# ملأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%84%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ملأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ملأ

مَلأَ الشيءَ يَمْلَؤُه مَلأً، فهو مَمْلُوءٌ، ومَلأَه فامْتَلأَ، وتَمَلأَ، وإنه لَحَسَنُ المِلأَةِ أَي الـمَلْءِ، لا التَّمَلُّؤِ. وإِناءٌ مَلآنُ، والأُنثى مَلأَى ومَلآنةٌ، والجمع مِلاءٌ؛ والعامة تقول: إِناءٌ مَلاً. أَبو حاتم يقال: حُبٌّ مَلآنُ، وقِرْبةٌ مَلأَى، وحِبابٌ مِلاءٌ. قال: وإِن شئت خففت الهمزة، فقلت في المذكر مَلانُ، وفي المؤَنث مَلاً. ودَلْوٌ مَلاً، ومنه قوله: حَبَّذا دَلْوُك إِذْ جاءَت مَلا
أَراد مَلأَى. ويقال: مَلأْتُه مَلأَ، بوزن مَلْعاً، فإِن خففت قلت: مَلاً؛ وأَنشد شمر في مَلاً، غير مهموز، بمعنى مَلْءٍ:
وكائِنْ ما تَرَى مِنْ مُهْوَئِنٍّ، *  مَلا عَيْنٍ وأَكْثِبةٍ وَقُورِ أَراد مَلْء عَيْنٍ، فخفف الهمزة.
وقد امْتَلأَ الإِناءُ امْتِلاءً، وامْتَلأَ وتَمَلأَ، بمعنى. والمِلْءُ، بالكسر: اسم ما يأْخذه الإِناءُ إِذا امْتَلأَ. يقال: أَعْطَى مِلأَه ومِلأَيْهِ وثلاثةَ أَمْلائه.
وكوزٌ مَلآنُ؛ والعامَّةُ تقول: مَلاً ماءً.
وفي دعاء الصلاة: لكَ الحمدُ مِلْءَ السمواتِ والأَرضِ. هذا تمثيل لأَنّ الكلامَ لا يَسَعُ الأَماكِنَ، والمراد به كثرة العدد. يقول: لو قُدِّر أَن تكون كلماتُ الحَمد أَجْساماً لبلَغت من كثرتها أَن تَمْلأَ السمواتِ والأَرضَ؛ ويجوز أَن يكون المرادُ به تَفْخِيمَ شأْنِ كلمة الحَمد، ويجوز أَن يرادَ به أَجْرُها وثَوابُها. ومنه حديث إِسلام أَبي ذر، رضي اللّه عنه: قال لنا كلِمَةً تَمْلأُ الفمَ أَي إِنها عظيمة شَنِيعةٌ، لا يجوز أَن تُحْكَى وتُقالَ، فكأَنَّ الفَمَ مَلآنُ بها لا يَقْدِرُ على النُّطق. ومنه الحديث: امْلَؤُوا أَفْواهَكم من القُرْآنِ. وفي حديث أُمّ زرع: مِلْءُ كِسائها وغَيْظُ جارَتِها؛ أَرادت أَنها سَمِينة، فإِذا تغطَّت بِكسائها مَلأَتْه. وفي حديث عِمْرانَ ومَزادةِ الماء: إِنه لَيُخَيَّلُ إِلينا أَنها أَشدُّ مِلأَةً منها حين ابْتُدِئَ فيها، أَي أَشدُّ امْتلاءً.
يقال مَلأْتُ الإِناءَ أَمـْلَؤُه مَلأً،و المِلْءُ الاسم، والمِلأَةُ أَخصُّ منه. والمُلأَة، بالضم مثال الـمُتْعةِ، والـمُلاءة والـمُلاءُ: الزُّكام يُصيب مِن امْتِلاءِ الـمَعِدة. وقد مَلُؤَ، فهو مَلِيءٌ، ومُلِئَ فلان، وأَمـْلأَه اللّهُ إملاءً أَي أَزْكَمه، فهو مَمْلُوءٌ، على غير قياس، يُحمل على مُلِئَ. والمِلْءُ: الكِظَّة من كثرة الأَكل. الليث: الـمُلأَةُ
ثِقَلٌ يأْخذ في
الرأْس كالزُّكام من امْتِلاءِ الـمَعِدة. وقد تَمَلأَ من الطعام والشراب تَمَلُّؤاً، وتَمَلأَ غَيْظاً. ابن السكيت: تَمَلأْتُ من الطعام تَملُّؤاً، وقد تَملَّيْتُ العَيْشَ تَملِّياً إِذا عِشْتَ مَلِيّاً أَي طَويلاً.والمُلأَةُ: رَهَلٌ يُصِيبُ البعيرَ من طُول الحَبْسِ بَعْدَ السَّيْر.ومَلأَ في قَوْسِه: غَرِّقَ النُّشَّابَةَ والسَّهْمَ. وأَمْلأْتُ النَّزْعَ في القَوْسِ إِذا شَدَدْتَ النَّزْعَ فيها. التهذيب، يقال: أَمْلأَ فلان في قَوْسِه إِذا أَغْرَقَ في النَّزْعِ، ومَلأَ فلانٌ فُرُوجَ فَرَسِه إِذا حَمَله على أَشَدِّ الحُضْرِ. ورَجل مَلِيءٌ، مهموز: كثير المالِ، بَيِّن الـمَلاء، يا هذا، والجمع مِلاءٌ، وأَمْلِئاءُ، بهمزتين، ومُلآءُ، كلاهما عن اللحياني وحده، ولذلك أُتِيَ بهما آخراً. وقد مَلُؤَ الرجل يَمْلُؤُ مَلاءة، فهو مَلِيءٌ: صار مَلِيئاً أَي ثِقةً، فهو غَنِيٌّ مَلِيءٌ بَيِّن الـمَلاءِ والمَلاءة، مـمدودان. وفي حديث الدَّيْنِ: إِذا أُتْبِعَ أَحدُكم على مَلِيءٍ فلْيَتَّبِعْ. الـمَلِيءٌ، بالهمز: الثِّقةُ الغَنِيُّ، وقد أُولِعَ فيه الناس بترك الهمز وتشديد الياء. وفي حديث عليّ، كرّم اللّه وجهه: لا مَلِئٌ واللّه باصْدارِ ما ورَدَ عليه. واسْتَمْلأَ في الدَّيْنِ: جَعل دَيْنَه في مُلآءَ. وهذا الأَمر أَمْلأُ بكَ أَي أَمْلَكُ. والـمَلأُ: الرُّؤَساءُ، سُمُّوا بذلك لأَنهم مِلاءٌ بما يُحتاج إليه. والـمَلأُ، مهموز مقصور: الجماعة، وقيل أَشْرافُ القوم ووجُوهُهم ورؤَساؤهم ومُقَدَّمُوهم، الذين يُرْجَع إِلى قولهم. وفي الحديث: هَلْ تَدْرِي فِيمَ يَخْتصِمُ الملأُ الأَعْلى؟ يريد الملائكةَ الـمُقَرَّبين. وفي التنزيل العزيز: أَلم تَرَ إِلى الـمَلإِ. وفيه أَيضاً: وقال الـمَلأُ. ويروى أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، سَمِعَ رَجُلاً من الأَنصار وقد رَجَعُوا مَن غَزْوةِ بَدْر يقول: ما قَتَلْنا إِلاَّ عَجائزَ صُلْعاً، فقال عليه السلام: أُولئِكَ الـمَلأَ مِنْ قُرَيْش، لَوْ حَضَرْتَ فِعالَهم لاحْتَقَرْتَ فِعْلَكَ؛ أَي أَشْرافُ قريش، والجمع أَمْلاء. أَبو الحسن: ليس الـمَلأُ مِن باب رَهْطٍ، وإِن كانا اسمين للجمع، لأَن رَهْطاً لا واحد له من لفظه، والـمَلأُ وإِن كان لم يُكسر مالِئٌ عليه، فإِنَّ مالِئاً من لفظه. حكى أَحمد بن يحيى: رجل مالِئٌ جليل يَمْلأَ العين بِجُهْرَتِه، فهو كعَرَبٍ ورَوَحِ. وشابٌّ مالِئُ العين إِذا كان فَخْماً حَسَناً. قال الراجز: بِهَجْمةٍ تَمْلأُ عَيْنَ الحاسِدِ
ويقال: فلان أَمْلأُ لعيني مِن فلان، أَي أَتَمُّ في كل شيء مَنْظَراً وحُسْناً. وهو رجل مالِئُ العين إِذا أَعْجبَك حُسْنُه وبَهْجَتُه. وحَكَى: مَلأَهُ على الأَمْر يَمْلَؤُه ومالأَهُ(1)
(1 قوله «وحكى ملأه على الأمر إلخ» كذا في النسخ والمحكم بدون تعرض لمعنى ذلك وفي القاموس وملأه على الأمر ساعده كمالأه.) ، وكذلك الـمَلأُ إِنما هم القَوْم ذَوُو الشارة والتَّجَمُّع للإِدارة، فَفَارَقَ بابَ رَهْط لذلك، والـمَلأُ على هذا صفة غالبة. وقد مَالأْتُه على الأَمر مُمالأَةَ: ساعَدْتُه عليه وشايَعْتُه. وتَمالأْنا عليه: اجْتَمَعْنا، وتَمالَؤُوا عليه: اجْتَمعوا عليه؛ وقول الشاعر:
وتَحَدَّثُوا مَلأً، لِتُصْبِحَ أُمـّنا * عَذْراءَ، لا كَهْلٌ ولا مَوْلُودُ أَي تَشَاوَرُوا وتَحَدَّثُوا مُتَمالِئينَ على ذلك ليَقْتُلونا أَجمعين، فتصبح أُمنا كالعَذْراء التي لا وَلَد لها. قال أَبو عبيد: يقال للقوم إِذا تَتابَعُوا برَأْيِهم على أَمر قد تَمالَؤُوا عليه. ابن الأَعرابي: مالأَه إِذا عاوَنَه، ومَالأَه إِذا صَحِبَه أَشْباهُه. وفي حديث عليّ، رضي اللّه عنه: واللّه ما قَتَلْتُ عُثمانَ، ولا مالأْت على قتله؛ أَي ما ساعَدْتُ ولا عاوَنْتُ. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: أَنه قَتَل سبعةَ نَفَرٍ برجل قَتَلُوه غِيلةً، وقال: لَو تَمالأَ عليه أَهلُ صَنْعاء لأَقَدْتُهم به. وفي رواية: لَقَتَلْتُهم. يقول: لو تضافَرُوا عليه وتَعاوَنُوا وتَساعَدُوا.
والـمَلأُ، مهموز مقصور: الخُلُقُ. وفي التهذيب: الخُلُقُ المَلِيءُ بما يُحْتاجُ إليه. وما أَحسن مَلأَ بني فلان أَي أَخْلاقَهم وعِشْرَتَهم. قال الجُهَنِيُّ:
تَنادَوْا يا لَبُهْثَةَ، إِذْ رَأَوْنا، *  فَقُلْنا: أَحْسِني مَلأً جُهَيْنا أَي أَحْسِنِي أَخْلاقاً يا جُهَيْنةُ؛ والجمع أَملاء. ويقال: أَراد أَحْسِنِي ممالأَةً أَي مُعاوَنةً، من قولك مالأْتُ فُلاناً أَي عاوَنْتهُ وظاهَرْته. والـمَلأُ في كلام العرب: الخُلُقُ، يقال: أَحْسِنُوا أَمْلاءَكم أَي أَحْسِنُوا أَخْلاقَكم.
وفي حديث أَبي قَتادَة، رضي اللّه عنه: أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، لما تَكابُّوا على الماء في تلك الغَزاةِ لِعَطَشٍ نالَهم؛ وفي طريق: لَـمَّا ازدَحَمَ الناسُ على المِيضأَةِ، قال لهم رسولُ اللّه، صلى اللّه عليه وسلم: أَحْسِنُوا الـمَلأَ، فكلكم سَيَرْوَى. قال ابن الأَثير: وأَكثر قُرّاء الحديث يَقْرَؤُونها أَحْسِنُوا المِلْءَ، بكسر الميم وسكون اللام من مَلْءِ الإِنـاءِ، قال: وليس بشيء. وفي الحديث أَنه قال لأَصحابه حين ضَرَبُوا الأَعْرابيَّ الذي بال في الـمَسجد: أَحسنوا أَمْلاءَكم، أَي أَخْلاقَكم. وفي غريب أَبي عُبيدة: مَلأً أَي غَلَبَةً(1) (1 قوله «ملأ أي غلبة» كذا هو في غير نسخة من النهاية.). وفي حديث الحسن أَنهم ازْدَحَمُوا عليه فقال: أَحْسِنُوا أَمْلاءَكم أَيها الـمَرْؤُون. والـمَلأَ: العِلْيةُ، والجمع أَمْلاءٌ أَيضاً.
وما كان هذا الأَمرُ عن مَلإٍ منَّا أَي تشاوُرٍ واجتماع. وفي حديث عمر، رَضي اللّه عنه، حِين طُعِنَ: أَكان هذا عن مَلإٍ منكم، أَي مُشاوَرةٍ من أَشرافِكم وجَماعَتِكم. والـمَلأُ: الطَّمَعُ والظَّنُّ، عن ابن الأَعْرابي، وبه فسر قوله وتحَدَّثُوا مَلأً، البيت الذي تَقَدَّم، وبه فسر أَيضاً قوله: فَقُلْنا أَحْسِنِي مَلأً جُهَيْنا
أَي أَحْسِنِي ظَنّاً.
والمُلاءة، بالضم والمدّ، الرَّيْطة، وهي المِلْحفةُ، والجمع مُلاءٌ. وفي حديث الاستسقاءِ: فرأَيت السَّحابَ يَتَمَزَّقُ كأَنه المُلاءُ حين تُطْوَى. الـمُلاءُ، بالضم والمدّ: جمع مُلاءةٍ، وهي الإِزارُ والرَّيْطة. وقال بعضهم: إِن الجمع مُلأٌ، بغير مد، والواحد مـمدود، والأَول أَثبت. شبَّه تَفَرُّقَ الغيم واجتماع بعضه إِلى بعض في أَطراف السماء بالإِزار إِذا جُمِعَتْ أَطرافُه وطُوِيَ. ومنه حديث قَيْلةَ: وعليه أَسمالُ مُلَيَّتَيْنِ، هو تصغير مُلاءة مثناة المخففة الهمز، وقول أَبي خِراش: كأَنَّ الـمُلاءَ الـمَحْضَ، خَلْفَ ذِراعِه، * - صُراحِيّةٌ والآخِنِيُّ الـمُتَحَّمُ عنى بالـمَحْضِ هنا الغُبارَ الخالِصَ، شبَّهه بالـمُلاءِ من الثياب.

### Türkçe

**مَلأَ** şeyi **يَمْلَؤُه** **مَلأً** (doldurdu); o hâlde o **مَمْلُوءٌ**’dur; ve onu **مَلأَه** (doldurdu) da o **فامْتَلأَ** (doldu), ve **تَمَلأَ** (doldu); ve şüphesiz o, **المِلأَةِ**’si güzel olandır; yani **الـمَلْءِ** (doldurma), **التَّمَلُّؤِ** (dolup taşma) değil.

Ve bir kap **مَلآنُ**; dişisi **مَلأَى** ve **مَلآنةٌ**; çoğulu **مِلاءٌ**’dur; ve avam “bir kap **مَلاً**” der. Ebû Hâtim: “**حُبٌّ مَلآنُ** (dolu bir küp), ve **قِرْبةٌ مَلأَى** (dolu bir kırba), ve **حِبابٌ مِلاءٌ** (dolu küpler)” denir, dedi. Dedi ki: “İstersen hemzeyi hafifletirsin; böylece müzekkerde **مَلانُ**, müenneste **مَلاً** dersin.” Ve “**دَلْوٌ مَلاً** (dolu bir kova)” (denir); ondan da şu sözü:
حَبَّذا دَلْوُك إِذْ جاءَت مَلا
**مَلأَى**’yı kastetti. Ve “Onu **مَلأْتُه مَلأَ** (doldurdum)” denir; **مَلْعاً** vezninde; hemzeyi hafifletirsen **مَلاً** dersin. Ve Şemir, hemzesiz **مَلاً** hakkında, **مَلْءٍ** (doluluk) anlamında şu beyti okudu:
وكائِنْ ما تَرَى مِنْ مُهْوَئِنٍّ، *  مَلا عَيْنٍ وأَكْثِبةٍ وَقُورِ
**مَلْء عَيْنٍ**’i kastetti; hemzeyi hafifletti.

Ve kap **امْتَلأَ** **امْتِلاءً** (doldu); ve **امْتَلأَ** ve **تَمَلأَ** (doldu), anlamca.

Ve **المِلْءُ**, kesre ile: kabın dolduğu zaman aldığı şeyin adıdır. “Ona **مِلأَه**’ini ve **مِلأَيْهِ**’ni ve üç **أَمْلائه**’ni verdi” denir.

Ve bir testi **مَلآنُ**; avam “**مَلاً ماءً** (dolu su)” der.

Ve namaz duasında: “Senin için hamd, göklerin ve yerin **مِلْءَ**’i (dolusu) kadardır.” Bu, sözün mekânları sığdıramaması sebebiyle bir temsil olup, murat edilen sayı çokluğudur. Der ki: Hamd kelimelerinin cisimler olması takdir edilseydi, çokluklarından gökleri ve yeri dolduracak kadar olurdu; ve murat edilen, hamd kelimesinin şanını büyütmek de olabilir; ve murat edilen onun ecri ve sevabı da olabilir. Ondan, Ebû Zer’in İslâmı hadisi, Allah ondan razı olsun: “Bize ağzı dolduran bir kelime söyledi” dedi; yani o büyük, çirkin (şenî‘)dir; nakledilip söylenmesi caiz değildir; sanki ağız onunla doludur da konuşmaya güç yetiremez. Ondan hadiste: “Ağızlarınızı Kur’ân’dan doldurun.” Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Elbisesinin **مِلْءُ**’ü ve komşusunun öfkesi”; onun şişman olduğunu kastetti; örtündüğünde elbisesiyle onu doldurur.

İmrân ve su tulumu hadîsinde: “Bize, onda başlanıldığı zamankinden daha şiddetli **مِلأَةً** (doluluk) olduğu hayal olunur”; yani daha şiddetli **امْتلاءً** (dolma).

“**مَلأْتُ** kabı **أَمـْلَؤُه مَلأً** (doldurdum); ve **المِلْءُ** isimdir; **المِلأَةُ** ondan daha özeldir” denir.

Ve **المُلأَة**, damme ile, **الـمُتْعةِ** misali; ve **الـمُلاءة** ve **الـمُلاءُ**: midenin dolmasından isabet eden nezledir. Ve **مَلُؤَ** (nezle oldu); o hâlde o **مَلِيءٌ**’dür; ve “falanca **مُلِئَ** (nezle oldu)” (denir); ve “Allah onu **أَمـْلأَه** **إملاءً** (nezle etti)” yani ona nezle verdi; o hâlde o **مَمْلُوءٌ**’dur; kıyasa aykırı olarak, **مُلِئَ** üzerine taşınır.

Ve **المِلْءُ**: çok yemekten olan tıka basa doluluk. Leys: **الـمُلأَةُ**, midenin dolmasından nezle gibi başta tutan bir ağırlıktır. Ve yemekten ve içmekten **تَمَلأَ** **تَمَلُّؤاً** (tıka basa doldu); ve öfkeden **تَمَلأَ** (doldu). İbnü’s-Sikkît: “Yemekten **تَمَلأْتُ** **تَملُّؤاً** (tıka basa doldum)” (der); ve “**تَملَّيْتُ العَيْشَ تَملِّياً** (yaşamı uzun süre yaşadım)” denir; **مَلِيّاً** yani uzun. Ve **المُلأَةُ**: yürüyüşten sonra uzun hapsedilmeden deveye isabet eden gevşekliktir. Ve “Yayında **مَلأَ**”: okçuk ve oku sonuna kadar gömdü (tam çekti).

Ve “Yayda çekişi **أَمْلأْتُ**” (denir) eğer onda çekişi sıktıysan.

Tehzîb: “Falanca yayında **أَمْلأَ**” denir; eğer çekişte sonuna kadar gittiyse; ve “Falanca atının bacak aralarını **مَلأَ**” denir; eğer onu en şiddetli sürate yüklediyse. Ve **مَلِيءٌ** adam, hemzeli: çok mal sahibi; **الـمَلاء**’ı açık (belli) olan, ey şu!; çoğulu **مِلاءٌ** ve **أَمْلِئاءُ** (iki hemze ile) ve **مُلآءُ**; ikisi de yalnız Lihyânî’den; bu yüzden en sona getirildi.

Ve adam **مَلُؤَ** **يَمْلُؤُ** **مَلاءة** (mali yönden dolgunlaştı); o hâlde o **مَلِيءٌ**’dür: **مَلِيئاً** oldu; yani güvenilir oldu; o hâlde o, zengin güvenilir, **الـمَلاءِ** ve **المَلاءة**’si açık olandır; ikisi de meddlidir. Borç hadîsinde: “Sizden biriniz **مَلِيءٍ** üzerine havale edilirse, kabul etsin.”

**الـمَلِيءٌ**, hemze ile: güvenilir zengindir; insanlar onda hemzeyi terk edip yâ’yı şeddeli yapmaya düşkün kılınmıştır. Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “Vallahi, üzerine geleni geri çevirmeye **مَلِئٌ** değilim.”

Borçta **اسْتَمْلأَ**: borcunu **مُলآءَ** içinde kıldı. “Bu iş sana karşı daha **أَمْلأُ**’dur” yani daha çok sahip (daha hâkim)dir.

Ve **الـمَلأُ**: reislerdir; onlara bu ad verildi; çünkü onlar ihtiyaç duyulana dair **مِلاءٌ** (dolu) kimselerdir.

Ve **الـمَلأُ**, hemzeli kısaltılmış: topluluktur; ve “kavmin eşrafı, yüzleri, reisleri ve önde gelenleri; sözüne dönülen kimseler” denildi. Hadîste: “**الملأُ الأَعْلى** ne hakkında çekişir, bilir misin?”; yakınlaştırılmış melekleri kasteder. Aziz tenzilde: “**الـمَلإِ**’e bakmadın mı?” Ve onda ayrıca: “**الـمَلأُ** dedi.” Rivayet olunur ki Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı üzerine olsun, Bedir gazvesinden döndüklerinde Ensâr’dan bir adamı işitti; diyordu ki: “Biz ancak kel, yaşlı kadınları öldürdük”; bunun üzerine (Peygamber) dedi: “Onlar Kureyş’in **الـمَلأَ**’sıdır; onların fiillerine şahit olsaydın, kendi fiilini küçük görürdün”; yani Kureyş’in eşrafı; çoğulu **أَمْلاء**. Ebû’l-Hasen: **الـمَلأُ**, **رَهْطٍ** babından değildir; her ne kadar ikisi de cem‘ için isim olsa da; çünkü **رَهْطاً**’ın lafzından bir tekili yoktur; **الـمَلأُ** ise, her ne kadar **مالِئٌ** üzerine kırılmamış olsa da, **مالِئٌ** onun lafzındandır.

Ahmed b. Yahyâ nakletti: “**رجل مالِئٌ** celîl; açıklığıyla gözü doldurur”; o hâlde o, **كعَرَبٍ** ve **رَوَحِ** gibidir. Ve “**شابٌّ مالِئُ العين**” denir; eğer heybetli, güzel ise. Râciz dedi:
بِهَجْمةٍ تَمْلأُ عَيْنَ الحاسِدِ
Ve “Falanca, gözüme falancadan daha **أَمْلأُ**’dur” denir; yani her şeyde görünüş ve güzellikçe daha tamdır. Ve “O, **رجل مالِئُ العين**”dir; eğer güzelliği ve parlaklığı seni hayran bırakırsa.

Ve nakletti: “Onu iş üzerinde **مَلأَهُ** **يَمْلَؤُه** ve **مالأَهُ**(1)”
(1 “**وحكى ملأه على الأمر إلخ**” sözü: nüshalarda ve **المحكم**’de bunun anlamına temas olmaksızın böyledir; **القاموس**’ta ise “**وملأه على الأمر**: ona yardım etti; **كمالأه** gibi” (denir).) ; ve yine **الـمَلأُ** ancak idare için alamet ve toplanma sahibi kavimdir; bu sebeple **رَهْط** babından ayrıldı; ve **الـمَلأُ** bu üzere baskın bir sıfattır.

Ve onu iş üzerinde **مَالأْتُه** **مُمالأَةَ**: ona yardım ettim ve onu destekledim.

Ve ona karşı **تَمالأْنا**: toplandık; ve ona karşı **تَمالَؤُوا**: ona karşı toplandılar; şairin sözü:
وتَحَدَّثُوا مَلأً، لِتُصْبِحَ أُمـّنا * عَذْراءَ، لا كَهْلٌ ولا مَوْلُودُ
Yani: bizi hep birlikte öldürmek için bunun üzerinde birbirine dayanışmış olarak danıştılar ve konuştular; böylece annemiz, çocuğu olmayan bakire gibi sabahlasın.

Ebû Ubeyd dedi: Kavme, bir iş üzerinde görüşleriyle peş peşe gittiklerinde “ona karşı **تَمالَؤُوا**” denir. İbnü’l-A‘râbî: “**مالأَه**” eğer ona yardım ettiyse; ve “**مَالأَه**” eğer benzerleri ona arkadaş olduysa. Ali hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Vallahi Osman’ı öldürmedim, öldürülmesine karşı da **مالأْت**”; yani ne yardım ettim ne de destekledim. Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: Bir adamı gizlice öldüren bir adam yüzünden yedi kişiyi öldürdü ve dedi: “Eğer ona karşı San‘â ehli **تَمالأَ** etseydi, onları onunla kısas ederdim.” Bir rivayette: “Onları öldürürdüm.” Der ki: Eğer ona karşı birbirlerine arka çıkıp yardımlaşıp destekleşselerdi.

Ve **الـمَلأُ**, hemzeli kısaltılmış: huydur. Tehzîb’de: “İhtiyaç duyulana dair dolu olan **الخُلُقُ المَلِيءُ**.” Ve “Falancaoğullarının **مَلأَ**’ı ne güzeldir” yani ahlâkları ve geçimleri. Cühenî dedi:
تَنادَوْا يا لَبُهْثَةَ، إِذْ رَأَوْنا، *  فَقُلْنا: أَحْسِني مَلأً جُهَيْنا
Yani: “Ey Cüheyne, ahlâkı güzel yap”; çoğulu **أَملاء**. Ve denir ki: “**أَحْسِنِي ممالأَةً**” yani yardımlaşmayı kastetti; “Falancaya **مالأْتُ**” yani ona yardım ettim ve onu destekledim sözünden. Ve Arapların كلامında **الـمَلأُ**: huydur; “**أَحْسِنُوا أَمْلاءَكم**” denir; yani ahlâkınızı güzel yapın.

Ebû Katâde hadîsinde, Allah ondan razı olsun: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı üzerine olsun, o gazvede susuzluktan suya üşüştüklerinde; bir tarikde: İnsanlar abdest yerine sıkışınca, Allah’ın Resûlü, Allah’ın salât ve selâmı üzerine olsun, onlara dedi ki: “**أَحْسِنُوا الـمَلأَ**; çünkü hepiniz suya kanacaksınız.” İbnü’l-Esîr dedi: Hadis okuyucularının çoğu onu “**أَحْسِنُوا المِلْءَ**” diye okur; mîm kesresi ve lâm sükûnu ile, kabı doldurmadan; dedi: bu bir şey değildir. Hadîste: Mescidde bevleden bedeviyi dövdüklerinde ashabına dedi: “**أَحسنوا أَمْلاءَكم**”; yani ahlâkınızı. Ebû Ubeyde’nin garîbinde: “**مَلأً**” yani “galebe”(1).
(1 “**ملأ أي غلبة**” sözü: **النهاية**’nin bir nüshası dışında böyledir.) Hasan hadîsinde: Ona sıkıştılar da dedi ki: “Ey insanlar, **أَحْسِنُوا أَمْلاءَكم**.”

Ve **الـمَلأَ**: üst tabakadır; çoğulu yine **أَمْلاءٌ**.

Ve “Bu iş bizden bir **مَلإٍ** (danışma ve toplanma) ile olmadı.” Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun, vurulduğu zaman: “Bu sizden bir **مَلإٍ** ile mi oldu?”; yani eşrafınızdan ve cemaatinizden bir danışma ile. Ve **الـمَلأُ**: tamah ve zandır; İbnü’l-A‘râbî’den; ve onunla “**وتحَدَّثُوا مَلأً**” (önce geçen beyit) tefsir edildi; ve onunla şu da tefsir edildi:
فَقُلْنا أَحْسِنِي مَلأً جُهَيْنا
Yani: “Zannı güzel yap.”

Ve **المُلاءة**, damme ve med ile: **الرَّيْطة**dır; o da örtüdür; çoğulu **مُلاءٌ**.

Yağmur duası hadîsinde: “Bulutu, sanki dürüldüğünde **المُلاءُ** imiş gibi parçalanır gördüm.” **الـمُلاءُ**, damme ve med ile: **مُلاءةٍ**’nin çoğuludur; o da izar ve **الرَّيْطة**dır. Bazıları dedi ki: çoğul **مُلأٌ**’dür, medsiz; tekil meddlidir; birincisi daha sabittir. Bulutun dağılmasını ve bir kısmının göğün kenarlarında bir kısmına toplanmasını, izarın uçları toplanıp dürüldüğünde (olduğu) hâle benzetti. Ondan, Kayle hadîsi: “Üzerinde iki **مُلَيَّتَيْنِ** yıpranmış elbise vardı”; o, hemzesi hafifletilmiş ikil yapılmış **مُلاءة**’nin küçültmesidir. Ve Ebû Hirâş’ın sözü:
كأَنَّ الـمُلاءَ الـمَحْضَ، خَلْفَ ذِراعِه، * - صُراحِيّةٌ والآخِنِيُّ الـمُتَحَّمُ
Burada **الـمَحْضِ** ile saf tozu kastetti; onu elbiselerden **الـمُلاءِ**’a benzetti.
