# ملخ — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%AE/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%84%D8%AE/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ملخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%AE.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: ملخ

باب الخاء واللام والميم معهما
خ م ل، ل خ م، خ ل م، م ل خ، ل م خ مستعملات خمل: الخامِلُ: الخَفِيُّ، وخَمَلَ يخمُلُ خُمُولاً، وقَوْلٌ خَامِلٌ: خفيٌّ. ويقال: هو خامِل الذُّكرِ والأَمْر أي: لا يُعْرَف.
وفي الحديث: "اذُكروا الله ذكرا خامِلاً" أي ذكرا بقول خفيض.
والخَميلةُ: مفرج بين الرمل في هبطة وصلابة وهي مكرمة للنبات وجمعها خَمائل، قال لبيد:
باتت وأسبل واكف من ديمة		يروي الخَمائل دائما تساجمها
والخَمْل -مجزوم خَمْلُ الطنفسة ونحوه.
ولريش النعام خَمْلٌ، ويُجْمَعُ على خَميل.
والخْمال: داء يأخُذُ الفَرَس فلا يبرح حتى يُقْطَعَ منه عرق أو يَهْلِك، قال الأعشى:
لم تعطف على حوار ولم يق		طع عبيد عروقها من خُمالِ
وخميلةُ ريش النعام تجمع على خَمْل.
والخَمْلَةُ: ثوب مخمل من صُوفٍ كالكساء له خَمْل.
وربما أخذ الخُمال في قائمة الشاة، ثم يتحول في القوائم يدور بينهن.
يقال: خَمِلَتِ الشاة فهي مَخمُولةٌ.
والخَمْلُ: ضرب من السمك مثل اللُّخْمِ.
لخم: اللُّخْمُ من سمك البحر، قال:
كثيرة حِيتانُه ولُخَمُهْ
خلم: الخِلْمُ: مريض الظبية أو كناسها، تتخذه مألفا وتأوي إليه. وسمي الصديق خِلْماً لألفته، وفلان خلم فلان.
والخِلْم: العظيم.
ملخ:
المَلْخْ: قبضك على عضلة عضا وجذبا.
ويقال: امتَلَخَ الكلب عضلته، وامتَلَخَ فلان يده من يد القابض.
ومَلَخَتِ العُقاب عينه وامتَلَخَتْها أي أخرجَتْها.
وامتَلَخْتُ اللجام من رأس الدابة.
والمَلاّخُ: الملاق.
ويقال: تَمَلَّخَ بالباطل أي: تلهى به.
ومالَخْتُها: مالقيتها ولاعبتها.
والمَليخُ: لحم لا طعم له كلحمِ الحوارِ، قال:
وأنت مَليخٌ كلحـم الـحـوا		رِ، لا أنت حلوٌ ولا أنت مرَ
والفحل المَليخُ، وجمعه أملخه، وهو الذي ينعدل عن الشول قدوراً.
ومَلَخْتُ المرأة مَلْخاً وهو شدة الرطم.
لمخ: اللِّماح: اللِّطامُ، قال:
مأوْرَخَتُه أَيَّما إيراخِ		قبل لِماخٍ أَيِّما لِماخِ

### Türkçe

باب **الخاء** ve **اللام** ve **الميم** ile birlikte

**خ م ل**، **ل خ م**، **خ ل م**، **م ل خ**، **ل م خ** kullanımdadır. **خمل**: **الخامل**: gizli olandır; ve **خَمَلَ** **يخمُلُ** **خُمُولاً**; ve **قَوْلٌ خَامِلٌ**: gizlidir. Ve denilir: o, **خامِل الذُّكرِ** ve **الأَمْر**’dir; yani: bilinmez.

Ve hadiste: “**اذُكروا الله ذكرا خامِلاً**” yani alçak bir sözle bir zikir.

Ve **الخَميلة**: kum arasında bir çöküntü ve sertlikte (bulunan) bir açıklıktır; ve o, bitki için bir ikramdır; çoğulu **خَمائل**’dir. Lebîd dedi ki:
Geceledi; ve bir **ديمة**’den bir damlayan (bulut) saldı,
**الخَمائل**’i daima suluyor; onunla birlikte akışıyor.

Ve **الخَمْل** — cezmedilmiş: **خَمْلُ الطنفسة** ve benzeri.

Ve devekuşu tüyü için **خَمْل** vardır; ve **خَميل** üzere çoğul yapılır.

Ve **الخْمال**: ata musallat olan bir hastalıktır; ondan bir damar kesilinceye yahut helâk oluncaya kadar ayrılmaz. A‘şâ dedi ki:
Ne bir yavruya şefkat etti ne de
Ubeyd onun damarlarını **خُمال**’dan kesti.

Ve devekuşu tüyünün **خميلة**’si **خَمْل** üzere toplanır.

Ve **الخَمْلَة**: yünden, örtü gibi, **خَمْل**’i olan kadife bir elbisedir.

Ve bazen **الخُمال** koyunun ön ayağında olur; sonra ayaklarda dolaşarak onların arasında döner.

Denilir: **خَمِلَتِ الشاة**; o hâlde o **مَخمُولةٌ**’dur.

Ve **الخَمْل**: **اللُّخْم** gibi bir tür balıktır.

**لخم**: **اللُّخْم** deniz balığındandır. Dedi ki:
Onun balinaları ve **لُخَمُهْ**’u çoktur.

**خلم**: **الخِلْم**: ceylanın hastalığı yahut onun inidir; onu ünsiyet yeri edinir ve ona sığınır. Ve dost **خِلْماً** diye adlandırıldı, ünsiyetinden dolayı; ve falan, falanın **خلم**’udur.

Ve **الخِلْم**: büyük (olan).

**ملخ**:
**المَلْخْ**: ısırma ve çekme ile bir kası kavramandır.

Ve denilir: **امتَلَخَ** köpek onun kasını; ve **امتَلَخَ** falan, tutanın elinden elini çekip çıkardı.

Ve **مَلَخَتِ** kartal onun gözünü ve **امتَلَخَتْها**; yani onu çıkardı.

Ve ben, binitin başından gemi **امتَلَخْتُ**.

Ve **المَلاّخ**: **الملاق**.

Ve denilir: **تَمَلَّخَ** bâtıl ile; yani onunla oyalanıp durdu.

Ve **مالَخْتُها**: onunla karşılaşmadım ve onunla oynaşmadım.

Ve **المَليخ**: tadı olmayan bir ettir; **الحوار** eti gibi. Dedi ki:
Ve sen **مَليخٌ**’sin, **الحـوا**
**رِ** eti gibi; ne sen tatlısın ne de sen acı.

Ve **الفحل المَليخ**; çoğulu **أملخه**’dir; ve o, **الشول**’dan **قدوراً** olarak sapandır.

Ve ben kadını **مَلَخْتُ** **مَلْخاً**; ve o, sertçe çarpmanın şiddetidir.

**لمخ**: **اللِّماح**: **اللِّطام**’dır. Dedi ki:
Onu pek çok **إيراخ** ile geciktirdim,
Herhangi bir **لِماخٍ**’dan önce, herhangi bir **لِماخِ**.
