# ملع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%84%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ملع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ملع

المليع، كأمير: الأرض الواسعة، قاله ابن دريد، زاد غيره: تملع فيها المطايا ملعا، وهو سرعة سيرها وعنقها، قال عمرو بن معدي كرب، رضي الله عنه:
  وأرض قد قطعت بها الهواهي                      من الجنان سربخهـا مـلـيع وقال المرار بن سعيد:
  رأيت ودونهم هضبات أفعى                      حمول الحي عالية مليعـا أو التي لا نبات بها، أو الفسيحة الواسعة البعيدة المستوية يحتاج فيها إلى الملع الذي هو السرعة، قاله ابن الأعرابي: وليس هذا بقوي، وقال غيره: إنما سمي مليعا لملع الإبل فيها، وهو ذهابها.

  أو المليع كهيئة السكة، ذاهب في الأرض، ضيق، قعره أقل من قامة، ثم لا يلبث أن ينقطع ثم يضمحل، وإنما يكون فيما استوى من الأرض في الصحارى ومتون الأرض، يقود المليع الغلوتين، أو أقل ، ج: ملع ككتب، كل ذلك قاله ابن شميل، قال أوس بن حجر، ويروى لعبيد بن الأبرص:
  ولا محالة من قبر بـمـحـنـية                      أو ف مليع كظهر الترس وضاح والمليع: الناقة والفرس السريعتان، قال أبو تراب: ناقة مليع مليق: إذا كانت سريعة كالميلع كحيدر، قال الأزهري: ناقة ميلع ميلق: سريعة، قال: ولا يقال: جمل ميلع، وأما الفرس فلم يقل فيه أحد إلا فرس ميلع، كحيدر، وشاهده قول الحسين بن مطير الأسدي:
  ميلع التقريب يعبـوب إذا                      بادر الجونة واحمر الأفق والأنثى ميلعة، قال:
  جاءت به ميلعة طمره ومليع بلا لام: اسم طريق، وبه فسر قول عمرو بن معدي كرب، رضي الله عنه:
  فأسمع واتلأب بنا مليع والميلع، كحيدر: الطويل الخفيف.
 وقول أمية بن أبي عائذ الهذلي يصف ناقة:
  وتهفو بهاد لـهـا مـيلـع                      كما أقحم القادس الأردمونا أي المتحرك، كما في العباب، ونص الفراء: المضطرب هكذا وهكذا، كما في العباب، ونص الفراء: ههنا وههنا.
 وميلع بلا لام: اسم ناقة قال مدرك بن لأي:
  وفيه من ميلع نجر منتجر
  ومن جديل فيه ضرب مشتهر والملاع، كسحاب: المفازة لا نبات بها، كالميلع، نقله الجوهري ويروى كقطام.
 وقال بعضهم: الملاع كسحاب، وقد يمنع: أرض بعينها أضيفت إليها عقاب في قولهم: أودت بهم وفي الصحاح: به، وفي العباب: ويروى: ذهبت بهم عقاب ملاع، قال أبو عبيد، يقال ذلك في الواحد والجمع، وهو شبيه بقولهم: طارت به العنقاء، وحلقت به عنقاء مغرب، كما في الصحاح وقال امرؤ القيس:
  كأن دثارا حلقت بـلـبـونـه                      عقاب ملاع لا عقاب القواعل معناه: ان العقاب كلما علت في الجبل كان أسرع لانقضاضها يقول: فهذه عقاب ملاع، أي: تهوي من علو، وليست بعقاب القواعل، وهي الجبال القصار، وقيل: اشتقاقه من الملع الذي هو العدو الشديد.
 أو ملاع من نعت العقاب أضيفت إلى نعتها، كما في العباب.
 أو عقاب ملاع: هي العقيب التي تصيد العصافير والجرذان، ولا تأخذ منها، فارسيته: موش خوار، قاله أبو الهيثم، ومن أمثالهم: لأنت أخف يدا من عقيب ملاع يا فتى، بالنصب.
 وقال أبو زيد: يقال: هم عليه ملع واحد: إذا تجمعوا عليه بالعداوة.
 ويقال: لشد ما أملعت الناقة، وامتلعت، أي: مرت مسرعة، وقد امتلع الجمل فسبق، أوهما أي الإملاع والامتلاع: سرعة عنقها.
 ويقال: ملع الشاة، كمنع: سلخا من قبل عنقها، كامتلعها وهذه عن ابن عباد.
 قال: وامتلعه: اختلسه كامتلعه على القلب.
 ومما يستدرك عليه: الملع: الذهاب في الأرض، وقيل: الطلب، وقيل: السرعة والخفة، وقيل: شدة السير، وقيل: العدو الشديد، وقيل: فوق المشي ودون الخبب، وقيل: هو السير الخفيف السريع، وقد ملع ملعا وملعانا، الأخيرة محركة.

  وقال أبو عبيد: الملع: سرعة سير الناقة، وقد ملعت وانملعت، وأنشد أبو عمرو:
  فتل المرافق تحدوها فتنملع كما في الصحاح.
 وجمل ملوع وميلع، كصبور وحيدر: سريع، والأنثى ملوع وميلع، وميلاع نادر، فيمن جعله فيعالا، وذلك لاختصاص المصدر بهذا البناء.
 وأنكر الأزهري قولهم: جمل ميلع، كما تقدم.
 وعقاب ملاع وملاع وملوع، كسحاب وكتاب وصبور: خفيفة الضرب والاختطاف.
 والميلع، كحيدر: الطريق الذي له سندان مد البصر.
 وبلا لام: اسم كلبة، قال رؤبة:
  والشد يدني لاحقا وهبلـعـا
  وصاحب الحرج ويدني ميلعا وقال ابن الأعرابي: يقال: ملع الفصيل أمه، وملق أمه: إذا رضعها.

### Türkçe

**المليع**, **كأمير**: geniş yer; bunu İbn Düreyd söylemiştir; başkası şunu ekledi: binekler orada **تملع** ederler, **ملعا**; bu, onların yürüyüş sürati ve boyun uzatmasıdır. Amr b. Ma‘dîkerib, Allah ondan razı olsun, dedi:
  “Ve bir yer ki onunla **الهواهي**’yi kestim,                      cennetlerden onun sürüsü **مليع**’dır.”
Ve el-Murâr b. Sa‘îd dedi:
  “Gördüm; onların önünde **هضبات أفعى** vardı,                      mahallenin yükleri yüksek, **مليعا**.”
Yahut: bitkisi olmayan; yahut: geniş, çok geniş, uzak, düz; onda **الملع**’a, yani sürate ihtiyaç duyulur; bunu İbnü’l-A‘râbî söylemiştir: “Bu güçlü değildir.” Başkası dedi: O ancak orada develerin **ملع**’ından dolayı **مليعا** diye adlandırıldı; bu da onların gidip gitmesidir.

Yahut **المليع**, yol biçimi gibi; yerde giden; dar; çukuru bir boydan daha az; sonra çok geçmeden kesilir, sonra silinip yok olur. O ancak yerin düz olanında, çöllerde ve yerin sırtlarında olur. **المليع** iki **غلوتين**’i, yahut daha azını sürer. Çoğulu: **ملع** ( **ككتب** ). Bunların hepsini İbn Şümeyl söylemiştir. Evs b. Hacer dedi; Ubeyd b. el-Ebras’a da rivayet edilir:
  “Ve mutlaka bir kabirden, **بمحنية**’de,                      yahut **مليع**’de, kalkanın sırtı gibi, parlak.”
Ve **المليع**: hızlı deve ve hızlı attır. Ebû Turâb dedi: **ناقة مليع مليق**: eğer **الميلع** gibi ( **كحيدر** ) hızlı ise. Ezherî dedi: **ناقة ميلع ميلق**: hızlı. Dedi: “**جمل ميلع** denilmez.” Ata gelince, onda kimse “**فرس ميلع**”dan başka bir şey söylememiştir ( **كحيدر** ). Bunun şahidi, el-Esedî Hüseyin b. Mutayr’ın sözü:
  “**ميلع** yakınlaştırma(da) **يعبوب**’dur;                      **الجونة**’ye atıldığında ve ufuk kızardığında.”
Dişisi: **ميلعة**. Dedi:
  “Onu **ميلعة** getirdi; onun **طمره**’si; ve **مليع** (lâmsız).”
Ve **مليع** (lâmsız): bir yol adıdır; bununla Amr b. Ma‘dîkerib’in, Allah ondan razı olsun, sözü açıklanmıştır:
  “Öyleyse işit ve bize **مليع** ile atıl.”
Ve **الميلع**, **كحيدر**: uzun, hafif.
Ümeyye b. Ebî ‘Âiz el-Hüzelî’nin, bir deveyi vasfederken sözü:
  “Onunla, ona ait bir **ميلع** ile heveslenir;                      tıpkı **القادس**’in **الأردمونا**’yı içeri itmesi gibi.”
Yani: hareketli; **العباب**’da olduğu gibi. Ferrâ’nın nassı: “Sağa sola çalkalanan”; **العباب**’da olduğu gibi. Ferrâ’nın nassı: “Buraya buraya.”
Ve **ميلع** (lâmsız): bir deve adıdır. Müdrik b. Le’ey dedi:
  “Ve onda **ميلع**’dan, çıkarılmış bir **نجر** vardır,
  Ve onda **جديل**’den, meşhur bir darbe vardır.”
Ve **الملاع**, **كسحاب**: bitkisi olmayan çöl; **الميلع** gibi. Bunu Cevherî nakletmiştir; **كقطام** diye de rivayet edilir.
Bazıları dedi: **الملاع** ( **كسحاب** )—ve men‘ olunabilir—bizzat bir yer: ona **عقاب** izafe edilmiştir; onların sözünde: “**أودت بهم**”; **الصحاح**’ta: “**به**”; **العباب**’da: “Ve rivayet edilir: **ذهبت بهم عقاب ملاع**.” Ebû Ubeyd dedi: Bu, tekil ve çoğulda söylenir; “**طارت به العنقاء**” ve “**حلقت به عنقاء مغرب**” sözlerine benzer; **الصحاح**’ta olduğu gibi. İmru’ül-Kays dedi:
  “Sanki onun **لبونه**’siyle uçtu bir örtü,                      **عقاب ملاع**; **عقاب القواعل** değil.”
Manası: kartal dağda her yükseldikçe, dalışında daha süratli olur; der ki: bu, **عقاب ملاع**’dır; yani yükseklikten aşağı iner; **عقاب القواعل** değildir; onlar kısa dağlardır. Ve denildi: onun اشتقاق’ı, şiddetli koşu olan **الملع**’dandır.
Yahut **ملاع**, kartalın sıfatındandır; sıfatına izafe edilmiştir; **العباب**’da olduğu gibi.
Yahut **عقاب ملاع**: serçeleri ve sıçanları avlayan **العقيب**’dir; onlardan almaz. Farsçası: **موش خوار**. Bunu Ebû’l-Heysem söylemiştir. Atasözlerindendir: “Sen, ey delikanlı, **عقيب ملاع**’dan daha hafif ellisin”; nasb ile.
Ebû Zeyd dedi: “Onlar ona karşı **ملع واحد**’dır” denir: ona düşmanlıkla toplandıklarında.
Ve denir: “Ne şiddetle deve **أملعت** etti ve **امتلعت** etti”; yani: süratle geçti. Ve deve **امتلع** etti de geçti. Yahut ikisi—yani **الإملاع** ve **الامتلاع**—onun boyun süratidir.
Ve denir: koyun **ملع** etti, **كمنع**: boynunun tarafından yüzdü; **كامتلعها**. Bu, İbn ‘Abbâd’dandır.
Dedi: Ve onu **امتلعه** etti: onu kapıp aldı; kalp üzerinde **امتلعه** gibi.
Ve ondan istidrâk olunanlardandır: **الملع**: yerde gitmek; ve denildi: talep; ve denildi: sürat ve hafiflik; ve denildi: yürüyüşün şiddeti; ve denildi: şiddetli koşu; ve denildi: yürüyüşün üstünde, **الخبب**’in altında; ve denildi: hafif, hızlı yürüyüştür. Ve **ملع** etti, **ملعا** ve **ملعانا**; sonuncusu harekeli.

Ebû Ubeyd dedi: **الملع**: devenin yürüyüş süratidir. Ve **ملعت** etti ve **انملعت** etti. Ebû Amr şu beyti okudu:
  “Dirsekleri büktü; onu sürer; böylece **فتنملع** eder.”
**الصحاح**’ta olduğu gibi.
Ve **جمل ملوع وميلع**, **كصبور وحيدر**: hızlıdır. Dişisi: **ملوع وميلع**; ve **ميلاع** nadirdir; onu **فيعالا** vezninde yapan kimseye göre; bu, masdarın bu bina ile özelleşmesindendir.
Ezherî, daha önce geçtiği üzere, “**جمل ميلع**” sözünü inkâr etti.
Ve **عقاب ملاع وملاع وملوع**, **كسحاب وكتاب وصبور**: vuruşta ve kapıp almada hafiftir.
Ve **الميلع**, **كحيدر**: gözün eriştiği kadar uzanan iki dayanağı olan yoldur.
Ve (lâmsız) bir köpek adı: Ru’be dedi:
  “Ve şiddet, **لاحقا**’yı ve **هبلعا**’yı yaklaştırır,
  Ve sık ormanın sahibini; ve **ميلعا**’yı yaklaştırır.”
İbnü’l-A‘râbî dedi: “Yavru, anasını **ملع** etti ve anasını **ملق** etti” denir: onu emdiğinde.
