# ملخ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%AE/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%84%D8%AE/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ملخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%AE.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ملخ

المَلْخ: قبضك على عضَلَة عضًّا وجذباً؛ يقال: امتلخ الكلب عضلته وامتلخ يده من يد القابض عليه.
وملخ الشيءَ يملَخُه مَلْخاً وامتَلَخه: اجتذبه في استلال، يكون ذلك قبضاً وعضّاً.
وامتلخ اللجامَ من رأْس الدابة: انتزعه؛ وامتلخ الرُّطَبَة من قشرها واللحمة عن عظمها، كذلك. وامتلَخْتُ الشيءَ إِذا سللته رُوَيْداً. وفي حديث أَبي رافع: ناوَلَني الذراع فامتَلَخْتُ الذراعَ أَي استخرجتها. والخافِلُ: الهارِبُ، وكذلك الماخِلُ والمالِخُ؛ قال الأَزهري: سمعت غير واحد من الأَعراب يقول ملَخَ فلان إِذا هرب. وعبد مُلاخٌ
(* قوله «وعبد ملاخ» بضم
الميم وتخفيف اللام، وفي القاموس مع الشرح: وعبد ملاخ ككتان.) إِذا كان كثير الاباق. ابن الأَعرابي: المَلْخ الفرار، والمَلْخ: التكبر، والمَلْخ: ريح الطعام. ورجل ممتَلَخ العقل: ذاهبهُ مستلَبُهُ. وامتَلَخَ عينَه: اقتلعها؛ عن اللحياني. وملَخَتِ العُقاب عينَه وامتَلَخَتْها إِذا انتزعَتها. وملَخ في الأَرض: ذهب فيها.
والمَلْخ: أَن يمرّ مرّاً سريعاً. وقال ابن هانئ: المَلْخُ مدُّ الضَّبُعَيْنِ في الحُضْر على حالاته كلها، محسناً أَو مسيئاً. والمَلْخُ: السير الشديد. قال ابن سيده: الملخ كل سير سهل، وقد يكون الشديد. مَلَخَ يمْلَخُ ومَلَخَ القومُ مَلْخَة صالحة إِذا أَبعدوا في الأَرض؛ قال رؤبة يصف الحمار:
مُعْتَزِمُ التَّجْلِيخِ مَلاَّخُ المَلَق
والمَلَق: ما استوى من الأَرض. وامتَلَخْت السيفَ انتضيته؛ وقيل انتضيته مسرعاً من مشع. وامتَلَخ فلان ضرسه أَي نزعه. والمَلْخُ والمَلَخ: التثنِّي والتكسر. والمِلاخُ والمُمالخَة: الممالقة. والمَلاَّخ: الملاَّق؛ وأَنشد الأَزهري هنا بيت رؤبة يصف الحمار:
مُقْتَدِر التَّجليخِ مَلاَّخ المَلَق
وقد مالخه وهو يملَخ بالباطل مَلْخاً أَي يتلهى ويَلجُّ فيه؛ وقيل: فلان يملَخُ في الباطل مَلْخاً يتردَّد فيه ويكثر؛ وقال شمر: يملخ في الباطل هو التثنِّي والتكسر؛ وقيل: يملَخ في الباطل أَي يمرُّ مرّاً سريعاً سهلاً؛ وفي حديث الحسن: يملَخُ في الباطل مَلْخاً أَي يمرّ فيه مرّاً سهلاً. ومالَخها إِذا مالَقَها ولاعَبها. وملَخَ الفرسُ وغيره: لعب. وملَخ المرأَةَ ملْخاً، وهو من شدة الرَّطْم. وملَخ الضِّبْعانُ الضَّبُعَ مَلْخاً: نزا عليها؛ عن ابن الأَعرابي، والحافر نزواً. وملَخ الفحلُ يملَخ مَلْخاً ومُلوخاً ومَلاخة وهو مَليخٌ: جفر عن الضراب.
ابن الأَعرابي: إِذا ضرب الفحل الناقة فلم يلقحها، فهو مَليخ. والمَليخُ: البطيءُ الإِلقاح؛ وقيل: هو الذي لا يلقح الضّبْعَى (* قوله «الضبعى»
كذا في نسخة المؤلف) هو الذي لا يلقح أَصلاً وإِن ضرب، والجمع أَمْلِخَة. أَبو عبيد: فرس مَلِيخٌ ونَزُورٌ وصَلُود إِذا كان بطيء الإِلقاح، وجمعه مُلُخ. والمَلِيخ؛ الضعيف. والمَليخ: الذي لا طعم له مثل المَسيخ؛ وقد مَلخخ، بالضم، ملاخة. وخص بعضهم الحُوار الذي يُنحر حين يقع من بطن أُمه فلا يوجد له طعم، وفيه مَلاخَة. والمَلِيخ: الفاسد؛ وقيل: كل طعام فاسد مليخ، حكاه ابن الأَعرابي؛ وقال مرّة: هو من الرجال الذي لا تشتهي أَن تراه عينك فلا تجالسه ولا تسمع أُذنك حديثه. والمَليخ: اللبن الذي لا ينسلُّ من اليد. ومَلَخَ التيسُ يَمْلَخُ مَلْخاً: شرِبَ بَوْلَهُ.

### Türkçe

**المَلْخ**: senin bir adaleye ısırma ve çekme ile tutmandır; denilir ki: köpek adalesini **امتلخ** etti; ve onu tutanın elinden elini **امتلخ** etti.

Ve **ملخ** şeyi **يملَخُه** **مَلْخاً** ve onu **امتَلَخه**: onu bir çekip-çıkarma içinde çekip aldı; bu, tutma ve ısırma olarak olur.

Ve binek hayvanının başından gemi **امتلخ** etti: onu söküp çıkardı; ve taze hurmayı kabuğundan, eti kemiğinden **امتلخ** etti; yine böyledir. Ve ben şeyi, onu yavaşça çekip çıkardığım zaman **امتلَخْتُ**. Ebû Râfi‘ hadîsinde: bana kolu uzattı da ben kolu **امتَلَخْتُ**; yani onu çıkardım.

Ve **الخافِلُ**: kaçan; ve yine bunun gibi **الماخِلُ** ve **المالِخُ**. Ezherî dedi: bedevîlerden birden fazlasını işittim, “falanca **ملَخَ** etti” derler, kaçtığı zaman. Ve **عبد مُلاخٌ** (mîm’in dammesiyle ve lâmın hafifletilmesiyle; Kāmûs’ta şerhle: ve **عبد ملاخ** keten gibi) çok kaçak olduğu zaman. İbnü’l-A‘râbî: **المَلْخ** kaçıştır; ve **المَلْخ**: kibirlenmedir; ve **المَلْخ**: yemeğin kokusudur. Ve aklı **ممتَلَخ** bir adam: gitmişi, çekilip alınmışıdır. Ve gözünü **امتَلَخَ** etti: onu söküp çıkardı; Lihyânî’den. Ve kartal onun gözünü **ملَخَتْ** ve onu **امتَلَخَتْ** ettiği zaman: onu çekip çıkardı. Ve yerde **ملَخ** etti: onda gitti.

Ve **المَلْخ**: hızlı bir geçişle geçmektir. İbn Hâni’ dedi: **المَلْخُ** bütün hâllerinde, iyi yaparak yahut kötü yaparak, yerleşik durumda iki ön ayağı uzatmaktır. Ve **المَلْخُ**: şiddetli yürüyüştür. İbn Sîde dedi: **الملخ** her kolay yürüyüştür; ve şiddetli de olabilir. **مَلَخَ** **يمْلَخُ**; ve kavim iyi bir **مَلْخَة** **مَلَخَ** etti, yerde uzaklaştıkları zaman; Ru’be, eşeği vasfederek dedi:

مُعْتَزِمُ التَّجْلِيخِ مَلاَّخُ المَلَق

Ve **المَلَق**: yerden düz olan şeydir. Ve kılıcı **امتَلَخْتُ**: onu kınından çektim; ve denildi: onu bir parıltıdan hızlıca kınından çektim. Ve falanca azı dişini **امتَلَخ** etti; yani onu çekip çıkardı. Ve **المَلْخُ** ve **المَلَخ**: bükülme ve kırılıp dökülmedir. Ve **المِلاخُ** ve **المُمالخَة**: yağcılıktır. Ve **المَلاَّخ**: yağcıdır; Ezherî burada Ru’be’nin eşeği vasfeden beytini okudu:

مُقْتَدِر التَّجليخِ مَلاَّخ المَلَق

Ve onu **مالخه** etti; o da bâtıl ile **يملَخ** eder, **مَلْخاً**; yani oyalanır ve onda inat eder; ve denildi: falanca bâtılda **يملَخُ** eder, **مَلْخاً**; onda gidip gelir ve çoğalır. Şemmer dedi: bâtılda **يملخ** etmesi, bükülme ve kırılıp dökülmedir; ve denildi: bâtılda **يملَخ** eder; yani kolay, hızlı bir geçişle geçer; Hasan hadîsinde: bâtılda **يملَخُ** eder, **مَلْخاً**; yani onda kolay bir geçişle geçer.

Ve onu **مالَخها** etti, onu **مالَقَها** ve onunla oynadığı zaman. Ve at ve başkası **ملَخَ** etti: oynadı. Ve kadını **ملَخَ** etti, **ملْخاً**; ve o, şiddetli çarpmanın şiddetindendir. Ve iki sırtlan dişi sırtlanı **ملَخ** etti, **مَلْخاً**: onun üzerine sıçradı; İbnü’l-A‘râbî’den; ve toynaklı da sıçrayışla. Ve damızlık erkek **ملَخَ** eder, **يملَخ** **مَلْخاً** ve **مُلوخاً** ve **مَلاخة**; ve o **مَليخٌ**tur: çiftleşmeden geri durdu.

İbnü’l-A‘râbî: damızlık erkek dişi deveyi vurduğu da onu dölleyemediği zaman, o **مَليخ**tir.

Ve **المَليخُ**: döllemekte yavaş olandır; ve denildi: o, **الضّبْعَى**yı döllemeyen kimsedir ( “**الضبعى**” müellif nüshasında böyledir); o, aslında hiç döllemeyendir, vurmuş olsa bile; çoğulu **أَمْلِخَة**dir. Ebû Ubeyd: döllemekte yavaş olduğu zaman **فرس مَلِيخٌ** ve **نَزُورٌ** ve **صَلُود**; çoğulu **مُلُخ**tur. Ve **المَلِيخ**: zayıftır. Ve **المَليخ**: **المَسيخ** gibi tadı olmayan şeydir; ve **مَلخخ** etti, damme ile, **ملاخة**. Bazıları, annesinin karnından düştüğü zaman boğazlanan ve ona tat bulunmayan yavru deveyi tahsis etti; onda **مَلاخَة** vardır. Ve **المَلِيخ**: bozuk olandır; ve denildi: her bozuk yiyecek **مليخ**tir; İbnü’l-A‘râbî bunu nakletti; ve bir defa dedi: o, erkeklerden, gözünün onu görmeyi istemediği kimsedir; onunla oturmazsın ve kulağın onun sözünü dinlemez. Ve **المَليخ**: elden akıp gitmeyen süttür. Ve teke **مَلَخَ** eder, **يَمْلَخُ** **مَلْخاً**: idrarını içti.
