# ملش (م-ل-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%84%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - ل - ش
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%B4/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ل م
شلم ، شمل ، مشل ، ملش ، لمش .
شلم : قال الليث : شَالَمٌ وشَيْلَمٌ ، بلغةِ أهل السَّواد ، هو الزُّوَانُ الذي يكون في البُرّ .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : هو الشَّيْلَمُ والزُّوَانُ والسَّعِيعُ .
وقال أبو تراب : سمعتُ السُّلَمِيَّ يقول : رَأَيتُ رجلاً يَتَطَايَرُ شِلَّمةٌ وشنّمُه .
إن تحمليه ساعةً فرُبَّما
أَطارَ في حُب رِضاكَ الشِّلَّما
سلَمة عن الفراء ، قال : لم يَأْت على فَعَّلَ اسمٌ إلا بَقَّم ، وعَثّر وبَذَّر ، وهُما مَوْضعان ، وشَلَّم بَيْتُ المقدس وخضَّمُ : اسمُ قَرْية .
مشل : أهْمله الليث ، وهو مُسْتعمل .
رَوى أبو العباس ، عن ابن الأعرابي ، قال : الْمَشْلُ الحَلْبُ القليل ، والْمِمْشَلِ : الحالِبُ الرَّفيق بالحلْب .
أبو عُبيد ، عن الأُمويّ : مَشَّلَت النّاقة تمشيلاً ، إذا أنزلت شيئاً من اللَّبن قليلاً .
شَمِر ، عن ابن شُميل : تمشيلُ الدِّرَّة : انتِشارُها لا يجتمع فيحلبها الحالِبُ أو فَصِيلها .
قال شمر : ولو لم أسْمَعه له لأنكرته .
سلَمة ، عن الفراء : التَّمشِيلُ : أَن يَحْلُب ويُبْقَى في الضَّرْع شيئاً ، وهو التَّفشيلُ أَيضاً .
لمش : أهمله اللَّيث ، وروى أبو العباس ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : اللَّمْشُ : الْعَبَثُ ، وهذا صحيح .
ملش : وقال ابنُ دريد : مَلَشتُ الشيءَ أَمْلِشهُ مَلْشاً ، إذا فَتَّشتَه بيدِكَ كأنك تَطْلب فيه شيئاً .
شمل : أبو عُبيد ، عن أبي زيد : أَشمَلَ الْفَحْلُ شَوْلَه إشمالاً ، إذا أَلْقَحَ النِّصفَ منها إلى الثُّلُثَين ، فإذا أَلْقَحَهَا كُلَّها قيل : أقمهَا حتى قَمَّتْ تَقِمّ قُمُوماً .
وَشملت الناقة لَقاحاً شَمَلاً ، وأَشْمَلَ فلانٌ خَرَائِفَهُ إِشْمالاً ، إذا لَقَطَ ما عليها من الرُّطَب إلاَّ قليلاً ، والخَرائِفُ : النخيل اللواتي تُخْرَصُ أي تُحزَرُ ، واحدتها
خَرُوفَةٌ .
قال : ويقال لما بَقِيَ في العِذْق بعد ما يُلْقَطُ بعضه شَمَلٌ ، وإذا قلَّ حَمْلُ النّخلة ، قيل فيها شَمَلٌ أيضاً .
قال : وكان أبو عُبيدة يقول : حِمْلُ النَّخلة ما لم يَكثر ويَعظُم ، فإذا كثر فهو حَمْلٌ ، وشَمَلْتُ الشاةَ شَمْلاً أَشْمُلُها إذا شدَدْت الشِّمال عليها .
الأصمعيّ ، والكسائيّ : في شِمال الشاة مِثْله .
وقال الليث : شَمِلَهم أمْرٌ ، أي غَشيتهُم يَشمَلُهُمْ شَمْلاً وشُمولاً . قال : واللَّون الشامل : أن يكون لون أسود يعلُوه لونٌ آخر . والشِّمال خلاف اليمن خليقة الإنسان ، وجمعه شمائِل .
وقال لبيد :
هُمُ قَوْمِي وقد أَنْكَرْتُ مِنْهُمْ
شمائِلَ بُدِّلُوها من شِمالِي
وإنها لحسنة الشمائل ، ورجُل كَريمُ الشمائِل ، أي في أَخْلاقه وعِشرتِه . والشَّمَال : ريحٌ تَهُبّ من قِبَلِ الشّام ، عن يسار الْقِبلة ، والشَّمأَلُ لغةٌ فيها ، وقد شَمَلَتْ تَشْمُل شُمولاً . وأَشْمَلَ يومُنا ، إذا هَبَّتْ فيه الشمال ، وغَدِيرٌ مَشْمول : شَمَلَتْه ريح الشمال ، أي ضَرَبَتْهُ فَبَرَدَ ماؤُه ، وخَمْرٌ مَشمولة : بارِدَةٌ ، والشَّمْلَة : كِسَاءٌ يُشتَمل به ، وجمعها شِمال .
قلت : الشمْلَةُ عند البادية : مِئْزَرٌ من صُوفٍ أو شَعَرٍ يُؤْتَزَرُ به ، فإذا لُفِّقَ لِفْقَان فهي مِشمَلَة يَشتَمِلُ بها الرّجل إذا نام باللَّيل ، والشِّملة : الحالةُ التي يَشتَمِلُ بها .
ورُوي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه نهى عن اشْتِمال الصَّمَّاء .
قال أبو عُبيد : قال الأصمعيّ : هو أن يشتَمِلَ بالثوب حتى يُجَلِّل جَسَدَه لا يَرْفَع منه جانِباً ، فيكون فيه فَرْجَةٌ تَخْرُج منها يده ، وربما اضْطَجع فيه على هذه الحالة .
قال أبو عُبيد : وأما تَفْسير الفُقهاء فإنهم يقولون : هو أَنْ يشتَمِلَ بثوب واحد ليس عليه غيره ، ثم يَرْفعه من أحد جانبيه ، فيضعه على مَنْكِبه فيبدو منه فَرْجُه .
قال : والفقهاءُ أعلمُ بالتّأويل من هذا ، وهذا أصَحُّ في الكلام ، والله أعلم .
وقال أبو عُبيد : الشَّمول : الخَمْر ، لأنها تَشمل بريحها النّاس .
وقال الليث : هي البَارِدَة .
وقال أبو حاتم : يقال : شَمَلْتُ الخمر ، إذا وضعتَها في الشَّمال ، ولذلك قيل للخمر : مَشمُولَة .
وقال أبو عُبيد : الْمِشْمَلُ : ثوبٌ يشتمل به ، والمِشمَلُ أيضاً : سَيْفٌ قصيرٌ دقيق نحو المِغْوَل .
وقال الليث : المِشمَلَةُ والمِشمَلُ : كِسَاءٌ له خَمْلٌ متَفَرق يُلْتَحفُ به دون القَطِيفة ،
وقالت امرأةُ الْوَليدِ له : من أَنْتَ ورأْسُكَ في مِشمَلِكَ ؟
أبو زَيْد : يقال : اشتمل فلان على ناقَةٍ فذَهب بها أي ركِبها وذَهب بها ، ويقال : جاء فلان مُشتَمِلاً على دَاهِيَة . والرَّحِمُ تشتَمل على الولَد ، إذا تَضَمَّنَتْهُ .
وأخبرني المنذريّ ، عن الحرانيّ ، عن ابن السكيت أنه قال في قول جرير :
حَيُّوا أُمَامَة واذكُروا عَهْداً مَضَى
قَبْل التَّفَرُّق من شَمَالِيلِ النَّوَى
قال : الشَّماليل الْبَقايا ، قال : وقال أبو صَخْر ، وعمارة : عَنَى بشماليل النَّوى : تَفَرُّقها .
قال : ويقال : ما بَقِيَ في النّخلة إلاَّ شَمَلٌ ، وشَماليل ، أي شَيْءٌ مُتَفَرِّق .
وقال الأصمعيّ : الشَّماليل : شيءٌ خفيف من حَمْل النَّخْلة ، وناقة شِمْلال : خَفِيفَةٌ ، وأنشد قول امرىء القيس :
كَأَنِّي بفَتْخَاءِ الْجَناحَيْن لِقْوَةٍ
دَفُوفٍ من العِقْبَانِ طَأْطأْتُ شِمْلالِي
ويروى :
عَلَى عَجَلٍ منها أُطَأْطِيءُ شِمْلاَلِي
ومعنى طَأْطَأْتُ : أي حرّكتُ واحتَثَثْتُ ، وطأطأ فلان فَرَسَه : إذا حَثَّها برجْلَيه ، وقال المرَّار :
وإذَا طُؤْطِيءَ طَيَّارٌ طِمِرّ
وقال أبو عُبيد : قال أبو عمرو : أراد بقوله أُطأْطِيءُ شِمْلاَلِي : يَدَه الشِّمال ، والشِّمال والشِّمْلال واحد ، ويقال للناقةِ السريعة : شِمْلال ، وهي الشِّمِلَّةُ أيضاً .
وقال ابن السكيت في قول زهير :
نَوًى مَشْمولَةً فَمَتى اللِّقاءُ
قال : مَشمُولة : سريعةُ الانْكِشاف ، أَخَذَه من أنَّ الريح الشمال إذَا هبَّتُ بالسّحاب ، لم يلبث أن يَنْحَسِرَ ويذهب ، ومنه قولُ الهُذَلي :
حارَ وَعقَّتْ مُزْنَةُ الريحُ وانْ
قَارَ به الْعَرْضُ ولم يشمَلِ
يقول : لم تَهبّ به الشمال فتقشعه ، قال : والنَّوى والنِّيَّةُ : الموضِعُ الذي تَنُوِيه .
قال ابنُ السكيت في قول أبي وَجْزَة :
مَجْنُوبَةُ الأُنْسِ مَشْمُولٌ مَوَاعِدُهَا
من الهِجانِ الجمالِ الشُّطْبِ والْقَصَبِ
قوله : مَجْنُوبَة الأنْس ، أي أُنسها محمودٌ ؛ لأنَّ الْجُنوبَ مع المطر فهي تُشْتَهى لِلخِصْب ، وقوله : مَشْمُولٌ مواعِدُها ، أي ليست مواعيدها بمحمودة .
ويقال : به شَمْلٌ من جنون ، أي به فَزَعٌ كالجنون ، وأنشد :
حَمَلَتْ به في لَيْلَةٍ مَشْمُولَةٍ
أي فَزِعَةٍ ، وقال آخر :
فما بِي مِنْ طَيْفٍ على أَنَّ طَيْرَةً
إِذَا خِفْتُ ضَيْماً تَعْتَرِيني كالشَّمْلِ
قال : كالشَّمل : كالجُنون من الْفَزع .
والشَّمل : الاجْتماع . جَمعَ الله شَمْلَك ، ويقال : انشَمَل الرجل في حَاجَته . وانشمَرَ فيها ، وأنشد أبو تراب :
وجْنَاءُ مُقَوَرَّةُ الألْياطِ يَحْسَبُها
مَنْ لَمْ يَكُنْ قَبْلُ رَاهَا رَأْيَةً جَمَلا
حتى يَدُلَّ عليها خَلْقُ أَرْبَعَةٍ
في لاَزِقٍ لَحِقَ الأَقْرابَ فانشمَلاَ
أراد أربعة أخْلاف في ضَرْعٍ لازقٍ لحقَ أقرابَها فانشمرَ ، وانْضَمّ .
وقال الآخر :
رَأَيْتُ بَنِي العَلاَّتِ لما تَضَافَرُوا
يَحوزون سَهْمِي دُونَهُمْ في الشَّمَائِل
أي يُنزلونني بالمنزِلة الْخَسِيسة ، والعرب تقول : فلان عِنْدي باليمين ، أي بمنزلَةٍ حَسَنَة ، وإذا خسَّتْ منزلَتُه قال : أنت عندي بالشِّمال .
وقال عدِي بن زيد يخاطب النُّعمان بن المِنْذِر ، ويفضله على أخيه :
كيف تَرْجو رَدَّ المُفِيضِ وقد أَخَّ
رَ قِدْحَيْكَ في بَياضِ الشِّمال
يقول : كنتُ أنا المُفيضَ بقدح أَخيك وقِدْحِك ففوَّزْتُك عليه ، وقد كان أخوك قد أَخَّرَك ، وجعلِ قِدْحَكَ بالشِّمال لئلا يَفُوز ، قال : ويقال : فلان مَشمُول الخَلاَئق ، أي كريم الأَخْلاق ، أُخِذَ من الماء الذي هَبّت به الشَّمالُ فَبَرَّدَتْه .
والشماليل : جِبَالُ رمالٍ مُتَفرقة بناحية مَعْقُلَة .
قال : ويقال للريح الشَّمال : شَمْأَلَ وشأمَلٌ وشَوْمَلٌ وشَيْمَلٌ وشَمْلٌ . وزاد ابن حبيب : شَمُولٌ وشَمَلٌ ، وأنشد :
ثَوَى مالِكٌ ببلادِ العَدُوّ
تَسْفِي عليه رِياحُ الشمَلْ
وفي الحديث : أَنَّ النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم ) ذكر القرآن فقال : ( يُعْطَى صاحبُه يوم القيامة المُلْكَ بيمينه ، والخُلَد بشماله ) ، لم يرد به أن شيئاً يوضع في يمينه ولا في شماله ، وإنما أراد أنَّ الملكَ والخُلْد يُجْعلان له ، وكلُّ من جُعِلَ له شيء فملكه فقد جُعل في يده وقبضته ، ومنه قيل : الأمْرُ في يَدِكَ ، أي في قَبْضَتِكَ ، ومنه قول الله : ( بِيَدِكَ الْخَيْرُ ) ( آل عمران : 26 ) أي هو له وإليه . وقال الله جلّ وعزَّ : ( الَّذِى بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكَاحِ ) ( البقرة : 237 ) يُراد به الْوَلِيّ الذي إليه عَقدُه ، وأراد الزوجَ المالك لنكاح المرْأَة .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : قال : أُمُّ شَملَةٌ : كُنْيَةُ الدُّنيا ، وأنشد :
من أمِّ شمْلَةَ تَرْمِينَا بِذَائِفِها
عَمْرو ، عن أبيه قال : أم شَمْلة ، وأُمُّ ليلى : كُنْيَةُ الخمر .

##### Türkçe

ش ل م
**شلم** ، **شمل** ، **مشل** ، **ملش** ، **لمش** .

**شلم** : **الليث** dedi: **شَالَمٌ** ve **شَيْلَمٌ** , **أهل السَّواد** dilinde, **البُرّ** içinde bulunan **الزُّوَانُ**’dur.
**ثعلب** , **ابن الأعرابيّ**’den: o, **الشَّيْلَمُ** ve **الزُّوَانُ** ve **السَّعِيعُ**’dur.
**أبو تراب** dedi: **السُّلَمِيَّ**’yi şöyle derken işittim: “Bir adam gördüm; **شِلَّمةٌ**’si ve **شنّمُه**’u uçuşup duruyordu.”

Eğer onu bir saat taşırsan, belki
Senin rızanı sevmede **الشِّلَّما**’yı uçurur.

**سلَمة** , **الفراء**’dan, dedi: **فَعَّلَ** vezni üzerine bir isim gelmemiştir; ancak **بَقَّم** , ve **عَثّر** ve **بَذَّر** (ve ikisi de birer yer adıdır), ve **شَلَّم** ( **بَيْتُ المقدس**’tir) ve **خضَّمُ** : bir köyün adıdır.

**مشل** : **الليث** onu ihmal etti; hâlbuki o kullanımdadır.
**أبو العباس** , **ابن الأعرابي**’den rivayet etti, dedi: **الْمَشْلُ** az sağmadır; **الْمِمْشَلِ** : sağmada yumuşak davranan sağandır.
**أبو عُبيد** , **الأُمويّ**’den: **مَشَّلَت** deve **تمشيلاً** (temşîlen), eğer sütten az bir şey indirdiyse.
**شَمِر** , **ابن شُميل**’den: **تمشيلُ الدِّرَّة** : onun yayılmasıdır; sağan yahut yavrusu onu sağsın diye bir araya toplanmaz.
**شمر** dedi: Eğer onu işitmemiş olsaydım, onu mutlaka inkâr ederdim.
**سلَمة** , **الفراء**’dan: **التَّمشِيلُ** : sağması ve memede bir şey bırakılmasıdır; o, **التَّفشيلُ** de olur.

**لمش** : **اللَّيث** onu ihmal etti; **أبو العباس** , **ابن الأعرابيّ**’den rivayet etti, dedi: **اللَّمْشُ** : oynamak/elle kurcalamak; ve bu doğrudur.

**ملش** : **ابنُ دريد** dedi: **مَلَشتُ** şeyi, onu **أَمْلِشهُ** **مَلْشاً** (melşen), eğer onu elinle yokladıysan; sanki onda bir şey arıyorsun gibi.

**شمل** : **أبو عُبيد** , **أبي زيد**’den: **أَشمَلَ** aygır, dişilerini **إشمالاً** (işmâlen), eğer onların yarısını iki üçte birine kadar döllediyse; eğer onların hepsini döllediyse şöyle denir: “**أقمهَا**” ta ki **قَمَّتْ** , **تَقِمّ** **قُمُوماً** (kumûmen).
Ve deve, gebe olarak **شَمَلاً** (şemelen) gebe kaldı; ve falan kimse, hurmalıklarını **إِشْمالاً** (işmâlen) **أَشْمَلَ** etti, eğer üzerindeki taze hurmadan az bir şey hariç topladıysa; **الخَرائِفُ** : **تُخْرَصُ** yani **تُحزَرُ** edilen hurma ağaçlarıdır; onun teki **خَرُوفَةٌ**’dir.
Dedi: Ve bir kısmı toplandıktan sonra salkımda kalan şeye **شَمَلٌ** denir; hurma ağacının yükü az olursa onda da **شَمَلٌ** denir.
Dedi: Ve **أبو عُبيدة** şöyle derdi: Hurma ağacının yükü, çoğalıp büyümedikçe **حِمْلُ**’dür; çoğalınca o **حَمْلٌ**’dür. Ve koyunu **شَمْلاً** (şemlen) **شَمَلْتُ** , onu **أَشْمُلُها**; eğer onun üzerine **الشِّمال**’ı sıktıysan.
**الأصمعيّ** ve **الكسائيّ**: koyunun **شِمال**’ında bunun benzeri vardır.

**الليث** dedi: Onları bir iş **شَمِلَ**; yani onları kapladı; onları **شَمْلاً** ve **شُمولاً** (şumûlen) **يَشمَلُهُمْ**. Dedi: **اللَّون الشامل** : üstüne başka bir renk çıkan siyah bir renk olmasıdır. Ve **الشِّمال** , insanın yaratılışında **اليمن**’in zıddıdır; onun çoğulu **شمائِل**’dir.

**لبيد** dedi:
“Onlar kavmimdir; hâlbuki onlardan inkâr ettim
Benim **شِمالِي**’mden değiştirdikleri **شمائِلَ**’i.”

Ve o, **حسنة الشمائل**’dir; ve **رجل كَريمُ الشمائِل**; yani ahlâkında ve geçiminde. Ve **الشَّمَال** : **الشّام** tarafından, kıblenin solundan esen bir rüzgârdır; ve **الشَّمأَلُ** onda bir dildir; ve **شَمَلَتْ** , **شُمولاً** (şumûlen) **تَشْمُل**. Ve günümüz **أَشْمَلَ** etti; eğer onda **الشمال** esti. Ve **غَدِيرٌ مَشْمول** : ona **ريح الشمال** **شَمَلَتْه**; yani ona vurdu da suyu soğudu. Ve **خَمْرٌ مَشمولة** : soğuk. Ve **الشَّمْلَة** : onunla örtünülen bir örtüdür; onun çoğulu **شِمال**’dir.

Dedim: Bedevî yanında **الشمْلَةُ** : yün yahut kıldan bir peştamaldır; onunla kuşanılır. İki parça birleştirilirse o, gece uyuduğunda erkeğin onunla örtündüğü **مِشمَلَة**’dir. Ve **الشِّملة** : onunla örtündüğü hâl/biçimdir.

Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi: **اشْتِمال الصَّمَّاء**’dan nehyetti.
**أبو عُبيد** dedi: **الأصمعيّ** dedi: O, elbiseyle örtünmesidir; ta ki bedenini büsbütün örtsün, ondan bir tarafı kaldırmasın; onda elinin çıkacağı bir açıklık olur; ve bazen bu hâl üzere onun içinde yan yatar.
**أبو عُبيد** dedi: Fıkıhçıların tefsirine gelince, onlar derler ki: O, üzerinde ondan başka bir şey olmaksızın tek bir elbiseyle örtünmesidir; sonra onu yanlarından birinden kaldırır, onu omzunun üzerine koyar; böylece avreti görünür.
Dedi: Ve fıkıhçılar bu hususta te’vili daha iyi bilir; ve bu, sözde daha sahih olandır; Allah daha iyi bilir.

**أبو عُبيد** dedi: **الشَّمول** : şaraptır; çünkü kokusuyla insanları kaplar.
**الليث** dedi: O, soğuk olandır.
**أبو حاتم** dedi: “Şarabı **شَمَلْتُ**” denir; eğer onu **الشَّمال**’a koyduysan; bundan dolayı şaraba **مَشمُولَة** denmiştir.
**أبو عُبيد** dedi: **الْمِشْمَلُ** : onunla örtünülen bir elbisedir; ve **المِشمَلُ** ayrıca: **المِغْوَل** gibi kısa, ince bir kılıçtır.
**الليث** dedi: **المِشمَلَةُ** ve **المِشمَلُ** : **القَطِيفة**’den aşağı, onunla bürünülen, dağınık tüylü bir örtüdür.
Ve **الْوَليدِ**’in karısı ona dedi: “Sen kimsin; başın **مِشمَلِكَ**’inin içinde iken?”

**أبو زَيْد**: “Falan kimse bir deveye **اشتمل** etti de onunla gitti” denir; yani ona bindi ve onunla gitti. Ve “Falan kimse bir musibet üzerine **مُشتَمِلاً** olarak geldi” denir. Ve rahim, çocuğu **تشتَمل** eder; eğer onu içine alıp kapsadıysa.

Bana **المنذريّ** haber verdi, **الحرانيّ**’den, **ابن السكيت**’ten: **جرير**’in sözü hakkında şöyle dedi:
“**أُمَامَة**’yi selamlayın ve geçmiş bir ahdi anın,
Uzaklığın **شَمَالِيلِ**’inden ayrılıktan önce.”
Dedi: **الشَّماليل** kalıntılardır. Dedi: Ve **أبو صَخْر** ve **عمارة** dedi ki: **شماليل النَّوى** ile onun dağılmasını kastetti.
Dedi: “Hurma ağacında ancak **شَمَلٌ** ve **شَماليل** kaldı” denir; yani dağınık bir şey.
**الأصمعيّ** dedi: **الشَّماليل** : hurma ağacının yükünden hafif bir şeydir. Ve **ناقة شِمْلال** : hafiftir. Ve **امرئ القيس**’in sözünü şahit getirdi:
“Sanki ben, iki kanadı geniş bir dişi kurdun üzerindeyim;
Kartallardan, kanat çırpan; **شِمْلالِي**’mi eğdim.”
Ve şöyle de rivayet edilir:
“Ondan bir acele ile **شِمْلاَلِي**’mi eğiyorum.”
Ve **طَأْطَأْتُ**’un manası: yani hareket ettirdim ve kışkırttım. Ve falan kimse atını **طأطأ** etti: eğer onu iki ayağıyla sürdüyse. Ve **المرَّار** dedi:
“Ve eğer bir uçucu, çevik bir at **طُؤْطِيءَ** edilirse...”

**أبو عُبيد** dedi: **أبو عمرو** dedi: “**أُطأْطِيءُ شِمْلاَلِي**” sözüyle **الشِّمال** elini kastetti; ve **الشِّمال** ile **الشِّمْلال** birdir. Ve hızlı deveye **شِمْلال** denir; o, **الشِّمِلَّةُ** de olur.

**ابن السكيت** , **زهير**’in sözü hakkında dedi:
“**نَوًى مَشْمولَةً**; artık buluşma ne zaman?”
Dedi: **مَشمُولة** : çabuk açılıp dağılandır; onu, **الريح الشمال** bulutla estiğinde, onun hemen çekilip gitmesinden aldı. Ve ondan **الهُذَلي**’nin sözü:
“Şaşırdı ve rüzgârın bulutu şiddetlendi ve
Ufuk onunla yarıldı; ve **يشمَلِ** etmedi.”
Der ki: Onu süpürüp dağıtsın diye onunla **الشمال** esmedi. Dedi: Ve **النَّوى** ve **النِّيَّةُ** : niyet ettiğin yerdir.

**ابنُ السكيت** , **أبي وَجْزَة**’nin sözü hakkında dedi:
“Ünsü **مَجْنُوبَةُ**; vaatleri **مَشْمُولٌ**;
Soylu develerden, uzun boyunlu ve kamış gibi olanlardan.”
Sözü: **مَجْنُوبَةُ الأُنْس**; yani ünsü övülmüştür; çünkü **الْجُنوبَ** yağmurla beraberdir; bu yüzden bereket için arzu edilir. Ve sözü: **مَشْمُولٌ مواعِدُهَا**; yani vaatleri övülmüş değildir.

Ve “Onda delilikten bir **شَمْلٌ** var” denir; yani onda delilik gibi bir korku vardır. Ve şu beyit okunmuştur:
“Onu, **لَيْلَةٍ مَشْمُولَةٍ**’de taşıdı.”
Yani korkulu. Ve bir başkası dedi:
“Bende bir hayal yoktur; ancak bir uğursuzluk,
Zulümden korktuğumda bana ilişir; **كالشَّمْلِ** gibi.”
Dedi: **كالشَّمل** : korkudan delilik gibi.

Ve **الشَّمل** : toplanmadır. Allah senin **شَمْلَك**’ini toplasın. Ve “Adam işinde **انشَمَل** etti” denir; ve onda **انشمَرَ** etti. **أبو تراب** şu beyiti şahit getirdi:
“Kalçaları oyuk, iri bir dişi deve; onu sanır
Daha önce onu görmemiş olan, bir deve olduğunu.
Ta ki ona dört memenin yaratılışı delâlet etsin;
Yakın akrabalara yapışmış bir memede; böylece **فانشمَلاَ**.”
Dört memeyi kastetti; yakın akrabalara yapışmış bir memede; böylece **انشمرَ** etti ve toplandı.

Ve bir başkası dedi:
“Ben, **بَنِي العَلاَّتِ**’i, birleşip yardımlaştıklarında gördüm;
Beni, **الشَّمَائِل** içinde, onların aşağısında payımı alıkoyuyorlar.”
Yani beni aşağı bir mertebeye indiriyorlar. Ve Araplar der: “Falan kimse benim yanımda **باليمين**’dedir”; yani iyi bir mertebededir. Mertebesi aşağı olursa: “Sen benim yanımda **بالشِّمال**’dasın” der.

**عدِي بن زيد** , **النُّعمان بن المِنْذِر**’e hitap ederek ve onu kardeşine üstün tutarak dedi:
“Akıp gidenin dönüşünü nasıl umarsın; hâlbuki sen iki okunu geciktirdin,
**الشِّمال**’ın beyazlığında.”
Der ki: Ben, kardeşinin oku ve senin okunla akıtan idim; böylece seni ona üstün kıldım. Hâlbuki kardeşin seni geciktirmişti ve senin okunu **بالشِّمال**’a koymuştu ki kazanmasın.
Dedi: Ve “Falan kimse **مَشمُول الخَلاَئق**’tır” denir; yani ahlâkı kerimdir; **الشَّمال**’ın estiği suyun onu soğutmasından alınmıştır.

Ve **الشماليل** : **مَعْقُلَة** tarafında dağınık kum dağlarıdır.
Dedi: Ve **الشَّمال** rüzgârına **شَمْأَلَ** ve **شأمَلٌ** ve **شَوْمَلٌ** ve **شَيْمَلٌ** ve **شَمْلٌ** denir. **ابن حبيب** artırdı: **شَمُولٌ** ve **شَمَلٌ**. Ve şu beyiti okudu:
“**مالكٌ** düşman diyarında kaldı;
Üzerine **الشمَلْ** rüzgârları toz savurur.”

Hadiste: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) Kur’an’ı andı da dedi ki: “Onun sahibine kıyamet günü mülk sağında, ebedîlik solunda verilir.” Bununla, sağında yahut solunda bir şeyin konulmasını kastetmedi; ancak mülk ve ebedîliğin ona kılınmasını kastetti. Ve kendisine bir şey kılınan ve ona sahip olan herkes için, o şey onun eline ve avucuna kılınmış olur. Bundan “İş senin elindedir” denmiştir; yani senin avucundadır. Ve bundan Allah’ın sözü: “( **بِيَدِكَ الْخَيْرُ** )” (Âl-i İmrân: 26); yani o, O’nundur ve O’nadır. Ve Allah جلّ وعزَّ dedi: “( **الَّذِى بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكَاحِ** )” (Bakara: 237); bununla, akdi kendisine ait olan **الْوَلِيّ** kastedilir; ve kadının nikâhına malik olan koca kastedilmiştir.

**ثعلب** , **ابن الأعرابيّ**’den: dedi: **أُمُّ شَملَةٌ** : dünyanın künyesidir. Ve şu beyiti okudu:
“**أمِّ شمْلَةَ**’den, bizi, onun zayıf oklarıyla vuruyor.”

**عَمْرو** , babasından dedi: **أم شَمْلة** ve **أُمُّ ليلى** : şarabın künyesidir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

مَلَشَ الشيءَ يملُشُه ويَمْلِشُه مَلْشاً: فَتّشَه بيده كأَنه يطلب فيه شيئاً.

##### Türkçe

**مَلَشَ** şeyi, onu **يملُشُه** ve **يَمْلِشُه** olarak **مَلْشاً** (yapar): Onu eliyle yokladı; sanki onun içinde bir şey arıyor gibi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%B4/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ملش، أهمله الجوهري، وقال ابن دريد: هو من قولهم: ملش الشيء يملشه ملشا من حد نصر: إذا فتشه بيده، كأنه يطلب فيه شيئا، هكذا نقله الصاغاني، وزاد صاحب اللسان ويملشه أيضا، أي من حد ضرب. ومما يستدرك عليه: ملشون: من قرى بسكرة، من ناحية إفريقية القصوى، منها: أبو عبد الله الملشوي، وابنه إسحاق، سمعا عن مقاتل وغيره.

##### Türkçe

ملش; el-Cevherî onu ihmal etti. İbn Düreyd dedi ki: O, onların şu sözündendir: **ملش الشيء يملشه ملشا**; **حد نصر**’dan: eliyle onu yokladığı zaman; sanki onda bir şey arıyor gibidir. es-Sâğânî bunu böyle nakletti; Lisân sahibi de “**ويملشه**”yi ekledi; yani **حد ضرب**’dan. Ve ona dair istidrâk edilenlerdendir: **ملشون**: Biskera köylerindendir; İfrîkıyye’nin en uzak tarafı cihetinden; ondan: **أبو عبد الله الملشوي** ve oğlu İshak; Mukâtil ve başkasından semâ ettiler.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%B4/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَلَشَ
مَلَشَ U ( n. ac. مَلْش 1 ),
a.  Rummaged, ransacked.

b.  [ coll. ], Plucked; depilated.

مَاْلُوْش
مَاْلُوْش 40 , ( pl. مَوَاْلِيْشُ 66 )
a.  [ coll. ], Molecricket.

##### Türkçe

**مَلَشَ**
**مَلَشَ** U (isim-i masdar: **مَلْش** 1),
a. Didik didik aradı, talan etti.

b. [kolektif], yoldu; kıllarını giderdi.

**مَاْلُوْش**
**مَاْلُوْش** 40, (çoğulu: **مَوَاْلِيْشُ** 66)
a. [kolektif], köstebek cırcırı.
