# ملت (م-ل-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%84%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - ل - ت
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%AA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ت ل م
تلم ، تمل ، لتم ، ملت ، متل : ( مستعملة ) .
( ملت متل ) : أما مَلَتَ ومتَلَ فإني لا أحفظ لأحدٍ من الأئمة فيهما شيئاً .
وقد قال ابن دريد في كتابه : مَلَتَ الشيءَ مَلْتاً ومَتَلْتُه مَتْلاً ، إذا زَعْزَعْتَه وحرَّكْتَه ولا أدري ما صِحَّته .
تلم : أبو العباس عن ابن الأعرابي : التَّلَمُ بابٌ من المنارات ، وقال الليث : التَّلَمُ مَشَقُّ الكِرابِ في الأرض بلغة أهل اليمن ، وأهل الغَوْرِ ، والجميع الأتْلامُ .
وقال غيره : التِّلام أَثَرُ اللُّؤَمَةِ في الأرض وجمعها التُّلُم ، واللُّؤَمةُ التي يُحْرَثُ بها .
وقال الليث : التِّلامُ هم الصَّاغَةُ والواحد تِلْمٌ ، قال وقال بعضهم : التَّلامِيذُ الحمَاليج التي يُنفخ فيها وأنشد :
كالتَّلامِيذِ بأَيْدِي التِّلامِ
قال : يريد بالتّلْمُوذِ الحُمْلُوجَ : قلت أمَّا
الرُّواة فقد رَوَوْا هذا البيت للطِّرمَّاح يصف بقرة :
تَتَّقِي الشَّمْسَ بِمَدْرِيَّةٍ
كالحَمَاليج بِأَيْدِي التَّلاَمِي
ورواه بعضهم : بأيدي التِّلامِ ، فمن رواه التَّلاَمي بفتح التاء وإثبات الياء أراد التلاميذَ ، يعني تَلاميذَ الصَّاغةَ ، هكذا رواه أبو عمرو ، وقد حَذَفَ الذال من آخرها كقول الأخير :
لها أَشَاريرُ من لَحمٍ تُتَمِّرُهُ
من الثَّعالِي وَوَخْزٌ من أَرانِيهَا
أرادَ مِنَ الثَّعالِبِ ، ومن أَرَانِيهَا ، ومن رواه بأيدي التِّلاَم بكسر التاء فإن أبا سعيد قال : التِّلْمُ الغُلامُ . قال : وكل غلامٍ تِلْمٌ تلميذاً كان أو غيرَ تِلمِيذٍ ، والجميع التِّلامُ ، وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : التِّلامُ الصَّاغةُ والتِّلامُ الأكَرَةُ قلت : وأما قول الليث : إن بعضَهم قال التَّلامِيذُ الحماليجُ التي يُنْفَخُ فيها ، فهو باطل ما قاله أحد ، والحَمالِيجُ قال شَمر : هي مَنَافِخُ الصَّاغةِ الحدِيدِيَّة الطِّوال واحدها حُمْلوج شَبَّه قرن البقرة الوحْشِيَّة بها .
تمل : الليث : التُّمَيْلَةُ دَابَّةٌ تكون بالحجاز مثل الهِرَّة وجمعها التُّمَيْلاتُ . ورَوَى أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : هي التُّفَّةُ والتُّميْلَةُ لعنَاقِ الأرض ، ويقال : لِذَكَرِها الفُنْجُلُ ، وقال الليث : التُّمْلُولُ هو الْبَرْغَشْتُ بَقْلَةٌ وهو الغُمْلُولُ ، وقال ابن الأعرابي : التُّمْلُولُ القُنَّابَرَى بتشديد النون هكذا قاله .
لتم : سمعت غير واحد من الأعراب يقول : لَتَم فلانٌ بشَفْرَتِه في لَبّةِ بَعِيرِه إذا طَعَن فيها بها .
وقال أبو تُرابٍ : قال ابن شُمَيل : خُذِ الشَّفْرَة فالْتُبْ بها في لَبَّة الجَزُور ، والْتُمْ بها بِمعنى واحد ، وقد لَتَمَ في لَبّتَها ولَتَبَ بالشَّفْرة إذا طَعَن فيها بها انتهى والله أعلم .

##### Türkçe

ت ل م
**تلم** ، **تمل** ، **لتم** ، **ملت** ، **متل** : (kullanılan) .

( **ملت متل** ) : Amma **مَلَتَ** ve **متَلَ**’e gelince, ben iki­sinde de imamlardan hiç kimse için bir şey ezberlemiyorum.
İbn Düreyd kitabında şöyle demiştir: **مَلَتَ** şeyi **مَلْتاً** ve onu **مَتَلْتُه** **مَتْلاً**; onu sarstığın ve hareket ettirdiğin zaman; ve ben onun sıhhatini bilmiyorum.

**تلم** : Ebü’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **التَّلَمُ** menârelerden bir bâbdır, dedi. Leys dedi: **التَّلَمُ** Yemen ehlinin ve **الغَوْرِ** ehlinin dilinde, toprağın içinde **الكِرابِ**’ın yarığıdır; çoğulu **الأتْلامُ**’dır.
Başkası dedi: **التِّلام** toprağın içinde **اللُّؤَمَةِ**’nin eseridir; çoğulu **التُّلُم**’dur; **اللُّؤَمةُ** ise onunla sürülen şeydir.
Leys dedi: **التِّلامُ** kuyumculardır; teki **تِلْمٌ**’dür. Dedi ki: Bazıları dedi: **التَّلامِيذُ** içine üflenen **الحمَاليج**’dir; ve şu beyti inşâd etti:
كالتَّلامِيذِ بأَيْدِي التِّلامِ
Dedi: **التّلْمُوذِ** ile **الحُمْلُوجَ**’u kasteder: Dedim: Amma râvîler, bu beyti, bir ineği vasfeden Tırimmâh’a rivayet etmişlerdir:
تَتَّقِي الشَّمْسَ بِمَدْرِيَّةٍ
كالحَمَاليج بِأَيْدِي التَّلاَمِي
Bazıları onu şöyle rivayet etti: **بأيدي التِّلامِ**. Kim onu **التَّلاَمي** diye, **التاء**’yı fetha ile ve **الياء**’yı isbât ederek rivayet ederse, **التلاميذَ**’i kastetmiştir; yani kuyumcuların **تَلاميذَ**’ini; Ebû Amr onu böyle rivayet etmiştir. Ve onun sonundan **الذال**’ı hazfetmiştir; sonrakinin sözü gibi:
لها أَشَاريرُ من لَحمٍ تُتَمِّرُهُ
من الثَّعالِي وَوَخْزٌ من أَرانِيهَا
**من الثَّعالِبِ**’den ve **أَرَانِيهَا**’dan kastetmiştir. Kim onu **بأيدي التِّلاَم** diye, **التاء**’yı kesra ile rivayet ederse, Ebû Saîd dedi ki: **التِّلْمُ** oğlandır. Dedi: Her oğlan **تِلْمٌ**’dür; talebe olsun veya **تِلمِيذٍ** olmayan; çoğulu **التِّلامُ**’dır. Ebü’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti ki o şöyle dedi: **التِّلامُ** kuyumculardır ve **التِّلامُ** çiftçilerdir. Dedim: Leys’in sözüne gelince: “Bazıları dedi: **التَّلامِيذُ** içine üflenen **الحماليج**’dir”; bu bâtıldır; bunu hiç kimse söylememiştir. **الحَمالِيجُ** hakkında Şemr dedi: O, kuyumcuların demirden uzun körükleridir; teki **حُمْلوج**’dur; vahşî ineğin boynuzunu ona benzetmiştir.

**تمل** : Leys: **التُّمَيْلَةُ** Hicaz’da bulunan, kedi gibi bir dabbedir; çoğulu **التُّمَيْلاتُ**’tır. Ebü’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi: O, **التُّفَّةُ**’dir ve **التُّميْلَةُ** yerin dişi keçisinedir; onun erkeğine **الفُنْجُلُ** denir. Leys dedi: **التُّمْلُولُ** **الْبَرْغَشْتُ**’tur; bir ottur; o da **الغُمْلُولُ**’dur. İbnü’l-A‘râbî dedi: **التُّمْلُولُ** **القُنَّابَرَى**’dır; **النون**’u şeddeli; onu böyle söylemiştir.

**لتم** : Araplardan birden fazlasını işittim; derlerdi ki: **لَتَم** falan kimse, bıçağıyla devesinin göğsünün çukuruna, onunla oraya sapladığı zaman.
Ebû Turâb dedi: İbn Şümeyl dedi: Bıçağı al; onunla **لَبَّة**’sinde **الْتُبْ** et; ve onunla **الْتُمْ** et, bir mânâ ile. Ve onun **لَبّتَها**’sında **لَتَمَ** etmiştir; ve bıçakla **لَتَبَ** etmiştir, onunla oraya sapladığı zaman. Bitti; Allah daha iyi bilir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%AA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ابن سيده: مَلَته يَمْلِته مَلْتاً، كمَتَله أَي زَعْزَعَه أَو حَرَّكه. قال الأَزهري: لا أَحفظ لأَحد من الأَثمة في مَلَت شيئاً؛ وقد قال ابن دريد في كتابه: مَلَتُّ الشيءَ مَلْتاً، ومَتَلْتُه مَتْلاً إِذا زَعْزَعْته وحَرَّكته؛ قال: ولا أَدري ما صحته.

##### Türkçe

İbn Sîde: **مَلَته** onu **يَمْلِته** (fiilini yapar) **مَلْتاً**; **كمَتَله** yani onu sarstı yahut onu hareket ettirdi.

Ezherî dedi: **مَلَت** hakkında, günahkârlardan hiç kimseye ait bir şey ezberimde tutmuyorum; hâlbuki İbn Düreyd kitabında şöyle demiştir: **مَلَتُّ الشيءَ مَلْتاً** ve **مَتَلْتُه مَتْلاً**; onu sarstığım ve onu hareket ettirdiğim zaman; dedi: ve ben onun sıhhatini bilmiyorum.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%AA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ملته  ، أهمله الجوهري، وقال ابن دريد: ملت الشيء  يملته  ملتا، كمتله  :حركة أو زعزعه  ، نقله ابن سيده. وقال الأزهري: لا أحفظ لأحد من الأئمة في ملت شيئا، وقد قال ابن دريد، في كتابه: ملت الشيء ملتا، ومتلته متلا، إذا زعزعته وحركته، قال: ولا أدري ما صحته.  والأماليت: الإبل السراع  ، نقله الصاغاني. قال شيخنا: قيل إنه اسم جمع، أو جمع لا مفرد له، وقيل: مفرده أملوت، أو إمليت، وأنكره أقوام من أهل اللغة. المليت،  كسكيت: سنف  - بكسر فسكون-  المرخ  أي ورق شجره، نقله الصاغاني.

##### Türkçe

**ملته**: el-Cevherî onu ihmal etti. İbn Düreyd dedi ki: **ملت الشيء** onu **يملته** **ملتا** (tıpkı **متله** gibi): (onu) hareket ettirdi veya sarstı; bunu İbn Sîde nakletti. el-Ezherî dedi ki: İmamlardan hiç kimse için **ملت** hakkında bir şey ezberimde tutmuyorum; hâlbuki İbn Düreyd kitabında şöyle demiştir: **ملت الشيء ملتا** ve **متلته متلا**; onu sarstığın ve hareket ettirdiğin zaman. Dedi ki: ve ben onun sıhhatini bilmiyorum.

**والأماليت**: hızlı develer; bunu es-Sâgânî nakletti. Şeyhimiz dedi ki: onun bir cem‘ ismi olduğu, yahut müfredi olmayan bir cem‘ olduğu söylenmiştir; ve müfredinin **أملوت** veya **إمليت** olduğu söylenmiştir; dil ehlinden birtakım kimseler bunu inkâr etti.

**المليت** (tıpkı **سكيت** gibi): **سنف** (kesre ile, sonra sükûn ile) **المرخ**’un, yani ağacının yaprağı; bunu es-Sâgânî nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%AA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَلَتَ
1 مَلَتَ ذ , aor. مَلِتَ , (inf. n. مَلْتٌ, TA.) He put [a thing] in motion, or into a state of commotion: (ISd, K:) like مَتَلَ: also mentioned by IDrd, who expresses uncertainty as to its correctness. (TA.)

مِلِّيتٌ
مِلِّيتٌ ذ i. q. سنْفُ المَرْخِ; (K;) i. e., The leaves of the tree called مَرْخ. (TA.)

أَمْلُوتٌ
أَمْلُوتٌ ذ an epithet applied to a مَفَازَة [or water-less desert]. (Marg. note in a copy of the S.)

أَمَالِيتُ
أَمَالِيتُ ذ Swift camels. (K.) It is said to be a quasi-pl. n.: or a pl. that has no sing.: or its sing. is أُمْلُوتٌ or اِمَلِيتٌ: some of the lexicologists reject it. (MF.)

##### Türkçe

مَلَتَ
1 **مَلَتَ** ذ, muzârîsi **مَلِتَ**, (mastarı **مَلْتٌ**, TA.) O, [bir şeyi] harekete koydu yahut bir kargaşa hâline soktu: (ISd, K:) **مَتَلَ** gibi: ayrıca IDrd tarafından da zikredilmiştir; o, onun doğruluğu hususunda tereddüt ifade eder. (TA.)

مِلِّيتٌ
**مِلِّيتٌ** ذ, **سنْفُ المَرْخِ** ile aynı mânâdadır; (K;) yani, **مَرْخ** denilen ağacın yaprakları. (TA.)

أَمْلُوتٌ
**أَمْلُوتٌ** ذ, bir **مَفَازَة** [yahut susuz çöl] için kullanılan bir sıfattır. (S’nin bir nüshasındaki kenar notu.)

أَمَالِيتُ
**أَمَالِيتُ** ذ, hızlı develer. (K.) Bunun, şibh-çoğul isim olduğu söylenmiştir: yahut tekili olmayan bir çoğul olduğu: yahut onun tekili **أُمْلُوتٌ** veya **اِمَلِيتٌ**’tir: lugatçılardan bazıları onu reddeder. (MF.)
