قتلت عُثمان ولا مالأتُ على قتله﴾ و * تَمَالَئُوا * على الأمر اجتمعوا عليه و * المَلأُ * الجماعة وهو الخُلُقُ أيضا وجمعه * أمْلاَءُ * وفي الحديث أنه قال لأصحابه حين ضربوا الأعرابي ﴿أحسِنوا أمْلاءَكُمْ﴾

##### Türkçe

* م ل أ * **مَلأ**: kabı “قطع” babından doldurdu; o hâlde o **مَمْلُوءٌ**dur. Ve kova **مَلأَى**dır; “فَعْلَى” gibi. Ve testi **مَلآنُ**dur (su ile). Avam “مَلاً ماء” der. Ve **المِلْءُ** (kesre ile): kap dolduğu zaman kabın aldığı şeydir. Ve **امْتَلأَ** şey ve **تَمَلأَّ** aynı mânâdadır. Ve **مَلُؤَ** adam: **مَلِيئًا** oldu, mânâca; o hâlde o **مَلِيءٌ**dur (med ile); **المَلاَءِ** ve **المَلاَءَةِ**si açık-seçiktir. Ve falanca şeye karşı **مُمَالأَةً**: ona yardım etti. Hadiste: ﴿والله ما قتلت عُثمان ولا مالأتُ على قتله﴾. Ve **تَمَالَئُوا** iş üzerine: onun üzerinde toplandılar. Ve **المَلأُ**: cemaat; ve o, huydur da. Çoğulu **أمْلاَءُ**dur. Ve hadiste: ashabına, bedevîyi dövdükleri vakit dedi ki: ﴿أحسِنوا أمْلاءَكُمْ﴾.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ملأه أي الشيء كمنع يملؤه ملأ وملأة وملأة أي بالفتح والكسر وملأه تملئة فامتلأ وتملأ، في العبارة لف ونشر، وذلك أن امتلأ مطاوع ملأه وملئه بالفتح والكسر. وتملأ مطاوع ملأه كعلمه فتعلم وملئ بالكسر كسمع، وإنه لحسن الملأة أي الملء بالكسر لا التملؤ لأن المقصود الهيئة وهو أي الإناء ملآن وهي أي الأنثى ملأى على فعلى، كما في الصحاح وملآنة بهاء ج ملاء ككرام، كذا في النسخ وأملاء، كما في اللسان، والعامة تقول إناء ملا ماء، والصواب ملآن ماء، قال أبو حاتم: حب ملآن، وقربة ملأى، وحباب ملاء، قال: وإن شئت خففت الهمزة فقلت في المذكر ملان، وفي المؤنث ملا، ودلو ملا، ومنه قوله:
  وحبذا دلوك إذ جاءت ملا أراد ملأى، ويقال ملأته ملأ بوزن ملعا فإن خففت قلت ملا، وقد امتلأ الإناء امتلاء. وامتلا وتملأ بمعنى. والملاءة ممدودا والملاء كغراب والملأة كمتعة بضمهن: الزكام يصيب من الامتلاء أي امتلاء المعدة، وقد ملئ كعني مبنيا للمفعول وملؤ مثال كرم وأملأه الله تعالى إملاء، أي أزكمه فهو مملوء. كذا في النسخ وفي بعضها فهو ملآن ومملوء وهذا خلاف القياس يحمل على ملئ، فهو حينئذ نادر لأن القياس في مفعول الرباعي مفعل كمكرم، وفي الأساس: ومن المجاز: به ملأة وهو ثقل يأخذ بالرأس وزكمة امتلاء المعدة وملئ الرجل وهو مملوء انتهى وقال الليث: الملاء، وهو ثقل يأخذ في الرأس كالزكام من امتلاء المعدة، وقد تملأ من الطعام والشراب تملؤا، وتملأ غيظا وشبعا وامتلأ. قلت: وهو من المجاز. وقال ابن السكيت: تملأت من الطعام تملؤا، وتمليت العيش تمليا، إذا عشت مليا، أي طويلا. والملأ، كجبل: التشاور يقال: ما كان هذا الأمر عن ملإ منا، أي تشاور واجتماع، وفي حديث عمر رضي الله عنه حين طعن: أكان هذا عن ملإ منكم? أي عن مشاورة من أشرافكم وجماعتكم. فهو مجاز، صرح به الزمخشري وغيره، والملأ: الأشراف أي من القوم ووجوههم ورؤساؤهم ومقدموهم الذين يرجع إلى قولهم والعلية بالكسر، ذكره أبو عبيدة في غريبه، وهو كعطف تفسير لما قبله، والجمع أملاء، وفي الحديث  هل تدري فيم يختصم الملأ الأعلى?  يريد الملائكة المقربين، ويروى أن النبي صلى الله عليه وسلم سمع رجلا من الأنصار وقد رجعوا من غزوة بدر يقول: ما قتلنا إلا عجائز صلعا. فقال عليه السلام:  أولئك الملأ من قريش لو حضرت فعالهم لاحتقرت فعلك  أي أشراف قريش. والملأ  الجماعة أي مطلقا، ولو ذكره عند التشاور كان أولى للمناسبة والملأ: الطمع والظن. والجمع أملاء، أي جماعات، عن ابن الأعرابي، وبه فسر قول الشاعر:
  وتحدثوا ملأ لتصبح أمنـا                      عذراء لا كهل ولا مولود وبه فسر أيضا قول الجهني الآتي ذكره:
  فقلنا أحسني ملأ جهينا أي أحسني ظنا، وقال أبو الحسن: ليس الملأ من باب رهط، وإن كانا اسمين للجمع، لأن رهطا لا واحد له من لفظه، ثم قال: والملأ إنما هم القوم ذوو الشارة، والتجمع للإدارة، ففارق باب رهط لذلك، والملأ على هذا صفة غالبة. والملأ الخلق، وفي التهذيب: الخلق المليء بما يحتاج إليه، وما أحسن ملأ بني فلان، أي أخلاقهم وعشرتهم، قال الجهني:
  تنادوا يال بهثة إذ رأونا                      فقلنا أحسني ملأ جهينا
  أي أحسني أخلاقا يا جهينة، والجمع أملاء، وفيه وجوه أخر، ذكر منها وجه، وسيأتي وجه آخر، وفي حديث أبي قتادة: لما ازدحم الناس على الميضأة في بعض الغزوات قال لهم رسول الله صلى الله عليه وسلم:  أحسنوا الملأ فكلكم سيروى  قال ابن الأثير: وأكثر قراء الحديث يقرؤونها  أحسنوا الملء  بكسر الميم وسكون اللام، قال: وليس بشيء ومنه ما جاء في الحديث أيضا حين ضربوا الأعرابي الذي بال في المسجد:  أحسنوا أملاءكم  أي أخلاقكم وتقدم في م ر أ حديث الحسن البصري: لما ازدحموا عليه فقال: أحسنوا أملاءكم أيها المرؤون. والملاء كغراب: سيف سعد بن أبي وقص الزهري رضي الله عنه، قال ابن النويعم يرثي عمر بن سعد حين قتله المختار أبي عبيد:
  تجرد فيها والملاء بكـفـه                      ليخمد منها ما تشذر واستعر والملاءة بهاء كنيتها أم المرتجز هي فرس رسول الله صلى الله عليه وسلم ذكره الصاغاني في التكملة. والملاء بالكسر والمد ككرام والأملئاء، بهمزتين كأنصباء والملآء ككبراء، كلاهما عن اللحياني وحده هم: الأغنياء المتمولون ذوو الأموال، أو هم الحسنو القضاء منهم أي من الأغنياء في إعطاء الدين وتسليمه لطالبه ومتقاضيه بلا مشقة، ولو لم يكونوا في الحقيقة أغنياء، والملآء أيضا الرؤساء، سموا بذلك لأنهم ملآء بما يحتاج إليه، الواحد مليء ككريم مهموز: كثير المال، أو الثقة الغني، قاله الجوهري. أو الغني المقتدر، قاله الفيومي. وحكى أحمد بن يحيى: رجل مالئ: جليل يملأ العين بجهرته، وشاب مالئ العين إذا كان فخما حسنا. ويقال: فلان أملأ لعيني من فلان، أي أتم في كل شيء منظرا وحسنا، وهو رجل مالئ للعين إذا أعجبك حسنه وبهجته، وقد ملأ الرجل كمنع وكرم، والمشهور الضم، يملؤ ملاءة ككرامة وملاء كسحاب وهذه عن كراع فهو مليء: صار مليئا، أي ثقة، فهو غني مليء بين الملاء والملاءة، ممدودان، وفي حديث الدين  إذا أتبع أحدكم على مليء فليتبع  المليء بالهمز أي الثقة الغني. وقد أولع فيه الناس بترك الهمز وتشديد الياء كذا في النهاية، ونقل شيخنا عن الجلال في الدر النثير، وقد: يسهل. وفي المصباح: ويجوز البدل والإدغام، وهو المسموع في أكثر الروايات. واستملأ في الدين: جعل دينه في ملآء بالضم والمد، كذا هو مضبوط في نسختنا. وهذا الأمر أملأ بك، أي أملك. والملأة بالضم كالمتعة: رهل محركة، يصيب البعير من طول الحبس بعد السير. والملاءة بالضم والمد وهي الإزار والريطة بالفتح هي الملحفة ج ملاء وقال بعضهم: إن الجمع ملأ، بغير مد، والواحد ممدود، والأول أثبت، وفي حديث الاستسقاء  فرأيت السحاب يتمزق كأنه الملاء حين يطوى  شبه تفرق الغيم واجتماع بعضه إلى بعض في أطراف السماء بالإزار إذا جمعت أطرافه وطوي. ثم إن الملاءة والريطة، قيل: مترادفان وقيل الملاءة: هي الملحفة ذات اللفقين، فإن كانت ليست ذات لفقين فهي ريطة، وسيأتي بيان ذلك إن شاء الله تعالى. وتملأت: لبست الملاءة. وتصغير الملاءة مليئة، ورد في حديث قيلة  وعليه أسمال مليتين  تصغير ملاة مثناة مخففة الهمز. والملاء المحض في قول أبي خراش الهذلي بمعنى الغبار الخالص:
  كأن الملاء المحض خلف ذراعه                      صراحية والآخني المـتـحـم شبهه بالملاء من الثياب، وفي المعجم: الملاءة: القشرة التي تعلو اللبن، وأنشد قول مطر:
  ومعرفة بالكف عجلى وجفنة                      ذوائبها مثل الملاءة تضرب
  وفي أحكام الأساس: ومن المجاز قولهم: عليه ملاءة الحسن. وجمش فتى من العرب حضرية فتشاحت عليه، فقال لها: والله مالك ملاءة الحسن ولا عموده ولا برنسه، فما هذا الامتناع? ملاءة الحسن: البياض. وعموده: الطول، وبرنسه: الشعر. وملأه على الأمر كمنعه، ليس بمشهور عند اللغويين: ساعده وشايعه أي أعانه وقواه، كمالأه عليه ممالأة. وتمالئوا عليه أي اجتمعوا، قال الشاعر:
  وتحدثوا ملأ لتصبح أمنـا                      عذراء لا كهل ولا مولود أي تشاوروا وتحدثوا متمالئين على ذلك ليقتلونا أجمعين، فتصبح أمنا كالعذراء التي لا ولد لها. قال أبو عبيد: يقال للقوم إذا تتابعوا برأيهم على أمر: قد تمالئوا عليه. وعن أبي الأعرابي: مالأه، إذا عاونه، ولامأه، إذا صحبه أشباهه. وفي حديث علي: والله ما قتلت عثمان ولا مالأت على قتله. أي ما ساعدت ولا عاونت. وفي حديث عمر: لو تمالأ عليه أهل صنعاء لأقدتهم به. أي لو تضافروا عليه وتعاونوا وتساعدوا. ويقال:
  أحسني ملأ جهينا أي أحسني ممالأة، أي معاونة، من مالأت فلانا: ظاهرته. والملء بالكسر: اسم ما يأخذه الإناء إذا امتلأ يقال: أعطه أي القدح ملأه وملأيه وثلاثة أملائه وحجر ملء الكف. وفي دعاء الصلاة  لك الحمد ملء السموات والأرض  ، هذا تمثيل، لأن الكلام لا يسع الأماكن، والمراد به كثرة العدد. وفي حديث إسلام أبي ذر قال: لنا كلمة تملأ الفم، أي أنها عظيمة شنيعة، لا يجوز أن تحكى وتقال، فكأن الفم ملآن بها، لا يقدر على النطق. ومنه في الحديث  املئوا أفواهكم من القرآن  وفي حديث أم زرع: ملء كسائها وغيظ جارتها. أرادت أنها سمينة، فإذا تغطت بكسائها ملأته. والملأة بهاء: هيئة الامتلاء وإنه لحسن الملأة، وقد تقدم، ومصدر ملأه بالفتح، وقد تقدم أيضا، فذكره كالاستدراك. وفي حديث عمران: إنه ليخيل إلينا أنها أشد ملأة منها حين ابتدئ فيها. أي أشد امتلاء، والملأة أيضا الكظة مضبوط عندنا بالكسر، وضبطه شيخنا بالفتح من الطعام هو ما يعتري الإنسان من الكرب عند الامتلاء منه. ومن المجاز، كذا في الأساس وتبعه المناوي أملأ النزع في قوسه وملأ مضعفا إذا أغرق في النزع، وقيل ملأ في قوسه: غرق النشابة والسهم، وأملأت النزع في القوس، إذا شددت النزع فيها. وفي التهذيب: يقال: أملأ فلان في قوسه إذا أغرق في النزع. وملأ فلان فروج فرسه، إذا حمله على أشد الحضر. وقد أغفله المؤلف. والمملئ: شاة في بطنها ماء وأغراس جمع غرس، بالكسر، جلدة على جبهة الفصيل، وسيأتي، فتحسبها حاملا لامتلاء بطنها. ومن المجاز: نظرت إليه فملأت منه عيني، وهو ملآن من الكرم وملئ وملئ رعبا. وفلان ملأ ثيابي، إذا رش عليه طينا أو غيره، كذا في الأحكام.

##### Türkçe

**ملأه** yani şeyi, **منع** gibi, onu **ملأ** ve **ملأة** ve **ملأة** ile doldurdu; yani fetha ve kesra ile. Ve onu **تملئة** ile doldurdu; böylece **امتلأ** ve **تملأ**. İbarede “laf ve neşr” vardır; ve bu, **امتلأ**’ın **ملأه**’nin ve **ملئه**’nin (fetha ve kesra ile) mutâvi‘i olmasıdır. Ve **تملأ** da **ملأه**’nin mutâvi‘idir; **علمه** gibi, böylece **تعلم**; ve **ملئ** kesra ile **سمع** gibi. Ve şüphesiz o, **الملأة**’nin güzeldir; yani kesra ile **الملء** (doldurma)dır, **التملؤ** değildir; çünkü maksat heyettir. Ve o, yani kap, **ملآن**’dır; ve o, yani dişi, **ملأى**’dır, **فعلى** üzere; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **ملآنة** (هاء ile); çoğulu **ملاء**’dır, **كرام** gibi; nüshalarda böyle. Ve **أملاء**; **اللسان**’da olduğu gibi. Ve avam “**إناء ملا ماء**” der; doğrusu “**ملآن ماء**”dır. Ebû Hâtim dedi: “**حب ملآن**”, ve “**قربة ملأى**”, ve “**حباب ملاء**”. Dedi: İstersen hemzeyi hafifletirsin de müzekkerde “**ملان**”, müenneste “**ملا**” dersin; ve “**دلو ملا**”. Ondandır onun sözü:
  وحبذا دلوك إذ جاءت ملا أراد ملأى
**ملأته ملأ** denir; **ملعا** vezninde; eğer hafifletirsen “**ملا**” dersin. Ve kap **امتلأ**: **امتلاء** ile. Ve **امتلا** ve **تملأ** mânâca birdir. Ve **الملاءة** (medli) ve **الملاء** **غراب** gibi ve **الملأة** **متعة** gibi—üçü de damme ile—: doluluktan, yani midenin dolmasından isabet eden nezledir. Ve **ملئ** **عني** gibi, mef‘ûl için bina edilmiştir. Ve **ملؤ** **كرم** misali. Ve Allah Teâlâ onu **إملاء** ile **أملأه**; yani onu nezle yaptı; o da **مملوء**’dur. Nüshalarda böyle; bazısında ise “o **ملآن** ve **مملوء**’dur” (vardır); bu kıyasa aykırıdır; **ملئ** üzerine hamledilir; o hâlde nadirdir; çünkü rubâînin **مفعول**’ünde kıyas **مفعل**’dir, **مكرم** gibi. Ve **الأساس**’ta: “Mecazdan: onda **ملأة** vardır; o, başı tutan bir ağırlıktır; ve midenin dolması (sebebiyle) nezle. Ve adam **ملئ** oldu; o **مملوء**’dur.” bitti. Ve Leys dedi: **الملاء**: midenin dolmasından nezle gibi başta tutan bir ağırlıktır. Ve yemekten ve içmekten **تملأ**: **تملؤا** ile; ve öfkeden ve tokluktan **تملأ**; ve **امتلأ**. Dedim: O, mecazdandır. Ve İbnü’s-Sikkît dedi: Yemekten **تملأت**: **تملؤا** ile; ve hayatı **تمليت**: **تمليا** ile; eğer uzun yaşarsan; yani uzun.

Ve **الملأ**—**جبل** gibi—: danışmadır; denir ki: “Bu iş bizden bir **ملإ**’den olmadı”; yani danışma ve toplanma (ile olmadı). Ve Ömer رضى الله عنه’in, vurulduğu vakit hadîsinde: “Bu sizden bir **ملإ**’den mi idi?” yani eşrafınızın ve cemaatinizin danışmasından mı idi. O, mecazdır; Zemahşerî ve başkaları bunu açıkça söylemiştir. Ve **الملأ**: eşraf; yani kavmin seçkinleri, yüzleri, reisleri ve önde gelenleri; sözlerine dönülenler; ve **العلية** (kesra ile). Ebû Ubeyde bunu **غريبه**’inde zikretti; ve o, öncekine bir tefsir atfı gibidir. Çoğulu **أملاء**’dır. Ve hadîste: “**الملأ الأعلى** ne hakkında çekişir, bilir misin?” Yakınlaştırılmış melekleri kasteder. Ve rivayet olunur ki Peygamber صلى الله عليه وسلم, Bedir gazvesinden döndüklerinde Ensâr’dan bir adamın şöyle dediğini işitti: “Biz ancak kel, yaşlı kadınları öldürdük.” Bunun üzerine عليه السلام dedi: “Onlar Kureyş’in **الملأ**’sidir; onların fiilleri hazır bulunsaydı, senin fiilini küçük görürdün.” yani Kureyş’in eşrafı. Ve **الملأ**: cemaat; yani mutlak olarak. Eğer onu danışma yanında zikretseydi münasebet için daha evlâ olurdu. Ve **الملأ**: tamah ve zan. Çoğulu **أملاء**; yani cemaatler; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve onunla şairin sözü tefsir edilmiştir:
  وتحدثوا ملأ لتصبح أمنـا                      عذراء لا كهل ولا مولود
Ve onunla, zikri gelecek Cühenî’nin sözü de tefsir edilmiştir:
  فقلنا أحسني ملأ جهينا
yani “zanı güzel yap.” Ebû’l-Hasen dedi: **الملأ**, **رهط** babından değildir; her ne kadar ikisi de cem‘ için isim olsalar da; çünkü **رهطا**’nın lafzından bir tekili yoktur. Sonra dedi: **الملأ** ancak nişan sahibi kavimdir; ve idare için toplanmadır; bu sebeple **رهط** babından ayrıldı. Ve **الملأ** bu üzere galip bir sıfattır.

Ve **الملأ**: خلق (ahlâk/yaratılış). Ve **التهذيب**’de: ihtiyaç duyulana dolu olan خلق. “Falan oğullarının **ملأ**’si ne güzeldir”; yani ahlâkları ve ülfetleri. Cühenî dedi:
  تنادوا يال بهثة إذ رأونا                      فقلنا أحسني ملأ جهينا
yani “ahlâkı güzel yap, ey Cüheyne.” Çoğulu **أملاء**. Ve onda başka vecihler vardır; onlardan bir vecih zikredildi; başka bir vecih de gelecektir. Ve Ebû Katâde hadîsinde: bazı gazvelerde insanlar abdestlik üzerine sıkışınca Resûlullah صلى الله عليه وسلم onlara dedi: “**أحسنوا الملأ**; çünkü hepiniz suya kandırılacaksınız.” İbnü’l-Esîr dedi: Hadis okuyucularının çoğu onu “**أحسنوا الملء**” diye okur; **الميم** kesra ile ve **اللام** sükûn ile. Dedi: Bu bir şey değildir. Ve hadîste yine gelen: mescitte bevleden bedevîyi dövdükleri vakit: “**أحسنوا أملاءكم**” yani “ahlâkınızı (güzel yapın).” Ve **م ر أ**’da Hasan el-Basrî hadîsi geçti: üzerine sıkıştıklarında dedi ki: “**أحسنوا أملاءكم** ey **المرؤون**.”

Ve **الملاء** **غراب** gibi: Sa‘d b. Ebî Vakkâs ez-Zührî رضي الله عنه’in kılıcıdır. İbnü’n-Nuvey‘im, Muhtâr Ebû Ubeyd onu öldürdüğünde Ömer b. Sa‘d için mersiye söylerken:
  تجرد فيها والملاء بكـفـه                      ليخمد منها ما تشذر واستعر
Ve **الملاءة** (هاء ile): künyesi **أم المرتجز**; Resûlullah صلى الله عليه وسلم’in atıdır; Sâğânî bunu **التكملة**’de zikretti.

Ve **الملاء** kesra ve med ile, **كرام** gibi; ve **الأملئاء**: iki hemze ile, **أنصباء** gibi; ve **الملآء**: **كبراء** gibi; ikisi de yalnız Lihyânî’den: onlar, mallı zenginler, mal sahipleridir; yahut onlar, zenginlerden borcu vermede ve alacaklısına teslimde, talep edene ve tahsil edene meşakkatsiz (davranan) güzel edâ sahipleridir; hakikatte zengin olmasalar bile. Ve **الملآء** ayrıca reislerdir; buna böyle adlandırıldılar; çünkü ihtiyaç duyulana **ملآء** (dolu) kimselerdir. Tekili **مليء** **كريم** gibi, hemzeli: çok mal sahibi; yahut güvenilir zengin; Cevherî söyledi. Yahut kudretli zengin; Feyyûmî söyledi. Ahmed b. Yahyâ nakletti: “**رجل مالئ**”: heybetiyle gözü dolduran, yüce. Ve “**شاب مالئ العين**”: eğer iri yapılı, güzel ise. Ve denir: “Falan, gözüm için falandan daha **أملأ**’dır”; yani her şeyde görünüş ve güzellikçe daha tamdır. Ve o, güzelliği ve bahâsı seni hayran bırakırsa “**رجل مالئ للعين**”dir. Ve adam **ملأ** oldu, **منع** ve **كرم** gibi; meşhur olan dammedir: **يملؤ**. **ملاءة** ile, **كرامة** gibi; ve **ملاء** ile, **سحاب** gibi; bu, Kurâ‘dandır. O hâlde o **مليء**’dür: **مليئا** oldu; yani güvenilir; o, zengin güvenilir, **الملاء** ve **الملاءة** arasında (açıktır); ikisi de medlidir. Ve borç hadîsinde: “Sizden biriniz bir **مليء** üzerine havale edilirse, havale olsun.” **المليء** hemze ile: güvenilir zengin. İnsanlar onda hemzeyi terk edip **الياء**’yı şeddeli yapmaya düşkün oldular; **النهاية**’de böyle. Şeyhimiz, **الدر النثير**’de Celâl’den nakletti; ve (hemze) kolaylaştırılabilir. Ve **المصباح**’ta: bedel ve idğam caizdir; ve o, rivayetlerin çoğunda işitilendir. Ve borçta **استملأ**: borcunu damme ve med ile **ملآء** içine koydu; nüshamızda böyle ضبط edilmiştir. Ve “Bu iş seninle daha **أملأ**’dır”; yani daha sahip (daha mâlik).

Ve **الملأة** damme ile, **المتعة** gibi: **رهل** (harekeli): yürüyüşten sonra uzun hapsedilmeden deveye isabet eden (hâl). Ve **الملاءة** damme ve med ile: izâr (bel örtüsü)dür. Ve **الريطة** fetha ile: o, **الملحفة**’dir; çoğulu **ملاء**. Bazıları dedi ki: çoğul **ملأ**’dır, medsiz; tekil medlidir. Birincisi daha sabittir. Ve istiskâ hadîsinde: “Bulutu, sanki dürülürken **الملاء** imiş gibi parçalanır gördüm.” Bulutun dağılmasını ve bir kısmının göğün kenarlarında bir kısmına toplanmasını, izârın uçları toplanıp dürülmesine benzetti. Sonra, **الملاءة** ve **الريطة** hakkında: müteradiftir denildi; ve denildi ki **الملاءة**: iki parçalı **ملحفة**’dir; eğer iki parçalı değilse o **ريطة**’dır. Bunun beyanı inşallah gelecektir. Ve **تملأت**: **الملاءة** giydi. Ve **الملاءة**’nın küçültmesi **مليئة**’dir. **قيلة** hadîsinde vârid olmuştur: “Üzerinde iki **مليتين** yıpranmış elbise vardı.” **ملاة**’nin küçültmesi; hemzesi hafifletilmiş, tesniye.

Ve Ebû Harâş el-Hüzelî’nin sözünde **الملاء المحض**: sırf toz mânâsında:
  كأن الملاء المحض خلف ذراعه                      صراحية والآخني المـتـحـم
Onu elbiselerden **الملاء**’a benzetti. Ve **المعجم**’de: **الملاءة**: sütün üstüne çıkan kabuktur. Ve Mutar’ın sözü şahit getirildi:
  ومعرفة بالكف عجلى وجفنة                      ذوائبها مثل الملاءة تضرب
Ve **أحكام الأساس**’ta: mecazdan onların sözü: “Onun üzerinde **ملاءة الحسن** vardır.” Ve Cemş adlı bir Arap genci, şehirli bir kadına uğradı; kadın ondan yüz çevirdi; ona dedi ki: Vallahi sende ne **ملاءة الحسن** var, ne onun direği, ne de onun burnusu; bu kaçınma nedir? **ملاءة الحسن**: beyazlıktır. Ve direği: boydur. Ve burnusu: saçtır.

Ve **ملأه على الأمر** **منعه** gibi; lugatçılar yanında meşhur değildir: ona yardım etti ve onu destekledi; yani ona yardım etti ve onu kuvvetlendirdi; **مالأه عليه ممالأة** gibi. Ve “**تمالئوا عليه**” yani toplandılar. Şair dedi:
  وتحدثوا ملأ لتصبح أمنـا                      عذراء لا كهل ولا مولود
yani bunun üzerine birbirleriyle dayanışarak danıştılar ve konuştular ki hepimizi öldürsünler; böylece (biz) çocuksuz bakire gibi emniyette sabahlayalım. Ebû Ubeyd dedi: Kavme, bir iş üzerinde görüşlerinde peş peşe giderlerse denir ki: “Onun üzerine **تمالئوا** ettiler.” Ve Ebû’l-A‘râbî’den: **مالأه**: eğer ona yardım ettiyse; ve **لامأه**: eğer benzerleri ona eşlik ettiyse. Ve Ali hadîsinde: “Vallahi Osman’ı öldürmedim ve onun öldürülmesi üzerine **مالأت** etmedim.” yani yardım etmedim ve desteklemedim. Ve Ömer hadîsinde: “Eğer San‘â ehli onun üzerine **تمالأ** etseydi, onları onunla kısas yapardım.” yani onun üzerine birbirlerine destek olsalar, yardımlaşsalar, birbirlerine yardımcı olsalar. Ve denir:
  أحسني ملأ جهينا
yani “**ممالأة**’yi güzel yap”; yani yardım etmeyi; “**مالأت فلانا**”dan: onu destekledim.

Ve **الملء** kesra ile: kap dolunca aldığı şeyin adıdır. Denir: “Ona, yani kadehe, **ملأه**’ni ve **ملأيه**’ni ve üç **أملائه**’ni ver.” Ve “**حجر ملء الكف**”: avuç dolusu taş. Ve namaz duasında: “Sana hamd, göklerin ve yerin **ملء**’ü (dolusu) kadardır.” Bu bir temsildir; çünkü söz mekânları almaz; murat, sayının çokluğudur. Ve Ebû Zer’in İslâmı hadîsinde dedi: “Bizim, ağzı dolduran bir sözümüz var”; yani o büyük, çirkin bir sözdür; hikâye edilip söylenmesi caiz değildir; sanki ağız onunla doludur, söylemeye güç yetmez. Ve ondandır hadîste: “Ağızlarınızı Kur’ân’dan **املئوا** edin.” Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Elbisesinin **ملء**’ü ve komşusunun öfkesi.” Muradı: o şişmandır; elbisesiyle örtündüğünde onu doldurur.

Ve **الملأة** (هاء ile): doluluğun heyetidir; “Şüphesiz o, **الملأة**’nin güzeldir”; ve geçti. Ve **ملأه**’nin masdarı fetha iledir; o da geçti; onu zikretmesi istidrâk gibidir. Ve İmrân hadîsinde: “Bize, onda başlandığı vakitten daha şiddetli **ملأة** olduğu hayal olunur.” yani daha şiddetli doluluk. Ve **الملأة** ayrıca **الكظة**’dır; yanımızda kesra ile ضبط edilmiştir. Şeyhimiz onu fetha ile ضبط etti: yemekten; o, ondan dolunca insana arız olan sıkıntıdır. Ve mecazdandır—**الأساس**’ta böyle; ve Münâvî ona tâbi oldu—: yayında çekişi **أملأ** etti; ve **ملأ** (muz‘af) eğer çekişte aşırıya gitti ise. Ve denildi: “Yayında **ملأ** etti”: ok ve yayı (çekişte) sonuna kadar götürdü. Ve “Yayda çekişi **أملأت**”: eğer çekişi onda şiddetlendirdiysen. Ve **التهذيب**’de: denir: “Falan yayında **أملأ** etti” eğer çekişte aşırıya gittiyse. Ve “Falan, atının yarıklarını **ملأ** etti” eğer onu en şiddetli koşuya yüklediyse. Müellif bunu ihmal etmiştir.

Ve **المملئ**: karnında su olan koyun; ve **أغراس**—**غرس**’in çoğulu, kesra ile—: tayın alnındaki deri; ileride gelecek; karnının doluluğundan dolayı onu gebe sanırsın. Ve mecazdandır: Ona baktım da ondan gözümü doldurdum. Ve o, keremden **ملآن**’dır. Ve **ملئ** oldu; ve **ملئ** korkuyla. Ve “Falan, elbiselerimi **ملأ** etti”: üzerine çamur veya başkası sıçrattı; **الأحكام**’da böyle.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَلَأَ
1 مَلَأَ ذ , aor. مَلَاَ , inf. n. مَلْءٌ (S, K) and مَلْأَةٌ and مِلْأَةٌ; (K;) and مَلِئَ; (TA;) and ↓ ملّأ, inf. n. تَمْلِئَةٌ; (K;) He filled (K;) a vessel &c. (S, TA.) You may also say مَلَأْتُهُ مَلًا, for مَلْئًا, (TA.) ― -b2- مَلَأَ العَيْنَ (tropical:) He satisfied [or glutted] the eye by his comeliness of aspect. (TA.) See an ex. in a verse cited voce عَقِبٌ. ― -b3- مَلَأْتُ مِنْهُ عَيْنِى (tropical:) [I satisfied, or glutted, my eye by the sight of his comeliness]. (TA.) ― -b4- مَلُؤَ, aor. مَلُاَ , (K,) inf. n. مَلَآءَةٌ and مَلَآءٌ; (S, K;) and مَلَأَ, aor. مَلَاَ ; (K;) the former is that which commonly obtains; (TA;) He became rich, wealthy, &c., syn. صَارَ مَلِيئًا. (K.) ― -b5- كَلِمَةٌ تَمْلَأُ الفَمَ (assumed tropical:) [A word, or saying, that fills the mouth;] i. e., gross, and abominable; not allowable to be spoken; that fills the mouth so that it cannot articulate. (TA, from a trad.) ― -b6- اِمْلَؤُوا أَفْوَاءَكُمْ مِنَ القُرْآنِ (assumed tropical:) [Fill your mouths with the Kur-لn]. (TA.) ― -b7- مُلِئَ رُعْبًا, and مَلُؤَ رعبا, (tropical:) He was filled with fright. (A.) ― -b8- مَلَأَ ثِيَابِى (tropical:) He sprinkled my clothes with mud, &c. (A.) مَلَأَ رَاكِبَهُ [He (a camel) bespattered his rider with his ejected cud]. (S, K, art. زرد.) ― -b9- مَلَأَ عِنَانَهُ (assumed tropical:) He made, or urged, his beast to run vehemently. (TA in art. عن.) ― -b10- مُلِئَ, like عُنِىَ, [i. e., pass. in form, but neut. in signification,] and مَلُؤَ, (tropical:) He had the disease called مُلَآءَة. (A, K.) ― -b11- See 3.

ملّأ فُرُوجَ فَرَسِهِ
2 ملّأ فُرُوجَ فَرَسِهِ ذ He made his horse to run at the utmost rate of the pace termed حُضْر. (TA.) ― -b2- And see 1, and 4.

مالأهُ عَلَى الأَمْرِ
3 مالأهُ عَلَى الأَمْرِ ذ , (S, K,) inf. n. مُمَالَأَةٌ; (S;) and ↓ مَلَأَهُ; (K;) but this latter the lexicologists do not hold in good repute; (TA;) He aided, or assisted, him, and conformed with him, to do the thing. (IAar, * AZ, S, K.)

املأ النَّزْعَ فِى قَوْسِهِ
4 املأ النَّزْعَ فِى قَوْسِهِ ذ , (S,) and املأ فى قوسه, and فى قوسه ↓ ملّأ, (K,) (tropical:) He pulled his bow to the utmost. (S, K, TA.) ― -b2- املأهُ اللّٰهُ, (S, K,) inf. n. اِمْلَاءٌ, (TA,) (assumed tropical:) God affected him with the disease called مُلَآءَة. (S, K.)

تملّأ مِنَ الطَّعَامِ وَالشَّرَابِ
5 تملّأ مِنَ الطَّعَامِ وَالشَّرَابِ ذ He became full of food and drink. (S.) ― -b2- See 8. ― -b3- تملّأ غَيْظًا, and ↓ امتلأ, (tropical:) He became filled with rage. (S.) ― -b4- تملّأ شِبَعًا, and ↓ امتلأ, He became filled to satiety. (TA.) ― -b5- تملّأ He put on himself a مُلَآءَة; i. e., a covering of the kind so called. (TA.)

تَمَالَؤُوا عَلَى الأَمْرِ
6 تَمَالَؤُوا عَلَى الأَمْرِ ذ They agreed, or conspired together, to do the thing: (ISk, S, K, TA:) they aided, or assisted, [and conformed with,] one another to do the thing. (TA.)

امتلأ
8 امتلأ ذ and ↓ تملّأ; (S, K;) and مَلِئَ, aor. مَلَاَ ; (K;) It (a vessel, &c., TA) became full. (S, K.) ― -b2- See 5. ― -b3- امتلأ شَبَابًا (assumed tropical:) [He became full of sap, or vigour, or youth, or young manhood]. (The Lexicons, &c., passim.) And امتلأ الشَّبَابُ (assumed tropical:) [The sap, or vigour, of youth, or young manhood, became full, or mantled, in a person.] (S, K, in art. غطى.) [And امتلأ, alone, He was, or became, plump.] ― -b4- امتلأ عِنَانُهُ (assumed tropical:) The utmost of his power, or ability, was accomplished. (TA in art. عن.)

استملأ فِى الدَّيْنِ
10 استملأ فِى الدَّيْنِ ذ signifies جَعَلَ دَيْنَهُ فِى مُلَأءَ (CK, and a MS copy of the K) [app., He made wealthy persons, or honest wealthy persons, his debtors: but in one copy of the K, for مُلَأءَ, we find مُلَآءٍ, which affords no sense that seems admissible here: and in another, دِين seems to be put in the place of دَيْن, in both the above instances; and مَلَآءٍ in that of مُلَأءَ; for Golius renders the phrase استملأ فى الدين by opulentiو studuit in religione sua: i. e., religionem suam in illa posuit: a meaning which IbrD rejects].

مِلْءٌ
مِلْءٌ ذ [A thing sufficient in quantity, or dimensions, for the filling of a vessel, &c., or] the quantity that a vessel, &c., holds when it is filled. (S, K.) ― -b2- أَعْطِهِ مِلْأَهُ وَمِلْأَيْهِ وَثَلَاثَةَ أَمْلَآئِهِ Give it (i. e., the cup, TA) what will fill it; and what will twice fill it; and what will thrice fill it. (S, K.) ― -b3- حَجَرٌ مِلْءُ الكَفِّ A stone that fills the hand. (TA.) ― -b4- لَكَ الحَمْدُ مِلْءُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ To Thee be praise that shall fill the heavens and the earth. (TA.) ― -b5- مِلْءُ كِسَائِهَا A fat woman; that fills her كساء when she covers herself with it. (TA, from a trad.)

مَلَأٌ
مَلَأٌ ذ An assembly, (IAar, S, K,) absolutely, (TA,) [whether of nobles or others]: pl. أَمْلَآءٌ. (IAar.) ― -b2- Nobles; chiefs; princes; syn. أَشْرَافٌ and عِلْيَةٌ; (K;) principal persons; persons whose opinion is respected. (TA.) (المَلَأُ الأَعلْىَ [The most exalted princes; i. e.] the angels that are admitted near [to the presence of God]; or the archangels. TA.) See سَمعَهُ, for other explanations. ― -b3- A people of comely appearance, figure, attire, or adornment, united for some purpose or design; expl. by قَوْمٌ ذو الشَّارَةِ والتَّجَمُّعِ لِلْاِرَادَةِ: (Abu-l-Hasan, K:) [but this is wrong, see Beyd, ii. 247.] Thus it is of a different class from رَهَطٌ, though, like this word, a quasi-pl. n. It is an epithet in which the quality of a substantive predominates. (Abu-l-Hasan.) ― -b4- (tropical:) Consultation. (K.) [You say,] مَا كَانَ هٰذَا الأَمْرُ عَنْ مَلَاـٍ مِنَّا (tropical:) This thing was not the result of a consultation and consent on our part: [and] أَكَانَ هٰذَا عَنْ مَلَاـٍ مِنْكُمْ (tropical:) Was this the result of a consultation of your nobles, and of your assembly? said by 'Omar when he was stabbed: asserted to be tropical in this sense by Z and others. (TA.) تَحَدَّثُوا مَلَأً They conversed, consulting together. (S.) ― -b5- Opinion. (K.) [See a supposed example below.] ― -b6- Disposition; nature; manners; (S, K;) a nature rich in needful qualities: (T:) pl. أَمْلَآءٌ. (S.) [You say,] مَا أَحْسَنَ مَلَأَ بَنِى فُلَانٍ How good are the dispositions, or manners, and conversation, of the sons of such a one! (S.) ElJuhanee says,
تَنَادَوْا يَالَ بُهْثَةَ اِذْ رَأَوْنَا
فَقُلْنَا أَحْسِنِى مَلَأً جُهَيْنَا
(S) [They called out, one to another, O Buhtheh! come to our aid! when they saw us: and we said,] Be of good disposition, or manners, O Juheyneh! or, accord. to some, Be of good opinion, O Juheyneh! (see above:) or, as some say, Aid well, O Juheyneh! taking ملأ in the sense of مُمَالَأَةً: [see 3]. (TA.) ― -b7- أَحْسِنُوا أَمْلَآءَ كُمْ Amend your manners; or have good manners. From a trad. (S, K.) ― -b8- Also مَلَأٌ A coveting. (K.)

مُلْأَةٌ
مُلْأَةٌ ذ A tremulousness and flabbiness and swelling of the flesh, in a camel, in consequence of long confinement after a journey. (K.) ― -b2- See مُلَآءَةٌ.

مِلْأَةٌ
مِلْأَةٌ ذ The manner in which a thing is filled. (K.) [You say,] اِنَّهُ لَحَسَنُ المِلْأَةِ (not التَّمَلُّؤِ) Verily it is well filled. (K.) ― -b2- مِلْأَةٌ An oppression occasioned by repletion with food. (K, TA.) [See also مُلَآءَةٌ.]

مَلَآءٌ
مَلَآءٌ ذ and ↓ مَلَآءَةٌ Richness, wealthiness, &c.: (K:) or trustiness, or honest. (S.) [See مَلِىْءٌ.]

مُلَآءٌ
مُلَآءٌ ذ : see مُلَآءَةٌ.

مَلِىْءٌ
مَلِىْءٌ ذ , (S, K,) also written and pronounced مَلِىٌّ, (Nh,) A rich, wealthy, opulent, man: (K:) or trusty, or honest: (S:) or trusty, or honest, and rich: (TA:) or a rich man, or one not literally rich, who is honest, and pays his debts well, without giving trouble to his creditor: (K, * TA:) or an able, rich, man: (Msb:) [a solvent man:] pl. مِلَآءٌ and أَمْلِئَآءُ and مُلَأءُ. (K.) ― -b2- Also مُلَأءُ Chiefs: so called because rich in needful things. (TA.)

مُلَآءَةٌ
مُلَآءَةٌ ذ (K) and ↓ مُلْأَةٌ (S, K) and ↓ مُلَآءٌ (K) (tropical:) A defluxion, or rheum, syn. زُكَامٌ, (S, K,) occasioned by repletion, or a heaviness in the head, like a defluxion, or rheum, (زكام,) from repletion of the stomach. (A.) [See also مِلْأَةٌ.] -A2- مُلَآءَةٌ A piece of drapery which is wrapped about the body; i. q., اِزَارٌ (TA) and رَيْطَةٌ: (S, K:) or the ملاءة is a covering for the body formed of two pieces; (TA;) composed of two oblong pieces of cloth sewed together; (Msb, in art. لغق;) and the ريطة is of a single piece. (TA.) [It appears to have been generally yellow, (see وَرْسٌ, and أَوْرَسَ,) and was probably otherwise similar to the modern مِلَايَة, which is described and represented in my work on the Modern Egyptians, part i., ch. 1.] Pl. مُلَآءٌ; (S, K;) [or rather this is a quasi-pl. n.; or a coll. gen. n., of which ملاءة is the n. un.;] or, accord. to some, مُلَأٌ; but the former is better established. (TA.) Dim. مُلَيْئَةٌ; for which مُلَيَّةٌ was also used, accord. to a tradition. (TA.) ― -b2- مُلَآءَةُ الحُسْنِ (tropical:) Fairness of complexion. (TA.) ― -b3- المَحْضُ ↓ المُلَآءُ (tropical:) Simple dust. (TA.) ― -b4- Also مُلَآءَةٌ The skim that forms on the surface of milk. (El-Moajam.)

مَلْآنٌ
مَلْآنٌ ذ (S, K) [and مَلْآنُ, as it forms in the] fem. مَلْآنَةٌ (K) and مَلْأَى; (S;) pl. مِلَآءٌ; (K;) Full: (S, K) said of a vessel, &c. (S, TA.) The masc. is also written and pronounced مَلَان; and the fem., مَلَا: (TA:) and the vulgar say اِنَاءٌ مَلَا A full vessel. (S, TA.) ― -b2- مَلْآنٌ من الكَرَمِ (tropical:) [Full of generosity]. (TA.) ― -b3- See مَمْلُوْءٌ.

مَالِئٌ
مَالِئٌ ذ (tropical:) A majestic person: one whose aspect satisfies the eye. (TA.) ― -b2- مَالِئٌ العَيْنِ, and مَالِئٌ لِلْعَيْنِ, (tropical:) A person whose aspect satisfies the eye by his comeliness &c. (TA.)

فُلَانٌ أَمْلَأُ لِعَيْنِى مِنْ فُلَانٍ
فُلَانٌ أَمْلَأُ لِعَيْنِى مِنْ فُلَانٍ ذ (tropical:) Such a one is more satisfactory to my eye by his comeliness than such a one. (TA.) ― -b2- هٰذَا الأَمْرُ أَمْلَأُ بِكَ This thing is better for thee, and more satisfactory: expl. by أَمْلَكُ [which is said to have this signification]. (TA.)

مَمْلُوْءٌ
مَمْلُوْءٌ ذ , pass. part. n. of مَلَأَ, Filled. (S.) ― -b2- Also, (assumed tropical:) Having the disease called مُلَآءَة: as part. n. of مَلِئَ. (A.) ― -b3- Also, (and accord. to some copies of the K, ↓ مَلْآن,) Affected by God with that disease: extr. [with respect to rule], (S, K,) as it is used in the sense of the pass. part. n. of أَمْلَأَ: by rule it should be مُمْلَأٌ. (TA.)

مُمْلِئٌ
مُمْلِئٌ ذ An ewe in whose belly are water and matter [such seems to be the meaning of أَغْرَاسٌ in the explanation] so that one thinks her to be pregnant. (K.)

شَابٌّ مُمْتَلِئٌ
شَابٌّ مُمْتَلِئٌ ذ [A youth in the full bloom of his age. See art. عَبْعَبٌ.]

##### Türkçe

**مَلَأَ**
1 **مَلَأَ** **ذ**, muzâri‘i **مَلَاَ**, mastar ismi **مَلْءٌ** (S, K) ve **مَلْأَةٌ** ve **مِلْأَةٌ**; (K;) ve **مَلِئَ**; (TA;) ve ↓ **ملّأ**, mastar ismi **تَمْلِئَةٌ**; (K;) O, bir kabı vb. doldurdu. (K;) (S, TA.) Ayrıca **مَلَأْتُهُ مَلًا** da dersin; **مَلْئًا** yerine; (TA.) ― -b2- **مَلَأَ العَيْنَ** (mecaz:) O, görünüşünün güzelliğiyle gözü doyurdu [yahut gözü tıka basa doyurdu]. (TA.) **عَقِبٌ** maddesinde zikredilmiş bir beyitte bir örneğine bak. ― -b3- **مَلَأْتُ مِنْهُ عَيْنِى** (mecaz:) [Onun güzelliğini görmekle gözümü doyurdum, yahut tıka basa doyurdum]. (TA.) ― -b4- **مَلُؤَ**, muzâri‘i **مَلُاَ**, (K,) mastar ismi **مَلَآءَةٌ** ve **مَلَآءٌ**; (S, K;) ve **مَلَأَ**, muzâri‘i **مَلَاَ**; (K;) birincisi, yaygın olarak cari olanıdır; (TA;) O, zengin oldu, varlıklı oldu, vb.; eş anlamlısı **صَارَ مَلِيئًا**. (K.) ― -b5- **كَلِمَةٌ تَمْلَأُ الفَمَ** (farz edilen mecaz:) [Ağzı dolduran bir kelime yahut söz;] yani kaba ve iğrenç; söylenmesi caiz olmayan; ağzı öyle dolduran ki artiküle edemez. (TA, bir rivayetten.) ― -b6- **اِمْلَؤُوا أَفْوَاءَكُمْ مِنَ القُرْآنِ** (farz edilen mecaz:) [Ağızlarınızı Kur’ân’dan doldurun]. (TA.) ― -b7- **مُلِئَ رُعْبًا**, ve **مَلُؤَ رعبا**, (mecaz:) O, korku ile dolduruldu. (A.) ― -b8- **مَلَأَ ثِيَابِى** (mecaz:) O, elbiselerimi çamur vb. ile serpti. (A.) **مَلَأَ رَاكِبَهُ** [O (deve), çıkardığı gevişle binicisini sıçrattı]. (S, K, md. **زرد**.) ― -b9- **مَلَأَ عِنَانَهُ** (farz edilen mecaz:) O, hayvanını şiddetle koşturmaya sevk etti, yahut zorladı. (TA, md. **عن**’de.) ― -b10- **مُلِئَ**, **عُنِىَ** gibi, [yani şekilce meçhul, fakat anlamca lâzım,] ve **مَلُؤَ**, (mecaz:) Onda **مُلَآءَة** denilen hastalık vardı. (A, K.) ― -b11- 3’e bak.

**ملّأ فُرُوجَ فَرَسِهِ**
2 **ملّأ فُرُوجَ فَرَسِهِ** **ذ** O, atını **حُضْر** denilen yürüyüşün en son süratine koşturdu. (TA.) ― -b2- Ve 1’e ve 4’e bak.

**مالأهُ عَلَى الأَمْرِ**
3 **مالأهُ عَلَى الأَمْرِ** **ذ**, (S, K,) mastar ismi **مُمَالَأَةٌ**; (S;) ve ↓ **مَلَأَهُ**; (K;) fakat bu ikincisini lugatçılar iyi görmezler; (TA;) O, o işe onu destekledi, yahut ona yardım etti, ve o işi yapmakta onunla uyuştu. (IAar, * AZ, S, K.)

**املأ النَّزْعَ فِى قَوْسِهِ**
4 **املأ النَّزْعَ فِى قَوْسِهِ** **ذ**, (S,) ve **املأ فى قوسه**, ve **فى قوسه** ↓ **ملّأ**, (K,) (mecaz:) O, yayını son haddine kadar çekti. (S, K, TA.) ― -b2- **املأهُ اللّٰهُ**, (S, K,) mastar ismi **اِمْلَاءٌ**, (TA,) (farz edilen mecaz:) Allah onu **مُلَآءَة** denilen hastalıkla etkiledi. (S, K.)

**تملّأ مِنَ الطَّعَامِ وَالشَّرَابِ**
5 **تملّأ مِنَ الطَّعَامِ وَالشَّرَابِ** **ذ** O, yiyecek ve içecekten doldu. (S.) ― -b2- 8’e bak. ― -b3- **تملّأ غَيْظًا**, ve ↓ **امتلأ**, (mecaz:) O, öfke ile doldu. (S.) ― -b4- **تملّأ شِبَعًا**, ve ↓ **امتلأ**, O, tokluğa kadar doldu. (TA.) ― -b5- **تملّأ** O, üzerine bir **مُلَآءَة** giydi; yani o adla anılan türden bir örtü. (TA.)

**تَمَالَؤُوا عَلَى الأَمْرِ**
6 **تَمَالَؤُوا عَلَى الأَمْرِ** **ذ** Onlar, o işi yapmak üzere anlaştılar, yahut birlikte komplo kurdular: (ISk, S, K, TA:) o işi yapmakta birbirlerine yardım ettiler, [ve birbirleriyle uyuştular]. (TA.)

**امتلأ**
8 **امتلأ** **ذ** ve ↓ **تملّأ**; (S, K;) ve **مَلِئَ**, muzâri‘i **مَلَاَ**; (K;) O (bir kap vb., TA) doldu. (S, K.) ― -b2- 5’e bak. ― -b3- **امتلأ شَبَابًا** (farz edilen mecaz:) [O, özsu ile, yahut güçle, yahut gençlikle, yahut delikanlılıkla doldu]. (Lügatler vb., muhtelif yerlerde.) Ve **امتلأ الشَّبَابُ** (farz edilen mecaz:) [Gençliğin özsuyu yahut gücü yahut delikanlılık, bir kimsede doldu, yahut kabardı]. (S, K, md. **غطى**’da.) [Ve **امتلأ**, tek başına: O, semizdi, yahut semiz oldu.] ― -b4- **امتلأ عِنَانُهُ** (farz edilen mecaz:) Onun kudretinin yahut gücünün son haddi gerçekleşti. (TA, md. **عن**’de.)

**استملأ فِى الدَّيْنِ**
10 **استملأ فِى الدَّيْنِ** **ذ** **جَعَلَ دَيْنَهُ فِى مُلَأءَ** anlamına gelir (CK, ve K’nın bir yazma nüshası) [görünüşe göre: O, zengin kimseleri, yahut dürüst zengin kimseleri, kendisine borçlu kıldı: fakat K’nın bir nüshasında **مُلَأءَ** yerine **مُلَآءٍ** buluruz; bu da burada kabul edilebilir görünen bir anlam vermez: ve bir diğerinde, yukarıdaki iki yerde de **دَيْن** yerine **دِين** konmuş görünür; ve **مُلَأءَ** yerinde **مَلَآءٍ**; zira Golius, **استملأ فى الدين** ibaresini opulentiو studuit in religione sua diye tercüme eder: yani religionem suam in illa posuit: bir anlam ki IbrD bunu reddeder].

**مِلْءٌ**
**مِلْءٌ** **ذ** [Bir kabı vb. doldurmaya miktar yahut boyutça yeterli bir şey, yahut] bir kap vb. doldurulduğunda tuttuğu miktar. (S, K.) ― -b2- **أَعْطِهِ مِلْأَهُ وَمِلْأَيْهِ وَثَلَاثَةَ أَمْلَآئِهِ** Ona (yani bardağa, TA) onu dolduracak şeyi ver; ve onu iki kere dolduracak şeyi; ve onu üç kere dolduracak şeyi. (S, K.) ― -b3- **حَجَرٌ مِلْءُ الكَفِّ** Eli dolduran bir taş. (TA.) ― -b4- **لَكَ الحَمْدُ مِلْءُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ** Sana, gökleri ve yeri dolduracak bir hamd olsun. (TA.) ― -b5- **مِلْءُ كِسَائِهَا** Şişman bir kadın; kendini onunla örttüğünde **كساء**’sını dolduran. (TA, bir rivayetten.)

**مَلَأٌ**
**مَلَأٌ** **ذ** Bir topluluk, (IAar, S, K,) mutlak olarak, (TA,) [ister eşraftan ister başkalarından]: çoğulu **أَمْلَآءٌ**. (IAar.) ― -b2- Eşraf; reisler; emirler; eş anlamlısı **أَشْرَافٌ** ve **عِلْيَةٌ**; (K;) ileri gelen kimseler; görüşüne itibar edilen kimseler. (TA.) (**المَلَأُ الأَعلْىَ** [En yüce emirler; yani] [Allah’ın huzuruna] yakın kabul edilen melekler; yahut başmelekler. TA.) Başka açıklamalar için **سَمعَهُ**’ye bak. ― -b3- Güzel görünüşlü, şekilli, giyimli yahut süslü, bir amaç yahut tasarım için birleşmiş bir kavim; **قَوْمٌ ذو الشَّارَةِ والتَّجَمُّعِ لِلْاِرَادَةِ** ile açıklanır: (Abu-l-Hasan, K:) [fakat bu yanlıştır, Beyd, ii. 247’ye bak.] Böylece o, **رَهَطٌ**’tan farklı bir sınıftandır; gerçi bu kelime gibi, bir şibh-çoğul isimdir. O, isim olanın niteliğinin baskın geldiği bir sıfattır. (Abu-l-Hasan.) ― -b4- (mecaz:) Danışma. (K.) [Şöyle dersin,] **مَا كَانَ هٰذَا الأَمْرُ عَنْ مَلَاـٍ مِنَّا** (mecaz:) Bu iş, bizden bir danışma ve rıza sonucu olmadı: [ve] **أَكَانَ هٰذَا عَنْ مَلَاـٍ مِنْكُمْ** (mecaz:) Bu, sizin eşrafınızın ve topluluğunuzun bir danışması sonucu mu idi? ‘Omar tarafından, bıçaklandığında söylenmiştir: bu anlamda mecaz olduğu Z ve başkalarınca ileri sürülür. (TA.) **تَحَدَّثُوا مَلَأً** Onlar, danışarak konuştu. (S.) ― -b5- Görüş. (K.) [Aşağıda farz edilen bir örneğe bak.] ― -b6- Huy; tabiat; âdetler; (S, K;) gerekli niteliklerde zengin bir tabiat: (T:) çoğulu **أَمْلَآءٌ**. (S.) [Şöyle dersin,] **مَا أَحْسَنَ مَلَأَ بَنِى فُلَانٍ** Falanın oğullarının huyları yahut âdetleri ve sohbeti ne güzeldir! (S.) El-Cuhenî der ki,
تَنَادَوْا يَالَ بُهْثَةَ اِذْ رَأَوْنَا
فَقُلْنَا أَحْسِنِى مَلَأً جُهَيْنَا
(S) [Onlar, birbirlerine seslendiler: Ey Buhtheh! bize yardıma gel! bizi gördüklerinde: ve biz dedik ki,] İyi huylu ol, yahut iyi âdetli ol, ey Cuheyne! yahut bazılarına göre, İyi görüşlü ol, ey Cuheyne! (yukarıya bak:) yahut bazılarınca, İyi yardım et, ey Cuheyne! **ملأ**’yı **مُمَالَأَةً** anlamında alarak: [3’e bak]. (TA.) ― -b7- **أَحْسِنُوا أَمْلَآءَ كُمْ** Âdetlerinizi düzeltin; yahut iyi âdetli olun. Bir rivayetten. (S, K.) ― -b8- Ayrıca **مَلَأٌ**: Bir tamah. (K.)

**مُلْأَةٌ**
**مُلْأَةٌ** **ذ** Bir yolculuktan sonra uzun süre bağlanıp tutulma sebebiyle, devede etin titremesi ve gevşekliği ve şişmesi. (K.) ― -b2- **مُلَآءَةٌ**’ye bak.

**مِلْأَةٌ**
**مِلْأَةٌ** **ذ** Bir şeyin doldurulma tarzı. (K.) [Şöyle dersin,] **اِنَّهُ لَحَسَنُ المِلْأَةِ** ( **التَّمَلُّؤِ** değil) Gerçekten o, iyi doldurulmuştur. (K.) ― -b2- **مِلْأَةٌ** Yiyecekle tıka basa dolmadan doğan bir sıkıntı. (K, TA.) [Ayrıca **مُلَآءَةٌ**’ye de bak.]

**مَلَآءٌ**
**مَلَآءٌ** **ذ** ve ↓ **مَلَآءَةٌ** Zenginlik, varlıklılık, vb.: (K:) yahut güvenilirlik, yahut dürüstlük. (S.) [**مَلِىْءٌ**’e bak.]

**مُلَآءٌ**
**مُلَآءٌ** **ذ**: **مُلَآءَةٌ**’ye bak.

**مَلِىْءٌ**
**مَلِىْءٌ** **ذ**, (S, K,) ayrıca **مَلِىٌّ** şeklinde de yazılır ve söylenir, (Nh,) Zengin, varlıklı, servet sahibi bir adam: (K:) yahut güvenilir, yahut dürüst: (S:) yahut güvenilir, yahut dürüst, ve zengin: (TA:) yahut zengin bir adam; yahut kelimenin hakiki anlamıyla zengin olmayan, fakat dürüst olan ve borçlarını alacaklısına sıkıntı vermeden iyi ödeyen kimse: (K, * TA:) yahut güçlü, zengin bir adam: (Msb:) [borcunu ödeyebilir bir adam:] çoğulu **مِلَآءٌ** ve **أَمْلِئَآءُ** ve **مُلَأءُ**. (K.) ― -b2- Ayrıca **مُلَأءُ**: Reisler; gerekli şeylerde zengin oldukları için böyle adlandırılmışlardır. (TA.)

**مُلَآءَةٌ**
**مُلَآءَةٌ** **ذ** (K) ve ↓ **مُلْأَةٌ** (S, K) ve ↓ **مُلَآءٌ** (K) (mecaz:) Bir akıntı, yahut nezle; eş anlamlısı **زُكَامٌ**, (S, K,) tıka basa dolma sebebiyle; yahut başta bir ağırlık, akıntı yahut nezle ( **زكام** ) gibi; midenin tıka basa dolmasından. (A.) [Ayrıca **مِلْأَةٌ**’ye de bak.] -A2- **مُلَآءَةٌ** Bedene sarılan bir kumaş parçası; **اِزَارٌ** ile aynı anlamda; (TA) ve **رَيْطَةٌ**: (S, K:) yahut **ملاءة**, iki parçadan oluşmuş bir beden örtüsüdür; (TA;) birbirine dikilmiş iki uzun parça kumaştan oluşur; (Msb, md. **لغق**’ta;) ve **ريطة** tek parçadandır. (TA.) [Genellikle sarı olduğu görülür, (**وَرْسٌ** ve **أَوْرَسَ**’a bak), ve muhtemelen modern **مِلَايَة**’ye başka bakımlardan benzerdi; bu, Modern Mısırlılar hakkındaki eserimde, birinci kısım, 1. bölümde tasvir ve temsil edilmiştir.] Çoğulu **مُلَآءٌ**; (S, K;) [yahut daha doğrusu bu, bir şibh-çoğul isimdir; yahut bir cins topluluk ismidir; bunun tekil birimi **ملاءة**’dır;] yahut bazılarına göre **مُلَأٌ**; fakat birincisi daha sağlam biçimde yerleşmiştir. (TA.) Küçültmesi **مُلَيْئَةٌ**; bunun için **مُلَيَّةٌ** de kullanılmıştır, bir rivayete göre. (TA.) ― -b2- **مُلَآءَةُ الحُسْنِ** (mecaz:) Ten renginin güzelliği. (TA.) ― -b3- **المَحْضُ** ↓ **المُلَآءُ** (mecaz:) Saf toz. (TA.) ― -b4- Ayrıca **مُلَآءَةٌ**: Sütün yüzünde oluşan kaymak tabakası. (El-Moajam.)

**مَلْآنٌ**
**مَلْآنٌ** **ذ** (S, K) [ve dişilinde **مَلْآنَةٌ** (K) ve **مَلْأَى**; (S;)] çoğulu **مِلَآءٌ**; (K;) Dolu: (S, K) bir kap vb. hakkında söylenir. (S, TA.) Müzekkeri ayrıca **مَلَان** şeklinde de yazılır ve söylenir; ve dişili, **مَلَا**: (TA:) ve avam **اِنَاءٌ مَلَا** der: dolu bir kap. (S, TA.) ― -b2- **مَلْآنٌ من الكَرَمِ** (mecaz:) [Cömertlikle dolu]. (TA.) ― -b3- **مَمْلُوْءٌ**’e bak.

**مَالِئٌ**
**مَالِئٌ** **ذ** (mecaz:) Heybetli bir kimse: görünüşü gözü doyuran kimse. (TA.) ― -b2- **مَالِئٌ العَيْنِ**, ve **مَالِئٌ لِلْعَيْنِ**, (mecaz:) görünüşü güzelliği vb. ile gözü doyuran bir kimse. (TA.)

**فُلَانٌ أَمْلَأُ لِعَيْنِى مِنْ فُلَانٍ**
**فُلَانٌ أَمْلَأُ لِعَيْنِى مِنْ فُلَانٍ** **ذ** (mecaz:) Falan kimse, güzelliğiyle gözüm için falan kimseden daha doyurucudur. (TA.) ― -b2- **هٰذَا الأَمْرُ أَمْلَأُ بِكَ** Bu iş, senin için daha iyidir ve daha doyurucudur: **أَمْلَكُ** ile açıklanır [ki bunun bu anlamda olduğu söylenmiştir]. (TA.)

**مَمْلُوْءٌ**
**مَمْلُوْءٌ** **ذ**, **مَلَأَ**’nın mef‘ûl ismi, Doldurulmuş. (S.) ― -b2- Ayrıca, (farz edilen mecaz:) **مُلَآءَة** denilen hastalığı olan: **مَلِئَ**’nin ism-i fâili olarak. (A.) ― -b3- Ayrıca, (ve K’nın bazı nüshalarına göre, ↓ **مَلْآن**,) Allah tarafından o hastalıkla etkilenmiş: kural bakımından şâz, (S, K,) zira **أَمْلَأَ**’nın mef‘ûl ismi anlamında kullanılır: kurala göre **مُمْلَأٌ** olmalıydı. (TA.)

**مُمْلِئٌ**
**مُمْلِئٌ** **ذ** Karnında su ve irin bulunan bir koyun; [açıklamadaki **أَغْرَاسٌ**’ın anlamı böyle görünür] öyle ki onun gebe olduğu sanılır. (K.)

**شَابٌّ مُمْتَلِئٌ**
**شَابٌّ مُمْتَلِئٌ** **ذ** [Yaşının tam baharında bir genç. md. **عَبْعَبٌ**’a bak.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: ملء

مَلَأَ
مَلَأَ A ( n. ac. مَلْء [ 1 ] مَِلْأَة [ مَلْءَة 1t ,  2t ]),
a.  Filled; satisfied; glutted.

b.  [ acc. &  'Ala ], Helped against.

c.  Mudded, bespattered.

d.  Urged on.

e.  see ( مَلَؤَ ) ( a ).

مَلِىَ
maliY^a A ( n. ac. مَلَأ [ 4 ] ),
a.  Was, became full.

مَلُؤَ
مَلُؤَ U ( n. ac. مَلَآء [ 22 ] ,  مَلَآءَة [ 22t ] ),
a.  Was rich, opulent.

b.  ( n. ac. مَلَاْءَة 22t ) [&  pass. muliY^a ], Had a cold.

مَلَّأَ
مَلَّأَ II ,
a.  see I (a) .

b.  [ Fī ], Drew with all his strength ( bow ).

c.  [ coll. ], Went to the water, drew water.

مَاْلَأَ
مَاْلَأَ III
a.  [ acc. &  'Ala ], Helped, assisted in.

أَمْلَأَ
أَمْلَأَ IV ,
a.  see II (b) .

b.  Rendered rich.

c.  Gave an influenza to.

تَمَلَّأَ
تَمَلَّأَ V
a.  [ Min ], Was full of, filled with.

b.  [ acc. &  Ila ], Fixed upon ( look ).

c.  see VIII (b) .

تَمَاْلَأَ
تَمَاْلَأَ VI
a.  [ 'Ala ], Helped each other in.

اِمْتَلَأَ
اِمْتَلَأَ VIII ,
a.  see V (a) .

b.  Became full, plump.

مَلْأَة
مَلْأَة [ 1t ],
a.  Cloak.

مَلْأَى
مَلْأَى [ 1ya ],
a.  fem. of مَلْءَاْنُ 33 .

مِلْء
مِلْء [ 2 ] , ( pl. أَمْلَآء [ 38 ] ),
a.  Full measure; fulness.

b.  Filling.

مِلْأَة
مِلْأَة [ 2t ],
a.  Manner of filling.

b.  Surfeit.

مُلْأَة
مُلْأَة [ 3t ],
a.  see 24t (a) .

مَلَأ
مَلَأ [ 4 ] , ( pl. أَمْلَاْء 38 ),
a.  Assembly; multitude; audience.

b.  The great; the chief men; the nobles.

c.  Consultation. deliberation.

d.  Disposition; manners.

e.  Opinion.

f.  Concupiscence, coveting.

g.  Desert; plain.

مَالِى
maAliY^ [ 21 ],
a.  Filling.

b.  Majestic, imposing.

مَلَآء
مَلَآء [ 22 ],
a.  Opulence, wealth; plentifulness; plenitude.

مَلَآءَة
مَلَآءَة [ 22t ],
a.  see 22 .

مِلَآء
مِلَآء [ 23 ],
a.  see 2 (a) .

مِلَاءَة
مِلَاءَة [ 23t ],
a.  see 24t (b) .

مُلَآء
مُلَآء [ 24 ],
a.  see 24t (a) .

مُلَآءَة
مُلَآءَة [ 24t ],
a.  Cold, influenza.

b.  Cloak, mantle; veil.

مَلِيْء
مَلِيْء [ 25 ] , ( pl. مِلَاْء 23 ,  مُلَأَآءُ 43 ,  أَمْلِئَآء [ 68 ] ),
a.  Rich, wealthy, opulent; solvent.

مَلَّآء
مَلَّآء [ 28 ]
a.  [ coll. ], Drawer of water; water-carrier.

مَلْآن
مَلْآن [ 33 ] , ( pl. مِلَاْء 23 ),
a.  Full.

مَمْلُوْء
مَمْلُوْء [ N. P.
a.  I], Filled; full.

b.  Suffering from influenza.

مُمْتَلِى
mumotaliY^ [ N. Ag.
a.  VIII],  see N. P. مَلڤءَ I ( a ).

اِمْتِلَآء
اِمْتِلَآء [ N. Ac.
a.  VIII], Surfeit.

مِلَآيَة
مِلَآيَة
a.  [ coll. ],  see 24t (b) .

مِلْء الكَفّ
مِلْء الكَفّ
a.  Handful.

مَلَأَ مِنْهُ الأَرْض
مَلَأَ مِنْهُ الأَرْض
a.  He sounded his praises everywhere.

مَلَأَ عَلَيْهِ الأَرْض
مَلَأَ عَلَيْهِ الأَرْض
a.  He thwarted him in every possible way.

تَمَلَّأَ عَيْظًا
تَمَلَّأَ عَيْظًا اِمْتَلَأَ عَيْظًا
a.  He was full of anger.

اِسْتَمْلَأَ فِى الدَّيْن
اِسْتَمْلَأَ فِى الدَّيْن
a.  He invested his money securely, safely.

يَنَامَ مِلْءَ الجَفْن
يَنَامَ مِلْءَ الجَفْن
a.  He sleeps peacefully.

##### Türkçe

**مَلَأَ**
**مَلَأَ** A ( n. ac. **مَلْء** [ 1 ] **مَِلْأَة** [ **مَلْءَة** 1t ,  2t ]),
a. Doldurdu; doyurdu; tıka basa doyurdu.

b. [ acc. &  'Ala ], -e karşı yardım etti.

c. Çamurladı, sıçrattı.

d. Sevk etti.

e. bkz. ( **مَلَؤَ** ) ( a ).

**مَلِىَ**
maliY^a A ( n. ac. **مَلَأ** [ 4 ] ),
a. Dolu oldu, dolu hâle geldi.

**مَلُؤَ**
**مَلُؤَ** U ( n. ac. **مَلَآء** [ 22 ] ,  **مَلَآءَة** [ 22t ] ),
a. Zengin oldu, varlıklı oldu.

b. ( n. ac. **مَلَاْءَة** 22t ) [&  pass. muliY^a ], Nezle oldu.

**مَلَّأَ**
**مَلَّأَ** II ,
a. bkz. I (a) .

b. [ Fī ], (yay) bütün gücüyle çekti.

c. [ coll. ], Suya gitti, su çekti.

**مَاْلَأَ**
**مَاْلَأَ** III
a. [ acc. &  'Ala ], -de yardım etti, -de destek oldu.

**أَمْلَأَ**
**أَمْلَأَ** IV ,
a. bkz. II (b) .

b. Zengin kıldı.

c. Nezle verdi.

**تَمَلَّأَ**
**تَمَلَّأَ** V
a. [ Min ], -ile dolu oldu, -ile dolduruldu.

b. [ acc. &  Ila ], (bakışı) -e dikti.

c. bkz. VIII (b) .

**تَمَاْلَأَ**
**تَمَاْلَأَ** VI
a. [ 'Ala ], -de birbirlerine yardım ettiler.

**اِمْتَلَأَ**
**اِمْتَلَأَ** VIII ,
a. bkz. V (a) .

b. Dolu oldu, tombullaştı.

**مَلْأَة**
**مَلْأَة** [ 1t ],
a. Aba.

**مَلْأَى**
**مَلْأَى** [ 1ya ],
a. **مَلْءَاْنُ** 33’ün müennesi.

**مِلْء**
**مِلْء** [ 2 ] , ( pl. **أَمْلَآء** [ 38 ] ),
a. Tam ölçü; doluluk.

b. Doldurma.

**مِلْأَة**
**مِلْأَة** [ 2t ],
a. Doldurma tarzı.

b. Tıka basa doyma.

**مُلْأَة**
**مُلْأَة** [ 3t ],
a. bkz. 24t (a) .

**مَلَأ**
**مَلَأ** [ 4 ] , ( pl. **أَمْلَاْء** 38 ),
a. Topluluk; kalabalık; dinleyici kitlesi.

b. Büyükler; ileri gelenler; soylular.

c. İstişare; müzakere.

d. Huy; âdetler.

e. Görüş.

f. Şehvet, arzulama.

g. Çöl; ova.

**مَالِى**
maAliY^ [ 21 ],
a. Doldurma.

b. Heybetli, görkemli.

**مَلَآء**
**مَلَآء** [ 22 ],
a. Varlık, zenginlik; bolluk; doluluk.

**مَلَآءَة**
**مَلَآءَة** [ 22t ],
a. bkz. 22 .

**مِلَآء**
**مِلَآء** [ 23 ],
a. bkz. 2 (a) .

**مِلَاءَة**
**مِلَاءَة** [ 23t ],
a. bkz. 24t (b) .

**مُلَآء**
**مُلَآء** [ 24 ],
a. bkz. 24t (a) .

**مُلَآءَة**
**مُلَآءَة** [ 24t ],
a. Nezle, grip.

b. Aba, manto; örtü.

**مَلِيْء**
**مَلِيْء** [ 25 ] , ( pl. **مِلَاْء** 23 ,  **مُلَأَآءُ** 43 ,  **أَمْلِئَآء** [ 68 ] ),
a. Zengin, varlıklı, müreffeh; ödeme gücü olan.

**مَلَّآء**
**مَلَّآء** [ 28 ]
a. [ coll. ], Su çeken; saka.

**مَلْآن**
**مَلْآن** [ 33 ] , ( pl. **مِلَاْء** 23 ),
a. Dolu.

**مَمْلُوْء**
**مَمْلُوْء** [ N. P.
a.  I], Doldurulmuş; dolu.

b. Gripten muzdarip.

**مُمْتَلِى**
mumotaliY^ [ N. Ag.
a.  VIII],  bkz. N. P. **مَلڤءَ** I ( a ).

**اِمْتِلَآء**
**اِمْتِلَآء** [ N. Ac.
a.  VIII], Tıka basa doyma.

**مِلَآيَة**
**مِلَآيَة**
a. [ coll. ],  bkz. 24t (b) .

**مِلْء الكَفّ**
**مِلْء الكَفّ**
a. Bir avuç.

**مَلَأَ مِنْهُ الأَرْض**
**مَلَأَ مِنْهُ الأَرْض**
a. Onun övgülerini her yere yaydı.

**مَلَأَ عَلَيْهِ الأَرْض**
**مَلَأَ عَلَيْهِ الأَرْض**
a. Ona her mümkün yolla engel oldu.

**تَمَلَّأَ عَيْظًا**
**تَمَلَّأَ عَيْظًا** **اِمْتَلَأَ عَيْظًا**
a. Öfkeyle doluydu.

**اِسْتَمْلَأَ فِى الدَّيْن**
**اِسْتَمْلَأَ فِى الدَّيْن**
a. Parasını sağlam, güvenli biçimde yatırdı.

**يَنَامَ مِلْءَ الجَفْن**
**يَنَامَ مِلْءَ الجَفْن**
a. Huzurla uyur.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: ملء

ملء
مَلَأَ - يَمْلَأُ، مُلِئَ - يُمْلأُ - مِلْءُ - مَالِئ - مَالِئُوْن - أَمْلأَ - يُمْلِىءُ - امْتَلأَ - يَمْتَلِئُ
مَلَأََ - يَمْلَأُ + كائن + شيئاً + من شيء: يضعه فيه فيجعله يشغل كل حجمه: يضع أشياء في مكان ذي حجم محدود، بحيث تحتل هذه الأشياء كل الحجم المحدود
مُلِئَ - يُمْلَأُ: مبني للمجهول من " مَلَأَ - يَمْلَأُ "
مِلْءُ : اسم فعل " مَلَأَ - يَمْلَأُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: الشيء الذي يوضع في شيء آخر ليملأه
مَالئ: اسم فاعل صفة مشبهة من " مَلَأَ - يَمْلَأُ "
مَالِئُوْن: جمع " مَالِئ "
أَمْلأَ - يُمْلِىءُ: على وزن " أفعلَ " من " مَلَأَ - يَمْلَأُ ": جعله " يَمْلَأُ ": عمل على أن يمتلئ شيء بشيء
امْتَلأَ - يَمْتَلِئُ: على وزن " افتعل " من " مَلَأَ - يَمْلَأُ ": فعل " مَلَأَ - يَمْلَأُ " عندما يكون بشكل ذاتي: يملأ نفسه بنفسه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الاستيعاب والانشغال بمعناها الحجمي المادي والنفسي بالانتباه ووضوح الذهن"، وهي:
حَوَى - يَحْوِي، شَغَلَ - يَشْغَلُ، وَعى - يَعي، عَبَأ  - يَعْبَأ، مَلأَََ - يَمْلاُ، بَالَ - يَبِيْلُ
يفرق لفظاً:
مَلَأََ - يَمْلَأُ + كائن + شيئاً + من شيء: يضعه فيه فيجعله يشغل كل حجمه
مَلأَ - يَمْلِئُ (مَلأ - يَمْلَأُ) + كائن + كائناً: عانه وساعده وشد من أزره
مَلا - يَمْلُوْ + الدهر أو الأمد + لكائن أو لفعل: يكون له فيه متسع من الوقت
مَلَّ - يَمُلُّ + كائن + قولاً: ينقله كما هو لآخر ليحفظه كتابة
مَلَا - يَمْلي + كائن + قولاً: ينقله كما هو لآخر ليحفظه كتابة
ملأََ - يَمْلأُ - مُلئَ - ملئت
 	﴿وأنا لمسنا السماء فوجدناها ملئت حرسا شديدا وشهبا (8)﴾ الجن
 	﴿وتحسبهم أيقاظا وهم رقود ونقلبهم ذات اليمين وذات الشمال وكلبهم باسط ذراعيه بالوصيد لو اطلعت عليهم لوليت منهم فرارا ولملئت منهم رعبا (18)﴾ الكهف
مالئون
 ﴿فإنهم لآكلون منها فمالئون منها البطون (66)﴾ الصافات ﴿فمالئون منها البطون (53)﴾ الواقعة
ملء
 ﴿إن الذين كفروا وماتوا وهم كفار فلن يقبل من أحدهم ملء الأرض ذهبا ولو افتدى به أولئك لهم عذاب أليم وما لهم من ناصرين(91)﴾ آل عمران
أملأ
 ﴿قال اخرج منها مذءوما مدحورا لمن تبعك منهم لأملأن جهنم منكم أجمعين (18)﴾ الأعراف ﴿لأملأن جهنم منك وممن تبعك منهم أجمعين (85)﴾ ص
 	﴿إلا من رحم ربك ولذلك خلقهم وتمت كلمة ربك لأملأن جهنم من الجنة والناس أجمعين (119)﴾ هود ﴿ولو شئنا لآتينا كل نفس هداها ولكن حق القول مني لأملأن جهنم من الجنة والناس أجمعين(13)﴾ السجدة
امتلأ
 ﴿يوم نقول لجهنم هل امتلأت وتقول هل من مزيد(30)﴾ ق
مختار الصحاح
● [ملأ] م ل أ: مَلأ الإناء من باب قطع فهو مَمْلُوءٌ ودلو مَلأَى كفعلى وكُوز مَلآنُ ماء والعامة تقول مَلاً ماء و المِلْءُ بالكسر ما يأخذه الإناء إذا امتلأ و امْتَلأَ الشيء و تَمَلأَّ بمعنى و مَـلـُؤَ الرجل صار مَلِيئًا بمعنى فهو مَلِيءٌ بالمد بيِّن المَلاَءِ و المَلاَءَةِ على كذا مُمَالأَةً ساعده وفي الحديث ﴿والله ما قتلت عُثمان ولا مالأتُ على قتله﴾ و تَمَالَئُوا على الأمر اجتمعوا عليه و المَلأُ الجماعة وهو الخُلُقُ أيضا وجمعه أمْلاَءُ وفي الحديث أنه قال لأصحابه حين ضربوا الأعرابي ﴿أحسِنوا أمْلاءَكُمْ﴾
الراغب
ملأ
- الملأ: جماعة يجتمعون على رأي، فملؤون العيون رواء ومنظرا، والنفوس بهاء وجلالا. قال تعالى: }ألم تر إلى الملإ من بني إسرائيل﴿[البقرة /246]، و﴾قال الملأ من قومه﴿[الأعراف/60]،﴾إن الملأ يأتمرون بك﴿[القصص/20]،﴾قالت يا أيها الملأ إني ألقي إلي كتاب كريم{ [النمل/29]، وغير ذلك من الآيات. يقال: فلان ملء العيون. أي: معظم عند من رآه، كأنه ملأ عينه من رؤيته، ومنه: قيل: شاب مالئ العين (قال ابن منظور: وشاب مالئ العين: إذا كان فخما حسنا. اللسان (ملأ) )، والملأ: الخلق المملوء جمالا، قال الشاعر:
- 427 - فقلنا أحسني ملأ جهينا  (هذا عجز بيت، وصدره: تنادوا: يا لبهثة إذ رأونا
وهو لعبد الشارق بن عبد العزى الجهني، وهو في شرح الحماسة 2/20؛ واللسان (ملأ) ؛ والمجمل 3/838؛ وشرح مقصورة ابن دريد لابن خالويه ص 308؛ وتفسير الراغب ورقة 165)
ومالأته: عاونته وصرت من ملئه. أي: جمعه. نحو: شايعته. أي: صرت من شيعته، ويقال: هو ملئ بكذا. والملاءة: الزكام الذي يملأ الدماغ، يقال: ملئ فلان وأملأ، والملْء: مقدار ما يأخذه الإناء الممتلئ، يقال: أعطني ملأه وملأيه وثلاثة أملائه.
ملخص اللسان
1) مَلأَ الشيءَ يَمْلَؤُه مَلأً، فهو مَمْلُوءٌ، ومَلأَه فامْتَلأَ، وتَمَلأَ، وإنه لَحَسَنُ المِلأَةِ أَي الـمَلْءِ، لا التَّمَلُّؤِ.  وإِناءٌ مَلآنُ، والأُنثى مَلأَى ومَلآنةٌ، والجمع مِلاءٌ ، وقد امْتَلأَ الإِناءُ امْتِلاءً، وامْتَلأَ وتَمَلأَ، بمعنى.  والمِلْءُ، بالكسر: اسم ما يأْخذه الإِناءُ إِذا امْتَلأَ. يقال: أَعْطَى  مِلأَه ومِلأَيْهِ وثلاثةَ أَمْلائه.
2) والـمُلاءة والـمُلاءُ: الزُّكام يُصيب مِن امْتِلاءِ الـمَعِدة. وقد مَلُؤَ، فهو مَلِيءٌ، ومُلِئَ فلان
3) والمِلْءُ: الكِظَّة من كثرة الأَكل
4) ورَجل مَلِيءٌ،  مهموز: كثير المالِ، بَيِّن الـمَلاء ، الـمَلِيءٌ، بالهمز: الثِّقةُ الغَنِيُّ،
5) رجل مالِئٌ جليل يَمْلأَ العين بِجُهْرَتِه، فهو كعَرَبٍ ورَوَحِ. وشابٌّ مالِئُ العين إِذا كان فَخْماً حَسَناً. قال الراجز:  بِهَجْمةٍ تَمْلأُ عَيْنَ الحاسِدِ  ويقال: فلان أَمْلأُ لعيني مِن فلان
6) والـمَلأُ: الرُّؤَساءُ، سُمُّوا بذلك لأَنهم مِلاءٌ بما يُحتاج إليه ، والجمع أَمْلاء. أَبو الحسن: ليس الـمَلأُ مِن باب رَهْطٍ،
7) وملأه على الأمر ساعده كمالأه. ، وكذلك الـمَلأُ إِنما هم القَوْم ذَوُو الشارة والتَّجَمُّع للإِدارة، فَفَارَقَ بابَ رَهْط لذلك، والـمَلأُ على هذا صفة غالبة.  وقد مَالأْتُه على الأَمر مُمالأَةَ: ساعَدْتُه عليه وشايَعْتُه.  وتَمالأْنا عليه: اجْتَمَعْنا، وتَمالَؤُوا عليه: اجْتَمعوا عليه ،يقال للقوم إِذا تَتابَعُوا برَأْيِهم على أَمر قد تَمالَؤُوا عليه.
8) ابن الأَعرابي: مالأَه إِذا عاوَنَه، وفي حديث عليّ، رضي اللّه عنه: واللّه ما قَتَلْتُ عُثمانَ، ولا  مالأْت على قتله؛ أَي ما ساعَدْتُ ولا عاوَنْتُ. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: أَنه قَتَل سبعةَ نَفَرٍ برجل قَتَلُوه غِيلةً، وقال: لَو تَمالأَ عليه أَهلُ صَنْعاء لأَقَدْتُهم به. وفي رواية: لَقَتَلْتُهم. يقول: لو  تضافَرُوا عليه وتَعاوَنُوا وتَساعَدُوا.
9) ومَالأَه إِذا صَحِبَه أَشْباهُه.
10) والـمَلأُ، مهموز مقصور: الخُلُقُ. وفي التهذيب: الخُلُقُ المَلِيءُ بما يُحْتاجُ إليه
11) والمُلاءة، بالضم والمدّ، الرَّيْطة، وهي المِلْحفةُ، والجمع مُلاءٌ ، الـمُلاءُ، بالضم والمدّ: جمع مُلاءةٍ، وهي الإِزارُ والرَّيْطة
لسان العرب
● - ملأ: مَلأَ الشيءَ يَمْلَؤُه مَلأً، فهو مَمْلُوءٌ، ومَلأَه فامْتَلأَ، وتَمَلأَ، وإنه لَحَسَنُ المِلأَةِ أَي الـمَلْءِ، لا التَّمَلُّؤِ.  وإِناءٌ مَلآنُ، والأُنثى مَلأَى ومَلآنةٌ، والجمع مِلاءٌ؛ والعامة  تقول: إِناءٌ مَلاً. أَبو حاتم يقال: حُبٌّ مَلآنُ، وقِرْبةٌ مَلأَى، وحِبابٌ  مِلاءٌ. قال: وإِن شئت خففت الهمزة، فقلت في المذكر مَلانُ، وفي المؤَنث مَلاً. ودَلْوٌ مَلاً، ومنه قوله:  حَبَّذا دَلْوُك إِذْ جاءَت مَلا  أَراد مَلأَى. ويقال: مَلأْتُه مَلأَ، بوزن مَلْعاً، فإِن خففت قلت:  مَلاً؛ وأَنشد شمر في مَلاً، غير مهموز، بمعنى مَلْءٍ:  وكائِنْ ما تَرَى مِنْ مُهْوَئِنٍّ، *  مَلا عَيْنٍ وأَكْثِبةٍ وَقُورِ  أَراد مَلْء عَيْنٍ، فخفف الهمزة.  وقد امْتَلأَ الإِناءُ امْتِلاءً، وامْتَلأَ وتَمَلأَ، بمعنى.  والمِلْءُ، بالكسر: اسم ما يأْخذه الإِناءُ إِذا امْتَلأَ. يقال: أَعْطَى  مِلأَه ومِلأَيْهِ وثلاثةَ أَمْلائه.  وكوزٌ مَلآنُ؛ والعامَّةُ تقول: مَلاً ماءً.  وفي دعاء الصلاة: لكَ الحمدُ مِلْءَ السمواتِ والأَرضِ. هذا تمثيل لأَنّ الكلامَ لا يَسَعُ الأَماكِنَ، والمراد به كثرة العدد. يقول: لو قُدِّر أَن تكون كلماتُ الحَمد أَجْساماً لبلَغت من كثرتها أَن تَمْلأَ السمواتِ والأَرضَ؛ ويجوز أَن يكون المرادُ به تَفْخِيمَ شأْنِ كلمة الحَمد، ويجوز أَن يرادَ به أَجْرُها وثَوابُها. ومنه حديث إِسلام أَبي ذر، رضي اللّه عنه: قال لنا كلِمَةً تَمْلأُ الفمَ أَي إِنها عظيمة شَنِيعةٌ، لا يجوز أَن تُحْكَى وتُقالَ، فكأَنَّ الفَمَ مَلآنُ بها لا يَقْدِرُ على النُّطق. ومنه الحديث: امْلَؤُوا أَفْواهَكم من القُرْآنِ. وفي حديث أُمّ زرع: مِلْءُ كِسائها وغَيْظُ جارَتِها؛ أَرادت أَنها سَمِينة، فإِذا تغطَّت بِكسائها مَلأَتْه.  وفي حديث عِمْرانَ ومَزادةِ الماء: إِنه لَيُخَيَّلُ إِلينا أَنها أَشدُّ  مِلأَةً منها حين ابْتُدِئَ فيها، أَي أَشدُّ امْتلاءً.  يقال مَلأْتُ الإِناءَ أَمـْلَؤُه مَلأً،و المِلْءُ الاسم، والمِلأَةُ أَخصُّ منه.  والمُلأَة، بالضم مثال الـمُتْعةِ، والـمُلاءة والـمُلاءُ: الزُّكام يُصيب مِن امْتِلاءِ الـمَعِدة. وقد مَلُؤَ، فهو مَلِيءٌ، ومُلِئَ فلان، وأَمـْلأَه اللّهُ إملاءً أَي أَزْكَمه، فهو مَمْلُوءٌ، على غير قياس، يُحمل على مُلِئَ.  والمِلْءُ: الكِظَّة من كثرة الأَكل. الليث: الـمُلأَةُ  \<ص:159>  ثِقَلٌ يأْخذ في  الرأْس كالزُّكام من امْتِلاءِ الـمَعِدة. وقد تَمَلأَ من الطعام والشراب  تَمَلُّؤاً، وتَمَلأَ غَيْظاً. ابن السكيت: تَمَلأْتُ من الطعام تَملُّؤاً، وقد تَملَّيْتُ العَيْشَ تَملِّياً إِذا عِشْتَ مَلِيّاً أَي طَويلاً.والمُلأَةُ: رَهَلٌ يُصِيبُ البعيرَ من طُول الحَبْسِ بَعْدَ السَّيْر.ومَلأَ في قَوْسِه: غَرِّقَ النُّشَّابَةَ والسَّهْمَ.  وأَمْلأْتُ النَّزْعَ في القَوْسِ إِذا شَدَدْتَ النَّزْعَ فيها.  التهذيب، يقال: أَمْلأَ فلان في قَوْسِه إِذا أَغْرَقَ في النَّزْعِ، ومَلأَ  فلانٌ فُرُوجَ فَرَسِه إِذا حَمَله على أَشَدِّ الحُضْرِ. ورَجل مَلِيءٌ،  مهموز: كثير المالِ، بَيِّن الـمَلاء، يا هذا، والجمع مِلاءٌ، وأَمْلِئاءُ،  بهمزتين، ومُلآءُ، كلاهما عن اللحياني وحده، ولذلك أُتِيَ بهما آخراً.  وقد مَلُؤَ الرجل يَمْلُؤُ مَلاءة، فهو مَلِيءٌ: صار مَلِيئاً أَي ثِقةً، فهو غَنِيٌّ مَلِيءٌ بَيِّن الـمَلاءِ والمَلاءة، مـمدودان. وفي حديث الدَّيْنِ: إِذا أُتْبِعَ أَحدُكم على مَلِيءٍ فلْيَتَّبِعْ.  الـمَلِيءٌ، بالهمز: الثِّقةُ الغَنِيُّ، وقد أُولِعَ فيه الناس بترك الهمز وتشديد الياء. وفي حديث عليّ، كرّم اللّه وجهه: لا مَلِئٌ واللّه باصْدارِ ما ورَدَ عليه.  واسْتَمْلأَ في الدَّيْنِ: جَعل دَيْنَه في مُلآءَ. وهذا الأَمر أَمْلأُ بكَ أَي أَمْلَكُ.  والـمَلأُ: الرُّؤَساءُ، سُمُّوا بذلك لأَنهم مِلاءٌ بما يُحتاج إليه.  والـمَلأُ، مهموز مقصور: الجماعة، وقيل أَشْرافُ القوم ووجُوهُهم ورؤَساؤهم ومُقَدَّمُوهم، الذين يُرْجَع إِلى قولهم. وفي الحديث: هَلْ تَدْرِي فِيمَ يَخْتصِمُ الملأُ الأَعْلى؟ يريد الملائكةَ الـمُقَرَّبين. وفي التنزيل العزيز: أَلم تَرَ إِلى الـمَلإِ. وفيه أَيضاً: وقال الـمَلأُ. ويروى أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، سَمِعَ رَجُلاً من الأَنصار وقد رَجَعُوا مَن غَزْوةِ بَدْر يقول: ما قَتَلْنا إِلاَّ عَجائزَ صُلْعاً، فقال عليه السلام: أُولئِكَ الـمَلأَ مِنْ قُرَيْش، لَوْ حَضَرْتَ فِعالَهم لاحْتَقَرْتَ فِعْلَكَ؛ أَي أَشْرافُ قريش، والجمع أَمْلاء. أَبو الحسن: ليس الـمَلأُ مِن باب رَهْطٍ، وإِن كانا اسمين للجمع، لأَن رَهْطاً لا واحد له من لفظه، والـمَلأُ وإِن كان لم يُكسر مالِئٌ عليه، فإِنَّ مالِئاً من لفظه.  حكى أَحمد بن يحيى: رجل مالِئٌ جليل يَمْلأَ العين بِجُهْرَتِه، فهو  كعَرَبٍ ورَوَحِ. وشابٌّ مالِئُ العين إِذا كان فَخْماً حَسَناً. قال الراجز:  بِهَجْمةٍ تَمْلأُ عَيْنَ الحاسِدِ  ويقال: فلان أَمْلأُ لعيني مِن فلان، أَي أَتَمُّ في كل شيء مَنْظَراً  وحُسْناً. وهو رجل مالِئُ العين إِذا أَعْجبَك حُسْنُه وبَهْجَتُه.  وحَكَى: مَلأَهُ على الأَمْر يَمْلَؤُه ومالأَهُ(1)  (1 قوله «وحكى ملأه على الأمر إلخ» كذا في النسخ والمحكم بدون تعرض لمعنى ذلك وفي القاموس وملأه على الأمر ساعده كمالأه.) ، وكذلك الـمَلأُ إِنما هم القَوْم ذَوُو الشارة والتَّجَمُّع للإِدارة، فَفَارَقَ بابَ رَهْط لذلك، والـمَلأُ على هذا صفة غالبة.  وقد مَالأْتُه على الأَمر مُمالأَةَ: ساعَدْتُه عليه وشايَعْتُه.  وتَمالأْنا عليه: اجْتَمَعْنا، وتَمالَؤُوا عليه: اجْتَمعوا عليه؛ وقول  الشاعر:  وتَحَدَّثُوا مَلأً، لِتُصْبِحَ أُمـّنا * عَذْراءَ، لا كَهْلٌ ولا مَوْلُودُ  \<ص:160>  أَي تَشَاوَرُوا وتَحَدَّثُوا مُتَمالِئينَ على ذلك ليَقْتُلونا أَجمعين، فتصبح أُمنا كالعَذْراء التي لا وَلَد لها.  قال أَبو عبيد: يقال للقوم إِذا تَتابَعُوا برَأْيِهم على أَمر قد تَمالَؤُوا عليه. ابن الأَعرابي: مالأَه إِذا عاوَنَه، ومَالأَه إِذا صَحِبَه أَشْباهُه. وفي حديث عليّ، رضي اللّه عنه: واللّه ما قَتَلْتُ عُثمانَ، ولا  مالأْت على قتله؛ أَي ما ساعَدْتُ ولا عاوَنْتُ. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: أَنه قَتَل سبعةَ نَفَرٍ برجل قَتَلُوه غِيلةً، وقال: لَو تَمالأَ عليه أَهلُ صَنْعاء لأَقَدْتُهم به. وفي رواية: لَقَتَلْتُهم. يقول: لو  تضافَرُوا عليه وتَعاوَنُوا وتَساعَدُوا.  والـمَلأُ، مهموز مقصور: الخُلُقُ. وفي التهذيب: الخُلُقُ المَلِيءُ بما يُحْتاجُ إليه. وما أَحسن مَلأَ بني فلان أَي أَخْلاقَهم وعِشْرَتَهم.  قال الجُهَنِيُّ:  تَنادَوْا يا لَبُهْثَةَ، إِذْ رَأَوْنا، *  فَقُلْنا: أَحْسِني مَلأً جُهَيْنا  أَي أَحْسِنِي أَخْلاقاً يا جُهَيْنةُ؛ والجمع أَملاء. ويقال: أَراد  أَحْسِنِي ممالأَةً أَي مُعاوَنةً، من قولك مالأْتُ فُلاناً أَي عاوَنْتهُ  وظاهَرْته. والـمَلأُ في كلام العرب: الخُلُقُ، يقال: أَحْسِنُوا  أَمْلاءَكم أَي أَحْسِنُوا أَخْلاقَكم.  وفي حديث أَبي قَتادَة، رضي اللّه عنه: أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، لما تَكابُّوا على الماء في تلك الغَزاةِ لِعَطَشٍ نالَهم؛ وفي طريق: لَـمَّا ازدَحَمَ الناسُ على المِيضأَةِ، قال لهم رسولُ اللّه، صلى اللّه عليه وسلم: أَحْسِنُوا الـمَلأَ، فكلكم سَيَرْوَى. قال ابن الأَثير: وأَكثر قُرّاء الحديث يَقْرَؤُونها أَحْسِنُوا المِلْءَ، بكسر الميم وسكون اللام من مَلْءِ الإِنـاءِ، قال: وليس بشيء. وفي الحديث أَنه قال لأَصحابه حين ضَرَبُوا الأَعْرابيَّ الذي بال في الـمَسجد: أَحسنوا أَمْلاءَكم، أَي أَخْلاقَكم. وفي غريب أَبي عُبيدة: مَلأً أَي غَلَبَةً(1)  (1 قوله «ملأ أي غلبة» كذا هو في غير نسخة من النهاية.). وفي حديث الحسن أَنهم ازْدَحَمُوا عليه فقال: أَحْسِنُوا أَمْلاءَكم أَيها الـمَرْؤُون.  والـمَلأَ: العِلْيةُ، والجمع أَمْلاءٌ أَيضاً.  وما كان هذا الأَمرُ عن مَلإٍ منَّا أَي تشاوُرٍ واجتماع. وفي حديث عمر، رَضي اللّه عنه، حِين طُعِنَ: أَكان هذا عن مَلإٍ منكم، أَي مُشاوَرةٍ من أَشرافِكم وجَماعَتِكم. والـمَلأُ: الطَّمَعُ والظَّنُّ، عن ابن الأَعْرابي، وبه فسر قوله وتحَدَّثُوا مَلأً، البيت الذي تَقَدَّم، وبه فسر أَيضاً قوله:  فَقُلْنا أَحْسِنِي مَلأً جُهَيْنا  أَي أَحْسِنِي ظَنّاً.  والمُلاءة، بالضم والمدّ، الرَّيْطة، وهي المِلْحفةُ، والجمع مُلاءٌ.  وفي حديث الاستسقاءِ: فرأَيت السَّحابَ يَتَمَزَّقُ كأَنه المُلاءُ حين  تُطْوَى. الـمُلاءُ، بالضم والمدّ: جمع مُلاءةٍ، وهي الإِزارُ والرَّيْطة.  وقال بعضهم: إِن الجمع مُلأٌ، بغير مد، والواحد مـمدود، والأَول أَثبت.  شبَّه تَفَرُّقَ الغيم واجتماع بعضه إِلى بعض في أَطراف السماء بالإِزار إِذا جُمِعَتْ أَطرافُه وطُوِيَ. ومنه حديث قَيْلةَ: وعليه أَسمالُ مُلَيَّتَيْنِ، هو تصغير مُلاءة مثناة المخففة الهمز، وقول أَبي خِراش:  كأَنَّ الـمُلاءَ الـمَحْضَ، خَلْفَ ذِراعِه، * - صُراحِيّةٌ والآخِنِيُّ الـمُتَحَّمُ  عنى بالـمَحْضِ هنا الغُبارَ الخالِصَ، شبَّهه بالـمُلاءِ من الثياب.  \<ص:161>
مقاييس اللغة:
(ملي([1])) الميم واللام والحرف المعتل. كلمة واحدةٌ هي الزَّمن([2]) الطّويل. وأقامَ ملِيَّاً، أي دهراً طويلاً. وتَملَّيْتُ الشّيءَ، إذا أقامَ([3]) معك زماناً طويلاً. والمَلَوانِ: طرَفا اللَّيل والنهار. والمُِلاوة: الحِِين.
وإذا هُمِز دلَّ على المساواة والكمال في الشَّيء. ومَلأْتُ الشّيءَ أملَؤُه مَلْئاً. والمِلء: الاسم للمِقدار الذي يُملأ؛ وسمِّي لأنَّه مساوٍ لوِعائه في قَدْره. ويقال: أعطِنِي مِلأَه ومِلأيْهِ وثلاثة أمْلائِه. ومنه أمْلأَ النَّزْعَ في القَوس، إذا بالَغَ. ومنه* المَلأ: الأشْراف من الناس، لأنَّهم مُلِئُوا كرماً. فأمّا قولُ الشَّاعر([4]):
تنادَوْا يالَ بُهْثَةَ إذ لَقُونا *** فقُلْنا أحسني مَلأً جُهَينا([5])
فقال قوم: أراد به الخُلُق. وجاء في الحديث: "أحْسِنُوا أملاءكم" والمعنى فيه أنَّ حسن الخُلُق من سجايا المَلأ، وهم الشِّراف الكِرام.
القاموس المحيط:
مَلأَهُ، كَمَنَعَ، مَلْئاً ومَلْلأَةً، بالفتح والكسرِ، ومَلأَّهُ تَمْلِئَةً فامْتَلأَ وتَمَلأَّ، ومَلِئ، كَسَمِعَ، وإنَّهُ لَحَسَنُ المِلأَةِ، بالكسر، لا التَّمَلُّؤِ، وهو مَلآْنُ، وهي مَلآْى ومَلآْنَةٌ، ج مِلاءٌ. والمُلاَءَةُ والمُلأْةُ والمُلاَءُ، بضمهنَّ الزُّكامُ، من الامْتلاءِ، وقد مُلِئ، كَعُنِي وكَرُمَ، وأمْلأَهُ اللَّه فهو مَلآنُ، ومَمْلُوءٌ نادِرٌ. والمَلأُ، كَجَبَلٍ التَّشَاوُرُ، والأشْرَافُ، والعِلْيَةُ، والجماعَةُ، والطَّمَعُ، والظَّنُّ، والقومُ ذَوُو الشَّارَة، والتَّجَمُّعُ، والخُلُقُ، ومنه " أحْسِنُوا أمْلاءَكُمْ " ، أي أَخْلاقَكُمْ. وكَغرابٍ سَيْفُ سَعْدِ بنِ أبي وَقَّاصٍ، وبهاءٍ أُمُّ المُرْتَجِزِ، فَرسُ رسولِ الله صلى الله عليه وسلم. والمِلاَءُ بالكسر، والأَمْلِئَاءُ بهمزتين، والمُلاَءُ الأغْنِيَاءُ المُتَمَوِّلُونَ، أو الحَسنُو القَضَاءِ منهم، الواحدُ مَلِيءٌ، وقد مَلأَ كَمَنَعَ وكَرُمَ، مَلاَءَةً، ومَلاَءً عن كُراعٍ. واسْتَمْلأَ في الدَّيْنِ جَعَلَ دَيْنَهُ في مُلآءَ. والمُلاْةُ، بالضم رَهَلُ البعيرِ من طُولِ الحَبْسِ بعد السَّيْرِ. والمُلاءَةُ، بالضم والمدِّ الرَّيْطَةُ، ج مُلاءٌ. ومَلأَهُ على الأمرِ ساعَدَه وشايَعَه، كمالأه وتَمَالَؤُوا عليه اجتَمعوا. والمِلْءُ، بالكسر اسمُ ما يأخُذُهُ الإناءُ إذا امْتَلأَ، أَعْطِهِ مِلأْهُ ومِلأْيْهِ وثَلاثَةَ أمْلائِهِ. وبهاءٍ هَيْئَةُ الامْتِلاءِ، ومصدرُ مَلأَهُ، والكِظَّةُ من الطعامِ. وأمْلأَ في قَوْسِه، وملأَّ أغْرَقَ. والمُمْلِئ شَاةٌ في بَطْنِهَا ماءٌ وأغْراسٌ، فَتَحْسِبُهَا حاملاً.
تاج العروس:
م ل أ
مَلأَه أَي الشيء كمنع يَمْلَؤُه مَلأً ومَلأَةً ومِلأةً أَي بالفتح والكسر وملأَّهُ تَمْلِئَةً فامْتَلأ وتَمَلأَّ في العبارة لفٌّ ونشر وذلك أن امتلأ مُطاوع مَلأه وملئَه بالفتح والكسر . وتَمَلأَّ مُطاوع مَلأَّه كعَلَّمه فتعلَّم ومَلِئَ بالكسر كسَمِعَ وإنَّه لحَسَنُ المِلأةِ أَي المَلْءِ بالكسر لا التَّمَلُّؤِ لأن المقصود الهيئة وهو أَي الإناء مَلآن وهي أَي الأنثى مَلأى على فعلى كما في الصحاح ومَلآنةٌ بهاء ج مِلاءٌ ككرامٍ كذا في النسخ وأملاءُ كما في اللسان والعامة تقول إناءُ مَلاً ماءً والصواب ملآنُ ماءً قال أَبو حاتم : حُبٌّ مَلآنُ وقِربَةٌ مَلأى وحِبابٌ مِلاءُ قال : وإن شئتَ خفَّفت الهمزة فقلت في المذكّر مَلانُ وفي المؤنث مَلا ودَلْوٌ مَلاً ومنه قوله :
" وحَبَّذا دَلْوُكِ إذْ جاءََتْ مَلا أراد مَلأى ويقال مَلأتُه مَلأً بوزن مَلْعاً فإن خفَّفتَ قلت مَلاً وقد امتلأ الإناءُ امتلاءً . وامْتَلا وتَملأَّ بمعنًى . والمُلاءَةُ ممدوداً والمُلاءُ كغُراب والمُلأة كمُتعة بضمِّهن : الزُّكام يُصيب من الامتلاء أَي امتلاء المعدة وقد مُلِئَ كعُنِيَ مبنيًّا للمفعول ومَلُؤَ مثال كَرُمَ وأمْلأه الله تعالى إمْلاءً أَي أزكمه فهو مَمْلوءٌ . كذا في النسخ وفي بعضها فهو مَلآنُ ومَمْلوءٌ وهذا خلاف القياس يُحمل على مُلِئَ فهو حينئذ نادرٌ لأن القياس في مفعولٍ الرباعيِّ مُفْعَل كمُكرم وفي الأساس : ومن المجاز : به مُلأةٌ وهو ثقل يأخذ بالرأس وزكمة امتلاء المعدة وملئ الرجل وهو مملوء انتهى وقال الليث : الملاء وهو ثِقَلٌ يأخذ في الرأس كالزُّكام من امتلاء المَعدة وقد تَمَلأَّ من الطعام والشَّراب تَمَلُّؤاً وتَمَلأَّ غَيظاً وشِبَعاً وامتلأ . قلت : وهو من المجاز . وقال ابن السكيت : تَمَلأَّتُ من الطعام تَمَلُّؤاً وتَمَلَّيْتُ العيش تَمَلِّياً إِذا عِشْتَ مَليًّا أَي طويلاً . والمَلأُ كجَبَلٍ : التَّشاوُرُ يقال : ما كانَ هذا الأمرُ عن مَلإٍ منَّا أي تَشاوُرٍ واجتماعٍ وفي حديث عمر رضي الله عنه حين طُعِنَ : أكان هذا عن مَلإٍ منكم ؟ أَي عن مُشاورةٍ من أشرافكم وجماعتكم . فهو مجازٌ صرَّح به الزَّمخشري وغيره والمَلأُ :الأَشرافُ أَي من القوم ووجوههم ورُؤساؤُهم ومُقَدَّموهم الذين يُرجعُ إلى قولهم والعِلْيَةُ بالكسر ذكره أَبو عُبيدةَ في غَريبه وهو كعطفِ تفسيرٍ لما قبلَه والجمع أَمْلاءٌ وفي الحديث " هل تَدْري فيمَ يَخْتَصِمُ المَلأُ الأَعْلى ؟ " يريد الملائكة المقَّربينَ ويروى أَنَّ النبيَّ صلّى الله عليه وسلّم سمعَ رجلاً من الأَنصار وقد رَجعوا من غزوة بَدْرٍ يقول : ما قَتَلْنا إِلاَّ عَجائِزَ صُلْعاً . فقال عليه السلامُ : " أُولئك المَلأُ من قُرَيْشٍ لو حَضَرْتَ فِعالَهم لاحْتَقَرْتَ فِعْلَكَ " أَي أَشرافُ قريشٍ . والمَلأُ " الجَماعَةُ أَي مطلقاً ولو ذكره عند التشاوُرِ كانَ أَوْلى للمناسبة والملأُ : الطَّمَعُ والظَّنُّ . والجمع أَمْلاءٌ أَي جَماعاتٌ عن ابن الأَعْرابِيّ وبه فسّر قول الشاعر :
وتَحَدَّثوا مَلأً لتُصْبِحَ أُمُّنَا ... عَذْراءَ لا كَهْلٌ ولا مَوْلُودُ وبه فسَّر أيضاً قولُ الجُهْنيِّ الآتي ذِكْرُه :
" فَقُلْنا أَحْسِنِي مَلأً جُهَيْنَا أَي أَحسِني ظنًّا وقال أَبو الحسن : ليس المَلأُ من بابِ رَهْطٍ وإن كانا اسمَيْنِ للجمعِ لأنَّ رَهْطاً لا واحد له من لفظه ثمَّ قال : والملأُ إِنَّما هم القومُ ذوو الشَّارَةِ والتَّجَمُّعُ للإدارة ففارق بابَ رَهْطٍ لذلك والمَلأُ على هذا صفةٌ غالبةٌ . والمَلأُ الخُلُقُ وفي التهذيب : الخُلُقُ المَلِيءُ بما يُحتاج إليه وما أَحسن مَلأَ بَني فُلانٍ أَي أَخلاقَهم وعِشرتَهم قال الجُهْنِيُّ :
تَنَادَوْا يَالَ بُهْثَةَ إذْ رَأَوْنا ... فقُلْنا أَحْسِنِي مَلأً جُهَيْنا
أَي أَحسِني أَخلاقاً يا جُهَيْنة والجمع أَمْلاءٌ وفيه وجوهٌ أُخَرُ ذُكِر منها وجهٌ وسيأتي وجهٌ آخَرُ وفي حديث أَبِي قَتادة : لمَّا ازدحم الناسُ على المِيضَأَةِ في بعض الغَزَوات قال لهم رسول الله صلّى الله عليه وسلّم : " أَحْسِنوا المَلأَ فكُلُّكُمْ سَيَرْوَى " قال ابنُ الأَثير : وأَكثر قُرَّاء الحديث يقرؤونها " أَحْسِنوا المِلْءَ " بكسر الميم وسكون اللام قال : وليس بشيء ومنه ما جاءَ في الحديث أيضاً حين ضَرَبوا الأَعرابيَّ الذي بال في المسجد : " أَحْسِنوا أَمْلاَءَكُمْ " أَي أَخلاقَكم وتقدَّم في م ر أ حديث الحسن البصريّ : لمَّا ازدحموا عليه فقال : أَحسِنوا أَمْلاءَكُم أَيُّها المَرْؤُونَ . والمُلاءُ كغُرابٍ : سَيْفُ سَعْدِ بنِ أَبي وقَّصٍ الزُّهْرِيُّ رضي الله عنه قال ابنُ النُّوَيْعِمِ يرثي عمر بنَ سعدٍ حين قَتَلَه المُختارُ أَبِي عبيدٍ :
تَجَرَّدَ فيها والمُلاءُ بكَفِّهِ ... ليُخْمِدَ منها ما تَشَذَّرَ واسْتَعَرْ والمُلاءةُ بهاءٍ كُنْيَتُها أُمُّ المُرْتَجِزِ هي فَرَسُ رسول الله صلّى الله عليه وسلّم ذَكره الصاغاني في التكملة . والمِلاءُ بالكسر والمدّ ككِرام والأَمْلِئَاءُ بهمزتين كأَنْصِباء والمُلآءُ ككُبَراء كلاهما عن اللّحيانيّ وحدَه هم : الأَغنياءُ المُتَمَوِّلُونَ ذوو الأَموال أَو هم الحَسَنو القضاءِ منهم أَي من الأَغنياء في إعطاء الدَّيْنَ وتَسْليمهِ لطالبه ومُتقاضيه بلا مَشَقَّةٍ ولو لم يكونوا في الحقيقة أَغنياءَ والمُلآءُ أيضاً الرُّؤَساءُ سُمُّوا بذلك لأَنَّهم مُلآءُ بما يُحتاج إليه الواحد مَلِيءٌ ككَريمٍ مهموزٌ : كثيرُ المال أَو الثَّقة الغَنِيَّ قاله الجوهريّ . أَو الغَنِيُّ المُقتدرِ قاله الفيُّوميّ . وحكى أَحمد بن يحيى : رجلٌ مالِئٌ : جليلٌ يملأُ العَيْنَ بجُهْرَتِهِ وشابٌّ مالِئُ العَيْنِ إِذا كانَ فَخْماً حَسَناً . ويقال : فلانٌ أَمْلأُ لعَيْني من فلانٍ أَي أَتمُّ في كلِّ شيءٍ منظَراً وحُسناً وهو رجلٌ مالِئٌ للعَيْن إِذا أَعجبَك حُسْنُه وبَهْجَتُه وقد مَلأَ الرجل كمَنَعَ وكَرُم والمشهور الضمُّ يَمْلُؤُ مَلاءةً ككَرامَةٍ ومَلاءً كسحابٍ وهذه عن كُراع فهو مَلِيءٌ : صارَ مَليئاً أَي ثقةً فهو غَنِيٌّ مليء بيِّنُ المَلاءِ والمَلاَءةِ ممدودان وفي حديث الدَّيْنِ " إِذا أُتْبِعَ أَحدُكم على مَلِيءٍ فَلْيَتَّبِعْ " المَلِيءُ بالهمز أَي الثِّقةُ الغَنِيُّ . وقد أُولع فيه الناسُ بتَرْكِ الهمزِ وتشديد الياء كذا في النِّهاية ونقل شيخنا عن الجلال في الدرّ النثير وقد : يُسَهَّل . وفي المصباح : ويَجوز البَدَلُ والإدغام وهو المسموع في أَكثر الروايات . واسْتَمْلأَ في الدَّيْنِ : جعلَ دَيْنَه في مُلآءً بالضمِّ والمدّ كذا هو مضبوط في نسختنا . وهذا الأَمرُ أَمْلأُ بك أَي أَملَكُ . والمُلأَةُ بالضَّمِّ كالمُتْعَة : رَهَلٌ محرَّكة يُصيب البَعيرَ من طولِ الحَبْسِ بَعْدَ السَّيْرِ . والمُلاَءةُ بالضَّمِّ والمدّ وهي الإزار والرَّيْطَةُ بالفتح هي المِلْحَفَة ج مُلاَءٌ وقال بعضهم : إنَّ الجمع مُلأٌ بغير مدٍّ والواحد ممدودٌ والأَوَّلُ أَثْبَتُ وفي حديث الاستسقاء " فرأَيْتُ السَّحابَ يَتَمَزَّقُ كأَنَّه المُلاءُ حينَ يُطْوَى " شبَّه تفرُّقَ الغيمِ واجتماعَ بعضِه إلى بعضٍ في أَطراف السَّماءِ بالإزارِ إِذا جُمِعَتْ أَطرافُه وطُوِيَ . ثمَّ إنَّ المُلاَءة والرَّيْطَة قيل : مُترادِفانِ وقيل المُلاءة : هي المِلْحَفَة ذات اللِّفْقَيْنِ فإن كانت ليستْ ذاتَ لِفْقَيْنِ فهي رَيْطَةٌ وسيأتي بيان ذلك إن شاء الله تعالى . وتَمَلأتُ : لبستُ المُلاءةَ . وتصغيرُ المُلاَءةِ مُلَيْئَةٌ ورد في حديث قَيْلَةَ " وعليه أَسْمالُ مُلَيَّتَيْنِ " تَصغير مُلاةٍ مُثنَّاة مُخَفَّفة الهمز . والمُلاءُ المَحْض في قولِ أَبِي خِرَاشٍ الهُذليّ بمعنى الغُبارِ الخالِص :
كأَنَّ المُلاءَ المَحْضَ خلفَ ذِراعِهِ ... صُرَاحِيّةُ والآخِنِيُّ المُتَحَّمُ شبَّهه بالمُلاءِ من الثِّياب وفي المعجم : المُلاءةُ : القِشْرَةُ التي تعلو اللَّبَن وأَنشد قولُ مَطَرٍ :
ومعرفة بالكَفِّ عَجْلَى وجَفْنَةٌ ... ذَوَائِبُها مثلُ المُلاءةِ تضربُ
وفي أَحكام الأَساس : ومن المجاز قولهم : عليه مُلاَءةُ الحُسْنِ . وجَمَّش فَتًى من العرب حَضَرِيَّةً فَتَشَاحَّتْ عليه فقال لها : والله مالَكِ مُلاءةُ الحُسْنِ ولا عَمُودُه ولا بُرْنُسُه فما هذا الامتناعُ ؟ مُلاءة الحُسْنِ : البَياضُ . وعَموده : الطُّولُ وبُرْنُسُه : الشَّعر . ومَلأَه على الأَمرِ كمَنَعَه ليس بمشهور عند اللغويين : ساعَدَه وشايَعَه أَي أَعانَهُ وقوَّاه كَمَالأَهُ عليه مُمَالأَةً . وتَمَالَئُوا عليه أَي اجْتَمَعوا قال الشاعر :
وتَحَدَّثوا مَلأً لتُصْبِحَ أُمُّنَا ... عَذْراءَ لا كَهْلٌ ولا مَوْلودُ أَي تشاوروا وتحدَّثوا مُتَمالِئينَ على ذلك ليقتُلونا أَجمعين فتصبِح أُمُّنا كالعذراءِ التي لا ولدَ لها . قال أَبو عُبَيد : يقال للقوم إِذا تتابَعوا برأْيِهم على أَمْرٍ : قد تَمَالَئوا عليه . وعن أَبِي الأَعرابيِّ : مالأَه إِذا عاوَنَه ولامَأَهُ إِذا صَحِبَه أَشْباهُه . وفي حديث عليٍّ : واللهِ ما قَتَلْتُ عُثمانَ ولا مالأْتُ على قتلِهِ . أَي ما ساعدت ولا عاوَنْتُ . وفي حديث عُمَر : لو تَمَالأَ عليه أَهْلُ صَنْعاءَ لأَقَدْتُهم به . أَي لو تَضافَروا عليه وتعاوَنوا وتَساعدوا . ويقال :
" أَحْسِنِي مَلأً جُهَيْنَا أَي أَحسِنِي مُمَالأَةً أَي مُعاونَةً من مَالأْتُ فُلاناً : ظاهَرْته . والمِلْءُ بالكسر : اسمُ ما يأخُذُه الإناءُ إِذا امتَلأَ يقال : أَعْطِه أَي القَدَحَ مِلأَهُ ومِلأَيْهِ وثلاثَةَ أَمْلائِهِ وحجرٌ مِلْءُ الكَفِّ . وفي دُعاء الصلاة " لكَ الحَمْدُ مِلْءَ السّمواتِ والأَرْضِ " هذا تمثيلٌ لأنَّ الكلام لا يسع الأَماكنَ والمُرادُ به كثرَةُ العَدد . وفي حديث إسلام أَبِي ذَرٍّ قال : لنا كلمةٌ تَمْلأُ الفَم أَي أَنَّها عظيمةٌ شَنيعةٌ لا يجوز أَن تُحكى وتُقال فكأَنَّ الفَمَ مَلآنٌ بها لا يقدِرُ على النُّطْقِ . ومنه في الحديث " امْلَئُوا أَفْواهَكُمْ من القُرْآن " وفي حديث أُمِّ زَرْعٍ : مِلْءُ كِسائِها وغَيْظُ جارَتِها . أَرادت أَنَّها سمينةٌ فإذا تغَطَّتْ بكسائها مَلأَتْه . والمِلأَةُ بهاءٍ : هَيْئَةُ الامْتِلاءِ وإنَّه لحَسَنُ المِلأَةِ وقد تقدَّم ومصدرُ مَلأَهُ بالفتح وقد تقدَّم أيضاً فذكره كالاستدراك . وفي حديث عِمْرانَ : إنَّه ليُخَيَّلُ إلينا أَنَّها أَشدُّ مِلأَةً منها حينَ ابْتُدِئَ فيها . أَي أَشدُّ امتلاءً والمِلأَةُ أيضاً الكِظَّةُ مضبوطٌ عندنا بالكسر وضبطه شيخنا بالفتح من الطَّعامِ هو ما يَعْتَري الإنسانَ من الكَرْبِ عند الامتلاءِ منه . ومن المجاز كذا في الأَساس وتبعه المناوي أَملأَ النَّزْعَ في قَوْسِه ومَلأَ مُضعَّفاً إِذا أَغْرَق في النَّزْعِ وقيل مَلأَ في قوسِه : غَرَّقَ النُّشَّابَةَ والسَّهْمَ وأَمْلأْتُ النَّزْعَ في القَوس إِذا شددْتَ النَّزْعَ فيها . وفي التهذيب : يقال : أَمْلأَ فلانٌ في قَوسِهِ إِذا أَغْرَق في النَّزْع . ومَلأَ فلانٌ فُرُوجَ فَرَسِه إِذا حَمَله على أَشَدِّ الحُضْرِ . وقد أَغفله المُؤَلِّف . والمُمْلِئُ : شاةٌ في بطنِها ماءٌ وأَغْراسٌ جمع غِرْسٍ بالكسر جِلْدَة على جَبْهَةِ الفَصيلِ وسيأْتي فتحْسَبُها حامِلاً لامْتِلاءِ بطنِها . ومن المجاز : نظرتُ إليه فملأْتُ منه عَيْني وهو مَلآنُ من الكَرَمِ ومُلِئَ ومُلِّئَ رُعْباً . وفلانٌ مَلأَ ثِيابي إِذا رَشَّ عليه طِيناً أَو غيره كذا في الأَحكام

_Türkçe çeviri henüz yok_
