# ملخ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%AE/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%84%D8%AE/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ملخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%AE.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ملخ

الملخ، كالمنع: السير الشديد، قال ابن سيده: الملخ: كل سير سهل، وقد يكون الشديد. وقال غيره: الملخ: أن يمر مرا سريعا. وملخ في الأرض: ذهب فيها. وقال ابن هانيء: الملخ مد الضبعين في الحضر على حالاته كلها محسنا أو مسيئا. والملخ التردد في الباطل: وإكثاره، وقيل: يملخ في الباطل: يمر مرا سريعا سهلا، عن شمر. وقد ورد ذلك في حديث الحسن. والملخ جذب الشيء قبضا وعضا وقد ملخ الشيء يملخ ملخا وامتلخه: اجتذبه في استلال، يكون ذلك قبضا وعضا. والملخ: التثني. وعن ابن الأعرابي: الملخ التكسر. والملخ: الجماع، والملخ: زنخ الطعام، عن ابن الأعرابي. والملخ: لعب الفرس، وكذلك غيره. والملخ: شرب التيس بوله، وقد ملخه يملخه ملخا. والملخ: جفر الفحل عن الضراب، كالملوخ والملاخة، وهو مليخ، إذا جفر عن الضراب. وقال ابن الأعرابي: إذا ضرب الفحل الناقة فلم يلقحها فهو مليخ. والمليخ: البطيء الإلقلح وقيل هو الذي لا يلقح أصلا وإن ضرب، والجمع أملخة. والمليخ الفاسد، وقيل كل طعام فاسد مليخ، حكاه ابن الأعرابي. والمليخ الضعيف من الرجال وقال ابن الأعرابي: هو من الرجال الذي لا تشتهي أن تراه عينك، فلا تجالسه ولا تسمع أذنك حديثه. والمليخ: ما لا طعم له مثل المسيخ، وقد ملخ، بالضم ملاخة، وخص بعضهم به الحوار الذي ينحر حين يقع من بطن أمه، فلا يوجد فيه طعم، وفيه ملاخة, وامتلخه: انتضاه وانتزعه واجتذبه في استلال، وقيل: انتضاه مسرعا. وامتلخ سيفه: استله. وامتلخ لجامه: أخرجه وانتزعه من رأس الدابة، وامتلخ الرطبة من قشرها واللحمة عن عظمها، كذلك. وامتلخت الشيء. وفي حديث أبي رافع  ناولني الذراع، فامتلخت الذراع  أي استخرجتها. ورجل متملخ الصلب: موهونه كأنه منتزع بعضه عن بعض. ومالخه: لاعبه ومالقه، ملاخا وممالخة، والملاخ: الملاق. وأنشد الأزهري هنا بيت رؤبة يصف الحمار.

  مقتدر التجليح ملاخ الملق والخافل: الهارب. وكذلك الماخل والمالخ. قال الأزهري: سمعت غير واحد من الأعراب: وعبد ملاخ ككتان، أي أباق، أي كثير الإباق. وعن ابن الأعرابي: الملخ: الفرار. ومتلخ عينه: اقتلعها، عن اللحياني. وتملخت العقاب عينه، وامتلختها، إذا انتزعتها. ومستملخ بن عكرمة بن أبي ذؤيب الهذلي. ومما يستدرك عليه: امتلخ يده من يد القابض عليه: نزعها. ورجل ممتلخ العقل: ذاهبه مستلبه، هو مجاز. وملخ القوم ملخة صالحة، إذا أبعدوا في الأرض. والملخ في الباطل: التلهي واللج فيه. وملخ الضبعان الضبع ملخا: نزا عليها، عن ابن الأعرابي. وعن أبي عبيد: فرس مليخ ونزور وصلود، إذا كان بطيء الإلقاح، وجمعه ملخ. والمليخ: اللبن الذي لاينسل من اليد.

### Türkçe

**الملخ**، **كالمنع**: şiddetli yürüyüş. İbn Sîde dedi: **الملخ**: her kolay yürüyüş; bazen de şiddetli olur. Başkası dedi: **الملخ**: hızlı bir geçişle geçmesidir. **وملخ في الأرض**: onda (yerde) gitti. İbn Hâni’ dedi: **الملخ**: yerleşik hayatta iki kolu (ön ayağı) uzatmak; bütün hâllerinde, iyi de olsa kötü de olsa. Ve **الملخ** bâtılda gidip gelmedir: ve onu çoğaltmasıdır; ve denildi: **يملخ في الباطل**: Şemr’den (rivayetle), kolay bir hızlı geçişle geçer. Bu, Hasan’ın hadisinde gelmiştir. Ve **الملخ** bir şeyi kavrayıp ısırarak çekmektir; ve **ملخ الشيء يملخ ملخا وامتلخه**: onu bir çekip çıkarış içinde çekip aldı; bu, kavrayış ve ısırış olarak olur. Ve **الملخ**: bükülmedir. İbnü’l-A‘râbî’den: **الملخ** kırılıp bükülmedir. Ve **الملخ**: cinsel birleşmedir; ve **الملخ**: yemeğin kokup bozulmasıdır; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الملخ**: atın oynamasıdır; ve bunun dışındakinin de (oynaması) böyledir. Ve **الملخ**: tekenin idrarını içmesidir; ve **ملخه يملخه ملخا**. Ve **الملخ**: aygırın çiftleşmeden geri durmasıdır; **كالملوخ والملاخة**; ve o **مليخ**tir, eğer çiftleşmeden geri durursa. İbnü’l-A‘râbî dedi: Aygır dişi deveyi aşar da onu dölleyemezse o **مليخ**tir. Ve **المليخ**: döllemekte yavaş olandır; ve denildi: o, aşsa bile aslında hiç döllemeyendir; çoğulu **أملخة**. Ve **المليخ** bozuk olandır; ve denildi: her bozuk yemek **مليخ**tir; bunu İbnü’l-A‘râbî nakletti. Ve **المليخ** erkeklerden zayıf olandır. İbnü’l-A‘râbî dedi: O, erkeklerden, gözünün onu görmeyi arzulamadığı kimsedir; onunla oturmazsın ve kulağın onun sözünü dinlemez. Ve **المليخ**: **المسيخ** gibi tadı olmayan şeydir; ve **ملخ** (damme ile) **ملاخة** (oldu); ve bazısı bunu, anasının karnından düştüğü vakit boğazlanan yavru deveye tahsis etti; onda tat bulunmaz; onda **ملاخة** vardır. Ve **امتلخه**: onu çekip çıkardı ve söküp aldı ve bir çekip çıkarış içinde çekip aldı; ve denildi: onu hızlıca çekip çıkardı. Ve **امتلخ سيفه**: onu kınından çekti. Ve **امتلخ لجامه**: onu çıkardı ve binek hayvanının başından söküp aldı. Ve **امتلخ الرطبة من قشرها واللحمة عن عظمها**: böyledir (yani tazeyi kabuğundan ve eti kemiğinden çekip çıkardı). Ve **امتلخت الشيء**. Ebû Râfi‘ hadîsinde: “Bana kolu uzat; ben de **فامتلخت الذراع**” yani onu çıkardım. Ve **رجل متملخ الصلب**: beli gevşek olan; sanki onun bir kısmı bir kısmından çekilip çıkarılmış gibidir. Ve **مالخه**: onunla oynadı; ve **مالقه**; **ملاخا وممالخة** (olarak). Ve **الملاخ**: **الملاق**tır. Ezherî burada, Rü’be’nin eşeği vasfettiği bir beytini okudu:

  “**مقتدر التجليح ملاخ الملق**” ve **الخافل**: kaçan. Ve **الماخل** ve **المالخ** da böyledir. Ezherî dedi: Bedevîlerden birden fazlasını işittim: “**وعبد ملاخ ككتان**”, yani kaçak; yani kaçışı çok olan. İbnü’l-A‘râbî’den: **الملخ**: kaçıştır. Lihyânî’den: **متلخ عينه**: onu (gözünü) söküp çıkardı. Ve kartal **تملخت** onun gözünü, ve **امتلختها**; onu çekip çıkardığında. Huzelî: **مستملخ بن عكرمة بن أبي ذؤيب**. Ve ona ilâve olarak hatırlanacaklardandır: **امتلخ يده من يد القابض عليه**: onu tutanın elinden elini çekip aldı. Ve **رجل ممتلخ العقل**: aklı gitmiş, çekilip alınmış olan; bu mecazdır. Ve **ملخ القوم ملخة صالحة**: eğer yerde (yeryüzünde) uzaklaştılarsa. Ve **الملخ في الباطل**: oyalanma ve onda inatla sürdürmedir. Ve **ملخ الضبعان الضبع ملخا**: onun üzerine sıçradı; İbnü’l-A‘râbî’den. Ebû Ubeyd’den: **فرس مليخ ونزور وصلود**: eğer döllemekte yavaş ise; çoğulu **ملخ**tur. Ve **المليخ**: elden akıp gitmeyen süttür.
