# ملق (م-ل-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%84%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Mal kaybetmek

- Harfler: م - ل - ق
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 1 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [إِمْلَاقٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%82/siga/%D8%A5%D9%90%D9%85%D9%92%D9%84%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%8D.md) | إِفْعَالٍ | Mal kaybetmek | 2 | 2 | [6:151](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%82/ayet/6:151.md) |

## Mücavir kökler — 25 mücavir (35 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · “Yavru” demektir
2. [رزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 16 · Üzüm demektir
3. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 16 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
4. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Evye kuş yuvası demektir
5. [خطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hata : Hatve, çizgi ve adım anlamına gelir
6. [وصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…
7. [فحش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AD%D8%B4.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Fahşa (ha) “Üns” oku atan yayın insan tarafı; “vahş” ise…
8. [بطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Batın karın demektir
9. [خشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
10. [عقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Akledersiniz
11. [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Arka demektir
12. [تلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Tilvi toklu demektir
13. [علو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
14. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hiram keçe demektir
15. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
16. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Tasma kayış demektir
17. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Yaşlı adamdır
18. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
19. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
20. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
21. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Şey
22. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
23. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Kevn, tepe demektir
24. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
25. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ملق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [فقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D8%B1.md), [عيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%84.md), خصاصة |
| Zıt Kök | [غني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%8A.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yüzeyin sürtünme veya aşınma ile pürüzsüzleşmesi, üzerindeki tutucu ve koruyucu unsurlardan tamamen sıyrılarak çıplak kalması |
| Çekirdek Özet 2 | Eldeki tüm maddi dayanakların, birikimin ve geçim vasıtalarının sıyrılarak tükenmesi ve tam bir yoksunluk içine düşülmesi |
| Çekirdek Özet 3 | İnsanın rızık güvencesini kendi mülkiyetinde sanıp yokluk korkusuyla geleceğini ve neslini karartması karşısında ilahi kefaletin teminatı |
| Kritik Hata Riski | Kökün sadece sıradan bir yoksulluk sanılması; oysa eldeki tüm sermayenin sıyrılarak sıfırlanması ve mutlak tüketim histerisi boyutunun gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مل | Bir şeyin sınırlarına kadar dolması, uzaması, sürtünmesi veya tekrarlanarak pürüzsüzleşip tekdüzeliğe dönüşmesi; [ملأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3.md), [ملح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%AD.md), [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md), [ملل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%84.md), [ملي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%8A.md) köklerinde görüldüğü üzere kuşatma, sürme, doluluk veya bıkkınlık veren aşınma ortak paydasıdır | ق | Boğazdan ve sınırdan gelen sert temas etkisi eklenerek, sürtünme ve sıyrılma eylemini son raddesine ulaştırmış; yüzeydeki her türlü kalıntıyı koparıp atarak mutlak bir pürüzsüzlük, çıplaklık ve tam bir sıfırlanma manası kazandırmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Sürekli akış, dalgalanma veya yüzeyden kayıp giden sıvı hareketini temsil eder |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketi bir hedefe doğru sevk etme, sürme ve çekip alma kuvvetini sağlar |
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Çizgisel son noktayı, mutlak sınırı ve nihai daralmayı belirler |
| ملق | su; akış, çokluk, derinlik + çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama + ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Birikimin ve akışkan unsurların yüzeyden hızla sevk edilip nihai sınıra kadar süpürülmesi; yüzeyde tutunacak hiçbir çıkıntı bırakmaksızın mutlak bir kayganlık ve soyulma meydana gelmesi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Üzerinde hiçbir pürüz, tutamak veya bitki bulunmayan, üzerinden suyun ve basan ayağın kayıp gittiği pürüzsüz ve çıplak kaya صفاة ملساء ve ağır yük taşımaktan derisi aşınıp düzleşen kol için kullanılır |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Ru‘be ve benzeri erken dönem şairlerinin şiirlerinde devenin veya hamalın yük taşımaktan ön kolunun aşınmasını tasvir eden وحوقل ساعده قد انملق mısraında olduğu gibi derinin soyulup kayganlaşması manasında geçmektedir |
| Erken Arapça kullanım | Yüzeyin pürüzsüzleştirilmesi, sıvanması, elbisenin kirden tamamen arındırılması ملق الثوب ve bir kimseye karşı çıkar sağlamak amacıyla aşırı yumuşak, kaygan ve yapmacık davranma تملق anlamlarında yaygınlaşmıştır |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça ملق kökü, Sami dillerinde kayganlaşma, pürüzsüzleşme, dilden dökülen kaygan sözler ve elden kayıp giden nesneler semantik sahasında kök salmıştır. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında kök, genellikle düzleştirme, ovma veya kaygan/tatlı dille ayartma melek / mlaq ekseninde paralel çağrışımlar üretir. Arapça bu fiziksel çekirdeği iki temel soyut yöne genişletmiştir: İlki ahlaki düzlemde tutunaksız, kaygan ve yapmacık nezaket sergilemek yani dalkavukluk; ikincisi ise iktisadi düzlemde eldeki malın son zerresine kadar erimesi, kişinin varlıktan tamamen sıyrılarak çıplak ve desteksiz kalmasıdır. Kur'an bu ikinci hattı if'âl kalıbında imlâk olarak rızık endişesi bağlamında merkeze alır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Pürüzsüz kaya ve aşınmış deri anlamından türeme | Sert bir yüzeyin sürtünerek kayganlaşması, eldeki sermayenin tamamen sıyrılarak gitmesi ve insanın dilsiz bir yokluğa yuvarlanması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramice düzleştirme ve yumuşatma formları | Nesneyi sıvazlama, düzleştirme ve dilde kayganlaşarak yapmacık yumuşaklık gösterme ortak kök ailesi | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış halkalarda düzenli bir izomorph bağı güvenilir olarak kanıtlanamamıştır | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Lane’s Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ملق | Anlamlı | Kayganlaşma, sıyrılma, tükeniş | Pürüzsüzleşme, aşınma, eldeki malın tamamen çıkması ve yapmacık nezaket | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [مقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%82%D9%84.md) | Anlamlı | Gözbebeği, suya daldırma | Gözün yuvarlağı ve bir şeyi sıvının içine daldırıp çıkarma hareketi | Kur'an'da geçmez |
| [لمق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D9%82.md) | Anlamlı | Silme, yazıyı kazıma, yol | Bir izi veya yazıyı silip yüzeyi düzleştirme; açık ve düz yol | Kur'an'da geçmez |
| [لقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%85.md) | Anlamlı | Lokma, yutma | Bir nesneyi bir kerede ağza alıp yutma ve yolu hızla katetme | Kur'an'da geçer |
| [قمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D9%84.md) | Anlamlı | Parazitlenme, bit | Küçük parazitlerin üremesi, topraktan küçük şeylerin kaynaması | Kur'an'da geçer |
| [قلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85.md) | Anlamlı | Kesme, yontma, yazma aleti | Bir şeyin ucunu kesip incelterek düzgün ve yazmaya elverişli hale getirme | Kur'an'da geçer |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ملق | Merkez | Sıyrılarak tükenme, mutlak yoksunluk | Varlığın elden tamamen sıyrılıp gitmesi, geride hiçbir tutunacak maddi zemin kalmaması | İmlâk; sıfırlanma derecesinde tam yokluk |
| [فقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D8%B1.md) | Komşu | İhtiyaç, omurga kırıklığı | Kişinin belini kıran, kendi kendine yetmesini engelleyen temel yetersizlik | ملق köküne göre daha genel ve sürekli bir ihtiyaç hali |
| [عيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%84.md) | Komşu | Aile yükü ve geçim darlığı | Bakmakla yükümlü olunan nüfusun artması sebebiyle ortaya çıkan darlık | Ailevi mesuliyet eksenli rızık sıkıntısı |
| خصاصة | Komşu | Boşluk, gedik, şiddetli mahrumiyet | Hayatta bir gediğin, açıklığın oluşması ve acil zaruri ihtiyaç durumu | Kişisel fedakarlık ve özveri bağlamında hissedilen eksiklik |
| [غني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%8A.md) | Zıt | Kendi kendine yetme, doluluk | Başkasına veya dış desteğe muhtaç olmama, varlıkça tam ve zengin bulunma | İmlâk durumunun taban tabana zıddı olan mutlak doygunluk |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ملق | Pürüzsüzleşme, maldan sıyrılma, yoksulluk | Somut aşınma ve soyulmadan iktisadi sıfırlanmaya uzanan tam tükeniş hali | Kesin |
| Latince | depauperatio, nudatio | Çıplak kalma, tamamen yoksullaşma | Varlığın dış kabuğundan soyulmasını karşılar ancak dalkavukluk semantiğini içermez | Güçlü |
| İngilizce | destitution, impoverishment | Tam yoksunluk, sıfırlanma | Sıradan fakirliği (poverty) aşan, eldeki her şeyin kaybı durumunu iyi verir | Güçlü |
| Almanca | Verarmung, Mittellosigkeit | Araçsızlık, sermayesizlik, tam sefalet | Kişinin hiçbir tutunacak imkanının kalmaması yönünü karşılar | Güçlü |
| Fransızca | dénuement, indigence | Çıplaklık derecesinde yokluk | Maddi koruma kalkanlarının tamamen yitirilmesi durumunu aktarır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| إِمْلَاقٍ (Mevcut fiili durum) | Halihazırda yaşanan mutlak kıtlık ve sıfırlanma | Fakirliğin bizzat içinde bulunup çocukların rızkını temin edememe gerekçesiyle cana kıyma yasağı (En'âm [6:151](https://lisan.digital/tr/ayet/6:151.md)) |
| خَشْيَةَ إِمْلَاقٍ (Gelecek korkusu) | Gelecekte vuku bulmasından korkulan iflas ve açlık vehmi | Varlık varken bile gelecekte kaynakların tükeneceği evhamıyla nesli yok etme yasağı (İsrâ [17:31](https://lisan.digital/tr/ayet/17:31.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rızık nazariyesi ve tevekkül | Rızkı verenin yaratıcı olduğu hakikati karşısında insanın rızık korkusuyla varoluşsal suç işlemesi | Rezzâk isminin mutlaklığı ile rızkın yaratılmış sebeplere indirgenemeyeceği |
| Fıkıh | Nafaka ve can dokunulmazlığı | Fakirlik ve çaresizlik gerekçesiyle çocuk düşürme veya öldürmenin mutlak haramlığı | Yaşama hakkının ekonomik gerekçelerle hiçbir surette askıya alınamayacağı |
| Tefsir | İki ayet arasındaki takdim-tehir nüansı | En'âm suresinde ebeveynin, İsrâ suresinde ise çocuğun rızkının önce zikredilmesinin hikmeti | Mevcut imlâk halinde önce anne-babanın, müstakbel imlâk korkusunda önce evladın rızkının garanti edilmesi |
| Hadis | Münafıklık ve ahlaki zaafiyet | ليس من خلق المؤمن الملق hadisinde geçen aşırı dalkavukluk ve samimiyetsiz yumuşaklık | Menfaat elde etmek için hakikatten taviz verip kaygan ve yapmacık tavır takınma |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve rızık inancı | Rezzâk güvencesi | Gelecek kaygısını ilahi teminata bağlama | İnsanın yokluk korkusunu aşarak hayatı koruma sorumluluğunu üstlenmesi | Kesin |
| İlmi | İstatistiki ve biyolojik planlama | Nüfus ve kaynak dengesi | Korkuya dayalı mühendisliği engelleme | Kaynak kıtlığı teorilerinin vahşi cinayet ve soykırım politikalarına dönüşmesini önleme | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal refah ve nesil emniyeti | Demografik güvenlik | Gelecek kuşakların hayat hakkını koruma | İktidarın ve toplumun, yoksulluğu insanı yok ederek değil üretimi artırarak çözmesi | Güçlü |
| İktisadi | Sermaye tükenişi ve tüketim buhranı | Likidite ve sermaye sıfırlanması | Dayanaksızlık krizini aşma | Eldeki tüm varlığın kaybolduğu dip krizlerde insan hayatının metalaştırılmasını engelleme | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünmesiz yüzey ve sıfır potansiyel (Zero-energy state) | Yüzeydeki tüm pürüzlerin silinmesiyle tutunma katsayısının sıfıra inmesi ve sistemin potansiyel rezervinin tamamen boşalması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tam mülksüzleşme ve varoluşsal panik (Lumpenleşme / Anomi) | Bireyin tüm sosyal ve ekonomik güvencelerini yitirerek rasyonel ahlaki sınırları terk edip canice reflekslere sürüklenmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İmlâk kelimesinin sadece gelir azlığı veya klasik anlamda fakirlik düzeyine indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Birikimin, sermayenin ve eldeki tüm dayanakların sıyrılarak tabanın görünmesi; insanın psikolojik ve biyolojik olarak kendini tamamen korunmasız hissettiği dip yoksunluk hali |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki uyarının sadece sefalet içindeki kabilelere ait tarihsel bir sapma sanılması; oysa günümüzün gelişmiş toplumlarında da görülen zenginlik içindeki gelecek ve refah kaygısıyla nesli sınırlama/yok etme zihniyetinin kökteki imlâk korkusuyla eşleştiğinin anlaşılamaması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın iktisadi korkularının ahlaki sınırları nasıl tahrip edebileceğini ve can dokunulmazlığını dahi ihlal ettirecek bir cinnet haline dönüştürebileceğini en çıplak somut metaforla ortaya koyduğu için hayatidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nesil emniyeti, çocuk hakları, rızık kefaleti ve Cahiliye adetlerinin tasfiyesini emreden haramlar ve temel ahlak ilkeleri ayetlerinde (En'âm [6:151](https://lisan.digital/tr/ayet/6:151.md), İsrâ [17:31](https://lisan.digital/tr/ayet/17:31.md)) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Rızkın failinin insan veya anne-baba olduğu yanılgısını düzeltir; rızık korkusunun insan hayatını sonlandırmak için asla meşru bir mazeret olamayacağını tescil eder |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Taş veya deri gibi bir yüzeyin sürtünme sonucu tamamen pürüzsüzleşmesi, üzerindeki her türlü örtü, pürüz ve tutamağın sıyrılarak kaygan ve çıplak kalmasıdır.
- Soyut anlam: İnsanın sahip olduğu tüm maddi varlığın, birikimin ve geçim imkanlarının eriyip gitmesi neticesinde mutlak bir çıplaklık, çaresizlik ve varoluşsal güvencesizlik içine düşmesidir.
- Sistematik karşılık: İktisadi sistemde sermayenin sıfırlanması; itikadi sistemde ise rızık endişesinin hayat hakkını çiğneyen yıkıcı bir evhama dönüşmesi karşısında ilahi rezzâkiyet ilkesidir.
- LaTeX modeli: $$S(t) \to 0 \implies \Psi_h(S) \to \bot \quad \text{fakat} \quad R(t) = f(\Omega) \neq g(S)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S(t)$ bireyin elindeki maddi birikim ve sermaye düzeyini gösterir; bu değerin sıfıra yaklaşması ($S \to 0$) imlâk durumudur. $\Psi_h(S)$ insanın sermayeye bağlı güvenlik ve ahlaki muhakeme fonksiyonudur; sermaye sıfırlandığında insanın zihinsel dengesi çöküşe ($\bot$) sürüklenir. Modelin ikinci kısmı ise Kur'ani ilkeyi sembolize eder: Rızık akışı $R(t)$, insanın elindeki sermayenin bir fonksiyonu $g(S)$ değil, ilahi rububiyet ve kozmik nizamın mutlak kaynağının $f(\Omega)$ bir tezahürüdür; dolayısıyla sermayenin sıfırlanması rızkın kesileceği anlamına gelmez.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%84%D9%82/occurrences?meal=IK

### [En'am 6:151](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%82/ayet/6:151.md) — إِمْلَاقٍ

قُلْ تَعَالَوْا أَتْلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ أَلَّا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ مِنْ إِمْلَاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَإِيَّاهُمْ وَلَا تَقْرَبُوا الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ

Meal (IK): De ki: Gelin, Rabbınızın size neleri haram kıldığını ben söyleyeyim; O’na hiçbir şeyi ortak koşmayın, anaya-babaya iyilik edin. Fakirlik korkusuyla çocuklarınızı öldürmeyin. Sizin de onların da rızkını veren Biziz. Kötülüğün gizlisine de, açığına da yaklaşmayın. Hak ile olmadıkça, Allah’ın haram kıldığı bir cana kıymayın. İşte aklınızı başınıza alasınız diye size, bunları emretti.

### [İsra 17:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%82/ayet/17:31.md) — إِمْلَاقٍ

وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلَاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَإِيَّاكُمْ إِنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خِطْئًا كَبِيرًا

Meal (IK): Çocuklarınızı açlık korkusuyla öldürmeyin. Onlara da size de Biz; rızık veririz. Muhakkak ki onları öldürmek, büyük bir günahtır.

## Sözlükler (11)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف واللام والميم معهما
ل ق م، ل م ق، ق م ل، ق ل م، م ق ل، م ل ق كلهن مستعملات لمق: اللَّمَقُ: الطريق، قال رؤبة:
ساوى بأيديهن من قصد اللَّمَقْ
وهو اللَّقم، مقلوب.
لقم: لَقَمُ الطريق: مستقيمه ومنفرجه، تقول: عليك بلَقَم الطريق فالزمه.
ولقِمَ يَلْقَمُ لَقْماً، واللُّقْمةُ الاسم، واللُّقْمةُ: أكلها بمرة، وتقول: أكلت لُقمةً بلقمتين، وأكلت لُقْمَتَيْنِ بِلَقْمةٍ.
وأَلْقَمْتُه فسكت كأنه لقم حجراً.
قلم: الأَقلامُ جماعة القلم.
والمِقلَمُ: قطع الظفر بالقَلمَيْنِ، وبالقَلَمِ، وهو واحد كله.
والقُلامةُ: ما يُقْلَمُ منه، قال:
لما أبيتم فلم تنجوا بمظلـمة		قيس القُلامةِ مما جزه الجلم
والقَلَمُ: السهم الذي يجال به بين القوم، ومع كل إنسان قَلَمُه، وقوله تعالى: "إذا يلقون أقلامَهم" أي سهامهم حيث تساهموا أيهم يكفل مريم.
ويقال: بل هي أقلامُهم التي كانوا يكتبون بها التوراة.
ملق: المَلَقُ: الود واللطف الشديد، قال:
إياك أدعو فتقبل مَلَقي
أي دعائي وتضرعي.
وإنه لَمَلاَّقٌ مُتَمِّلقٌ ذو مَلَقٍ، ولا يقال منه فعل إلا على تَمَلَّقَ.
والإِملاقُ: كثرة إنفاق المال والتبذير حتى يورث حاجة، وقوله تعالى: "خسية إملاقٍ" أي الفقر والحاجة.
وأخفق وأمْلَقَ وأورَقَ واحد.
مقل: المُقْلُ: حمل الدوم، وهو شجر كالنخل في جميع حالاته، والواحدة مُقْلَةٌ.
ومُقْلَةُ العين: سوادها وبياضها الذي يدور في العين كله.
وما مَقَلتْ عيناي مثله مقلاً.
والمَقْلُ: ضرب من الرضاع، قال:
كثدي كعاب لم يمرث بالمَقْلِ
نصب يمرثَ على طلب النون.
والتَّماقُل من التعاطي في الماء.
والمُقل: الكندر الذي تدخن به اليهود ويجعل في الدواء.
قمل: القَمْلُ معروف.
وفي الحديث: "من النساء غل قَمِلٌ يقذفها الله في عنق من يشاء ثم لا يخرجها إلا هو" وذلك أنهم كانوا يغلون الأسير بالقد فيقْمَل القد في عنقه.
وامرأة قَمِلةٌ أي قصيرة جداً.
والقُمَّلُ: الذر الصغار، ويقال: هو شيء أصغر من الطير الصغير، له جناح أكدر أحمر.

##### Türkçe

**القاف** ve **اللام** ve **الميم** bunlarla birlikte:
**ل ق م**، **ل م ق**، **ق م ل**، **ق ل م**، **م ق ل**، **م ل ق** hepsi kullanımdadır. **لمق** için: **اللَّمَقُ**: yol. Rü’be dedi ki:
ساوى بأيديهن من قصد **اللَّمَقْ**
Ve o, **اللَّقم**’dır; ters çevrilmiş.

**لقم**: **لَقَمُ الطريق**: yolun doğrusu ve geniş olanı; dersin ki: “Üzerine **بلَقَم الطريق** (yolun **لَقَم**’ı) ile (git); ona yapış.”
Ve **لقِمَ يَلْقَمُ لَقْماً**; **اللُّقْمةُ** isimdir. Ve **اللُّقْمةُ**: onu bir defada yemesidir. Ve dersin ki: “Bir **لُقمةً** iki **لقمتين** ile yedim”; ve “İki **لُقْمَتَيْنِ** bir **بِلَقْمةٍ** ile yedim.”
Ve “Ona **أَلْقَمْتُه** de sustu; sanki bir taş lokmaladı.”

**قلم**: **الأَقلامُ**: **القلم**’in çoğuludur.
Ve **المِقلَمُ**: tırnağı **القَلمَيْنِ** ile ve **بالقَلَمِ** ile kesmektir; hepsi bir tek (mânâ)dır.
Ve **القُلامةُ**: ondan **يُقْلَمُ** olan şeydir. Dedi ki:
لما أبيتم فلم تنجوا بمظلـمة		قيس **القُلامةِ** مما جزه الجلم
Ve **القَلَمُ**: kavim arasında onunla kura çekilen oktur; her insanla birlikte onun **قَلَمُه**’i vardır. Yüce Allah’ın sözü: “**إذا يلقون أقلامَهم**” yani okları; “**حيث تساهموا**” yani hangisi Meryem’i kefil alacak diye kura çektikleri yerde.
Ve denilir ki: bilakis o, Tevrat’ı onunla yazdıkları **أقلامُهم**’dir.

**ملق**: **المَلَقُ**: sevgi ve şiddetli yumuşaklıktır. Dedi ki:
إياك أدعو فتقبل **مَلَقي**
Yani duamı ve yalvarışımı.
Ve o, elbette **لَمَلاَّقٌ مُتَمِّلقٌ ذو مَلَقٍ**’tır; ondan fiil denilmez, ancak **تَمَلَّقَ** üzere.
Ve **الإِملاقُ**: malı çok harcama ve saçıp savurma; ta ki ihtiyaç doğuruncaya kadar. Yüce Allah’ın sözü: “**خسية إملاقٍ**” yani fakirlik ve ihtiyaç.
Ve **أخفق** ve **أمْلَقَ** ve **أورَقَ** birdir.

**مقل**: **المُقْلُ**: **الدوم**’un meyvesidir; o, bütün hâllerinde hurma gibi bir ağaçtır; teki **مُقْلَةٌ**’dir.
Ve **مُقْلَةُ العين**: gözde dönenin tamamı olan siyahlığı ve beyazlığıdır.
Ve “Gözlerim onun benzerini hiç **مقلاً** görmedi.”
Ve **المَقْلُ**: emzirmenin bir türüdür. Dedi ki:
كثدي كعاب لم يمرث بالمَقْلِ
**يمرثَ**’i, **النون**’u isteme üzere nasb etti.
Ve **التَّماقُل** sudaki karşılıklı alıp verme (işi)ndendir.
Ve **المُقل**: Yahudilerin onunla tütsülendiği ve ilaca konulan **الكندر**’dir.

**قمل**: **القَمْلُ** bilinir.
Ve hadiste: “**من النساء غل قَمِلٌ يقذفها الله في عنق من يشاء ثم لا يخرجها إلا هو**” (vardır). Bu, onların esiri kayışla bağlamaları sebebiyledir; kayış onun boynunda bitlenir, böylece **يقْمَل**.
Ve **امرأة قَمِلةٌ**: yani pek kısa.
Ve **القُمَّلُ**: küçük karıncalardır; ve denilir ki: o, küçük kuştan daha küçük bir şeydir; onun kanadı donuk kırmızıdır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

المَلْقُ: المحوُ، مثل اللَمْقِ. ومَلقَ الثوب أيضاً غسله. ومَلَقَ الفَصيلُ أُمَّه، أي رضعها. ومَلَقَهُ بالعصا، أي ضربَه. ويقال: تَمَلَّقَهُ وتَمَلَّقَ له تَمَلُّقاً وتِمِلاَّقاً، أي تودَّد إليه وتلطَّف له. قال الشاعر:
ثلاثةُ أحبابٍ فحُـبُّ عَـلاقةٍوحُبُّ تِمِلاَّق وحُبٌّ هو القتلُ
والمَلَقُ بالتحريك: الودّ واللطف الشديد. قال أبو يوسف: وأصله التَليينُ. وقد مَلِقَ بالكسر يَمْلَقُ مَلَقاً. ورجلٌ مَلقٌ: يعطي بلسانه ما ليس بقلبه. ومنه قول الشاعر:
أرْوى بجِنِّ العهدِ سَلْمى ولايُنْصِبْكَ عهدُ المَلِقِ الحُوَّلِ
والمَلَقُ أيضاً: ما استوى من الأرض. الواحدة مَلَقَةٌ. قال الأصمعيّ: المَلْقُ مثل المَلْخِ، وهو السير الشديدُ. والمَيْلَقُ: السريعُ. وانْمَلَقَ الشيء وامَّلَقَ، بالإدغام، أي صار أملسَ. وانْمَلَقَ منِّي، أي أفلت. والمَلَقَةُ: الصَفاةُ الملساء. والإمْلاقُ: الافتقار. وقالوا تعالى: "ولا تقتلوا أولادَكم من إمْلاقٍ".

##### Türkçe

**المَلْقُ**: silme/mahvetme; **اللَمْقِ** gibi. Ve **مَلقَ الثوب** da: onu yıkadı. Ve **مَلَقَ الفَصيلُ أُمَّه**: yani onu emdi. Ve **مَلَقَهُ بالعصا**: yani onu değnekle vurdu. Ve denilir: **تَمَلَّقَهُ** ve **تَمَلَّقَ له تَمَلُّقاً وتِمِلاَّقاً**: yani ona sevgi gösterdi ve ona yumuşak davrandı. Şair dedi ki:
Üç sevgili: bir bağ sevgisi,
ve **تِمِلاَّق** sevgisi, ve bir sevgi ki o öldürmedir.

Ve harekeli olarak **المَلَقُ**: şiddetli sevgi ve lütuf. Ebû Yûsuf dedi ki: ve aslı yumuşatmadır. Ve kesre ile **مَلِقَ** olur; **يَمْلَقُ مَلَقاً**. Ve **رجلٌ مَلقٌ**: diliyle kalbinde olmayanı verir. Ondandır şairin sözü:
Selmâ’yı ahdin cinniyle sula;
ve seni **المَلِقِ الحُوَّلِ** ahdi yormasın.

Ve **المَلَقُ** ayrıca: yerden düzleşmiş olan şey. Bir tanesi **مَلَقَةٌ**dur. Asma‘î dedi ki: **المَلْقُ** **المَلْخِ** gibidir; ve o şiddetli yürüyüştür. Ve **المَيْلَقُ**: hızlı olandır. Ve **انْمَلَقَ** şey ve **امَّلَقَ** (idğam ile): yani pürüzsüz oldu. Ve **انْمَلَقَ منِّي**: yani benden sıyrılıp kaçtı. Ve **المَلَقَةُ**: pürüzsüz kaya. Ve **الإمْلاقُ**: yoksullaşma. Ve (şu) yüce söz söylediler: “Ve çocuklarınızı **إمْلاقٍ**dan öldürmeyin.”

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ل م
قلم ، قمل ، لمق ، لقم ، ملق ، مقل : مستعملات .
لمق : قال الليث : اللَّمَقُ : لَمَقُ الطريق ، وهو قلب لَقَّم . وقال رؤبة :
ساوَى بأيديهنّ مِن قَصْد اللَّمَقْ
اللِّحيانيّ : خَلِّ عن لَمَقِ الطريق ولَقَمه .
أبو عبيد عن أبي زيد : نمقته أنمِقه نمقاً ، ولمقته ألمقه لمقاً : كتبته .
شمر : لمقت من الأضداد ، بنو عقيل يقولون : لمقت كتبت .
وسائر قيس يقولون : لمقت : محوت .
الفراء : لمقتُ عينَ الرجل لَمْقاً : إذا رميتَها فأصَبْتَها .
أبو عبيد عنه قال الأصمعي : ما ذُقْتُ لمَاقاً ولا لمَاجاً .
قال : واللَّمَاق يُصلح في الأكل والشرب . وأنشدنا لنهشَل بن حَرِّيّ :
كبرقٍ لاح يُعجِب مَن رآه
ولا يَشفي الحَوائم مِنْ لماقِ
وقال أبو عمرو : اللَّمْق : اللّطْم .
يقال : لمقْتُه لَمْقاً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : اللُّمُق : جمعُ لامِق ، وهو الذي يَبدأ في شَرِّه يَصْفِقُ الحَدَقَة .
يقال : لمق عينَه : إذا عَوَّرَها .
لقم : أبو عبيد عن الفراء : لقمتُ الطريق وغير الطريق ألقُمه لَقْماً : سَدَدْتُ فمَه . واللقَم محرَّك : معظَم الطريق . غيره : لقمتُ اللقْمة ألقَمها لَقْماً : إذا أخذْتَها بفيك . وألقمتُ غيري لُقْمة فلقمِها ، والتقمْتُ لُقْمةً ألتَقِمها الْتِقاماً .
وقال ابن شميل : أَلقَمَ البعيرُ عَدْواً : بينما
هو يَمشي إذْ عَدا ، فذلك الإلقام . وقد ألقمَ عَدْواً وألقمتُ عدواً .
وقال الليث : لقمُ الطّريقِ : منفرَجُه ، تقول : عَلَيْكَ بلَقَم الطّريق فالزَمْه .
واللُّقمة : اسمٌ لما يهيّئُه الإنسان للالتقام .
واللَّقمة : أكلُها بمَرّة . تقول : أكلت لُقمةً بلَقمتيْن ، وأكلتُ لُقمتين بلقْمة . وأَلقمتُ فلاناً حَجَراً .
قلم : قال الله جل وعزّ : ( إِذْ يُلْقُون أَقْلَامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ ) ( آل عمران : 44 ) .
قال الزجاج : الأقلام : ها هنا القِداح ، قال : هي قِداحٌ جعلوا عليها علاماتٍ يَعرفون بها مَن يكفُل مريم على جهة القُرَعة . قال : وإنما قيل للسَهْم قَلَم لأنّه يُقلَم ، أي : يُبْرَى . وكلُّ ما قطعتَ منه شيئاً بعد شيء فقد قلَمته من ذلك القَلَم الذي يُكتَب به ، وإنّما سمّي قَلَماً لأنّه قُلِم مَرّةً بعد مرّة . ومِن هذا قيل : قلّمت أظفاري .
سلمة عن الفراء : يقال للمقراض المقلام والقلمان والجلمان ونحو ذلك .
وقال الليث : قلمت الشيء : بريته .
ثعلب عن ابن الأعرابي : القَلَمة : العُزّاب من الرجال ، الواحد قَالم ، ونساء مقلَّمات .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : القَلَم : طول أيْمَةِ المرأة ، وامرأة مقلَّمة ، أي : أيِّمٌ .
قال : ونظر أعرابيٌّ إلى نساء فقال : إنِّي أظنّكنّ مقلَّمات بغير أزواج .
شمر : المِقْلم : طرف قضيب البعير وفي طَرَفه حُجْنة ، فتلك الحُجْنة المقْلَم . وجمعُه مَقالم .
وقال الليث : القَلْم : قطع الظُّفر بالقلَمين وبالقَلَم ، وهو واحدٌ كلّه .
قال : والقُلاَمة هي المقلومة عن طَرَف الظُّفر .
وأنشد :
لما أبيتم فلم تَنْجُوا بمظلِمة
قِيسَ القُلامةِ مما جَزَّهُ الجَلَمُ
والقُلاَّم : القاقُلَّى .
وقال لبيد :
مسجورةً متجاوِراً قُلاَّمُها
قلتُ : والقُلاّم من الحَمْض لا ساقَ له .
والإقليم : واحد الأقاليم ، وأحسبه عربيّاً . وأهل الحساب يزعمون أنَّ الدنيا سبعة أقاليم كلّ إقليمٍ معلوم .
وقَول الفرزدق :
رأت قريشٌ أبا العاصي أحقَّهمُ
باثنين : بالخاتم الميمون والقلمِ
قيل : أراد بالقلم القضيب الذي يختصر به ، سمِّي قلماً لأنه يُقلم ، أي : يقطع من شجرة وينقّح للاختصار به . والقلْم : القطع . وقيل : أراد بالقلم الخلافة . وذو القلمين كان وزيراً لبعض الخلفاء . كأنَّه
سمِّي إقليماً لأنَّه مقلومٌ من الإقليم الذي يُتاخمه ، أي : مقطوع عنه .
ملق : قال الليث : المَلَق : الوُدُّ واللُّطْف الشديد .
قال العجّاج :
إيّاك أَدْعو فتَقبَّل مَلَقي
قال : يعني دُعائي وتضرُّعي .
ويقال : إنّه لمَلاّق متملِّق ذو مَلق ، ولا يقال منه فَعَل يَفعَل ، إلاّ على يتملَّق .
الحَرّانيُّ عن ابن السكيت : المَلْق : الرّضعُ .
يقال : مَلَقَ الجَدْيُ أُمَّه يَملقُها : إذا رضعَها . والمَلْقُ أيضاً : المرُّ الخفيف .
يقال : مرَّ يَملُق الأرض مَلْقاً ، ويقال : مَلَقه مَلقاتٍ : إذا ضرَبه . والمَلق من التملّق ، وأصله من التليين .
ويقال للصَّفاة الملساء اللَّينة مَلَقة ، وجمعها مَلَقات .
قال الهُذَلي :
أتيحَ لها أقَيْدِرُ ذو حَشِيفٍ
إذا سامَتْ عَلَى المَلقات ساما
وقال الراجز :
وحَوْفل ساعِدُهُ قد امَّلقْ
أي : لانَ .
وقال الليث : الإملاق : كثرة إنفاق المال وتبذيرُه حتَّى يُورِّث حاجة .
وفي الحديث : أنَّ امرأةً سألت ابنَ عباس : أَأُنفق مِن مالي ما شئتُ ؟ قال : نعم أمْلِقِي من مالك ما شئت .
قال الله : ( خَشْيَةَ إِمْلَاقٍ ) ( الإسراء : 31 ) ، معناه خشية الفقر والحاجة .
وقال ابن شميل : إنّه لمُملِق ، أي : مُفْسِد . والإملاق : الإفساد .
وقال شمِر : أَمْلق لازم ومُتعدّ ، يقال : أَمْلق الرجُل فهو مُملق : إذا افتقَر فهذا لازمٌ . وأَمْلق الدَّهرُ ما بيده .
وقال أَوْس بن حَجَر :
لما رأيتُ العُدْمَ قَيّدَ نَائِلي
وأَمْلَق ما عندي خُطوبٌ تَنَبَّلُ
وقال الليث : المالَق : الذي يملِّسُ به الحارثُ الأرضَ المُثَارَةَ .
وقال أبو سعيد : يقال لمالج الطيان مالق ومِمْلَق .
وقال النضر : قال الجَعْديّ : المالق : خشبةٌ عريضةٌ تُشَدُّ بالحبال إلى ثَوْرَيْن يقوم عليها رجلٌ ويجرُّها الثوران فتعفِّي آثار السِّنّ .
وقد مَلَّقوا الأرض تمليقاً : إذا فعلوا ذلك بها .
قلتُ : مَلَّقُوا وملَّسُوا واحد ، وهي تمليس الأرض ، فكأَنّه جعل المالق عربيّاً .
وقال غيره : مَلَق الرجُلُ جاريتَه ومَلَجَها :
إذا نكحها كما يَمْلُق الجَدْي أُمَّه : إذا رَضَعها .
أبو عبيد : مَلَقْتُ الثَّوْبَ أملُقُه مَلقاً : إذا غَسَلْتَه .
وقال خالد بن كلثوم : الملِق من الخيل : الذي لا يوثق بجَرْيه ، أُخِذَ من مَلق الإنسان الذي لا يَصْدُق في مودَّته .
وقال الجعديّ :
ولا مَلِق يَنْزُو ويُنْدِرُ رَوْثَه
أحادَ إذا فأسُ اللِّجام تَصَلصَلاَ
وقال الأصمعي : الملق : الضعيف .
وقال أبو عبيدة : فرسٌ مَلِقٌ والأنثى ملقة ، والمَصْدَر الملَق ، وهو أَلْطَفُ الحُضْر وأسرعُه .
وأنشد بيت الجَعْدِيّ .
ويقال : وَلَدَتْ الناقةُ فخرج الْجَنين مَلِيقاً من بطنها ، أي : لا شَعَرَ عَليه . والملَق : المُلوسَة .
وقال الأصمعيّ : الْجَنين مَليط بالطاء بهذا المعنى .
عمرو عن أبيه : الملَق : الليِّنُ من الحيوان والكلامِ والصُّخُور .
وفي حديثِ عَبيدةَ السَّلْمانيّ : أنَّ ابنَ سِيرِين قال له : ما يوجب الْجَنابة ؟ قال : ( الرَّفُّ والاستملاق ) . الرفّ : المصُّ . والاستملاق مَنْ مَلق الجديُ أمّه إذا رضَعَها . وأراد أنَّ الذي يُوجب الغُسل امتصاصُ فمِ رحم المرأة ماءَ الرجل : إذا خالطها ، كما يَرضَع الرضيعُ إذا لَقِمَ حَلمةَ الثدي .
مقل : قال الليث : مُقلةُ العَين : سوادُها وبياضُها الذي يدور كله في العين ، يقال : مَقَلْتُه بعيني ومَا مقَلَتْ عينايَ مِثله ، أي : ما أبصرَتْ .
ابن الأنباريّ قولهم : ما مقَلتْ عيني مثله ، أي : ما رأت ولا نظرت ، وهو فعلت من المُقْلة ، وهي الشحمة التي تجمع سوادَ العين وبياضَها .
والحدَقة : السواد دون البياض .
وقال : سمعت بالغَرَّاف يقولون : سَخِّن جبينك بالمقْلة . شبه عينَ الشمس بالمقلة .
قال شمر : قال ابن الأعرابي : المُقْلة : العَين كلها ، وإنما سميت مقلة لأنها ترمي بالنَّظر . والمَقْل : الرمي .
وقال غيره : المقلة : تجمع سواد العين والبياض تحت الجفن .
والحدقة : السواد لا غير . وفي الحدقة الإنسانُ ، وفي الإنسان الناظرُ .
أبو عبيد عن أبي عمرو : المَقْلة : الحصاةُ التي يُقسم عليها الماء في السَّفَر إذا قَلَّ ، فتُلقَى في قَدَح ويُصَبُّ عليها من الماء ما يَغمرُها .
وأنشد ليزيد بن طُعْمة الخطمِيُّ :
قَذَفوا سَيِّدَهم في وَرْطَةٍ
قَذْفَكَ المَقْلَةَ وَسْطَ المعتَرَكْ
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( إذا وَقَع الذُّبابُ في إناء أحدكم فامْقُلوه ، فإن في أحد جناحَيْه سَمّاً وفي الآخر شِفاء وإنه يؤخِّر الشفاء ويقدِّم السُّمّ ) .
قال أبو عبيد : قوله فامقُلوه ، يعني فاغمسوه في الطعام أو الشراب ليُخرج الشفاءَ كما يُخرجُ الداء .
والمَقْل : الغَمْس : ويقال للرجُلين إذا تفاطَّا في الماء ، هما يتماقلان .
قال : والمَقْل في غير هذا النَّظر .
روي في الحديث : أن ابن لقمان الحكيم قال لأبيه : أرأيت الحبة التي تكون في مَقْل البحر ؟ أي : في مَغاص البحر . يقال : مقل يمقُل : إذا غاص ويقال : نَزَحت البئر حتى بلغت مقلها ، أي : قعرها .
وقال الليث : المقْلُ : ضَرْبٌ من الرضاع .
وأنشد في وصف الثَّدى :
كثَديِ كَعابٍ لم يُمَرَّثَ بالمَقلِ
قال : نَصَب الثاء على طلب النون .
قلت : وكأنَّ المقْل مقلوبٌ من المَلْق ، وهو الرَّضاع .
قال ؛ والمُقْل : حَمْلُ الدَّوْم . والدوْمُ : شجرةٌ تشبه النَّخلة في حالاتها .
قال : والمُقْل : الكُنْدُر الذي تتدخِّن به اليهود ، ويُجعَل في الدواء .
وقال شمر : قال بعضهم : لا نَعرف المقْل المغْمس ، ولكنَّ المقْل أن يُمقَل الفَصيلُ الماءَ إذا آذاه حَرُّ اللبن فيؤجر الماء فيكون له دواء ، والرجل يَمرَض ولا يسمع شيئاً فيقال : امقلوه الماءَ واللبنَ وشيئاً من الدواء ، فهذا المقْل الصحيح .
وقال أبو عبيدة : إذا لم يَرضع الفَصيل أُخِذ لسانُه ثم صُبَّ الماءُ في حَلْقِه وهو المقل . وقد مَقَلْتُه مَقْلاً .
قال : وربَّما خرج على لسانه قُروحٌ فلا يَقدِر على الرضاع حتى يُمقَل .
وأنشد :
إذا استَحَرَّ فامْقُلوه مَقْلا في الحَلْق واللَّهاةِ صُبُّوا الرِّسْلا وفي حديث ابن مسعود في مسح الحصى في الصلاة قال : مرة ، وتركها خير من مائة ناقة لمقْلة .
قال أبو عبيد : المقلة هي العين . يقول : تركها خير من مائة ناقة يختارها الرجل على عينه ونظره كما يريد .
قال أبو عبيد : قال الأوزاعي : معناه : أنه ينفقها في سبيل الله .
قال أبو عبيد : هو كما قال الأوزاعيّ ، ولا يريد أنه يقتنيها .
وقال : أمقلته ، أي : أغضبته ، ويقال : أسمعته ذَا مَقَل ، أي : ما أغضبه .
وقال أبو وجزة :
فاسمع ولا تسمع لشيءٍ ذي مَقَلْ
قمل : قال الليث : القَمْل معروف .
وفي الحديث : ( مِن النساء غُلٌّ قَمِل يقذِفها الله في عُنُق من يشاء ثم لا يخرجها إلا هو وذلك أنهم كانوا يَغُلون الأسير بالقدْ فيقمَل القِدّ في عُنقه .
أبو عبيد عن أصحابه : القَمَليّ من الرجال : الحقير الصغير الشأن .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : رجلٌ قَمليّ : إذا كان بَدَوِيّاً فصار سَوادِياً .
وقال الله جل وعز : ( فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ وَالْقُمَّلَ ) ( الأعراف : 133 ) .
قال الفراء : القُمَّل : الدَّبى الذي لا أجنحةَ له .
قلت : وهذا يُروَى عن ابن عباس مِن رواية ابن الكلبيّ .
قال ابن الأنباري : قال عكرمة في قول الله : ( فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ وَالْقُمَّلَ ( .
قال : القُمل : الجنادب ، وهي الصغار من الجراد ، واحدتها قُمَّلة .
قال : وقال الفراء : يجوز أن يكون واحد القمَّل قاملاً ، مثل : راكع وركّع ، وصائم وصُيّم .
وأخبرني المنذري عن الحراني عن ابن السكيت قال : القُمل : شيءٌ يقع في الزرع ليس بجراد فيأكل السُّنبلةَ وهي غَضَّة قبل أن تخرج فيطول الزرعُ ولا سُنبلَ له .
قلت : وهذا هو الصحيح .
قال : وقال أبو عبيدةَ : القُمَّل عند العرب : الحَمْنان .
أبو عبيدٍ عن أبي الحسن العَدَوِيّ : القُمّل دوابُّ صِغارٌ من جنس القِرْدان إلا أنها أصغر منها ؛ واحدتها قُمَّلة .
وقال الليث : القُمَّل : دَوابُّ صغارٌ من جنس القِرْدان إلا أنها أصغر منها ، واحدتها قُمَّلة .
وقال الليث : القُمَّل : الذَّر الصغار ، ويقال : هو شيء أصغر من الطَّير الصغير ، له جَناح أحمر أكدَر .
ثعلب عن ابن الأعرابي : قَمِل القوم : كثروا .
وقَمِل الرجل بعد هزال : إذا سمن . وقمل رأس الرجل .
وأنشد :
حتى إذا قملت بطونكُمُ
ورأيتم أبناءكم شبُّوا
وقال الليث : امرأة قَمَليّة : قصيرة جدّاً .
أبو عبيد عن أبي عمرو : قَمِل العَرْفَج قَمَلاً : إذا اسوَدَّ شيئاً بعد مطر أصابَه فلانَ عودُه . شُبِّه ما خرج منه بالقمَّل .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المِقْمَل : الذي استَغنى بعد فَقْر .

##### Türkçe

ق ل م
**قلم** ، **قمل** ، **لمق** ، **لقم** ، **ملق** ، **مقل** : kullanımdaki (lafızlar)dır.

**لمق** : **الليث** dedi: **اللَّمَقُ**: **لَمَقُ الطريق**; o, **لَقَّم**’ın kalbidir. **رؤبة** dedi:
ساوَى بأيديهنّ مِن قَصْد اللَّمَقْ

**اللِّحيانيّ**: **لَمَقِ الطريق** ve onun **لَقَمه**’sini bırak.

**أبو عبيد**’den, **أبي زيد**’den: Onu **نمقته أنمِقه نمقاً** ve onu **لمقته ألمقه لمقاً**: onu yazdım.

**شمر**: **لمقت** zıt anlamlılardandır; **بنو عقيل** derler ki: **لمقت**: yazdım.
Ve **قيس**’in geri kalanı derler ki: **لمقت**: sildim.

**الفراء**: **لمقتُ عينَ الرجل لَمْقاً**: onu attığında (hedef alıp) isabet ettirdiğin zaman.

**أبو عبيد** ondan (nakletti), **الأصمعي** dedi: Ben ne **لمَاقاً** tattım ne de **لمَاجاً**.
Dedi: **اللَّمَاق** yemede ve içmede işe yarar. Ve bize **نهشَل بن حَرِّيّ**’den okuttu:
كبرقٍ لاح يُعجِب مَن رآه
ولا يَشفي الحَوائم مِنْ لماقِ

**أبو عمرو** dedi: **اللَّمْق**: tokatlamadır.
Denir ki: Onu **لمقْتُه لَمْقاً**.

**ثعلب**’den, **ابن الأعرابي**’den: **اللُّمُق**: **لامِق**’in çoğuludur; o, şerrinde başlayıp gözbebeğini çarpıştırandır.
Denir ki: **لمق عينَه**: onu kör ettiğinde.

**لقم** : **أبو عبيد**’den, **الفراء**’dan: Yolu ve yol olmayanı **لقمتُ**; onu **ألقُمه لَقْماً**: onun ağzını kapattım. Ve **اللقَم** (harekeli): yolun büyüğü (ana kısmı)dır. Başkası: Lokmayı **لقمتُ**; onu **ألقَمها لَقْماً**: onu ağzınla aldığın zaman. Ve başkasına bir lokma **ألقمتُ** da o onu **لقمِها**; ve bir lokmayı **التقمْتُ**; onu **ألتَقِمها الْتِقاماً**.

**ابن شميل** dedi: Deve koşarak **أَلقَمَ**: yürürken birden koştuğu zaman; işte bu **الإلقام**dır. Ve koşarak **ألقمَ**; ve ben koşarak **ألقمتُ**.

**الليث** dedi: **لقمُ الطّريقِ**: onun açıklığıdır; dersin ki: Yolun **لَقَم**’ına (açıklığına) yönel, ona yapış.
Ve **اللُّقمة**: insanın yutmak için hazırladığı şeye isimdir.
Ve **اللَّقمة**: onu bir defada yemektir. Dersin ki: Bir lokmayı iki **لَقمتيْن** ile yedim; ve iki lokmayı bir **لقْمة** ile yedim. Ve falana bir taş **أَلقمتُ**.

**قلم** : Allah azze ve celle dedi: ( إِذْ يُلْقُون أَقْلَامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ ) ( آل عمران : 44 ) .
**الزجاج** dedi: **الأقلام**: burada **القِداح**tır; dedi: Üzerlerine işaretler koydukları **قِداح**tır; onunla kura yoluyla Meryem’e kimin kefil olacağını bilirlerdi. Dedi: Ok’a **قَلَم** denmesi ancak onun **يُقلَم** olmasındandır; yani: yontulur. Ve her neyi parça parça kestinse onu, yazılan şu **القَلَم**dan (kalemden) **قلَمته** olursun; ona ancak **قَلَماً** adı verildi, çünkü o defa defa **قُلِم** olundu. Ve bundan dolayı denildi: Tırnaklarımı **قلّمت**.

**سلمة**’den, **الفراء**’dan: Makasa **المقلام** ve **القلمان** ve **الجلمان** ve bunun benzerleri denir.

**الليث** dedi: Şeyi **قلمت**: onu yonttum.

**ثعلب**’den, **ابن الأعرابي**’den: **القَلَمة**: erkeklerden bekârlardır; teki **قَالم**; ve kadınlar **مقلَّمات**.

**ثعلب**’den, **ابن الأعرابيّ**’den: **القَلَم**: kadının dul kalmasının uzunluğu; ve **امرأة مقلَّمة**: yani dul.
Dedi: Bir bedevî kadınlara baktı da dedi ki: Ben sizi, kocasız **مقلَّمات** sanıyorum.

**شمر**: **المِقْلم**: devenin kamışının ucu; ucunda bir kanca vardır; işte o kanca **المقْلَم**dır. Çoğulu **مَقالم**.

**الليث** dedi: **القَلْم**: tırnağı **القلَمين** ile ve **بالقَلَم** ile kesmektir; hepsi bir tek (anlam)dır.
Dedi: **القُلاَمة** tırnağın ucundan kesilip alınandır.
Ve okudu:
لما أبيتم فلم تَنْجُوا بمظلِمة
قِيسَ القُلامةِ مما جَزَّهُ الجَلَمُ

Ve **القُلاَّم**: **القاقُلَّى**dır.
**لبيد** dedi:
مسجورةً متجاوِراً قُلاَّمُها

Dedim: **القُلاّم** **الحَمْض**dandır; onun sapı yoktur.

Ve **الإقليم**: **الأقاليم**’in biridir; onu Arapça sanıyorum. Ve hesap ehli, dünyanın yedi **أقاليم** olduğunu; her **إقليم**in bilindiğini iddia eder.

Ve **الفرزدق**’ın sözü:
رأت قريشٌ أبا العاصي أحقَّهمُ
باثنين : بالخاتم الميمون والقلمِ

Denildi: **القلم** ile, kısaltma yapılan kamışı kastetti; ona ancak **قلماً** adı verildi, çünkü o **يُقلم** olur; yani: ağaçtan kesilir ve onunla kısaltma yapmak için ayıklanır. Ve **القلْم**: kesmedir. Ve denildi: **القلم** ile hilafeti kastetti. Ve **ذو القلمين** bazı halifelerin veziri idi. Sanki ona **إقليماً** adı verildi; çünkü o, komşu olduğu **الإقليم**den **مقلوم**dur; yani ondan kesiktir.

**ملق** : **الليث** dedi: **المَلَق**: sevgi ve şiddetli yumuşaklıktır.
**العجّاج** dedi:
إيّاك أَدْعو فتَقبَّل مَلَقي

Dedi: yani duamı ve yalvarışımı.
Ve denir ki: O, **لمَلاّق** **متملِّق** **ذو مَلق**tır; ondan **فَعَل يَفعَل** denmez; ancak **يتملَّق** üzere (kullanılır).

**الحَرّانيُّ**’den, **ابن السكيت**’ten: **المَلْق**: emmedir.
Denir ki: Oğlak anasını **مَلَقَ**; onu **يَملقُها**: onu emdiği zaman. Ve **المَلْق** ayrıca: hafif geçiştir.
Denir ki: Geçti; yeri **يَملُق**; **مَلْقاً**. Ve denir ki: Onu **مَلَقه مَلقاتٍ**: onu dövdüğü zaman. Ve **المَلق** **التملّق**tandır; aslı yumuşatmadandır.
Ve pürüzsüz yumuşak kayaya **مَلَقة** denir; çoğulu **مَلَقات**.
**الهُذَلي** dedi:
أتيحَ لها أقَيْدِرُ ذو حَشِيفٍ
إذا سامَتْ عَلَى المَلقات ساما

Ve **الراجز** dedi:
وحَوْفل ساعِدُهُ قد امَّلقْ

Yani: yumuşadı.

**الليث** dedi: **الإملاق**: malı çok harcamak ve saçıp savurmak; ta ki ihtiyaç miras bıraksın.
Hadiste: Bir kadın **ابنَ عباس**’a sordu: Malımdan dilediğimi harcayayım mı? Dedi: Evet, malından dilediğini **أمْلِقِي**.
Allah dedi: ( خَشْيَةَ إِمْلَاقٍ ) ( الإسراء : 31 ) ; manası: fakirlik ve ihtiyaç korkusu.

**ابن شميل** dedi: O, **لمُملِق**tir; yani: bozucudur. Ve **الإملاق**: bozmadır.

**شمِر** dedi: **أَمْلق** lâzım ve müteaddîdir; denir ki: Adam **أَمْلق** etti; o **مُملق**tir: fakirleştiği zaman; bu lâzımdır. Ve zaman, elindekini **أَمْلق** etti.

**أَوْس بن حَجَر** dedi:
لما رأيتُ العُدْمَ قَيّدَ نَائِلي
وأَمْلَق ما عندي خُطوبٌ تَنَبَّلُ

**الليث** dedi: **المالَق**: çiftçinin sürülmüş toprağı düzlemekle yumuşattığı şeydir.

**أبو سعيد** dedi: Çamur yoğuranın aletine **مالق** ve **مِمْلَق** denir.

**النضر** dedi: **الجَعْديّ** dedi: **المالق**: geniş bir tahtadır; iplerle iki öküze bağlanır; üzerinde bir adam durur; iki öküz onu çeker de sabanın izlerini örter.
Ve toprağı **مَلَّقوا**; **تمليقاً**: onunla bunu yaptıkları zaman.

Dedim: **مَلَّقُوا** ile **ملَّسُوا** birdir; o, toprağı düzlemedir; sanki **المالق**’ı Arapça kılmıştır.

Başkası dedi: Adam cariyesini **مَلَق** etti ve onu **مَلَجَ** etti:
Oğlağın anasını **يَمْلُق** etmesi gibi; yani onu emmesi gibi; onu nikâhladığı zaman.

**أبو عبيد**: Elbiseyi **مَلَقْتُ**; onu **أملُقُه مَلقاً**: onu yıkadığım zaman.

**خالد بن كلثوم** dedi: Atlardan **الملِق**: koşuşuna güvenilmeyen olandır; insanın, sevgisinde doğru olmayan **مَلق**’ından alınmıştır.

**الجعديّ** dedi:
ولا مَلِق يَنْزُو ويُنْدِرُ رَوْثَه
أحادَ إذا فأسُ اللِّجام تَصَلصَلاَ

**الأصمعي** dedi: **الملق**: zayıftır.

**أبو عبيدة** dedi: **فرسٌ مَلِقٌ**; dişisi **ملقة**; mastarı **الملَق**tır; o, hızlı yürüyüşün en yumuşağı ve en süratlisidir.
Ve **الجَعْدِيّ**’nin beytini okudu.

Ve denir ki: Dişi deve doğurdu da cenin karnından **مَلِيقاً** çıktı; yani: üzerinde kıl yok. Ve **الملَق**: kayganlıktır.

**الأصمعيّ** dedi: Cenin bu manada **مَليط** (طاء ile)dır.

**عمرو**’dan, babasından: **الملَق**: hayvandan, sözden ve kayalardan yumuşak olandır.

**عَبيدةَ السَّلْمانيّ** hadîsinde: **ابنَ سِيرِين** ona dedi ki: Cünüplüğü ne gerekli kılar? Dedi: ( **الرَّفُّ والاستملاق** ). **الرفّ**: emmedir. **الاستملاق**: oğlağın anasını **مَلق** etmesindendir; onu emdiği zaman. Ve muradı: guslü gerekli kılan, erkek suyunun, kadın rahminin ağzı tarafından emilmesidir; onunla karıştığı zaman; tıpkı emzirilenin, memenin ucunu ağzına aldığı zaman emmesi gibi.

**مقل** : **الليث** dedi: **مُقلةُ العَين**: onun siyahı ve beyazıdır; gözde bütünüyle dönen şeydir. Denir ki: Onu gözümle **مَقَلْتُ**; ve gözlerim onun benzerini **مقَلَتْ** etmedi; yani: görmedi.

**ابن الأنباريّ**: Onların sözü: Gözüm onun benzerini **ما مقَلتْ**; yani: görmedi ve bakmadı; o, **المُقْلة**’den **فعلت**tir; o da gözün siyahını ve beyazını toplayan iç yağ parçasıdır.
Ve **الحدَقة**: beyazın dışında siyah kısımdır.

Dedi: **الغَرَّاف**’ta (birinin) şöyle dediğini işittim: Alnını **بالمقْلة** ile ısıt. Güneşin gözünü **المقلة**ye benzetti.

**شمر** dedi: **ابن الأعرابي** dedi: **المُقْلة**: gözün tamamıdır; ona ancak **مقلة** adı verildi, çünkü bakışla atar. Ve **المَقْل**: atmadır.

Başkası dedi: **المقلة**: göz kapağı altında gözün siyahını ve beyazını toplar.
Ve **الحدقة**: yalnız siyah kısımdır. Ve **الحدقة** içinde **الإنسان** vardır; ve **الإنسان** içinde bakan vardır.

**أبو عبيد**’den, **أبي عمرو**’dan: **المَقْلة**: yolculukta su azaldığında suyun onunla paylaştırıldığı çakıl taşıdır; bir bardağa atılır ve üzerine onu örtecek kadar su dökülür.
Ve **يزيد بن طُعْمة الخطمِيُّ** için okudu:
قَذَفوا سَيِّدَهم في وَرْطَةٍ
قَذْفَكَ المَقْلَةَ وَسْطَ المعتَرَكْ

Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) hadîsinde: ( Sizden birinin kabına sinek düşerse onu **فامْقُلوه**; çünkü iki kanadından birinde zehir, diğerinde şifa vardır; o şifayı geri bırakır, zehri öne alır ).
**أبو عبيد** dedi: Onun sözü **فامقُلوه**: yani onu yemeğe veya içeceğe daldırın; şifayı çıkarsın diye, tıpkı hastalığı çıkardığı gibi.
Ve **المَقْل**: daldırmadır. Ve iki adama, suda birbirini itiştirince, denir ki: onlar **يتماقلان**.
Dedi: Ve bunun dışında **المَقْل**: bakıştır.

Hadiste rivayet olundu: **ابن لقمان الحكيم** babasına dedi: Denizde **مَقْل** olan tane hakkında ne dersin? yani: denizin dalış yeri. Denir ki: **مقل يمقُل**: daldığı zaman. Ve denir ki: Kuyuyu boşalttım; onun **مقل**’ine ulaştım; yani: dibine.

**الليث** dedi: **المقْلُ**: emmenin bir türüdür.
Ve memeyi vasfederken okudu:
كثَديِ كَعابٍ لم يُمَرَّثَ بالمَقلِ

Dedi: ثاء’yı, نون’u isteme üzere nasb etti.
Dedim: Sanki **المقْل** **المَلْق**’tan kalb edilmiştir; o da emmedir.

Dedi: Ve **المُقْل**: **الدَّوْم**’un meyvesidir. Ve **الدوْمُ**: hâlleri bakımından hurma ağacına benzeyen bir ağaçtır.
Dedi: Ve **المُقْل**: Yahudilerin tütsülendiği **الكُنْدُر**dur; ve ilaca konur.

**شمر** dedi: Bazıları dedi: Daldırılan **المقْل**’ü tanımıyoruz; fakat **المقْل** şudur: Sütün sıcaklığı ona eziyet edince yavru deve suyu **يُمقَل** eder; suyu içer de ona ilaç olur. Ve adam hastalanır da bir şey işitmez; denir ki: Ona suyu ve sütü ve ilaçtan bir şeyi **امقلوه**; işte doğru **المقْل** budur.

**أبو عبيدة** dedi: Yavru deve emmezse dili alınır; sonra su boğazına dökülür; işte o **المقل**dir. Ve onu **مَقَلْتُه مَقْلاً**.
Dedi: Bazen dilinde yaralar çıkar; emmeye güç yetiremez; ta ki **يُمقَل** edilinceye kadar.
Ve okudu:
إذا استَحَرَّ فامْقُلوه مَقْلا في الحَلْق واللَّهاةِ صُبُّوا الرِّسْلا

**ابن مسعود**’un namazda çakılı silmek hakkında hadîsinde: bir defa; ve onu terk etmek, yüz deveye, **لمقْلة** (uğruna) daha hayırlıdır.
**أبو عبيد** dedi: **المقلة** göz demektir. Diyor ki: Onu terk etmek, adamın gözü ve görüşü üzerine dilediği gibi seçtiği yüz deveden daha hayırlıdır.
**أبو عبيد** dedi: **الأوزاعي** dedi: Manası: onu Allah yolunda harcar.
**أبو عبيد** dedi: O, **الأوزاعيّ**’nin dediği gibidir; onu edinmek istemez.

Ve dedi: Onu **أمقلته**; yani: onu öfkelendirdim. Ve denir ki: Ona **ذَا مَقَل** işittirdin; yani: onu öfkelendiren şeyi.

**أبو وجزة** dedi:
فاسمع ولا تسمع لشيءٍ ذي مَقَلْ

**قمل** : **الليث** dedi: **القَمْل** bilinen (şey)dir.
Hadiste: ( Kadınlardan, Allah’ın dilediğinin boynuna attığı, sonra onu ancak kendisinin çıkaracağı **غُلٌّ قَمِل** vardır; bu, onların esiri kayışla bağlamaları sebebiyledir; kayış onun boynunda **فيقمَل** eder. )

**أبو عبيد**’den, ashabından: Erkeklerden **القَمَليّ**: aşağılık, küçük şanlıdır.

**ثعلب**’den, **ابن الأعرابيّ**’den: Adam **قَمليّ**: bedevî iken şehirliye dönüştüğü zaman.

Allah azze ve celle dedi: ( فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ وَالْقُمَّلَ ) ( الأعراف : 133 ) .
**الفراء** dedi: **القُمَّل**: kanatsız olan **الدَّبى**’dır.
Dedim: Bu, **ابن عباس**’tan **ابن الكلبيّ** rivayetiyle nakledilir.

**ابن الأنباري** dedi: **عكرمة** Allah’ın sözü hakkında dedi: ( فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ وَالْقُمَّلَ ).
Dedi: **القُمل**: çekirgelerdir; onlar çekirgenin küçükleridir; bir tanesi **قُمَّلة**.
Dedi: Ve **الفراء** dedi: **القمَّل**’in tekilinin **قاملاً** olması caizdir; tıpkı: **راكع** ve **ركّع**; **صائم** ve **صُيّم** gibi.

**المنذري** bana haber verdi; **الحراني**’den, **ابن السكيت**’ten: **القُمل**: ekine düşen bir şeydir; çekirge değildir; başağı, o henüz tazeyken, çıkmadan önce yer; ekin uzar da başağı olmaz.
Dedim: Bu, doğru olanın kendisidir.
Dedi: Ve **أبو عبيدةَ** dedi: Araplar katında **القُمَّل**: **الحَمْنان**dır.

**أبو عبيدٍ**’den, **أبي الحسن العَدَوِيّ**’den: **القُمّل**: **القِرْدان** cinsinden küçük hayvancıklardır; ancak onlardan daha küçüktür; bir tanesi **قُمَّلة**.

**الليث** dedi: **القُمَّل**: **القِرْدان** cinsinden küçük hayvancıklardır; ancak onlardan daha küçüktür; bir tanesi **قُمَّلة**.

**الليث** dedi: **القُمَّل**: küçük karıncalardır; ve denir ki: küçük kuştan daha küçük bir şeydir; onun kızıl, daha koyu bir kanadı vardır.

**ثعلب**’den, **ابن الأعرابي**’den: Kavim **قَمِل** etti: çoğaldılar.
Ve adam zayıflıktan sonra **قَمِل** etti: şişmanladı. Ve adamın başı **قمل** etti.
Ve okudu:
حتى إذا قملت بطونكُمُ
ورأيتم أبناءكم شبُّوا

**الليث** dedi: **امرأة قَمَليّة**: pek kısa.

**أبو عبيد**’den, **أبي عمرو**’dan: **العَرْفَج** **قَمِل** etti; **قَمَلاً**: ona bir yağmur isabet ettikten sonra biraz karardığı zaman; onun dalı filan (şekilde) oldu. Ondan çıkan şeye **القمَّل** benzetildi.

**ثعلب**’den, **ابن الأعرابي**’den dedi ki: **المِقْمَل**: fakirlikten sonra zenginleşen kimsedir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الميم واللام وما يثلثهما)
(ملي([1]))  الميم واللام والحرف المعتل. كلمة واحدةٌ هي الزَّمن([2]) الطّويل. وأقامَ ملِيَّاً، أي دهراً طويلاً. وتَملَّيْتُ الشّيءَ، إذا أقامَ([3]) معك زماناً طويلاً. والمَلَوانِ: طرَفا اللَّيل والنهار. والمُِلاوة: الحِِين.
وإذا هُمِز دلَّ على المساواة والكمال في الشَّيء. ومَلأْتُ الشّيءَ أملَؤُه مَلْئاً. والمِلء: الاسم للمِقدار الذي يُملأ؛ وسمِّي لأنَّه مساوٍ لوِعائه في قَدْره. ويقال: أعطِنِي مِلأَه ومِلأيْهِ وثلاثة أمْلائِه. ومنه أمْلأَ النَّزْعَ في القَوس، إذا بالَغَ. ومنه* المَلأ: الأشْراف من الناس، لأنَّهم مُلِئُوا كرماً. فأمّا قولُ الشَّاعر([4]):
تنادَوْا يالَ بُهْثَةَ إذ لَقُونا *** فقُلْنا أحسني مَلأً جُهَينا([5])فقال قوم: أراد به الخُلُق. وجاء في الحديث: "أحْسِنُوا أملاءكم" والمعنى فيه أنَّ حسن الخُلُق من سجايا المَلأ، وهم الشِّراف الكِرام.
(مله([6]))  الميم واللام والهاء. يقولون: هو مُمْتَلَه العقلِ: ذاهبُه.
(ملث)  الميم واللام والثاء كلمة. يقال أتيتُه مَلَثَ الظَّلامِ، كما يقال مَلَسَ الظلامِ، وهو اختلاطُه.
(ملج)  الميم واللام والجيم كلمة. يقال: مَلَجَ الصبيُّ: تناولَ الثَّدي لِلرَّضاع بأدنى فمه. وفي الحديث: "لا تُحرِّم الإملاجةُ والإملاجَتان" وهي أن تُمِصَّه لبَنَها مرَّةً أو مرّتين.
(ملح)  الميم واللام والحاء أصلٌ صحيح له فروع تتقاربُ في المعنى وإن كان في ظاهرها([7]) بعضُ التَّفاوت.
فالأصل البَياض، منه المِلح المعروف، وسمِّي لبياضه. قال:
أحْفِزُها عنِّي بذي رونقٍ *** أبْيضَ مِثلِ المِلح قَطَّاعِ([8])ويقال ماء مِلحٌ، وقد قالوا مالح، ذكره ابنُ الأعرابيِّ واحتجَّ بقوله:
صَبَّحنَ قَوّاً والحَمَامُ واقِعُ([9])ُ *** وماءُ قَوٍّ مالحٌ وناقِعُ([10])
وملح الماءُ([11]). وسَمكٌ مملوحٌ ومَليح. وأملَحْنا: أصبنا ماءً مالحاً. وأملَحَ الماءُ أيضاً. قال نُصَيب:
وقد عاد عَذبُ الماءِ مِلحاً فزادني *** على مَرضي أن أَملَحَ المشرَبُ العذبُ
ومَلَحْتُ القدر: ألقَيْت مِلحَها بقَدَر. وأمْلَحتُها: أفسَدْتُها بالمِلح. ويقال مَلَّحت النّاقةَ تمليحاً، إذا لم تَلقَح فعولِجَتْ داخِلَتُها بشيءٍ مالح. ومَلُح الشَّيءُ مَلاحةً ومِلْحاً. والمُمَالَحة: المُواكلة. ثم يستعار المِلْح فيسمَّى الرَّضاع مِلْحاً. وقالت هَوَازِنُ لرسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "لو كُنَّا مَلَحْنا للحارث بن أبي شَمِر أو للنُّعمان بن المُنذِر لَحفِظ ذلك فينا"، أرادو أنَّ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم كان مُسترضَعاً فيهم.
ويستعيرون ذلك للشَّحم يسمُّونه المِلْح. يقال املَحْتُ القِدرَ: جعلتُ فيها شيئاً من شَحم. وعليه فُسِّر قوله:
لا تلُمْها إنَّها من نِسْوةٍ *** مِلْحُها موضوعةٌ فوقَ الرُّكَبْ([12])هَمُّها السِّمَن والشّحم. والمُلْحة في الألوان: بياضٌ، وربَّما خالَطَه سوادٌ. ويقال كَبشٌ أملَحُ. ويقال لبعضِ شُهور الشِّتاء مِلْحان، لبياض ثلجه. والمَلْحاء: كَتيبةٌ كانت لآل المنذر.
والمَلاّح: صاحبُ السفينة، قياسُه عندنا هذا، لأنَّ ماءَ البَحرِ ملحٌ وقال ناسٌ: اشتقاقُهُ من المَلْحِ: سُرعة خَفَقان الطَّيرِ بجَناحَيه. قال:
* مَلْحَ الصُّقورِ تحت دجنٍ مُغْيِنِ([13]) *
ومما شذَّ عن الباب المُلاَّح من نَبات الحمْض، إلاَّ أن يكون في طَعمِهِ مُلوحة. والمَلْحاء: ما انحدر([14]) عن الكاهل والصُّلب. والمَلَح: ورمٌ في عُرقوب الفَرَس.
(ملخ)  الميم واللام والخاء أصلٌ صحيح يدلُّ على إخراج شيء من وعائه أو من غيره. وامتَلَخَت العُقَاب عينه: أخرجَتْها. وامتلَخْتُ اللِّجَامَ من رأس الدابَّة. والمليخ: اللَّحمُ لا طَعمَ له. و [المَلاَّخ: الملاّق([15])] لأنَّه يستخرج الإنسان أو ما عنده بملَقِه. قال رؤبة:
* ملاّخُ المَلَقْ([16]) *
و [منه] قول الحسن: "يَمْلَخُ في الباطل".
(ملد)  الميم واللام والدال كلمةٌ تدلُّ على نَعْمةٍ ولِين وملاسةٍ. وشاب أمْلَدُ: ناعِمٌ. والملَد المصدر. وامرأةٌ مَلْداءُ: معتدلة الخَلْق حَسنة. وغصنٌ أُمْلُودٌ: ناعم. وملَّدتُ الأديم: مرَّنتُه. والإمليد من الصَّحارى كإمليس: الصَّحصَح([17]). [و] منه المَلَدان.
(ملذ)  الميم واللام والذال ذكروا فيه كلمتين أيضاً. المَلْذ: أن يكون يمُدُّ الفرس ضَبْعَيْه في عَدْوه حتَّى لا يجد مزيداً. ومَلَذَه بالرُّمح: طعَنَه به. قال أبو بكر([18]): المَلْذ: السُّرعة في المجيء والذهاب. وذئبٌ مَلاَّذٌ.
(ملس)  الميم واللام والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على تجرُّدٍ في شيء، وألاّ يَعْلَقَ به شيء، فهو أملَسُ. ويقال للرّجُل الذي لا يَلْصَق به ذمٌّ: هو* أملَسُ الجِلد قال:
* فَمُوتَنْ بها حُرَّاً وجلدُك أمْلَسُ([19]) *
وأرضٌ أمالِيسُ: لا نباتَ بها. ويقال في البيع: "المَلَسَى لا عُهْدَةَ له"، أي لا متعلَّق لـه. وقد سبق ذكره ومن الباب المَلْس: سَلُّ الخُصيةِ بعروقها. وكبش مملوسٌ. ومنه المَلْس: السَّوق الشَّديد، أي إنَّه يمضي حتى لا يمكن أن يُتعلَّقَ به. وقولهم: أتيتُه مَلَسَ الظَّلام من باب الثاء، وقد فسَّرْناه ورُمَّانٌ إملِيسيٌّ.
(ملص)  الميم واللام والصاد قريبٌ من ملس، وهو يدلُّ على إفلات الشَّيء بسرعة. وامَّلَص الشيءُ من يدي: أفلَتَ، امِّلاصاً. ومَلِصَ الرِّشاءُ من اليد يَمْلَص. قال:
* فرَّ وأعطانِي رِشَاءً مَلِصا([20]) *
ومنه أمْلَصَت المرأةُ: رمَت بولدها إملاصاً؛ والولد مَلِيص. ومنه سيرٌ إمليص: سريع.
(ملط)  الميم واللام والطاء أُصيلٌ يدلُّ على تسويةِ شيءٍ وتسطيحه. وملَّطت الحائطَ بالمِلاط أُملِّطه تمليطاً: طيَّنته وسويْتُه والمِلاطان: الجَنْبان، كأنَّهما مُلِطا مَلْطاً. وابنا مِلاَطٍ: العضدان. والأمْلَط: الذي لا شَعَْر عليه. ويقاس على هذا فيُقال للرّجُل القليل الخيرِ المتمرِّد: مِلْطٌ. قال أبو بكر([21]): وكلُّ شيءٍ ملّطته فهو مِلاطٌ.
(ملع)  الميم واللام والعين أصلٌ يدلُّ على سرعةٍ وخِفّةٍ. ومَلَعت النّاقةُ في سَيرها وناقةٌ مَيْلَع فَيْعَلٌ منه. والمَلْع: السُّرْعة في المرور والاختطاف. ومن الباب المَلِيع: الأرضُ لا نباتَ بها.
(ملغ)  الميم واللام والغين كلمةٌ. يقولون: المِلْغ: الأحمق. و التملُّغ: التحمُّق.
(ملق)  الميم واللام والقاف أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على [تجرُّد] في الشيء ولين. قال ابن السكِّيت: المَلَق من التملُّق، وأصله التَّليين. والمَلَقَة: الصَّفاة المَلْسَاء. ويقال الإملاق: إتلافُ المال حَتَّى يُحوِج. والقياس واحد، كأنَّه تجرَّدَ عن المال. وانْمَلَقَ ساعدُ الرجل: انسحَجَ من حَمْل الأحمال. قال:
وحَوقَلٌ ساعدُه قد انْمَلَقْ *** يقول قَطْباً ونِعمَّا إن سَلَق([22])والمَلَقَة: الأرض لا يكاد يَبيِن فيها أثر، والجمع المَلق والمَلَقَات. ومَلَقْتُ الثوب: غَسَلتُه، لأنَّك تجرِّده عن الوسَخ.
(ملك)  الميم واللام والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على قوّةٍ في الشيء وصحة. يقال: أملَكَ عجِينَه: قوَّى عَجنَه([23]) وشَدَّه. وملّكتُ الشَّيءَ: قوّيتُه قال:
فملّكَ باللِّيط الذي فوق قِشرها *** كَغِرقئِ بيض كنَّه القيضُ من عَلِ([24])والأصل هذا. ثم قيلَ مَلَكَ الإنسانُ الشَّيء يملِكُه مَلْكاً. والاسم الملْك؛ لأنَّ يدَه فيه قويّةٌ صحيحة. فالمِلْك: ما مُلِك من مالٍ. والمملوك: العبْد. وفلانٌ حَسن المَلَكة، أي حسن الصَّنيع إلى ممالكيه. وعبدُ مَمْلكةٍ: سُبِيَ ولم يُملَك أبواه. وما لفلانٍ مولى مَلاَكةٍ دونَ الله تعالى، أي لم يملكْه إلاّ هو. وَكنّا [في]([25]) إملاكِ فلانٍ، أي أملكناه امرأتَه. وأملكناه مثل ملّكناه. والمَلَك: الماء يكون مع المسافر، لأنَّه إذا كان معه مَلَك أمرَه.
(ملو)  الميم واللام والحرف المعتلّ أصل صحيح يدلُّ على امتدادٍ في شيءٍ زمانٍ أو غيره. وأملَيت القيدَ للبعير إملاءً، إذا وسَّعته. وتملّيت عُمْرِي، إذا استمتَعت به. والمَلَوانِ: اللّيل والنهار. والملاوة([26]): ملاوة العيش، أي قد أُمليَ له. ومن الباب إملاء الكتاب.
والله أعلم بالصَّواب.
--------------ـــ
([1]) هذا الموضع موضع مادة (مله)، ولكن هكذا ورد في الأصل فآثرت إبقاء الترتيب حرصاً على أرقام الأصل.
([2]) في الأصل: "الدم".
([3]) في الأصل: "قام".
([4]) هو الجهني: اللسان (ملأ) وإصلاح المنطق 423 وهو عبد الشارق بن عبد العزى، كما في الحماسة.
([5]) في اللسان وإصلاح المنطق: "إذ روأنا".
([6]) في الأصل: "مثل"، تحريف. وقد سبق التنبيه على أن حق هذه المادة أن تتصدر الباب.
([7]) في الأصل: "في ظهرها".
([8]) البيت لأبي قيس بن الأسلت الأنصاري في المفضليات (2: 84).
([9]) الرجز لأبي زياد الكلابي في اللسان (ملح). وضبطت "الحمام" في اللسان بكسر الحاء، والصواب فتحها كما في المجمل، أي والحمام في مجثمه في أواخر الليل قبل أن يطير.
([10]) في الأصل: "نافع" ، صوابه في المجمل واللسان.
([11]) يقال ملح يملح ملوحة وملاحة، مثل سهل يسهل سهولة، وملح يملح ملوحاً، بفتح لامي الفعلين وضم ميم المصدر.
([12]) البيت لمسكين الدارمي في اللسان (ملح 439) والمخصص (17: 8). وورد بدون نسبة فيه (4: 141/ 13: 125). قال ابن سيده: "أنث، فإما أن يكون جمع ملحة، وإما أن يكون التأنيث في الملح لغة". وقد اختلف اللغويون في تفسير هذا البيت، فقال بعضهم: إنه يقال للرجل الحديد الطبع: ملحه على ركبتيه. وقال: الأصمعي: هذه زنجية، والملح شحمها هنا، وسمن الزنج في أفخاذها. وقال ابن الأعرابي: هذه قليلة الوفاء، والملح هاهنا يعني الملح -أي الملح المعروف- يقال فلان ملحه على ركبتيه، إذا كان قليل الوفاء.
([13]) الرجز في اللسان (ملح) والمخصص (8: 138).
([14]) في الأصل: "ماء انحدر"، صوابه في المجمل واللسان.
([15]) التكملة من المجمل.
([16]) ديوان رؤبة 106 واللسان (ملخ، ملق). وفي الديوان:
إذا تتلاهن صلصال الصعق *** معتزم التجليح ملاخ الملق
([17]) الصحصح: المستوية الجرداء. وفي الأصل: "الصحيح" ولبس به.
([18]) الجمهرة (2: 318).
([19]) البيت للمتلمس في ديوانه 5 نسخة الشنقيطي، والحماسة (1: 268). وصدره:
* فلا تقبلن ضيما مخافة ميتة *
([20]) أنشده في اللسان (ملص).
([21]) الجمهرة (3: 116).
([22]) أنشده في اللسان (ملق).
([23]) في الأصل: "عجينة".
([24]) لأوس بن حجر في ديوانه 19 واللسان (ملك، ليط).
([25]) التكملة من المجمل.
([26]) هذه مثلثة الميم.
ـ

##### Türkçe

(مîm ve lâm ve bunların üçüncüsü olan şeyler bâbı)

(**ملي**([1]))  **الميم** ve **اللام** ve illetli harf. Tek bir kelimedir; o da **الزَّمن**([2]) uzun (olan). Ve **ملِيَّاً** ikamet etti; yani uzun bir dehr. Ve **تَملَّيْتُ الشّيءَ**: eğer seninle uzun bir zaman ikamet ettiyse. Ve **المَلَوانِ**: gecenin ve gündüzün iki ucu. Ve **المُِلاوة**: vakit.

Ve eğer hemzelenirse, şeyde eşitliğe ve kemâle delâlet eder. **مَلأْتُ الشّيءَ** onu **أملَؤُه** **مَلْئاً** (doldurdum). Ve **المِلء**: doldurulan miktarın adı; ve ona bu ad verildi, çünkü o, miktarında kabına eşittir. Ve denir: “Bana onun **مِلأَه**’ini ve **مِلأيْهِ**’ni ve üç **أمْلائِه**’ni ver.” Ve ondan: **أمْلأَ النَّزْعَ في القَوس**: eğer mübalağa ettiyse. Ve ondan* **المَلأ**: insanlardan eşraf; çünkü onlar keremle doldurulmuşlardır. Şairin([4]) sözüne gelince:
تنادَوْا يالَ بُهْثَةَ إذ لَقُونا *** فقُلْنا أحسني مَلأً جُهَينا([5])
Bir kavim dedi: Bununla **الخُلُق**’u kastetti. Ve hadiste geldi: “**أحْسِنُوا أملاءكم**”; ve ondaki mâna şudur: güzel **الخُلُق**, **المَلأ**’ın seciyelerindendir; onlar şerefli kerîmlerdir.

(**مله**([6]))  **الميم** ve **اللام** ve **الهاء**. Derler: O, aklı **مُمْتَلَه**’dir: gitmiş olanıdır.

(**ملث**)  **الميم** ve **اللام** ve **الثاء** bir kelimedir. Denir: Ona **مَلَثَ الظَّلامِ** geldim; nasıl ki **مَلَسَ الظلامِ** denirse; o, onun karışmasıdır.

(**ملج**)  **الميم** ve **اللام** ve **الجيم** bir kelimedir. Denir: **مَلَجَ الصبيُّ**: memeyi, ağzının en ucu ile emmek için aldı. Ve hadiste: “**لا تُحرِّم الإملاجةُ والإملاجَتان**”; o, onun sütünü bir defa yahut iki defa emmesidir.

(**ملح**)  **الميم** ve **اللام** ve **الحاء**; mânada birbirine yaklaşan dalları olan sahih bir asıldır; her ne kadar zahirinde([7]) bir miktar farklılık olsa da.
Asıl beyazlıktır; ondan bilinen **المِلح**; ve beyazlığından dolayı adlandırıldı. Dedi:
أحْفِزُها عنِّي بذي رونقٍ *** أبْيضَ مِثلِ المِلح قَطَّاعِ([8])
Ve denir: **ماء مِلحٌ**; ve “**مالح**” dediler; onu İbnü’l-A‘râbî zikretti ve şu sözüyle delil getirdi:
صَبَّحنَ قَوّاً والحَمَامُ واقِعُ([9])ُ *** وماءُ قَوٍّ مالحٌ وناقِعُ([10])
Ve su **ملح** oldu([11]). Ve **سَمكٌ مملوحٌ** ve **مَليح**. Ve **أملَحْنا**: tuzlu suya rastladık. Ve su da **أملَحَ** olur. Nusayb dedi:
وقد عاد عَذبُ الماءِ مِلحاً فزادني *** على مَرضي أن أَملَحَ المشرَبُ العذبُ
Ve **مَلَحْتُ القدر**: tuzunu ölçüyle attım. Ve **أمْلَحتُها**: onu tuzla bozdum. Ve denir: **مَلَّحت النّاقةَ تمليحاً**: eğer gebe kalmadıysa, içi tuzlu bir şeyle tedavi edildi. Ve şey **مَلُح** olur: **مَلاحةً** ve **مِلْحاً**. Ve **المُمَالَحة**: birlikte yeme. Sonra **المِلْح** ödünç alınır da emzirme **مِلْحاً** diye adlandırılır. Hevâzin, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, Resûlullah’a dedi: “Eğer biz Hâris b. Ebî Şemir’e yahut Nu‘mân b. Münzir’e **مَلَحْنا** olsaydık, bunu bizde korurdu”; Resûlullah’ın, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, onların içinde süt emmiş olduğunu kastettiler.
Ve bunu yağ için de ödünç alırlar; ona **المِلْح** derler. Denir: **املَحْتُ القِدرَ**: içine yağdan bir şey koydum. Ve bunun üzerine şu söz tefsir edildi:
لا تلُمْها إنَّها من نِسْوةٍ *** مِلْحُها موضوعةٌ فوقَ الرُّكَبْ([12])
Onların himmeti semizlik ve yağdır. Ve renklerde **المُلْحة**: bir beyazlıktır; bazen ona siyahlık karışır. Ve denir: **كَبشٌ أملَحُ**. Ve kış aylarının bazısına, karının beyazlığından dolayı **مِلْحان** denir. Ve **المَلْحاء**: Âl-i Münzir’e ait bir birlik idi.
Ve **المَلاّح**: gemi sahibi; bize göre kıyası budur; çünkü denizin suyu tuzludur. Ve bir topluluk dedi: Onun iştikakı **المَلْح**’tandır: kuşun iki kanadıyla çırpınmasının sürati. Dedi:
* مَلْحَ الصُّقورِ تحت دجنٍ مُغْيِنِ([13]) *
Ve bâbdan şâz olan şeylerden: **المُلاَّح** (ekşi bitkiden bir nebat); ancak tadında tuzluluk olması müstesna. Ve **المَلْحاء**: **الكاهل** ve **الصُّلب**’den aşağı inen şey. Ve **المَلَح**: atın **عُرقوب**’unda bir şişliktir.

(**ملخ**)  **الميم** ve **اللام** ve **الخاء**; sahih bir asıldır; bir şeyi kabından yahut başkasından çıkarmaya delâlet eder. Ve kartal gözünü **امتَلَخَت**: onu çıkardı. Ve ben, hayvanın başından yuları **امتلَخْتُ**. Ve **المليخ**: tadı olmayan ettir. Ve [**المَلاَّخ: الملاّق**([15])] çünkü o, dalkavukluğuyla insanı yahut ondaki şeyi çıkarır. Ru’be dedi:
* ملاّخُ المَلَقْ([16]) *
Ve [ondan] Hasan’ın sözü: “**يَمْلَخُ في الباطل**”.

(**ملد**)  **الميم** ve **اللام** ve **الدال**; nimet, yumuşaklık ve pürüzsüzlüğe delâlet eden bir kelimedir. Ve **شاب أمْلَدُ**: yumuşak. Ve **الملَد** mastardır. Ve **امرأةٌ مَلْداءُ**: yaratılışı mutedil, güzel. Ve **غصنٌ أُمْلُودٌ**: yumuşak. Ve **ملَّدتُ الأديم**: onu yumuşattım. Ve çöllerden **الإمليد**, **إمليس** gibidir: **الصَّحصَح**([17]). [Ve] ondan **المَلَدان**.

(**ملذ**)  **الميم** ve **اللام** ve **الذال**; onda da iki kelime zikrettiler. **المَلْذ**: atın koşusunda iki **ضَبْع**’ını uzatmasıdır; artık fazlasını bulamaz. Ve **مَلَذَه بالرُّمح**: onu mızrakla dürttü. Ebû Bekir([18]) dedi: **المَلْذ**: gelişte ve gidişte sürattir. Ve **ذئبٌ مَلاَّذٌ**.

(**ملس**)  **الميم** ve **اللام** ve **السين**; sahih bir asıldır; bir şeyde soyunmuşluğa ve ona bir şeyin yapışmamasına delâlet eder; o, **أملَسُ**’tur. Ve kendisine kınama yapışmayan adama denir: o* **أملَسُ الجِلد**. Dedi:
* فَمُوتَنْ بها حُرَّاً وجلدُك أمْلَسُ([19]) *
Ve **أرضٌ أمالِيسُ**: onda bitki yoktur. Ve satışta denir: “**المَلَسَى لا عُهْدَةَ له**”; yani ona tutunacak bir şey yoktur. Onun zikri daha önce geçti. Ve bâbdan: **المَلْس**: husyenin damarlarıyla birlikte çekilip çıkarılması. Ve **كبش مملوسٌ**. Ve ondan **المَلْس**: şiddetli sevk; yani o, öyle gider ki ona tutunmak mümkün olmaz. Ve onların “Ona **مَلَسَ الظَّلام** geldim” sözleri, **الثاء** bâbındandır; onu açıklamıştık. Ve **رُمَّانٌ إملِيسيٌّ**.

(**ملص**)  **الميم** ve **اللام** ve **الصاد**; **ملس**’e yakındır; ve şeyin süratle sıyrılıp kaçmasına delâlet eder. Ve şey elimden **امَّلَص** oldu: sıyrıldı; **امِّلاصاً**. Ve ip, elden **مَلِصَ** olur: **يَمْلَص**. Dedi:
* فرَّ وأعطانِي رِشَاءً مَلِصا([20]) *
Ve ondan: kadın **أمْلَصَت**: çocuğunu düşürdü; **إملاصاً**; ve çocuk **مَلِيص**. Ve ondan: **سيرٌ إمليص**: hızlı.

(**ملط**)  **الميم** ve **اللام** ve **الطاء**; bir şeyin düzeltilmesine ve düzleştirilmesine delâlet eden bir asıldır. Ve duvarı **المِلاط** ile **ملَّطت**: onu **أُملِّطه تمليطاً**; çamurladım ve düzelttim. Ve **المِلاطان**: iki yan; sanki ikisi **مَلْطاً** düzlenmiştir. Ve **ابنا مِلاَطٍ**: iki pazu. Ve **الأمْلَط**: üzerinde kıl olmayan. Ve buna kıyas edilir de, hayrı az, başkaldıran adama **مِلْطٌ** denir. Ebû Bekir([21]) dedi: Her neyi **ملّطت** isen o, **مِلاطٌ**’tur.

(**ملع**)  **الميم** ve **اللام** ve **العين**; sürat ve hafifliğe delâlet eden bir asıldır. Ve deve yürüyüşünde **مَلَعت**; ve **ناقةٌ مَيْلَع**: ondan **فَيْعَلٌ** veznindedir. Ve **المَلْع**: geçip gitmede ve kapıp almada sürattir. Ve bâbdan: **المَلِيع**: bitkisi olmayan toprak.

(**ملغ**)  **الميم** ve **اللام** ve **الغين** bir kelimedir. Derler: **المِلْغ**: ahmak. Ve **التملُّغ**: ahmaklaşma.

(**ملق**)  **الميم** ve **اللام** ve **القاف**; sahih bir asıldır; şeyde [soyulmuşluk] ve yumuşaklığa delâlet eder. İbnü’s-Sikkît dedi: **المَلَق** **التملُّق**’tandır; aslı yumuşatmadır. Ve **المَلَقَة**: pürüzsüz kaya. Ve **الإملاق** denir: malı yok etmek; muhtaç edinceye kadar. Ve kıyas birdir; sanki maldan soyunmuştur. Ve adamın pazusu **انْمَلَقَ**: yük taşımaktan sıyrılıp aşındı. Dedi:
وحَوقَلٌ ساعدُه قد انْمَلَقْ *** يقول قَطْباً ونِعمَّا إن سَلَق([22])
Ve **المَلَقَة**: üzerinde iz neredeyse belirmeyen toprak; çoğulu **المَلق** ve **المَلَقَات**. Ve **مَلَقْتُ الثوب**: onu yıkadım; çünkü onu kirden soyarsın.

(**ملك**)  **الميم** ve **اللام** ve **الكاف**; şeyde kuvvete ve sıhhate delâlet eden sahih bir asıldır. Denir: hamurunu **أملَكَ**: yoğurmasını kuvvetlendirdi([23]) ve sıktı. Ve şeyi **ملّكتُ**: onu kuvvetlendirdim. Dedi:
فملّكَ باللِّيط الذي فوق قِشرها *** كَغِرقئِ بيض كنَّه القيضُ من عَلِ([24])
Asıl budur. Sonra denildi: insan, şeyi **مَلَكَ**: onu **يملِكُه مَلْكاً**. Ve isim **الملْك**’tür; çünkü onun eli onda kuvvetli ve sahihdir. Öyleyse **المِلْك**: maldan mülk edinilmiş olan şey. Ve **المملوك**: köle. Ve falan, **حَسن المَلَكة**’dir; yani mülk edindiklerine iyi davranışlıdır. Ve **عبدُ مَمْلكةٍ**: esir edildi; anne-babası onu mülk edinmedi. Ve falanın, Allah Teâlâ’dan başka **مولى مَلاَكةٍ**’si yoktur; yani onu ancak O mülk edinmiştir. Ve biz, falanın [**في**]([25]) **إملاكِ**’ında idik; yani ona karısını nikâhladık. Ve **أملكناه** tıpkı **ملّكناه** gibidir. Ve **المَلَك**: yolcuyla birlikte bulunan sudur; çünkü eğer onunla birlikte olursa, **مَلَك** onun işini idare eder.

(**ملو**)  **الميم** ve **اللام** ve illetli harf; sahih bir asıldır; zamanda yahut başka bir şeyde uzamaya delâlet eder. Ve deve için bağı **أملَيت**: **إملاءً**; eğer onu genişlettiysem. Ve ömrümden **تملّيت**: eğer onunla zevk aldıysam. Ve **المَلَوانِ**: gece ve gündüz. Ve **الملاوة**([26]): **ملاوة العيش**; yani ona mühlet verilmiştir. Ve bâbdan: kitabın **إملاء**’ı.

Ve Allah, doğruyu en iyi bilendir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م ل ق
قام على الملقة وهي الصخرة الملساء‏.‏
وسرنا في الملق والملقات وهي القيعان الملس الصّلاب‏.‏
وملق الأرض بالمملقة‏:‏ ملسها بالمملسة‏.‏
وملّق الجدار بالمالق والمملق‏.‏
وخاتم قلق‏:‏ ملق‏.‏
وأزلقت المرأة وأملقت‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أملق الدهر ماله‏:‏ أذهبه وأخرجه من يده‏.‏
وأملق الرجل‏:‏ أنفق ماله حتى افتقر‏.‏
ورجل مملق‏.‏
وقال أعرابيّ‏:‏ قاتل الله النساء كيف يمتلقن العلل لأكأنها تخرج من تحت أقدامهن أي يستخرجنها‏.‏
ورجل متملّق وملق وملاق‏:‏ يظهر الودّ واللطف وفيه ملق شديد‏.‏
قال‏:‏ إياك أدعو فتقبّل ملقى واغفر خطاياي وثمّر ورقي وفرس ملق‏:‏ يقفز ويضرب الأرض بحوافره ولا جرى عنده‏.‏
قال الجعديّ‏:‏ ولا ملق ينزو ويندر روثه أحاد إذا فاس اللجام تصلصلا

##### Türkçe

م ل ق
**الملقة** üzerinde durdu; o, pürüzsüz kaya(dır).‏.‏
**الملق** ve **الملقات** içinde yürüdük; o, pürüzsüz sert tabanlar(dır).‏.‏
Yeri **بالمملقة** ile **ملق** etti: onu **بالمملسة** ile pürüzsüzleştirdi.‏.‏
Duvarı **بالمالق** ve **المملق** ile **ملّق** etti.‏.‏
**قلق** yüzük: **ملق**.‏.‏
Kadın **أزلقت** etti ve **أملقت** etti.‏.‏
Mecazdan: Devir onun malını **أملق** etti: onu giderdi ve onu elinden çıkardı.‏.‏
Adam **أملق** etti: malını harcadı, nihayet fakirleşti.‏.‏
Ve **مملق** adam.‏.‏
Bir bedevî dedi: Allah kadınları kahretsin; **العلل**’i nasıl **يمتلقن** ederler; sanki o, ayaklarının altından çıkıyor; yani onu çıkarırlar.‏.‏
Ve **متملّق** ve **ملق** ve **ملاق** adam: sevgi ve yumuşaklığı gösterir; onda şiddetli **ملق** vardır.‏.‏
Dedi: Sana sesleniyorum; öyleyse **ملقى**’mı kabul et ve günahlarımı bağışla ve yaprağımı meyvelendir. Ve **ملق** at: sıçrar ve toynağıyla yere vurur; onda koşuş yoktur.‏.‏
**الجعديّ** dedi:
Ve ne de **ملق**; sıçrar ve dışkısını saçar; tek tek; eğer gem bozulursa, şakırdar.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

المَلَقُ: الوُدّ واللطف الشديد، وأَصله التليين وقيل: المَلَقُ شدة لطف الودّ، وقيل: الترفق والمداراة، والمعنيان متقاربان، مَلِقَ مَلَقاً وتمَلَّقَ وتَملَّقَهُ وتمَلّقَ له تمَلُّقاً وتِمِلاَّقاً أَي تودد إليه وتلطف له: قال الشاعر:
ثلاثة أَحْبابٍ: فَحُبُّ عَلاقَةٍ،
وحُبُّ تِمِلاَّقٍ، وحُبٌّ هو القَتْل
وفي الحديث: ليس من خُلُق المؤمن المَلَقُ؛ هو بالتحريك الزيادة في التَّوَدُّد والدعاء والتضرع فوق ما ينبغي. وقد مَلِقَ، بالكسر، يَمْلَقُ مَلَقاً. ورجل مَلِقٌ: يعطي بلسانه ما ليس في قلبه؛ ومنه قول المتنخل: أَرْوَى بجِنّ العَهْد سَلْمَى، ولا
يُنْصِبْكَ عَهْدُ المَلِقِ الحُوَّلِ
قوله بجِنّ العَهْد أَي سقاها الله بحِدْثان العهد لأَنه يثبت ويدوم، وجِنُّ الشباب: أوله وقوله: ولا يُنْصِبْكَ عهد المَلِق أَي من كان مَلِقاً ذا حِوَلٍ فَصَرَمَك فلا يُنْصِبْكَ صَرْمهُ؛ ورجل مَلِقٌ ومَلاَّق، وقيل: المَلاَّق الذي لا يصدق وُدُّه. والمَلِقُ أَيضاً: الذي يَعِدُك ويُخْلِفك فلا يفي ويتزين بما ليس عنده. أَبو عمرو: المَلَقُ اللين من الحيوان والكلام والصُّخور. والمَلَقُ: الدعاء والتضرع؛ قال:
لاهُمّ، ربَّ البَيْتِ والمُشَرَّقِ،
إيّاكَ أَدْعُو، فتَقَبَّل مَلَقِي
يعني دعائي وتضرُّعي. ويقال: إنه لمَلاَّق مُتَمَلَّق ذو مَلَقٍ، ولا يقال منه فَعِلَ يَفْعَلُ إلاَّ على يتملق، والمَلَقُ من التَّمَلُّق، وأصله من التليين. ويقال للصَّفاة الملساء اللينة مَلَقةٌ، وجمعها مَلَقات؛ وقال الراجز:
وحَوْقل ساعِدهُ قد امَّلَقْ
أَي لانَ. خالد بن كلثوم: المَلِقُ من الخيل الذي لا يُوثق بجريه، أُخذ من مَلَق الإنسان الذي لا يصدق في مودَّته؛ قال الجعدي:
ولا مَلِقٌ يَنْزُو ويُندِر رَوْثَهُ
أُحادَ، إذا فَأْسُ اللجام تَصَلْصلا
أبو عبيد: فرس مَلِقٌ والأنثى مَلِقةٌ والمصدر المَلَقُ وهو أَلطف الحُضْر وأَسرعه، وأَنشد بيت الجعدي أَيضاً.
ومَلَّق الشيءَ: ملسه. وانْمَلَق الشيء وامَّلَق، بالإدغام، أَي صار أَملس؛ قال الراجز:
وحَوْقل ساعدُهُ قد انْمَلَقْ،
يقول: قَطْباً ونِعِمّا، إن سَلَقْ
قوله انْمَلَقَ يعني انْسَحَجَ من حَمْل الأَثقال. وانْمَلَق مني أَي أَفْلت. والمَلَق: الصُّفُوح اللينة الملتزقة من الجبل، واحدتها مَلَقة، وقيل: هي الآكام المفترشة، والمَلَقةُ: الصَّفاةُ الملساء؛ قال صخر الغي الهذلي:
ولا عُصْماً أَوابِدَ في صُخُور،
كُسِينَ على فَراسِنِها خِدامَا
أُتِيحَ لها أُقَيْدِر ذو حَشيف،
إذا سامَتْ على المَلَقات سَامَا
والإمْلاق: الافْتِقار. قال الله تعالى: ولا تقتلوا أَولادكم من إمْلاق. وفي حديث فاطمة بنت قيس: أَما معاوية فرجل أْمْلق من المال أَي فقير منه قد نَفِد ماله. يقال: أَمْلَق الرجل، فهو مُمْلِق، وأَصل الإملاق الإنْفاق. يقال: أَمْلَق ما معه إمْلاقاً، ومَلَقه مَلْقاً إذا أَخرجه من يده ولم يحبسه، والفقر تابع لذلك، فاستعملوا لفظ السبب في موضع المسبب حتى صار به أَشهر. وفي حديث عائشة: ويَرِيشُ مُمْلِقَها أَي يغني فقيرها. والإمْلاق: كثرة إنفاق المال وتبذيره حتى يورث حاجة، وقد أَمْلَقَ وأَمْلَقَه الله، وقيل: المُمْلِق الذي لا شيء له. وفي الحديث: أَن امرأَة سأَلت ابن عباس: أَأُنفق من مالي ما شئت؟ قال: نعم أَمْلقي من مالك ما شئت. قال الله تعالى: خَشْيَةَ إملاق، معناه خشية الفقر والحاجة. ابن شميل: إنه لمُمْلِق أي مفسد. والإملاق: الإفساد؛ قال شمر: أملق لازم ومتعد. يقال: أَمْلَقَ الرجلُ، فهو مُمْلِقٌ إذا افتقر فهذا لازم، وأَمْلَقَ الدهرُ ما بيده؛ ومنه قول أَوس:
لما رأَيتُ العُدْمَ قَيَّدَ نائِلي،
وأَمْلَقَ ما عندي خُطُوب تَنَبَّلُ
وأَمْلَقَتْهُ الخُطُوب أَي أَفقرته. ويقال: أَمْلَقَ مالي خُطُوبُ الدهر أَي أَذهبه.
ومَلَقَ الأَديمَ يَمْلُقه مَلْقاً إذاً دلكه حتى يلين. ويقال: مَلَقْتُ جلده إذا دلكته حتى يَمْلاسّ؛ قال:
رأَت غلاماً جِلْدهُ لم يُمْلَقِ
بماءٍ حَمَّامٍ، ولم يُخَلَّقِ
يعني ولم يُمَلَّس من الخَلْق وهو الملاسة. ومَلَقَ الثوبَ والإناء يَمْلُقه مَلْقاً: غسله. والمَلْقُ: الرضع. ومَلَقَ الجَدْي أُمه يَمْلُقُها مَلْقاً: رضعها، وكذلك الفَصِيل والصبيّ، وقرئ على المنذري: مَلَقَ الجدي أُمه يَمْلِقُها، قال: وأَحسب مَلَقَ الجدي أُمه يَمْلُقها إذا رضعها لغة. ومَلَقَ الرجل جاريته ومَلَجَها إذا نكحها، كما يَمْلُق الجدي أُمه إذا رضعها. وفي حديث عَبِيدَةَ السَّلْمانِيّ: أَن ابن سيرين قال له ما يوجب الجنابة؟ قال: الرَّفّ والاسْتِمْلاقُ؛ الرَّفّ المص، والاسْتِملاق الرضع، وهو اسْتِفْعال منه، وكنى به عن الجماع لأن المرأة ترتضع ماء الرجل، من مَلَق الجدي أُمه إذا رضعها، وأَراد أَن الذي يوجب الغسل امتصاص المرأة ماء الرجل إذا خالطها كما يرضع الرضيع إذا لقم حَلَمة الثَّدْي. ومَلَقَ عينه يَمْلُقُها مَلْقاً: ضربها. ومَلَقهُ بالسوط والعصا يَمْلُقه مَلْقاً: ضربه. ويقال: مَلَقهُ مَلَقاتٍ إذا ضربه. والمَلْقُ: ضرب الحمار بحوافره الأرض؛ قال رؤبة يصف حماراً:
مُعْتَزِم التَّجْليح مَلاَّخ المَلَقْ،
يَرْمي الجَلامِيدَ بجُلْمُودٍ مِدَقْ
أَراد المَلْقَ فثقَّله؛ يقول: ليس حافر هذا الحمار بثقيل الوَقْع على الأرض. والمَلَقُ: ما استوى من الأرض، وأَنشد بيت رؤبة: مَلاَّخ المَلَقْ، وقال: الواحدة مَلَقَة. والمَلْقُ: مثل المَلْخِ وهو السير الشديد. والمَيْلَقُ: السريع؛ قال الزفيان:
ناجٍ مُلحّ في الخَبَارِ مَيْلَقُ،
كأَنه سُوذانِقٌ أَو نِقْنِقُ
والمَلْقُ: المحو مثل اللَّمْقِ. ومَلْقُ الأَدِيم: غسله. والمَلْقُ: الحُضْر الشديد. والمَلْقُ: المَرّ الخفيف. يقال: مَرّ يَمْلُقُ الأَرض مَلْقاً. ورجل مَلِقٌ: ضعيف. والمالَقُ: الخشبة العريضة التي تشدّ بالحبال إلى الثَّوْرين فيقوم عليها الرجل ويجرها الثوران فيُعَفِّي آثار اللُّؤَمَةِ والسِّنّ؛ وقد مَلَّقُوا أَرضهم يُمَلِّقُونها تَمْلِيقاً إذا فعلوا ذلك بها؛ قال الأزهري: مَلَّقوا ومَلَّسوا واحد وهي تملِّسُ الأرض، فكأنه جعل المالَقَ عربيّاً؛ وقيل: المالَقُ الذي يقبض عليه الحارث. وقال أَبو حنيفة: المِمْلَقة خشبة عريضة يجرها الثيران. الليث: المالَقُ الذي يملّس الحارث به الأرض المُثارة. أَبو سعيد: يقال لمالَج الطَّيّان مالَقُ ومِمْلَقٌ. ويقال: ولدت الناقة فخرج الجنين مَلِيقاً من بطنها أَي لا شعر عليه. والمَلقُ: المِلوسة. وقال الأَصمعي: الجنين مَلِيطٌ، بالطاء، بهذا المعنى.

##### Türkçe

**المَلَقُ**: sevgi ve pek şiddetli yumuşaklık; aslı yumuşatmadır. Ve denildi: **المَلَقُ** sevginin yumuşaklığının şiddetidir. Ve denildi: yumuşak davranma ve idare etme; iki mânâ birbirine yakındır. **مَلِقَ** **مَلَقاً** ve **تمَلَّقَ** ve **تَملَّقَهُ** ve **تمَلّقَ له** **تمَلُّقاً** ve **تِمِلاَّقاً** yani ona sevgi gösterdi ve ona yumuşak davrandı. Şair dedi ki:
Üç sevgili: bir bağ sevgisi,
ve bir **تِمِلاَّقٍ** sevgisi, ve bir sevgi ki o öldürmedir.

Hadiste: Müminin ahlâkından **المَلَقُ** değildir; o, harekeli olarak, gerektiğinden fazla sevgi gösterme, dua ve yalvarmada artıştır. Ve **مَلِقَ** (kesre ile) **يَمْلَقُ** **مَلَقاً**. Ve bir adam **مَلِقٌ**: diliyle kalbinde olmayanı verir; ondan, el-Mütenahhil’in sözü:
Arvâ, ahdin tazeliğiyle Selmâ’yı sula; ve
**المَلِقِ الحُوَّلِ**’ün ahdi seni yormasın.

Onun **بجِنّ العَهْد** sözü: yani Allah onu ahdin yeniliğiyle suladı; çünkü o sabit olur ve devam eder. Ve **جِنُّ الشباب**: onun evveli. Ve onun sözü: “ve **عهد المَلِق** seni yormasın” yani **مَلِقاً** olan, **حِوَلٍ** sahibi olup seni kopardıysa, onun koparması seni yormasın. Ve bir adam **مَلِقٌ** ve **مَلاَّق**; ve denildi: **المَلاَّق** sevgi(si) doğru olmayan kimsedir. Ve **المَلِقُ** ayrıca: sana vaad eder, sana muhalefet eder; vefa etmez ve yanında olmayanla süslenir. Ebû Amr: **المَلَقُ** hayvandan, sözden ve kayalardan olan yumuşaklıktır. Ve **المَلَقُ**: dua ve yalvarmadır; dedi ki:
Allah’ım, evin ve doğunun Rabbi,
Sana dua ediyorum; öyleyse **مَلَقِي**’mi kabul et.

Yani duamı ve yalvarmamı. Ve denilir: o, **مَلاَّق مُتَمَلَّق** **ذو مَلَقٍ**’tır; ve ondan **فَعِلَ يَفْعَلُ** denilmez, ancak **يتملق** üzere. Ve **المَلَقُ** **التَّمَلُّق**’tandır; aslı yumuşatmadandır. Ve düz, kaygan yumuşak kayaya **مَلَقةٌ** denilir; çoğulu **مَلَقات**. Ve recez söyleyen dedi ki:
Ve onun pazusu kıvrıldı; gerçekten **امَّلَقْ**
yani yumuşadı.

Hâlid b. Kulsûm: **المَلِقُ** atlardan, koşusuna güvenilmeyen olandır; insanın sevgisinde doğru olmayan **مَلَق**’ından alınmıştır. el-Ca‘dî dedi ki:
Ne de bir **مَلِقٌ** ki sıçrar ve dışkısını saçar
tek tek, eğer gemin baltası şakırdarsa.

Ebû Ubeyd: bir at **مَلِقٌ**, dişisi **مَلِقةٌ**; mastar **المَلَقُ**’tur; o, en yumuşak **الحُضْر** ve en süratlisidir. Ve el-Ca‘dî’nin beytini de inşad etti.

Ve **مَلَّق** şeyi: onu düzledi. Ve şey **انْمَلَق** ve **امَّلَق** (idğam ile): yani kaygan oldu. Recez söyleyen dedi ki:
Ve onun pazusu gerçekten **انْمَلَقْ**;
der ki: kutupça ve ne güzel, eğer soyarsan.

Onun **انْمَلَقَ** sözü: yani ağır yükleri taşımaktan aşındı. Ve benden **انْمَلَق** yani kurtuldu. Ve **المَلَق**: dağdan olan, yumuşak yapışık yüzeylerdir; bir tanesi **مَلَقة**’dır. Ve denildi: onlar yayılmış tümseklerdir. Ve **المَلَقةُ**: kaygan düz kayadır. Sahr el-Gayy el-Hüzelî dedi ki:
Ne de kayalarda,
toynakları üzerine hizmetçiler giydirilmiş, kaçaklar için sığınaklar;
Onlara, kuru etli bir **أُقَيْدِر** musallat kılındı,
**المَلَقات** üzerinde otladıklarında otladı.

Ve **الإمْلاق**: fakirliktir. Allah Teâlâ dedi ki: “Ve çocuklarınızı **إمْلاق**’tan öldürmeyin.” Ve Fâtıma bint Kays hadîsinde: “Ama Muâviye, maldan **أْمْلق** bir adamdır” yani ondan fakirdir; malı tükenmiştir. Denilir: adam **أَمْلَق** etti; o, **مُمْلِق**’tir. Ve **الإملاق**’ın aslı **الإنْفاق**’tır. Denilir: yanındakini **أَمْلَق** etti, **إمْلاقاً**; ve onu **مَلَقه** **مَلْقاً**: onu elinden çıkardı ve onu tutmadı; fakirlik bunun tâbidir. Böylece sebebin lafzını müsebbebin yerinde kullandılar; nihayet onunla daha meşhur oldu. Ve Âişe hadîsinde: “ve onun **مُمْلِق**’ine tüy verir” yani onun fakirini zengin eder.

Ve **الإمْلاق**: malı çok harcama ve saçıp savurmadır; ta ki ihtiyaç doğursun. Ve **أَمْلَقَ** etti ve Allah onu **أَمْلَقَه** etti. Ve denildi: **المُمْلِق** hiçbir şeyi olmayan kimsedir. Ve hadiste: bir kadın İbn Abbâs’a sordu: “Malımdan dilediğimi harcayayım mı?” dedi: “Evet, malından dilediğini **أَمْلقي** et.” Allah Teâlâ dedi ki: “**خَشْيَةَ إملاق**”; mânâsı: fakirlik ve ihtiyaç korkusu. İbn Şümeyl: o, **لمُمْلِق**’tir; yani bozucudur. Ve **الإملاق**: bozmadır. Şemmer dedi ki: **أملق** lâzım ve müteaddîdir. Denilir: adam **أَمْلَقَ** etti; o, **مُمْلِقٌ**’tir, fakirleştiğinde; bu lâzımdır. Ve zaman onun elindekini **أَمْلَقَ** etti. Ondan Evs’in sözü:
Yoksulluğun bağışımı bağladığını gördüğümde,
ve elimdekini, belâlar, **أَمْلَقَ** etti.

Ve belâlar onu **أَمْلَقَتْهُ** yani onu fakirleştirdi. Ve denilir: zamanın belâları malımı **أَمْلَقَ** etti; yani onu götürdü.

Ve **مَلَقَ الأَديمَ** onu **يَمْلُقه** **مَلْقاً**: onu ovdu, ta ki yumuşasın. Ve denilir: derisini **مَلَقْتُ**; onu ovdum, ta ki **يَمْلاسّ** olsun. Dedi ki:
Bir oğlan gördü; derisi **لم يُمْلَقِ**
hamam suyuyla, ve **لم يُخَلَّقِ**.

Yani: ve **الخَلْق**’tan, o düzlüktür, düzlenmemiş. Ve **مَلَقَ** elbiseyi ve kabı, onu **يَمْلُقه** **مَلْقاً**: onu yıkadı. Ve **المَلْقُ**: emmedir. Ve oğlak annesini **مَلَقَ** eder, onu **يَمْلُقُها** **مَلْقاً**: onu emer; aynı şekilde deve yavrusu ve çocuk. el-Münzirî’ye okundu: oğlak annesini **مَلَقَ** eder, onu **يَمْلِقُها**; dedi: ve sanırım oğlak annesini emdiğinde onu **يَمْلُقها**; bu bir dildir. Ve adam cariyesini **مَلَقَ** etti ve **مَلَجَها**: onunla cinsel ilişkiye girdi; tıpkı oğlağın annesini emdiğinde onu **يَمْلُق** etmesi gibi. Ve **عَبِيدَةَ السَّلْمانِيّ** hadîsinde: İbn Sîrîn ona dedi ki: “Cünüplüğü ne gerekli kılar?” dedi: “**الرَّفّ** ve **الاسْتِمْلاقُ**”; **الرَّفّ** emmedir, **الاسْتِمْلاق** emzirmedir; o, ondan **اسْتِفْعال**’dır. Ve onunla cinsel birleşmeye kinaye yaptı; çünkü kadın erkeğin suyunu emer; oğlağın annesini emmesi **مَلَق**’ından. Ve yıkanmayı gerekli kılanın, kadın erkeğin suyunu, onunla karıştığında, emmesi olduğunu istedi; tıpkı emenin, memenin ucunu ağzına aldığında emmesi gibi.

Ve gözünü **مَلَقَ** eder, onu **يَمْلُقُها** **مَلْقاً**: ona vurdu. Ve onu kırbaçla ve sopayla **مَلَقهُ** eder, onu **يَمْلُقه** **مَلْقاً**: onu dövdü. Ve denilir: onu **مَلَقاتٍ** **مَلَقهُ**: onu dövdü. Ve **المَلْقُ**: eşeğin toynaklarıyla yere vurmasıdır. Ru’be bir eşeği vasfederek dedi ki:
Kazımayı azmeden, **مَلاَّخ المَلَقْ**,
kayaları, ezici bir kaya ile fırlatır.

**المَلْقَ**’ı kastetti; onu ağırlaştırdı. Der ki: bu eşeğin toynağı yer üzerine ağır vuruşlu değildir. Ve **المَلَقُ**: yerden düz olan şeydir. Ve Ru’be’nin beytini inşad etti: **مَلاَّخ المَلَقْ**; ve dedi: bir tanesi **مَلَقَة**’dır. Ve **المَلْقُ**: **المَلْخِ** gibidir; o, şiddetli yürüyüştür. Ve **المَيْلَقُ**: süratlidir. ez-Zufyân dedi ki:
Haber içinde kurtulan, ısrarcı, **مَيْلَقُ**,
sanki o bir **سُوذانِقٌ** yahut bir **نِقْنِقُ**.

Ve **المَلْقُ**: silme, **اللَّمْقِ** gibi. Ve **مَلْقُ الأَدِيم**: onu yıkamaktır. Ve **المَلْقُ**: şiddetli **الحُضْر**. Ve **المَلْقُ**: hafif geçiştir. Denilir: geçti; yeri **يَمْلُقُ** **مَلْقاً**. Ve bir adam **مَلِقٌ**: zayıftır. Ve **المالَقُ**: iplerle iki öküze bağlanan geniş tahtadır; adam onun üzerinde durur ve iki öküz onu çeker; böylece **اللُّؤَمَةِ** ve **السِّنّ** izlerini siler. Ve gerçekten yerlerini **مَلَّقُوا** ederler, onu **يُمَلِّقُونها** **تَمْلِيقاً**: onunla bunu yaptıklarında. el-Ezherî dedi ki: **مَلَّقوا** ve **مَلَّسوا** birdir; o, yeri düzler; sanki **المالَقَ**’ı Arapça kıldı. Ve denildi: **المالَقُ** çiftçinin tuttuğu şeydir.

Ebû Hanîfe dedi ki: **المِمْلَقة** öküzlerin çektiği geniş bir tahtadır. el-Leys: **المالَقُ** çiftçinin sürülmüş yeri onunla düzlediği şeydir. Ebû Saîd: **مالَج الطَّيّان**’a **مالَقُ** ve **مِمْلَقٌ** denilir. Ve denilir: deve doğurdu; cenin karnından **مَلِيقاً** çıktı; yani üzerinde kıl yok. Ve **المَلقُ**: kayganlıktır. Ve el-Asma‘î dedi ki: cenin **مَلِيطٌ** (طاء ile) bu mânâdadır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* م ل ق * * تَمَلَّقَهُ * و * تَمَلَّقَ * له * تَمَلُّقًا * و * تِمِلاَّقًا * بالكسر أي تودد إليه وتلطف له و * المَلَقُ * الوُدُّ واللُّطف وقد * مَلِقَ * من باب طرِب ورجل * مَلِقٌ * يُعطي بلسانه ما ليس في قلبه و * انْمَلَق * منه الشيء أفلت و * المَلَقَةُ * الصَّفاة الملساء و * الإمْلاَقُ * الافتقار ومنه قوله تعالى ﴿من إملاق﴾

##### Türkçe

* م ل ق * **تَمَلَّقَهُ** ve ona **تَمَلَّقَ**; **تَمَلُّقًا** ve kesre ile **تِمِلاَّقًا** (yani ona sevgi gösterdi ve ona yumuşak davrandı). Ve **المَلَقُ** sevgi ve yumuşaklıktır. Ve باب **طرِب**’den **مَلِقَ** olmuştur. Ve **مَلِقٌ** adam: diliyle kalbinde olmayanı verir. Ve şey ondan **انْمَلَق**: sıyrılıp çıktı. Ve **المَلَقَةُ** pürüzsüz kaygan safadır. Ve **الإمْلاَقُ** yoksulluktur. Ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿من إملاق﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ملقه يملقه ملقا: محاه كلمقه، نقله الجوهري. وملق جاريته وملجها، أي: جامعها كما يملق الجدي أمه إذا رضعها. وملق الثوب والإناء يملقه ملقا: غسله. والملق: الرضع. يقال: ملق الجدي أمه يملقها ملقا: رضعها وكذلك الفصيل والصبي، عن ابن الأعرابي. وقرئ على المنذري: ملق الجدي أمه يملقها، قال: وأحسب ملق الجدي أمه يملقها: إذا رضعها لغة. وملقه بالسوط والعصا ملقا: ضربه. ويقال: ملقه ملقات إذا ضربه. وقال الأصمعي: ملق فلان: إذا سار شديدا، وكذلك ملخ. وتملقه. وتملق له تملقا، وتملاقا بكسرتين مع تشديد اللام: تودد إليه، وتلطف له. قال الشاعر:
  ثلاثة أحباب فحـب عـلاقة                      وحب تملاق، وحب هو القتل وقد ذكر البيت في علق. والملق، محركة: الود واللطف الشديد، وأصله التليين. وقيل: هو شدة لطف الود، وقيل: الترفق والمداراة، والمعنيان متقاربان. والملق أيضا: أن تعطي باللسان ما ليس في القلب. ومنه الحديث: ليس من خلق المؤمن الملق. والفعل ملق كفرح وهو ملق. ومنه قول المتنخل:
  أروى بجن العهد سلمى ولا                      ينصبك عهد الملق الحول

  وقيل: الملق: الذي يعدك ويخلفك، فلا يفي ويتزين بما ليس عنده. والملق أيضا: ما استوى من الأرض. قال رؤبة يصف الحمار:
  معتزم التجليح ملاخ الملق
  يرمي الجلاميد بجلمود مدق الواحدة ملقة. والملق أيضا: ألطف الحضر وأسرعه عن أبي عبيدة: قال: ومنه فرس ملق، ككتف، وهي بهاء، وأنشد للنابغة الجعدي رضي الله عنه:
  ولا ملق ينزو وينـدر روثـه                      أحاد إذا فأس اللجام تصلصلا وملق الخاتم، كفرح: جرج أي: قلق. وقال الأصمعي: الملق، ككتف: الضعيف. وقال خالد بن كلثوم: الملق من الخيل: فرس لا يوثق بجريه، أخذه من ملق الإنسان الذي لا يصدق في مودته. وأنشد قول النابغة السابق. وقال الزمخشري: فرس ملق: يقفز ويضرب الأرض بحوافره ولا جري عنده، وهو مجاز. والمالق، كهاجر: ما يملس به الحارث الأرض المثارة قاله الليث. وقال النضر: هي الخشبة العريضة التي تشد بالحبال الى الثورين، فيقوم عليها الرجل، ويجرها الثوران، فيعفى آثار اللؤمة والسن. وقال أبو سعيد: ومالج الطيان يقال له: مالق كالمملق كمنبر. وقال أبو حنيفة: المملقة: خشبة عريضة يجرها الثيران. وقد ملق الأرض والجدار تمليقا أي: ملسها بالمالق. وقال الأزهري: ملقوا وملسوا واحد، فكأنه جعل المالق عربيا. ومالقة بفتح اللام، والعامة تكسرها، قال الصاغاني: وهو غلط، وأكثر الأندلسيين يضبطونه بفتحها. قال شيخنا: وسمعنا من الشيوخ أنه الوجهين: د، بالأندلس كثير الفواكه والثمار، ولاسيما الزيتون والتين، والأمثال تضرب بتينه، ومنه يحمل الى الآفاق، وقيل: إنه ليس في الدنيا مثله. وفيه يقول أبو الحجاج، يوسف بن الشيخ البلوي المالقي، حسبما أنشده غير واحد، وهو في نفح الطيب وغيره من تواريخ الأندلس:
  مالقة حـييت يا تـينـهـا                      الفلك من أجلك يا تينهـا
  نهى طبيبي عنه في علتي                      ما لطبيبي عن حياتي نهى وقد ذيل عليه الخطيب أبو عبد الوهاب المنشي بقوله:
  وحمص لا تنس لها تينها                      واذكر مع التين زياتينها والميلق، كحيدر: السريع، والياء زائدة، قال الزفيان:
  ناج ملح في الخبار ميلق
  كأنه سوذانق أو نقنق والميلق: اسم، ومنهم ابن الميلق المشهور، وقد ذكرناه وآل بيته في أ ل ق فراجعه. وانملق الشيء: املس أي: صار أملس. قال الراجز:
  وحوقل ساعده قد انملق
  يقول قطبا ونعما إن سلق أي: انسحج من حمل الأثقال كاملق على افتعل. وانملق مني وانملس، أي: أفلت. والملقة، محركة: الصفاة الملساء اللينة، والجمع ملقات. قال صخر الغي:
  أتيح لها أقيدر ذو حـشـيف                      إذا سامت على الملقات ساما

  ويروى: أغيبر، ويروى: ذو قطاع. وقيل: الملقات: صفوح لينة ملتزقة من الجبل، وقيل: هي الآكام المفترشة، وقيل: الملقة: مكان أملس يزلق منه. وملاق كغراب: نهر. وملقونية، مخففة، كحلزونية: د بالروم قرب قونية ومعناها بلغتهم: مقطع الأرحاء؛ لأن من جبلها تقطع أرحاؤها. وقال ابن عباد: فرس مملوق الذكر أي: حديث العهد بالنزاء. ومن المجاز: أملق زيد: أنفق ماله حتى افتقر. قال الصاغاني وهو جار مجرى الكناية؛ لأنه إذا أخرج ماله من يده ردفه الفقر، فاستعمل لفظ السبب في موضع المسبب. قال الله تعالى: )ولا تقتلوا أولادكم من إملاق(. وقال ابن عباد: أملقت الفرس مثل: أزلقت، والولد مليق كأمير. وفي اللسان: يقال: ولدت الناقة فخرج الجنين مليقا من بطنها، أي: لا شضعر عليه. والملق: الملوسة، وقال الأصمعي: الجنين مليط بهذا المعنى. وأملق الثوب: غسله لغة في ملق. وقال ابن عباد: امتلقه أي: الفرس قضيبه من الحياء، أي: أخرجه. ومما يستدرك عليه: رجل ملاق، ككتان: مثل ملق. والملق: الدعاء والتضرع، ومنه قول العجاج:
  لا هم رب البيت والمشرق
  إياك أدعو فتقبل ملقي يعني دعائي وتضرعي. وملق الشيء تمليقا: ملسضه. وقال ابن شميل: الإملاق: الإفساد. وإنه لمملق، أي: مفسد. وقال غيره: المملق: الذي لا شيء له. وقال شمر: أملق لازم متعد. أما اللازم فقد ذكره المصنف. وأما المتعدي فيقال: أملق الدهر ما بيده. ومنه قول أوس:
  لما رأيت العدم قيد نـائلـي                      وأملق ما عندي خطوب تنبل وأملقته الخطوب: أفقرته. وأملق مالي خطوب الدهر: أذهبته. ويقال: أملق ما معه إملاقا، وملقه ملقا: إذا أخرجه ولم يحبسه. ورجل أملق من المال، أي: فقير منه. وملق الأديم يملقه ملقا: إذا دلكه حتى يلين. ويقال: ملقت جلده: إذا دلكته حتى يملاس، قال:
  رأت غلاما جلده لم يملق
  بماء حمام ولم يخلق والاستملاق: يكنى به عن الجماع استفعال من الملق، وهو الرضع؛ لأن المرأة ترضع ماء الرجل إذا خالطها، كما يرضع الرضيع إذا لقم حلمة الثدي. وملق عينه يملقها ملقا: ضربها. والملق: ضرب الحمار بحوافره الأرض. قال رؤبة يصف حمارا:
  معتزم التجليح ملاخ الملق أراد الملق فثقله. يقول: ليس حافر هذا الحمار بثقيل الوقع على الأرض. وفيه قول آخر سبق آنفا. وملق الأديم: غسله. والملق: المر الخفيف. يقال: مر يملق الأرض ملقا. وانملق الخضاب: املاس وذهب. وأبشيه الملق: قرية بالغربية من أعمال مصر. وشبرا ملق: أخرى بها. والنساء يتملقن العلك بأفواههن، أي: يمضغن ويستخرجن. وملقاباذ: من محال أصفهان، ينسب إليه جماعة من المحدثين.

##### Türkçe

**ملقه** **يملقه** **ملقا**: Onu sildi; **كلمقه** gibi; bunu el-Cevherî nakletti. Ve **ملق** cariyesini ve **ملجها**; yani: onu cima etti; tıpkı oğlağın, onu emdiği zaman annesini **يملق** etmesi gibi. Ve **ملق** elbiseyi ve kabı, **يملقه** **ملقا**: onu yıkadı. Ve **الملق**: emme. Denir: oğlak annesini **ملق** etti, onu **يملقها** **ملقا**: onu emdi; aynı şekilde deve yavrusu ve çocuk; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve Münzirî’ye okundu: oğlak annesini **ملق** etti, onu **يملقها**; dedi ki: ve sanırım oğlak annesini **ملق** etti, onu **يملقها**: onu emdiği zaman (bu) bir dildir. Ve onu kamçı ve değnekle **ملقه** **ملقا**: onu dövdü. Ve denir: onu **ملقه** **ملقات**: onu dövdüğü zaman. El-Asma‘î dedi: falan **ملق** etti: şiddetli yürüdüğü zaman; aynı şekilde **ملخ**. Ve **تملقه**. Ve ona **تملق** etti **تملقا** ve **تملاقا** (iki kesre ile, lâmın şeddelenmesiyle): ona sevgi gösterdi ve ona yumuşak davrandı. Şair dedi:
  ثلاثة أحباب فحـب عـلاقة                      وحب تملاق، وحب هو القتل وقد ذكر البيت في علق.
Ve **الملق**, harekeli: sevgi ve şiddetli yumuşaklık; aslı yumuşatmadır. Ve denildi: o, sevginin yumuşaklığının şiddetidir. Ve denildi: yumuşak davranma ve idare etme; iki anlam birbirine yakındır. Ve **الملق** ayrıca: kalpte olmayanı dille vermendir. Ondan hadis: “Müminin ahlakından değildir **الملق**.” Fiil **ملق** ( **فرح** gibi) ve o **ملق**tur. Ondan el-Mütenahhil’in sözü:
  أروى بجن العهد سلمى ولا                      ينصبك عهد الملق الحول

Ve denildi: **الملق**: sana vaad edip sana muhalefet eden; vefa etmez ve yanında olmayanla süslenir. Ve **الملق** ayrıca: yerden düzleşmiş olan şey. Rü’be, eşeği vasfederek dedi:
  معتزم التجليح ملاخ الملق
  يرمي الجلاميد بجلمود مدق
Tekili **ملقة**. Ve **الملق** ayrıca: en yumuşak ve en hızlı olan “hadr”; Ebû Ubeyde’den: dedi ki: ve ondan “**فرس ملق**”, **كتف** gibi; ve o (dişil) **بهاء** iledir. Nâbiga el-Ca‘dî (Allah ondan razı olsun) için şu beyit okundu:
  ولا ملق ينزو وينـدر روثـه                      أحاد إذا فأس اللجام تصلصلا
Ve **ملق** yüzüğü, **فرح** gibi: **جرج**; yani: titredi. El-Asma‘î dedi: **الملق**, **كتف** gibi: zayıf. Hâlid b. Kulsûm dedi: atlardan **الملق**: koşusuna güvenilmeyen bir at; bunu, insanın **ملق**undan aldı; o da sevgisinde doğru söylemeyendir. Ve önceki Nâbiga beytini okudu. Zemahşerî dedi: “**فرس ملق**”: sıçrar ve toynağıyla yere vurur, onda koşu yoktur; bu mecazdır. Ve **المالق**, **هاجر** gibi: çiftçinin sürülmüş toprağı düzlemek için onunla toprağı pürüzsüzleştirdiği şey; bunu Leys söyledi. Nadr dedi: o, iki öküze iplerle bağlanan geniş tahtadır; adam onun üzerine çıkar; iki öküz onu çeker; böylece “**اللؤمة**” ve “**السن**” izleri silinir. Ebû Sa‘îd dedi: ve çamur sıvacısının **مالج**’ına “**مالق**” denir; **المملق** gibi; **منبر** gibi. Ebû Hanîfe dedi: **المملقة**: öküzlerin çektiği geniş tahta. Ve toprağı ve duvarı **ملق** etti **تمليقا**; yani: **المالق** ile onu pürüzsüzleştirdi. Ezherî dedi: “**ملقوا**” ve “**ملسوا**” birdir; sanki **المالق**ı Arapça kılmıştır. Ve **مالقة** (lâmın fethiyle); avam onu kesreler; Sâgânî dedi: bu yanlıştır; Endülüslülerin çoğu onu fethiyle ضبط eder. Şeyhimiz dedi: ve şeyhlerden işittik ki o iki vecihtir: **د**; Endülüs’te meyve ve semeresi çoktur; özellikle zeytin ve incir; meseller onun inciriyle darb olunur; ondan ufuklara taşınır; ve denildi: dünyada onun benzeri yoktur. Bunun hakkında Ebû’l-Haccâc, eş-Şeyh el-Belvî el-Mâlikî’nin oğlu Yûsuf şöyle der; birden fazla kimsenin okuduğu üzere; ve “Nefhu’t-tîb”de ve Endülüs tarihlerinin başkalarında (geçer):
  مالقة حـييت يا تـينـهـا                      الفلك من أجلك يا تينهـا
  نهى طبيبي عنه في علتي                      ما لطبيبي عن حياتي نهى
Ve Hatîb Ebû Abdilvehhâb el-Münşî şu sözüyle ona zeyl yaptı:
  وحمص لا تنس لها تينها                      واذكر مع التين زياتينها
Ve **الميلق**, **حيدر** gibi: hızlı; yâ ziyadedir. Ez-Zufyân dedi:
  ناج ملح في الخبار ميلق
  كأنه سوذانق أو نقنق
Ve **الميلق**: bir isimdir; onlardan meşhur İbnü’l-**الميلق** vardır; onu ve ehl-i beytini **أ ل ق**’ta zikrettik; ona müracaat et. Ve şey **انملق** etti: **املس**; yani: pürüzsüz oldu. Râciz dedi:
  وحوقل ساعده قد انملق
  يقول قطبا ونعما إن سلق
Yani: ağır yükleri taşımaktan sıyrıldı; **افتعل** vezninde **كاملق** gibi. Ve benden **انملق** etti ve **انملس**; yani: kaçıp kurtuldu. Ve **الملقة**, harekeli: pürüzsüz, yumuşak, yassı taş; cem‘i **ملقات**. Sahr el-Gayy dedi:
  أتيح لها أقيدر ذو حـشـيف                      إذا سامت على الملقات ساما

Ve rivayet olunur: **أغيبر**; ve rivayet olunur: **ذو قطاع**. Ve denildi: **الملقات**: dağdan yumuşak, yapışık yamaçlardır. Ve denildi: onlar yayılmış tümseklerdir. Ve denildi: **الملقة**: ondan kayılan pürüzsüz yerdir. Ve **ملاق** **غراب** gibi: bir nehirdir. Ve **ملقونية**, hafifletilmiş, **حلزونية** gibi: Rum’da Konya yakınında bir **د**; onların dillerinde manası: değirmen taşlarının kesildiği yer; çünkü dağından değirmen taşları kesilir. İbn Abbâd dedi: “**فرس مملوق الذكر**” yani: sıçramaya yeni alışmış. Ve mecazdan: Zeyd **أملق** etti: malını harcadı da fakirleşti. Sâgânî dedi: bu, kinaye yolunda cereyan eder; çünkü malını elinden çıkardığı zaman fakirlik onu izler; böylece sebeb lafzını müsebbeb yerinde kullandı. Allah Teâlâ dedi: “)ولا تقتلوا أولادكم من إملاق(”. İbn Abbâd dedi: at **أملقت** etti; **أزلقت** gibi. Ve çocuk **مليق**tir, **أمير** gibi. “Lisân”da: denir: deve doğurdu da cenin karnından **مليقا** olarak çıktı; yani: üzerinde kıl yok. Ve **الملق**: **الملوسة**. El-Asma‘î dedi: cenin bu manada **مليط**tır. Ve **أملق** elbiseyi: onu yıkadı; **ملق**ta bir dil. İbn Abbâd dedi: onu **امتلقه**; yani: at, hayâdan kamışını; yani: onu çıkardı. Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **رجل ملاق** **كتان** gibi: **ملق** gibi. Ve **الملق**: dua ve yalvarmadır. Ondan el-‘Accâc’ın sözü:
  لا هم رب البيت والمشرق
  إياك أدعو فتقبل ملقي
Yani: duamı ve yalvarmamı. Ve şeyi **ملق** etti **تمليقا**: onu pürüzsüzleştirdi. İbn Şümeyl dedi: **الإملاق**: bozmadır. Ve o elbette **لمملق**tur; yani: bozucudur. Başkası dedi: **المملق**: hiçbir şeyi olmayan kimsedir. Şemr dedi: **أملق** lâzım ve müteaddîdir. Lâzım olanı musannif zikretti. Müteaddî olana gelince: “zaman, elindekini **أملق** etti” denir. Ondan Evs’un sözü:
  لما رأيت العدم قيد نـائلـي                      وأملق ما عندي خطوب تنبل
Ve belalar onu **أملقته**: onu fakirleştirdi. Ve zamanın belaları malımı **أملق** etti: onu götürdü. Ve denir: yanındakini **أملق** etti **إملاقا**; ve onu **ملقه** **ملقا**: onu çıkardığı ve hapsetmediği zaman. Ve “maldan **أملق** bir adam”; yani: ondan fakir. Ve deriyi **ملق** eder, onu **يملقه** **ملقا**: onu ovup yumuşattığı zaman. Ve denir: derini **ملقت**: onu ovup pürüzsüzleştirince; dedi ki:
  رأت غلاما جلده لم يملق
  بماء حمام ولم يخلق
Ve **الاستملاق**: cima için kinayedir; **الملق**tan **استفعال**dır; o da emmedir; çünkü kadın, erkeğin suyunu, kendisiyle karıştığı zaman emer; tıpkı emzirilenin, memenin ucunu ağzına aldığı zaman emmesi gibi. Ve gözünü **ملق** eder, onu **يملقها** **ملقا**: ona vurdu. Ve **الملق**: eşeğin toynaklarıyla yere vurmasıdır. Rü’be, bir eşeği vasfederek dedi:
  معتزم التجليح ملاخ الملق
**الملق**ı kastetti de onu ağırlaştırdı. Der ki: bu eşeğin toynağı, yere ağır vuruşlu değildir. Ve onda başka bir söz vardır; az önce geçti. Ve deriyi **ملق** etti: onu yıkadı. Ve **الملق**: hafif acıdır. Denir: “acı, yeri **يملق** eder **ملقا**.” Ve kına **انملق** etti: pürüzsüzleşti ve gitti. Ve **أبشيه الملق**: Mısır amellerinden Garbiyye’de bir köydür. Ve **شبرا ملق**: orada bir başkasıdır. Ve kadınlar sakızı ağızlarıyla **يتملقن**; yani: çiğnerler ve çıkarırlar. Ve **ملقاباذ**: İsfahan’ın mahallerindendir; ona nisbet edilen bir cemaat muhaddis vardır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَلَقَهُ
1 مَلَقَهُ ذ He flayed him with a whip: like سَلَقَهُ. (TA in art. سلق.)

تَمَلَّقَهُ
5 تَمَلَّقَهُ ذ , (S, K,) and تَمَلَّقَ لَهُ, (S, Msb, K,) inf. n. تَمَلُّقٌ and تِمِلَّاقٌ, [like تِحِمَّالٌ and تِكِلَّامٌ, not تَمْلَاقٌ as in the CK,] He behaved in a loving, or an affectionate, and a blandishing, or coaxing, manner to him. (S, Msb, * K.) See a verse cited in art. رضو, conj. 5.

مَلَقِيَّةٌ
مَلَقِيَّةٌ ذ [A swiftly-running mare]. See عَبَّرَ بِهِ. مَلَّاقٌ Vehement in journeying, or in his pace; i. q. مَلَّاخٌ. (TA, voce مَلَّاخٌ.)

مِمْلَقَةٌ
مِمْلَقَةٌ ذ A harrow: see مَلَّسَ.

##### Türkçe

**مَلَقَهُ**
1 **مَلَقَهُ** ذ Onu bir kamçı ile derisini yüzdü: **سَلَقَهُ** gibi. (TA, md. **سلق**’ta.)

**تَمَلَّقَهُ**
5 **تَمَلَّقَهُ** ذ, (S, K,) ve **تَمَلَّقَ لَهُ**, (S, Msb, K,) mastarı **تَمَلُّقٌ** ve **تِمِلَّاقٌ**, [**تِحِمَّالٌ** ve **تِكِلَّامٌ** gibi; CK’de olduğu üzere **تَمْلَاقٌ** değil,] Ona sevgi dolu yahut şefkatli ve yaltaklanan yahut gönül alan bir tarzda davrandı. (S, Msb, * K.) Md. **رضو**, bab 5’te nakledilen bir beyte bak.

**مَلَقِيَّةٌ**
**مَلَقِيَّةٌ** ذ [Hızlı koşan bir kısrak]. **عَبَّرَ بِهِ**’ye bak. **مَلَّاقٌ** Yolculukta yahut yürüyüşünde şiddetli; yani **مَلَّاخٌ**. (TA, **مَلَّاخٌ** maddesinde.)

**مِمْلَقَةٌ**
**مِمْلَقَةٌ** ذ Bir tırmık: **مَلَّسَ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَلَقَ
مَلَقَ U ( n. ac. مَلْق 1 ),
a.  Effaced, blotted   out.

b.  Washed.

c.  Sucked.

d.  [ acc. &  Bi ], Struck with.

e.  Lay with.

f.  Went quickly.

مَلِقَ
مَلِقَ A ( n. ac. مَلَق 4 )
a.  [ La ], Flattered, fawned upon.

b.  Slipped off ( ring ).

مَلَّقَ
مَلَّقَ II ,
a.  Smoothed; levelled.

b.  see I (d) .

مَاْلَقَ
مَاْلَقَ III
a.  [ acc. ],  see ( مَلِقَ ) ( a ).

أَمْلَقَ
أَمْلَقَ IV ,
a.  Grew poor.

b.  Stumbled ( horse ).

c.  see I (b) .

تَمَلَّقَ
تَمَلَّقَ V
a.  [ acc. or La ],  see ( مَلِقَ ) ( a ).

اِنْمَلَقَ
اِنْمَلَقَ VII (
a.  ن or

م
م ),
a.  Was smooth.

b.  [ Min ], Slipped away, escaped from.

اِمْتَلَقَ
اِمْتَلَقَ VIII ( m ),
a.  Drew, pulled out.

b.  see VII (a) .

مَلَق
مَلَق 4 ,
a.  Adulation, flattery; blandishments; caresses.

b.  Love.

c.  Level ground.

d.  Gallop; run.

مَلَقَة
مَلَقَة 4t ,
a.  Smooth stone.

مَلِق
مَلِق 5 ,
a.  Flattering, fawning; flatterer, fawner.

b.  Swift.

c.  Infirm.

مِمْلَق
مِمْلَق 20 ,
a.  Trowel; spud.

مَلَّاْق
مَلَّاْق 28 ,
a.  see 5 (a) .

مِمْلَاْق
مِمْلَاْق 45 ,
a.  Poor.

مَلَّقَ
N. Ac. مَلَّقَ II ,  تَمَلَّقَ V ,
a.  see 4 .

مَالَق
مَالَق P. ,
a.  Roller.

b.  Trowel.

مَيْلَق
مَيْلَق
a.  see 5 (b) .

##### Türkçe

مَلَقَ
مَلَقَ U ( n. ac. **مَلْق** 1 ),
a. Silinmiş, silinip giderilmiş.

b. Yıkanmış.

c. Emmiş.

d. [ acc. & Bi ], ile vurdu.

e. Onunla yattı.

f. Çabuk gitti.

مَلِقَ
مَلِقَ A ( n. ac. **مَلَق** 4 )
a. [ La ], dalkavukluk etti, yaltaklandı.

b. (yüzük) kayıp çıktı.

مَلَّقَ
مَلَّقَ II ,
a. Düzleştirdi; tesviye etti.

b. I (d)’ye bak.

مَاْلَقَ
مَاْلَقَ III
a. [ acc. ], (**مَلِقَ**) (a)’ya bak.

أَمْلَقَ
أَمْلَقَ IV ,
a. Fakirleşti.

b. (at) sendeledi.

c. I (b)’ye bak.

تَمَلَّقَ
تَمَلَّقَ V
a. [ acc. or La ], (**مَلِقَ**) (a)’ya bak.

اِنْمَلَقَ
اِنْمَلَقَ VII (
a. **ن** veya

**م**
**م** ),
a. Düz oldu.

b. [ Min ], -den kayıp gitti, -den kurtuldu.

اِمْتَلَقَ
اِمْتَلَقَ VIII ( m ),
a. Çekti, çıkardı.

b. VII (a)’ya bak.

مَلَق
مَلَق 4 ,
a. Dalkavukluk, yaltaklanma; tatlı sözler; okşamalar.

b. Sevgi.

c. Düz yer.

d. Dörtnal; koşu.

مَلَقَة
مَلَقَة 4t ,
a. Düz taş.

مَلِق
مَلِق 5 ,
a. Dalkavukluk eden, yaltaklanan; dalkavuk, yaltakçı.

b. Çevik.

c. Zayıf.

مِمْلَق
مِمْلَق 20 ,
a. Mala; kazıyıcı.

مَلَّاْق
مَلَّاْق 28 ,
a. 5 (a)’ya bak.

مِمْلَاْق
مِمْلَاْق 45 ,
a. Fakir.

مَلَّقَ
N. Ac. **مَلَّقَ** II , **تَمَلَّقَ** V ,
a. 4’e bak.

مَالَق
مَالَق P. ,
a. Silindir.

b. Mala.

مَيْلَق
مَيْلَق
a. 5 (b)’ye bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%82/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ملق
مَلَقَ - يَمْلُقُ - أَمْلَقَ - يُمْلِقُ - إِمْلاق
مَلَقَ - يَمْلُقُ + الكائن: يكون أملساً لا شيء عليه من غبار أو تراب أو شعر أو متاع أو مال أو ما شابه
أَمْلَقَ - يُمْلِقُ: على وزن " أَفْعَلَ " من " مَلَقَ - يَمْلُقُ ": جعله " يَمْلُقُ ": جعله يصير أملساً لا شيء عليه من غبار أو تراب أو متاع أو شعر أو مال أو ما شابه
إِمْلاق - الإملاق: اسم فعل " أَمْلَقَ - يُمْلِقُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " أَمْلَقَ - يُمْلِقُ ": إصابة الكائن بشيء يؤثر عليه فيجعله أملس لا شيء عليه، وخاصة من وبر أو ريش أو شعر أو كساء: وهو كناية عن ذهاب كل ما يستره أو كل ما يملكه فوق الأرض من متاع أو ما شابه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان صفات الكائن بالتفلت والتملص والاستعصاء على الإمساك به لكونه ذا جسم وقوام مستوٍ وأملس وصقيل" ، وهي:
عَفَرَ - يَعْفِرُ (عَفرَتَ - يُعَفْرِتُ)، مَرَدَ - يَمْرُدُ، مَلَق - يَمْلُقُ ، صَلَدَ - يَصْلِد، فَرْعَنَ - يُفَرْعِنُ، جَبَنَ - يَجْبَنُ
إملاق
 	﴿قل تعالوا أتل ما حرم ربكم عليكم ألا تشركوا به شيئا وبالوالدين إحسانا ولا تقتلوا أولادكم من إملاق نحن نرزقكم وإياهم ولا تقربوا الفواحش ما ظهر منها وما بطن ولا تقتلوا النفس التي حرم الله إلا بالحق ذلكم وصاكم به لعلكم تعقلون(151)﴾ الأنعام ﴿ولا تقتلوا أولادكم خشية إملاق نحن نرزقهم وإياكم إن قتلهم كان خطئا كبيرا(31)﴾ الإسراء
مختار الصحاح
● [ملق] م ل ق: تَمَلَّقَهُ و تَمَلَّقَ له تَمَلُّقًا و تِمِلاَّقًا بالكسر أي تودد إليه وتلطف له و المَلَقُ الوُدُّ واللُّطف وقد مَلِقَ من باب طرِب ورجل مَلِقٌ يُعطي بلسانه ما ليس في قلبه و انْمَلَق منه الشيء أفلت و المَلَقَةُ الصَّفاة الملساء و الإمْلاَقُ الافتقار ومنه قوله تعالى ﴿من إملاق﴾
ملخص اللسان:
1.     المَلَقُ: الوُدّ واللطف الشديد، وأَصله التليين وقيل: المَلَقُ شدة لطف الودّ
2.      ومَلَّق الشيءَ: ملسه. وانْمَلَق الشيء وامَّلَق، بالإدغام، أَي صار أَملس
3.      والمَلَق: الصُّفُوح اللينة الملتزقة من الجبل، واحدتها مَلَقة، وقيل: هي الآكام المفترشة والمَلَقةُ: الصَّفاةُ الملساء؛
4.     والإمْلاق: الافْتِقار، فرجل أْمْلق من المال أَي فقير منه قد نَفِد ماله
5.     وأَصل الإملاق الإنْفاق. يقال: أَمْلَق ما معه إمْلاقاً، ومَلَقه مَلْقاً إذا أَخرجه من يده ولم يحبسه
6.     والإمْلاق: كثرة إنفاق المال وتبذيره حتى يورث حاجة
7.     مَلَقَ الجدي أُمه يَمْلِقُها، قال: وأَحسب ومَلَقَ الأَديمَ يَمْلُقه مَلْقاً إذاً دلكه حتى يلين، مَلَقَ الجدي أُمه يَمْلُقها إذا رضعها لغة.
8.     ومَلَقَ الرجل جاريته ومَلَجَها إذا نكحها،
9.     والمَلقُ: المِلوسة. مَلَّقوا ومَلَّسوا واحد وهي تملِّسُ الأرض، المِمْلَقة خشبة عريضة يجرها الثيران. الليث: المالَقُ    الذي يملّس الحارث به الأرض المُثارة. أَبو سعيد: يقال لمالَج الطَّيّان مالَقُ ومِمْلَقٌ.
10.                        ويقال: ولدت الناقة فخرج الجنين مَلِيقاً من بطنها  أَي لا شعر عليه.
11.                         ومَلَقَ عينه يَمْلُقُها مَلْقاً: ضربها. ومَلَقهُ بالسوط والعصا يَمْلُقه مَلْقاً: ضربه.
12.                         ورجل مَلِقٌ: ضعيف
لسان العرب:
● - ملق: المَلَقُ: الوُدّ واللطف الشديد، وأَصله التليين وقيل: المَلَقُ    شدة لطف الودّ، وقيل: الترفق والمداراة، والمعنيان متقاربان، مَلِقَ    مَلَقاً وتمَلَّقَ وتَملَّقَهُ وتمَلّقَ له تمَلُّقاً وتِمِلاَّقاً أَي تودد    إليه وتلطف له: قال الشاعر:    ثلاثة أَحْبابٍ: فَحُبُّ عَلاقَةٍ،    وحُبُّ تِمِلاَّقٍ، وحُبٌّ هو القَتْل    وفي الحديث: ليس من خُلُق المؤمن المَلَقُ؛ هو بالتحريك الزيادة في    التَّوَدُّد والدعاء والتضرع فوق ما ينبغي. وقد مَلِقَ، بالكسر، يَمْلَقُ    مَلَقاً. ورجل مَلِقٌ: يعطي بلسانه ما ليس في قلبه؛ ومنه قول المتنخل:    أَرْوَى بجِنّ العَهْد سَلْمَى، ولا    يُنْصِبْكَ عَهْدُ المَلِقِ الحُوَّلِ    قوله بجِنّ العَهْد أَي سقاها الله بحِدْثان العهد لأَنه يثبت ويدوم،    وجِنُّ الشباب: أوله وقوله: ولا يُنْصِبْكَ عهد المَلِق أَي من كان مَلِقاً    ذا حِوَلٍ فَصَرَمَك فلا يُنْصِبْكَ صَرْمهُ؛ ورجل مَلِقٌ ومَلاَّق،    وقيل: المَلاَّق الذي لا يصدق وُدُّه. والمَلِقُ أَيضاً: الذي يَعِدُك    ويُخْلِفك فلا يفي ويتزين بما ليس عنده. أَبو عمرو: المَلَقُ اللين من الحيوان    والكلام والصُّخور. والمَلَقُ: الدعاء والتضرع؛ قال:    لاهُمّ، ربَّ البَيْتِ والمُشَرَّقِ،    إيّاكَ أَدْعُو، فتَقَبَّل مَلَقِي    يعني دعائي وتضرُّعي. ويقال: إنه لمَلاَّق مُتَمَلَّق ذو مَلَقٍ، ولا    يقال منه فَعِلَ يَفْعَلُ إلاَّ على يتملق، والمَلَقُ من التَّمَلُّق،    وأصله من التليين. ويقال للصَّفاة الملساء اللينة مَلَقةٌ، وجمعها مَلَقات؛    وقال الراجز:    وحَوْقل ساعِدهُ قد امَّلَقْ    أَي لانَ. خالد بن كلثوم: المَلِقُ من الخيل الذي لا يُوثق بجريه، أُخذ    من مَلَق الإنسان الذي لا يصدق في مودَّته؛ قال الجعدي:    ولا مَلِقٌ يَنْزُو ويُندِر رَوْثَهُ    أُحادَ، إذا فَأْسُ اللجام تَصَلْصلا    أبو عبيد: فرس مَلِقٌ والأنثى مَلِقةٌ والمصدر المَلَقُ وهو أَلطف    الحُضْر وأَسرعه، وأَنشد بيت الجعدي أَيضاً.    ومَلَّق الشيءَ: ملسه. وانْمَلَق الشيء وامَّلَق، بالإدغام، أَي صار    أَملس؛ قال الراجز:    وحَوْقل ساعدُهُ قد انْمَلَقْ،    يقول: قَطْباً ونِعِمّا، إن سَلَقْ    قوله انْمَلَقَ يعني انْسَحَجَ من حَمْل الأَثقال. وانْمَلَق مني أَي    أَفْلت. والمَلَق: الصُّفُوح اللينة الملتزقة من الجبل، واحدتها مَلَقة،    وقيل: هي الآكام المفترشة، والمَلَقةُ: الصَّفاةُ الملساء؛ قال صخر الغي    الهذلي:    ولا عُصْماً أَوابِدَ في صُخُور،    كُسِينَ على فَراسِنِها خِدامَا    أُتِيحَ لها أُقَيْدِر ذو حَشيف،    إذا سامَتْ على المَلَقات سَامَا    والإمْلاق: الافْتِقار. قال الله تعالى: ولا تقتلوا أَولادكم من إمْلاق.    وفي حديث فاطمة بنت قيس: أَما معاوية فرجل أْمْلق من المال أَي فقير منه    قد نَفِد ماله. يقال: أَمْلَق الرجل، فهو مُمْلِق، وأَصل الإملاق    الإنْفاق. يقال: أَمْلَق ما معه إمْلاقاً، ومَلَقه مَلْقاً إذا أَخرجه من يده    ولم يحبسه، والفقر تابع لذلك، فاستعملوا لفظ السبب في موضع المسبب حتى صار    به أَشهر. وفي حديث عائشة: ويَرِيشُ مُمْلِقَها أَي يغني فقيرها.    والإمْلاق: كثرة إنفاق المال وتبذيره حتى يورث حاجة، وقد أَمْلَقَ وأَمْلَقَه    الله، وقيل: المُمْلِق الذي لا شيء له. وفي الحديث: أَن امرأَة سأَلت ابن    عباس: أَأُنفق من مالي ما شئت؟ قال: نعم أَمْلقي من مالك ما شئت. قال    الله تعالى: خَشْيَةَ إملاق، معناه خشية الفقر والحاجة. ابن شميل: إنه    لمُمْلِق أي مفسد. والإملاق: الإفساد؛ قال شمر: أملق لازم ومتعد. يقال:    أَمْلَقَ الرجلُ، فهو مُمْلِقٌ إذا افتقر فهذا لازم، وأَمْلَقَ الدهرُ ما    بيده؛ ومنه قول أَوس:    لما رأَيتُ العُدْمَ قَيَّدَ نائِلي،    وأَمْلَقَ ما عندي خُطُوب تَنَبَّلُ    وأَمْلَقَتْهُ الخُطُوب أَي أَفقرته. ويقال: أَمْلَقَ مالي خُطُوبُ    الدهر أَي أَذهبه.    ومَلَقَ الأَديمَ يَمْلُقه مَلْقاً إذاً دلكه حتى يلين. ويقال: مَلَقْتُ    جلده إذا دلكته حتى يَمْلاسّ؛ قال:    رأَت غلاماً جِلْدهُ لم يُمْلَقِ    بماءٍ حَمَّامٍ، ولم يُخَلَّقِ    يعني ولم يُمَلَّس من الخَلْق وهو الملاسة. ومَلَقَ الثوبَ والإناء    يَمْلُقه مَلْقاً: غسله. والمَلْقُ: الرضع. ومَلَقَ الجَدْي أُمه يَمْلُقُها    مَلْقاً: رضعها، وكذلك الفَصِيل والصبيّ، وقرئ على المنذري: مَلَقَ    الجدي أُمه يَمْلِقُها، قال: وأَحسب مَلَقَ الجدي أُمه يَمْلُقها إذا رضعها    لغة. ومَلَقَ الرجل جاريته ومَلَجَها إذا نكحها، كما يَمْلُق الجدي أُمه    إذا رضعها. وفي حديث عَبِيدَةَ السَّلْمانِيّ: أَن ابن سيرين قال له ما    يوجب الجنابة؟ قال: الرَّفّ والاسْتِمْلاقُ؛ الرَّفّ المص، والاسْتِملاق    الرضع، وهو اسْتِفْعال منه، وكنى به عن الجماع لأن المرأة ترتضع ماء الرجل،    من مَلَق الجدي أُمه إذا رضعها، وأَراد أَن الذي يوجب الغسل امتصاص    المرأة ماء الرجل إذا خالطها كما يرضع الرضيع إذا لقم حَلَمة الثَّدْي.    ومَلَقَ عينه يَمْلُقُها مَلْقاً: ضربها. ومَلَقهُ بالسوط والعصا يَمْلُقه    مَلْقاً: ضربه. ويقال: مَلَقهُ مَلَقاتٍ إذا ضربه. والمَلْقُ: ضرب الحمار    بحوافره الأرض؛ قال رؤبة يصف حماراً:    مُعْتَزِم التَّجْليح مَلاَّخ المَلَقْ،    يَرْمي الجَلامِيدَ بجُلْمُودٍ مِدَقْ    أَراد المَلْقَ فثقَّله؛ يقول: ليس حافر هذا الحمار بثقيل الوَقْع على    الأرض. والمَلَقُ: ما استوى من الأرض، وأَنشد بيت رؤبة: مَلاَّخ المَلَقْ،    وقال: الواحدة مَلَقَة. والمَلْقُ: مثل المَلْخِ وهو السير الشديد.    والمَيْلَقُ: السريع؛ قال الزفيان:    ناجٍ مُلحّ في الخَبَارِ مَيْلَقُ،    كأَنه سُوذانِقٌ أَو نِقْنِقُ    والمَلْقُ: المحو مثل اللَّمْقِ. ومَلْقُ الأَدِيم: غسله. والمَلْقُ:    الحُضْر الشديد. والمَلْقُ: المَرّ الخفيف. يقال: مَرّ يَمْلُقُ الأَرض    مَلْقاً. ورجل مَلِقٌ: ضعيف. والمالَقُ: الخشبة العريضة التي تشدّ بالحبال    إلى الثَّوْرين فيقوم عليها الرجل ويجرها الثوران فيُعَفِّي آثار    اللُّؤَمَةِ والسِّنّ؛ وقد مَلَّقُوا أَرضهم يُمَلِّقُونها تَمْلِيقاً إذا فعلوا    ذلك بها؛ قال الأزهري: مَلَّقوا ومَلَّسوا واحد وهي تملِّسُ الأرض، فكأنه    جعل المالَقَ عربيّاً؛ وقيل: المالَقُ الذي يقبض عليه الحارث.    وقال أَبو حنيفة: المِمْلَقة خشبة عريضة يجرها الثيران. الليث: المالَقُ    الذي يملّس الحارث به الأرض المُثارة. أَبو سعيد: يقال لمالَج الطَّيّان    مالَقُ ومِمْلَقٌ. ويقال: ولدت الناقة فخرج الجنين مَلِيقاً من بطنها    أَي لا شعر عليه. والمَلقُ: المِلوسة. وقال الأَصمعي: الجنين مَلِيطٌ،    بالطاء، بهذا المعنى.
مقاييس اللغة:
(ملق) الميم واللام والقاف أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على [تجرُّد] في الشيء ولين. قال ابن السكِّيت: المَلَق من التملُّق، وأصله التَّليين. والمَلَقَة: الصَّفاة المَلْسَاء. ويقال الإملاق: إتلافُ المال حَتَّى يُحوِج. والقياس واحد، كأنَّه تجرَّدَ عن المال. وانْمَلَقَ ساعدُ الرجل: انسحَجَ من حَمْل الأحمال. قال:
وحَوقَلٌ ساعدُه قد انْمَلَقْ *** يقول قَطْباً ونِعمَّا إن سَلَق([22])
والمَلَقَة: الأرض لا يكاد يَبيِن فيها أثر، والجمع المَلق والمَلَقَات. ومَلَقْتُ الثوب: غَسَلتُه، لأنَّك تجرِّده عن الوسَخ.
القاموس المحيط:
ملَقَهُ مَحاهُ، و جارِيَتَهُ جامَعَها، و الثوبَ غَسَلَهُ، و أُمَّهُ رَضَعَها، و بالعَصا ضَرَبَهُ،
و فلانٌ: سارَ شَديداً. وتَمَلَّقَه، وله تَمَلُّقاً وتِمِلاَّقاً: تَوَدَّدَ إليه، وتَلَطَّفَ له. والمَلَق، محرَّكةً: الوُدُّ واللُّطْفُ، وأنْ تُعْطِيَ باللسانِ ما ليسَ في القَلْبِ، والفِعْلُ: كفرِحَ، وما اسْتَوَى من الأرض، وألْطَفُ الحُضْرِ، وأسْرَعُهُ. وفَرَسٌ مَلِقٌ، ككَتِفٍ، وهي: بهاءٍ. ومَلِقَ الخاتَمُ، كفرحَ: جَرِجَ.
والمَلِقُ، ككتف: الضَّعيفُ، وفَرَسٌ لا يُوثَقُ بجَرْيِهِ. والمالَقُ، كهاجَرَ: ما يُمَلِّسُ به الحارِثُ الأرضَ المُثارَةَ، ومالَجُ الطَّيَّانِ، كالمِمْلَقِ، وقد مَلَّقَ الأرضَ والجدارَ تَمْليقاً. ومالَقَةُ: د بالأَنْدَلُسِ.
والمَيْلَقُ، كحَيْدَرٍ: السَّريعُ، واسْمٌ. وانْمَلَقَ: امَّلَسَ، كامَّلَقَ، و مِنِّي: أُفْلِتَ. والمَلَقَةُ، محرَّكةً: الصَّفَاةُ المَلْساءُ. وكغُرابٍ: نَهْرٌ. ومَلَقُونِيَةُ، مُخَفَّفَةً كحَلَزونِيَةَ: د قُرْبَ قونِيَةَ. وفَرَسٌ مَمْلوقُ الذَّكَرِ: حَديثُ العَهْدِ بالنِّزاءِ. وأمْلَقَ: افْتَقَرَ، و الفَرَسُ: أزْلَقَتْ، والوَلَدُ: مَليقٌ، و الثوبَ: غَسَلَهُ. وامْتَلَقَه: أخْرَجَهُ.
تاج العروس:
م ل ق
ملَقَه يمْلُقه ملْقاً : مَحاهُ كلَمَقَه نقَلَه الجوهريُّ . ومَلَقَ جاريَتَه وملَجَها أي : جامَعَها كما يمْلُقُ الجَدْيُ أمَّه إذا رضَعها . وملَقَ الثّوْبَ والإناءَ يملُقه ملْقاً : غسَلَه . والمَلْقُ : الرّضْعُ . يُقال : ملَق الجدْيُ أمَّه يمْلُقها ملْقاً : رضَعَها وكذلك الفَصيلُ والصّبيُّ عن ابن الأعرابيّ . وقُرِئَ على المُنْذِري : مَلق الجدْيُ أمَّهُ يمْلِقُها قال : وأحسَب ملَقَ الجدْيُ أمَّه يمْلُقها : إذا رضَعها لُغة . وملَقَه بالسّوطِ والعصا ملْقاً : ضرَبَه . ويُقال : ملَقه ملَقاتٍ إذا ضرَبَه . وقال الأصمعيّ : ملَق فُلانٌ : إذا سار شَديداً وكذلِك ملَخ . وتملّقه . وتملّق له تملُّقاً وتِمِلاّقاً بكسْرتَيْن مع تشْديدِ اللام : تودّد إليه وتلطّفَ له . قال الشاعر :
ثَلاثةُ أحبابٍ فحُبُّ عَلاقَةٍ ... وحُبُّ تِمِلاّقٍ وحُبٌّ هو القتْلُ وقد ذُكِر البيت في علق . والمَلَق مُحرّكةً : الوُدُّ واللُّطْفُ الشّديدُ وأصْلُه التّليينُ . وقيل : هو شِدّة لُطْفِ الوُدِّ وقيل : التّرفُّقُ والمُداراةُ والمَعْنَيان مُتقارِبان . والمَلَقُ أيضاً : أن تُعْطيَ باللِّسان ما ليْسَ في القَلب . ومنه الحديث : ليْسَ من خُلُق المؤْمِن المَلَقُ . والفِعْل مَلِق كفرِح وهو مَلِقٌ . ومنه قولُ المُتَنخِّل :
أرْوَى بجِنِّ العهْد سلْمَى ولا ... يُنصِبْك عهدُ المَلِقِ الحُوَّلِ
وقيل : المَلِق : الذي يعِدُك ويُخلِفُك فلا يَفي ويتزيّنُ بما ليس عندَه . والمَلَقُ أيضاً : ما اسْتَوى من الأرض . قال رؤبةُ يصِفُ الحِمار :
" مُعْتزِمُ التّجْليحِ مَلاّخُ الملَقْ
" يرْمي الجَلاميدَ بجُلْمودٍ مِدَقّْ الواحدة ملَقَة . والمَلَق أيضاً : ألطَفُ الحُضْرِ وأسْرَعُه عن أبي عُبَيدة : قال : ومنه فرسٌ ملِق ككتِف وهي بهاءٍ وأنشد للنّابغةِ الجَعْديّ رضي الله عنه :
ولا مَلِقٌ ينْزو ويُنْدِرُ روثَه ... أُحادَ إذا فأسُ اللِّجامِ تصَلْصَلا ومَلِقَ الخاتَمُ كفَرِح : جرِجَ أي : قلِق . وقال الأصمعيّ : المَلِق ككَتِفٍ : الضّعيفُ . وقال خالدُ بنُ كُلْثوم : المَلِقُ من الخيْل : فرسٌ لا يوثَقُ بجرْيِه أخذَه من ملَقِ الإنسانِ الذي لا يصْدُقُ في مودّتِه . وأنشد قولَ النابغةِ السّابق . وقال الزّمخشَريّ : فرَسٌ ملِقٌ : يقْفِزُ ويضْرِبُ الأرضَ بحوافِرِه ولا جرْيَ عندَه وهو مجازٌ . والمالَق كهاجَر : ما يُمَلِّسُ به الحارثُ الأرضَ المُثارَةَ قاله اللّيث . وقال النّضرُ : هي الخشَبةُ العريضةُ التي تُشَدُّ بالحِبال الى الثّورين فيَقوم عليها الرّجُل ويجُرُّها الثّوران فيُعَفّى آثارَ اللؤمَةِ والسِّنّ . وقال أبو سعيد : ومالَجُ الطّيّانُ يُقال له : مالَق كالمِمْلَق كمِنْبَر . وقال أبو حنيفة : المِمْلَقَةُ : خشَبة عريضَة يجُرُّها الثّيران . وقد ملّقَ الأرضَ والجِدارَ تمْليقاً أي : ملّسها بالمالَق . وقال الأزهريّ : ملّقوا وملّسوا واحد فكأنّه جعلَ المالَق عربيّاً . ومالَقَة بفتْح اللام والعامّة تكسِرُها قال الصاغانيّ : وهو غلَط وأكثَرُ الأندَلُسيّين يضبِطونه بفَتْحِها . قال شيخُنا : وسمِعْنا من الشّيوخِ أنّه الوجهَين : د بالأندلُس كثيرُ الفَواكِه والثِّمار ولاسيّما الزّيتون والتّين والأمثالُ تُضرَبُ بتِينِه ومنه يُحمَل الى الآفاقِ وقيل : إنّه ليسَ في الدُنيا مثلُه . وفيه يقول أبو الحجّاج يوسُفُ بنُ الشيخِ البَلَويُّ المالَقِيّ حسبما أنشدَه غيرُ واحد وهو في نفْح الطيب وغيره من تَواريخِ الأندلس :
مالَقَةٌ حُيّيتَ يا تينَها ... الفُلكُ من أجلِك يا تينَها
نَهى طَبيبي عنه في علّتي ... ما لِطَبيبي عن حَياتي نَهَى وقد ذيّل عليه الخَطيبُ أبو عبدِ الوهّاب المُنْشي بقَوله :
وحِمْصُ لا تنْسَ لها تِينَها ... واذكُرْ مع التّينِ زَياتينَها والمَيْلَق كحيْدَر : السّريع والياءُ زائدة قال الزَّفَيانُ :
" ناجٍ مُلِحٌّ في الخَبارِ ميْلَقُ
" كأنّه سُوذانِقٌ أو نِقْنِقُ والميْلَق : اسم ومنهُم ابنُ الميْلَق المشْهور وقد ذكرْناه وآل بيتِه في أ ل ق فراجِعْه . وانْمَلَق الشيءُ : امّلس أي : صارَ أمْلَس . قال الراجز :
" وحوْقَلٍ ساعدُه قد انْمَلَقْ
" يقول قَطْباً ونِعماً إن سلَقْ أي : انْسحَجَ من حمْلِ الأثْقالِ كامّلَق على افْتَعَل . وانْمَلَق منّي وانْملَس أي : أُفلِت . والمَلَقَة مُحرّكة : الصّفاةُ الملْساءُ اللّيِّنة والجمْعُ ملَقاتٌ . قال صخْرُ الغيِّ :
أُتيحَ لها أُقَيْدِرُ ذو حَشيفٍ ... إذا سامَتْ علَى الملَقاتِ ساما
ويروى : أُغَيبِر ويُرْوى : ذو قطاع . وقيل : الملَقاتُ : صُفوح ليّنةٌ مُلتزِقةٌ من الجبَل وقيل : هي الآكامُ المُفتَرِشَة وقيل : المَلَقَة : مكانٌ أملَسُ يُزلَقُ منه . ومُلاق كغُراب : نهْر . ومَلَقونِيَةُ مُخَفَّفة كحلَزُونِيَة : د بالرّوم قُربَ قونِيَة ومعْناها بلُغَتِهم : مقْطَع الأرْحاءِ ؛ لأنّ من جبَلِها تُقْطَعُ أرْحاؤها . وقال ابنُ عبّاد : فرسٌ ممْلوقُ الذَّكَر أي : حديثُ العهدِ بالنِّزاءِ . ومن المجاز : أمْلَقَ زيدٌ : أنْفَقَ مالَه حتى افْتَقَر . قال الصاغانيّ وهو جارٍ مجْرى الكِناية ؛ لأنه إذا أخْرجَ مالَه من يدِه ردَفَه الفقْر فاستُعمِل لفْظُ السّبَبِ في موضع المُسَبّب . قال الله تَعالى : ( ولا تقْتُلوا أولادَكُم من إمْلاقٍ ) . وقال ابنُ عبّاد : أملَقَت الفَرسُ مثل : أزْلَقَتْ والولَدُ مليقٌ كأميرٍ . وفي اللّسان : يقال : ولَدت النّاقةُ فخرَج الجنينُ مَليقاً من بطنِها أي : لا شضعْرَ عليه . والمَلَق : المُلوسَةُ وقال الأصمعيّ : الجَنينُ مَليطٌ بهذا المعنى . وأملَقَ الثّوب : غسَلَه لغةٌ في ملَق . وقال ابنُ عبّاد : امْتَلَقَه أي : الفَرَسُ قَضيبَه من الحَياءِ أي : أخْرجَه . ومما يُسْتَدْرَكُ عليه : رجُلٌ مَلاّق ككتّان : مثل ملِقٍ . والمَلَقُ : الدُعاءُ والتّضرُّع ومنه قولُ العجّاج :
" لا هُمَّ ربَّ البيْتِ والمُشَرَّقِ
" إيّاكَ أدْعو فتقبّلْ مَلَقي يعْني دُعائي وتضرُّعي . وملّقَ الشيءَ تمْليقاً : ملّسَه . وقال ابنُ شُمَيل : الإمْلاق : الإفْساد . وإنه لمُمْلِقٌ أي : مُفسِد . وقال غيرُه : المُمْلِقُ : الذي لا شيءَ له . وقال شَمِر : أملَق لازمٌ متعدّ . أما اللازِم فقد ذكَره المُصنِّف . وأما المُتعَدّي فيُقال : أملَق الدّهرُ ما بيَدِه . ومنه قولُ أوْس :
لمّا رأيتُ العُدْمَ قيّدَ نائِلي ... وأمْلَقَ ما عِنْدي خُطوبٌ تنبَّلُ وأملقَتْه الخُطوب : أفقَرتْه . وأملَقَ مالِي خُطوبُ الدّهرِ : أذْهَبَتْه . ويُقال : أملَق ما معَه إمْلاقاً وملَقَه ملْقاً : إذا أخْرَجه ولم يحْبِسْه . ورجُلٌ أمْلَقُ من المالِ أي : فَقيرٌ منه . وملقَ الأديمَ يمْلُقه ملْقاً : إذا دَلَكَه حتّى يَلينَ . ويُقال : ملَقْتُ جِلدَه : إذا دلَكْته حتى يمْلاسّ قال :
" رأتْ غُلاماً جِلدُه لم يُمْلَقِ
" بماءِ حمّامٍ ولم يُخَلَّقِ والاسْتِمْلاقُ : يُكْنَى به عن الجِماع استِفْعالٌ من المَلْق وهو الرّضْع ؛ لأنّ المرأةَ ترضَعُ ماءَ الرّجُلِ إذا خالَطَها كما يرضَعُ الرّضيعُ إذا لَقِمَ حلَمَة الثّدْي . وملَقَ عينَه يمْلُقُها ملْقاً : ضرَبها . والمَلْقُ : ضرْبُ الحِمار بحوافِره الأرْضَ . قال رؤبَة يصِفُ حِماراً :
" مُعتَزِمُ التّجليح ملاّخُ المَلَقْ أراد الملْق فثقّلَه . يقول : ليسَ حافِرُ هذا الحِمار بثَقيل الوقْع على الأرْض . وفيه قولٌ آخر سبَق آنِفاً . وملْقُ الأديم : غسْلُه . والمَلْقُ : المَرُّ الخَفيف . يُقال : مرَّ يمْلُقُ الأرضَ ملْقاً . وانْمَلَق الخِضابُ : املاسّ وذهَبَ . وأبشيه المَلَق : قريةٌ بالغَرْبية من أعمالِ مِصْر . وشَبْرا ملَق : أخرى بها . والنِّساءُ يتملّقْن العِلْكَ بأفْواهِهنّ أي : يمضُغْنَ ويستَخْرِجْنَ . ومُلقاباذ : من مَحالّ أصفهان يُنسَب إليه جَماعةٌ من المُحدّثين

##### Türkçe

ملق
**مَلَقَ** - **يَمْلُقُ** - **أَمْلَقَ** - **يُمْلِقُ** - **إِمْلاق**
**مَلَقَ - يَمْلُقُ** + varlık: üzerinde toz veya toprak veya kıl veya eşya veya mal veya benzeri hiçbir şey olmayacak şekilde pürüzsüz olur
**أَمْلَقَ - يُمْلِقُ**: “**أَفْعَلَ**” vezninde, “**مَلَقَ - يَمْلُقُ**”tan: onu “**يَمْلُقُ**” kıldı: onu, üzerinde toz veya toprak veya eşya veya kıl veya mal veya benzeri hiçbir şey olmayacak şekilde pürüzsüz hâle gelir kıldı
**إِمْلاق - الإملاق**: **أَمْلَقَ - يُمْلِقُ** fiilinin isim-fiilidir: o da **أَمْلَقَ - يُمْلِقُ** fiilinin etkisiyle olan şeydir: varlığın, ona tesir eden bir şeyle isabet alması; böylece onu, üzerinde hiçbir şey olmayan pürüzsüz (hâle) getirir; özellikle yün (kırpıntısı) veya tüy veya kıl veya örtüden: bu, onu örten her şeyin yahut yeryüzü üzerinde sahip olduğu eşya veya benzeri her şeyin gitmesine kinayedir

Ve lafız, “varlığın, yakalanmasına karşı koyması; çünkü düz, pürüzsüz ve cilalı bir cisim ve kıvama sahip olması sebebiyle, sıyrılma ve kurtulma ile niteliklerini beyan eden lafızlar” grubuna mensuptur; bunlar:
**عَفَرَ - يَعْفِرُ** (**عَفرَتَ - يُعَفْرِتُ**)، **مَرَدَ - يَمْرُدُ**، **مَلَق - يَمْلُقُ** ، **صَلَدَ - يَصْلِد**، **فَرْعَنَ - يُفَرْعِنُ**، **جَبَنَ - يَجْبَنُ**

İmلاق
﴿De ki: Gelin, Rabbinizin size haram kıldığını okuyayım: O’na hiçbir şeyi ortak koşmayın; ana-babaya iyilik (edin); fakirlikten dolayı çocuklarınızı öldürmeyin; sizi de onları da Biz rızıklandırırız; açık olanını da gizli olanını da fuhşiyata yaklaşmayın; Allah’ın haram kıldığı canı ancak hak ile (olursa) öldürün; işte bu, akledesiniz diye size O’nun vasiyet ettiği şeydir (151)﴾ **الأنعام** ﴿Fakirlik korkusuyla çocuklarınızı öldürmeyin; onları da sizi de Biz rızıklandırırız; şüphesiz onları öldürmek büyük bir hatadır (31)﴾ **الإسراء**

Muhtâr es-Sıhâh
● [**ملق**] م ل ق: **تَمَلَّقَهُ** ve **تَمَلَّقَ** ona **تَمَلُّقًا** ve kesre ile **تِمِلاَّقًا**; yani ona sevgi gösterdi ve ona karşı yumuşak davrandı; **المَلَقُ** sevgi ve yumuşaklıktır. Ve **مَلِقَ** (طَرِب babından) (denir). Ve **رجل مَلِقٌ**: diliyle, kalbinde olmayanı verir. Ve ondan bir şey **انْمَلَق**: sıyrılıp kaçtı. Ve **المَلَقَةُ**: pürüzsüz kaya düzlüğüdür. Ve **الإمْلاَقُ**: yoksulluktur; ondan da Yüce Allah’ın sözü: ﴿**من إملاق**﴾

Lisân özeti:
1. **المَلَقُ**: sevgi ve şiddetli yumuşaklık; aslı yumuşatmadır; ve denildi ki: **المَلَقُ** sevgi yumuşaklığının şiddetidir.
2. Ve **مَلَّق** şeyi: onu pürüzsüzleştirdi. Ve şey **انْمَلَق** ve **امَّلَق** (idğam ile): yani pürüzsüz oldu.
3. Ve **المَلَق**: dağdan yumuşak, yapışık yamaçlardır; tekili **مَلَقة**’dır; ve denildi ki: onlar yayılmış tümseklerdir. Ve **المَلَقةُ**: pürüzsüz kaya düzlüğüdür.
4. Ve **الإمْلاق**: yoksulluktur; bu sebeple “**رجل أْمْلق من المال**” (denir): yani mal bakımından fakirdir; malı tükenmiştir.
5. Ve **الإملاق**ın aslı **الإنْفاق**tır. Denir ki: “Yanındakini **أَمْلَق**” **إمْلاقاً**; ve “onu **مَلَقه**” **مَلْقاً**: onu elinden çıkardı ve onu tutmadı.
6. Ve **الإمْلاق**: malı çok harcama ve onu saçıp savurma; ta ki ihtiyaç doğurur.
7. **مَلَقَ** oğlak annesini, onu **يَمْلِقُ**; dedi ki: ve sanırım (şu da vardır): **مَلَقَ** deriyi, onu **يَمْلُقه** **مَلْقاً**: onu, yumuşayıncaya kadar ovdu. **مَلَقَ** oğlak annesini, onu **يَمْلُقها**: onu emdi (bir lehçe).
8. Ve **مَلَقَ** adam cariyesini ve **مَلَجَها**: onunla cinsel ilişkiye girdi.
9. Ve **المَلقُ**: kayganlık/pürüzsüzlük. “**مَلَّقوا** ve **مَلَّسوا**” birdir; o, yeri pürüzsüzleştirir. **المِمْلَقة**: öküzlerin çektiği geniş bir tahta. el-Leys: **المالَقُ**: çiftçinin, sürülmüş toprağı onunla düzlediği şeydir. Ebû Saîd: çamur sıvayıcısının **مالَج**’ına **مالَقُ** ve **مِمْلَقٌ** denir.
10. Ve denir ki: deve doğurdu da cenin karnından **مَلِيقاً** çıktı: yani üzerinde kıl yok.
11. Ve **مَلَقَ** gözünü, onu **يَمْلُقُها** **مَلْقاً**: ona vurdu. Ve onu kırbaçla ve sopayla **مَلَقهُ**; onu **يَمْلُقه** **مَلْقاً**: onu dövdü.
12. Ve **رجل مَلِقٌ**: zayıf.

Lisânü’l-Arab:
● - **ملق**: **المَلَقُ**: sevgi ve şiddetli yumuşaklık; aslı yumuşatmadır; ve denildi ki: **المَلَقُ** sevgi yumuşaklığının şiddetidir; ve denildi ki: yumuşak davranma ve idare etme; iki anlam birbirine yakındır. **مَلِقَ** **مَلَقاً**; ve **تمَلَّقَ**; ve **تَملَّقَهُ**; ve ona **تمَلّقَ** **تمَلُّقاً** ve kesre ile **تِمِلاَّقاً**: yani ona sevgi gösterdi ve ona karşı yumuşak davrandı. Şair dedi ki:
Üç sevgili: bir bağ sevgisi,
ve bir **تِمِلاَّق** sevgisi, ve bir sevgi ki o öldürmedir.

Ve hadiste: Müminin ahlâkından **المَلَقُ** yoktur; (harekeli olarak) o, gerekenden fazla sevgi gösterme, dua etme ve yalvarmadır. Ve **مَلِقَ** (kesre ile) **يَمْلَقُ** **مَلَقاً**. Ve **رجل مَلِقٌ**: diliyle, kalbinde olmayanı verir; ondan da el-Mütenahhil’in sözü:
Arvâ, ahdin tazeliğiyle Selmâ’yı (sula);
ve **المَلِقِ** **الحُوَّلِ**’in ahdi seni yormasın.

Onun “**بجِنّ العَهْد**” sözü: yani Allah onu ahdin yeniliğiyle sulasın; çünkü o sabit olur ve sürer. Ve “gençliğin **جِنّ**’i”: onun başlangıcıdır. Ve onun “**ولا يُنْصِبْكَ عهد المَلِق**” sözü: yani **مَلِقاً** olan, **حِوَلٍ** sahibi olup seni terk ederse, onun terk edişi seni yormasın. Ve **رجل مَلِقٌ** ve **مَلاَّق**; ve denildi ki: **المَلاَّق** sevgisi doğru olmayan kimsedir. Ve **المَلِقُ** ayrıca: sana vaat eder, sonra sana muhalefet eder; vefa göstermez; yanında olmayanla süslenir. Ebû Amr: **المَلَقُ** hayvandan, sözden ve kayalardan olan yumuşaklıktır. Ve **المَلَقُ**: dua ve yalvarmadır; dedi ki:
Ey Allah’ım, Beyt’in ve doğunun Rabbi,
Sana dua ederim; öyleyse **مَلَقِي**’mi kabul et.

Yani duamı ve yalvarışımı. Ve denir ki: o, **مَلاَّق** **مُتَمَلَّق** **ذو مَلَقٍ**’tır; ve ondan **فَعِلَ يَفْعَلُ** ancak “**يتملق**” üzere denmez. Ve **المَلَقُ** **التَّمَلُّق**tandır; aslı yumuşatmadandır. Ve yumuşak pürüzsüz kaya düzlüğüne **مَلَقةٌ** denir; çoğulu **مَلَقات**tır. Ve recez şairi dedi ki:
Ve onun pazısı yuvarlağı **امَّلَقْ** oldu,
yani yumuşadı.

Hâlid b. Kulsûm: **المَلِقُ** atlardan, koşusuna güvenilmeyen olandır; insanın, sevgisinde doğru olmayan **مَلَق**’ından alınmıştır. el-Ca‘dî dedi ki:
Ne de **مَلِقٌ** ki sıçrar ve pisliğini saçar,
tek tek; eğer gemin baltası şakırdarsa.

Ebû Ubeyd: **فرس مَلِقٌ**; dişisi **مَلِقةٌ**; masdarı **المَلَقُ**tur; o, en yumuşak hızlı yürüyüş ve en süratlisidir; ve el-Ca‘dî’nin beytini de rivayet etti. Ve **مَلَّق** şeyi: onu pürüzsüzleştirdi. Ve şey **انْمَلَق** ve **امَّلَق** (idğam ile): yani pürüzsüz oldu. Recez şairi dedi ki:
Ve onun pazısı yuvarlağı **انْمَلَقْ** oldu,
der ki: kutup gibi ve ne güzel; eğer soyarsa.

Onun “**انْمَلَقَ**” sözü: yani ağır yükleri taşımaktan sıyrıldı/aşındı. Ve “benden **انْمَلَق**”: yani kaçıp kurtuldu. Ve **المَلَق**: dağdan yumuşak, yapışık yamaçlardır; tekili **مَلَقة**’dır; ve denildi ki: onlar yayılmış tümseklerdir. Ve **المَلَقةُ**: pürüzsüz kaya düzlüğüdür. Sahr el-Gayy el-Huzelî dedi ki:
Ne de kayalarda sığınaklar,
ayak bilekleri üzerine hizmetçiler giydirilmiş (gibi).
Ona, kuru etli bir **أُقَيْدِر** musallat kılındı,
**المَلَقات** üzerinde otladığında otlardı.

Ve **الإمْلاق**: yoksulluktur. Yüce Allah dedi ki: “**ولا تقتلوا أَولادكم من إمْلاق**”. Ve Fâtıma bint Kays hadîsinde: “Muâviye ise mal bakımından **أْمْلق** bir adamdır”: yani ondan fakirdir; malı tükenmiştir. Denir ki: adam **أَمْلَق**; o hâlde o **مُمْلِق**tir. Ve **الإملاق**ın aslı **الإنْفاق**tır. Denir ki: yanındakini **أَمْلَق** **إمْلاقاً**; ve onu **مَلَقه** **مَلْقاً**: onu elinden çıkardı ve onu tutmadı. Ve fakirlik bunun tâbidir; böylece sebebin lafzını, müsebbebin yerinde kullandılar; ta ki onunla daha meşhur oldu. Ve Âişe hadîsinde: “ve onun **مُمْلِقَها**’sını tüylendirir”: yani onun fakirini zengin eder. Ve **الإمْلاق**: malı çok harcama ve onu saçıp savurma; ta ki ihtiyaç doğurur,

Ve **أَمْلَقَ** oldu ve Allah onu **أَمْلَقَه** kıldı; ve denildi: **المُمْلِق** hiçbir şeyi olmayan kimsedir. Ve hadiste: Bir kadının İbn Abbas’a sorduğu (rivayet edilmiştir): “Malımdan dilediğimi infak edeyim mi?” Dedi: “Evet, malından dilediğini **أَمْلقي** et.” Yüce Allah dedi: **خَشْيَةَ إملاق**; bunun manası: fakirlik ve ihtiyaç korkusudur. İbn Şümeyl: “O, elbette **لَمُمْلِق**tir” yani bozandır. Ve **الإملاق**: bozma; Şemmer dedi: **أملق** lâzım ve müteaddîdir. Denilir: Adam **أَمْلَقَ** oldu; o hâlde o **مُمْلِقٌ**tur, fakirleştiği zaman; işte bu lâzımdır. Ve “zaman, elindeki şeyi **أَمْلَقَ** etti”; ve ondan Evs’in sözü:
“Yokluğu gördüğümde, nasibimi bağladı,
ve bende olanı, belâlar **أَمْلَقَ** etti, (belâlar) saldırıp duran.”
Ve “Belâlar onu **أَمْلَقَتْهُ**” yani onu fakirleştirdi. Ve denilir: “Zamanın belâları malımı **أَمْلَقَ** etti” yani onu giderdi.

Ve **مَلَقَ الأَديمَ يَمْلُقه مَلْقاً**: onu ovdu, yumuşayıncaya kadar. Ve denilir: “Derisini **مَلَقْتُ**” onu ovduğum zaman, **يَمْلاسّ** oluncaya kadar; dedi ki:
“Bir delikanlı gördü; derisi **لم يُمْلَقِ** olmamış,
hamam suyuyla; ve **لم يُخَلَّقِ** olmamış.”
Yani: **الخَلْق**tan olan **الملاسة** ile yumuşatılmamış. Ve **مَلَقَ الثوبَ والإناء يَمْلُقه مَلْقاً**: onu yıkadı. Ve **المَلْقُ**: emme. Ve **مَلَقَ الجَدْي أُمه يَمْلُقُها مَلْقاً**: onu emdi; aynı şekilde **الفَصِيل** ve çocuk; Münzirî’ye şöyle okundu: “Oğlak anasını **مَلَقَ** etti, onu **يَمْلِقُها**”; dedi: “Ve sanırım ‘oğlak anasını **مَلَقَ** eder, onu **يَمْلُقها**’ onu emdiği zaman, bir dildir.” Ve adam cariyesini **مَلَقَ** etti ve **مَلَجَها** etti, onu nikâhladığı zaman; tıpkı oğlağın anasını **يَمْلُق** etmesi gibi, onu emdiği zaman. Ve **عَبِيدَةَ السَّلْمانِيّ** hadîsinde: İbn Sîrîn’in ona dediği (rivayet edilmiştir): “Cünüplüğü ne gerekli kılar?” Dedi: **الرَّفّ** ve **الاسْتِمْلاقُ**; **الرَّفّ** emmedir, **الاسْتِملاق** emmedir; ve o, ondan **اسْتِفْعال**dır; ve onunla cinsel birleşmeye kinaye yaptı; çünkü kadın erkeğin suyunu emer; “oğlak anasını **مَلَق** etti”den, onu emdiği zaman. Ve muradı: guslü gerekli kılan şey, kadının erkeğin suyunu emmesidir; onu karıştırdığı zaman; tıpkı emzirilenin, memenin ucunu ağzına aldığı zaman emmesi gibi. Ve **مَلَقَ عينه يَمْلُقُها مَلْقاً**: onu vurdu. Ve onu kamçı ve sopa ile **مَلَقهُ** eder, **مَلْقاً**: onu vurdu. Ve denilir: Onu **مَلَقاتٍ** ile **مَلَقهُ** etti, onu vurduğu zaman. Ve **المَلْقُ**: eşeğin toynaklarıyla yere vurması; Rü’be bir eşeği vasfederek dedi:
“**مُعْتَزِم التَّجْليح مَلاَّخ المَلَقْ**،
**يَرْمي الجَلامِيدَ بجُلْمُودٍ مِدَقْ**”
**المَلْقَ**ı murad etti de onu ağırlaştırdı; der ki: Bu eşeğin toynağı, yere düşüşte ağır değildir. Ve **المَلَقُ**: yerden düz olan şey; ve Rü’be’nin beytini şahit getirdi: **مَلاَّخ المَلَقْ**; ve dedi: Tekili **مَلَقَة**dir. Ve **المَلْقُ**: **المَلْخِ** gibidir; o da şiddetli yürüyüştür. Ve **المَيْلَقُ**: hızlı olan; Züfyân dedi:
“**ناجٍ مُلحّ في الخَبَارِ مَيْلَقُ**،
**كأَنه سُوذانِقٌ أَو نِقْنِقُ**”
Ve **المَلْقُ**: silme, **اللَّمْقِ** gibi. Ve **مَلْقُ الأَدِيم**: onu yıkamaktır. Ve **المَلْقُ**: şiddetli **الحُضْر**. Ve **المَلْقُ**: hafif geçiş. Denilir: “Geçti; yeri **يَمْلُقُ** eder, **مَلْقاً**.” Ve **رجل مَلِقٌ**: zayıf. Ve **المالَقُ**: iplerle iki öküze bağlanan geniş tahta; adam onun üzerine çıkar ve iki öküz onu çeker; böylece **اللُّؤَمَةِ** ve **السِّنّ** izlerini örter; ve “Topraklarını **مَلَّقُوا**; onu **يُمَلِّقُونها تَمْلِيقاً**” denilir; bunu onunla yaptıkları zaman. Ezherî dedi: “**مَلَّقوا** ve **مَلَّسوا** birdir; ve o, toprağı düzleştirmedir; sanki **المالَقَ**ı Arapça kılmıştır.” Ve denildi: **المالَقُ** çiftçinin tuttuğu şeydir. Ve Ebû Hanîfe dedi: **المِمْلَقة** öküzlerin çektiği geniş bir tahtadır. Leys: **المالَقُ** çiftçinin onunla sürülmüş toprağı düzlediği şeydir. Ebû Saîd: Çamur sıvacısının **مالَج**ına **مالَقُ** ve **مِمْلَقٌ** denilir. Ve denilir: Deve doğurdu; cenin karnından **مَلِيقاً** çıktı; yani üzerinde kıl yok. Ve **المَلقُ**: **المِلوسة**. Asmaî dedi: Cenin **مَلِيطٌ**dur; **بالطاء**; bu manada.

مقاييس اللغة:
(**ملق**) **الميم** ve **اللام** ve **القاف** sahih bir asıldır; şeyde [soyulmuşluk] ve yumuşaklığa delâlet eder. İbnü’s-Sikkît dedi: **المَلَق** **التملُّق**tandır; ve aslı yumuşatmadır. Ve **المَلَقَة**: düz, kaygan kaya. Ve denilir: **الإملاق** malı telef etmektir; ta ki muhtaç kılsın. Ve kıyas birdir; sanki maldan soyunmuştur. Ve “Adamın pazusu **انْمَلَقَ** oldu”: yükleri taşımaktan sıyrıldı. Dedi ki:
“Ve **وحَوقَلٌ** pazusu, gerçekten **قد انْمَلَقْ** *** ‘**قَطْباً**’ der ve ‘**نِعمَّا**’ eğer **سَلَق** ederse”([22])
Ve **المَلَقَة**: üzerinde iz neredeyse belirmeyen toprak; çoğulu **المَلق** ve **المَلَقَات**tır. Ve “Elbiseyi **مَلَقْتُ**”: onu yıkadım; çünkü onu kirden soyarsın.

القاموس المحيط:
Onu **ملَقَهُ**: onu sildi; ve cariyesini: onunla cinsel birleşti; ve elbiseyi: onu yıkadı; ve anasını: onu emdi; ve sopa ile: onu vurdu;
ve falan: şiddetle yürüdü. Ve onu **تَمَلَّقَه** etti; ve ona **تَمَلُّقاً** ve **تِمِلاَّقاً** ile: ona sevgi gösterdi, ona yumuşak davrandı. Ve **المَلَق** (harekeli): sevgi ve yumuşaklık; ve dil ile kalpte olmayanı vermendir; ve fiil: **كفرِحَ** gibidir; ve yerden düz olan şey; ve **الحُضْر**ın en yumuşağı ve en hızlısı. Ve **فَرَسٌ مَلِقٌ** ( **كَكَتِفٍ** gibi), ve o (dişi): **بهاءٍ** ile. Ve “Yüzük **مَلِقَ** oldu” ( **كفرحَ** gibi): yaralandı/çatladı.
Ve **المَلِقُ** ( **ككتف** gibi): zayıf; ve koşusuna güvenilmeyen at. Ve **المالَقُ** ( **كهاجَرَ** gibi): çiftçinin sürülmüş toprağı düzlediği şey; ve çamur sıvacısının **مالَجُ**ı; **كالمِمْلَقِ** gibi; ve toprağı ve duvarı **مَلَّقَ** etti, **تَمْليقاً**. Ve **مالَقَةُ**: Endülüs’te bir belde.
Ve **المَيْلَقُ** ( **كحَيْدَرٍ** gibi): hızlı; ve bir isimdir. Ve **انْمَلَقَ**: düzleşti; **كامَّلَقَ** gibi; ve “benden”: kurtuldu. Ve **المَلَقَةُ** (harekeli): düz kayadır. Ve **كغُرابٍ** gibi: bir nehirdir. Ve **مَلَقُونِيَةُ** (hafifletilmiş; **كحَلَزونِيَةَ** gibi): Konya yakınında bir beldedir. Ve **فَرَسٌ مَمْلوقُ الذَّكَرِ**: sıçramaya yeni alışmış. Ve **أمْلَقَ**: fakirleşti; ve at: kaydı; ve çocuk: **مَليقٌ** oldu; ve elbiseyi: onu yıkadı. Ve **امْتَلَقَه**: onu çıkardı.

تاج العروس:
م ل ق
Onu **ملَقَه يمْلُقه ملْقاً**: onu sildi; **كلَمَقَه** gibi; Cevherî onu nakletti. Ve adam cariyesini **مَلَقَ** etti ve **ملَجَها** etti; yani onunla cinsel birleşti; tıpkı oğlağın anasını **يمْلُقُ** etmesi gibi, onu emdiği zaman. Ve elbiseyi ve kabı **ملَقَ** eder, **ملْقاً**: onu yıkadı. Ve **المَلْقُ**: emme. Denilir: Oğlak anasını **ملَق** eder, onu **يمْلُقها ملْقاً**: onu emdi; aynı şekilde **الفَصيلُ** ve çocuk; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve Münzirî’ye şöyle okundu: “Oğlak anasını **مَلق** etti; onu **يمْلِقُها**”; dedi: “Ve sanırım ‘oğlak anasını **يمْلُقها**’ onu emdiği zaman, bir dildir.” Ve onu kamçı ve sopa ile **ملَقَه** eder, **ملْقاً**: onu vurdu. Ve denilir: Onu **ملَقاتٍ** ile **ملَقه** etti, onu vurduğu zaman. Asmaî dedi: “Falan **ملَق** etti”: şiddetle yürüdüğü zaman; ve aynı şekilde **ملَخ**. Ve onu **تملّقه** etti. Ve ona **تملّق** etti; **تملُّقاً** ve **تِمِلاّقاً** ile; iki kesre ile, lâmın şeddelenmesiyle: ona sevgi gösterdi ve ona yumuşak davrandı. Şair dedi ki:
“Üç sevgili: bir bağ sevgisi... ve bir **تِمِلاّقٍ** sevgisi ve bir sevgi ki o öldürmektir.”
Beyit **علق** maddesinde zikredilmiştir. Ve **المَلَق** (harekeli): sevgi ve şiddetli yumuşaklıktır; aslı yumuşatmadır. Ve denildi: O, sevginin yumuşaklığının şiddetidir. Ve denildi: yumuşak davranma ve idare etmedir; iki mana yakındır. Ve **المَلَقُ** ayrıca: dil ile kalpte olmayanı vermendir. Ondan hadîs: “Müminin ahlâkından değildir **المَلَقُ**.”

Fiil **مَلِق** ( **فَرِح** gibi)dir ve o **مَلِقٌ**dur. Ondan, **المُتَنخِّل**’in sözü:
أرْوَى بجِنِّ العهْد سلْمَى ولا ... يُنصِبْك عهدُ المَلِقِ الحُوَّلِ

Ve denildi ki: **المَلِق**: sana vaad eden ve sana muhalefet eden; böylece vefa etmez ve yanında olmayan şeyle süslenir. Ve **المَلَقُ** da: yerden düz olan şey. **رؤبةُ** eşeği vasfederken dedi:
" مُعْتزِمُ التّجْليحِ مَلاّخُ الملَقْ
" يرْمي الجَلاميدَ بجُلْمودٍ مِدَقّْ

Tekili **ملَقَة**’dir. Ve **المَلَق** da: **الحُضْرِ**’ın en latifi ve ondan en süratlisi; **أبي عُبَيدة**’den: dedi ki: ve ondan, **ملِق** ( **كتِف** gibi) bir at; ve o, **بهاء** iledir. Ve **النّابغةِ الجَعْديّ** (Allah ondan razı olsun) için inşad etti:
ولا مَلِقٌ ينْزو ويُنْدِرُ روثَه ... أُحادَ إذا فأسُ اللِّجامِ تصَلْصَلا

Ve **مَلِقَ الخاتَمُ** ( **فَرِح** gibi): **جرِجَ**; yani: endişelendi. Ve **الأصمعيّ** dedi: **المَلِق** ( **كَتِفٍ** gibi): zayıf olan. Ve **خالدُ بنُ كُلْثوم** dedi: **المَلِقُ** atlardan: koşusuna güvenilmeyen bir at; onu, sevgisinde doğru olmayan insanın **ملَقِ**’ından aldı. Ve önceki **النابغةِ** beytini inşad etti. Ve **الزّمخشَريّ** dedi: **فرَسٌ ملِقٌ**: sıçrar ve toynağıyla yere vurur, onda koşu yoktur; ve o mecazdır. Ve **المالَق** ( **هاجَر** gibi): çiftçinin sürülmüş toprağı onunla düzlediği şey; **اللّيث** söyledi. Ve **النّضرُ** dedi: o, iplerle iki öküze bağlanan geniş tahtadır; adam onun üzerine çıkar ve iki öküz onu çeker; böylece **اللؤمَةِ** ve **السِّنّ** izlerini siler. Ve **أبو سعيد** dedi: ve **مالَجُ الطّيّانُ**’a **مالَق** denilir; **المِمْلَق** gibi ( **مِنْبَر** gibi). Ve **أبو حنيفة** dedi: **المِمْلَقَةُ**: öküzlerin çektiği geniş tahta. Ve toprağı ve duvarı **تمْليقاً** ile **ملّقَ** etti; yani: onu **المالَق** ile düzledi. Ve **الأزهريّ** dedi: **ملّقوا** ve **ملّسوا** bir(dir); sanki **المالَق**’ı Arapça kılmıştır. Ve **مالَقَة** lâmın fethiyle; halk onu kesreler. **الصاغانيّ** dedi: ve o hatadır; Endülüslülerin çoğu onu fethiyle ضبط eder. Şeyhimiz dedi: ve şeyhlerden işittik ki o iki vecihtir. Endülüs’te **د**: meyveler ve semereler çoktur; özellikle zeytin ve incir; meseller onun inciriyle darb olunur; ondan ufuklara taşınır; ve denildi ki: dünyada onun benzeri yoktur. Ve onda **أبو الحجّاج يوسُفُ بنُ الشيخِ البَلَويُّ المالَقِيّ** şöyle der; birden fazla kimse onun inşad ettiğine göre; ve o **نفْح الطيب**’de ve Endülüs tarihlerinin diğerlerinde(dir):
مالَقَةٌ حُيّيتَ يا تينَها ... الفُلكُ من أجلِك يا تينَها
نَهى طَبيبي عنه في علّتي ... ما لِطَبيبي عن حَياتي نَهَى

Ve bunun üzerine **الخَطيبُ أبو عبدِ الوهّاب المُنْشي** şu sözüyle zeyl etti:
وحِمْصُ لا تنْسَ لها تِينَها ... واذكُرْ مع التّينِ زَياتينَها

Ve **المَيْلَق** ( **حيْدَر** gibi): süratli; ve **الياءُ** ziyadedir. **الزَّفَيانُ** dedi:
" ناجٍ مُلِحٌّ في الخَبارِ ميْلَقُ
" كأنّه سُوذانِقٌ أو نِقْنِقُ

Ve **الميْلَق**: bir isimdir; ve onlardan meşhur **ابنُ الميْلَق**; onu ve ehl-i beytini **أ ل ق**’ta zikrettik; ona müracaat et. Ve şey **انْمَلَق** etti: **امّلس**; yani: pürüzsüz oldu. **الراجز** dedi:
" وحوْقَلٍ ساعدُه قد انْمَلَقْ
" يقول قَطْباً ونِعماً إن سلَقْ

Yani: ağır yükleri taşımaktan sıyrıldı; **افْتَعَل** üzere **كامّلَق** gibi. Ve benden **انْمَلَق** etti ve **انْملَس**; yani: kurtuldu. Ve **المَلَقَة** (harekeli): yumuşak, pürüzsüz, kaygan kaya; cem‘i **ملَقاتٌ**. **صخْرُ الغيِّ** dedi:
أُتيحَ لها أُقَيْدِرُ ذو حَشيفٍ ... إذا سامَتْ علَى الملَقاتِ ساما

Ve rivayet olunur: **أُغَيبِر**; ve rivayet olunur: **ذو قطاع**. Ve denildi ki: **الملَقاتُ**: dağdan yumuşak, yapışık yamaçlardır; ve denildi ki: onlar yayılıp serilmiş tümseklerdir; ve denildi ki: **المَلَقَة**: ondan kayılıp düşülen pürüzsüz bir yerdir. Ve **مُلاق** ( **غُراب** gibi): nehir. Ve **مَلَقونِيَةُ** (hafifletilmiş) **حلَزُونِيَة** gibi: Rum diyarında, **قونِيَة** yakınında **د**; ve onların dilinde manası: değirmen taşlarının kesildiği yer; çünkü dağından değirmen taşları kesilir. Ve **ابنُ عبّاد** dedi: **ممْلوقُ الذَّكَر** bir at; yani: sıçramaya yeni alışmış. Ve mecazdan: **أمْلَقَ زيدٌ**: malını harcadı, ta ki fakirleşti. **الصاغانيّ** dedi: ve o kinaye mecrasında cereyan eder; çünkü malını elinden çıkardığında fakirlik onu takip eder; böylece sebep lafzı müsebbeb yerinde kullanıldı. Allah Teâlâ dedi: ( ولا تقْتُلوا أولادَكُم من إمْلاقٍ ). Ve **ابنُ عبّاد** dedi: **أملَقَت** kısrak, **أزْلَقَتْ** gibi; ve çocuk **مليقٌ** ( **أميرٍ** gibi). Ve **اللّسان**’da: denilir: deve doğurdu da cenin karnından **مَليقاً** çıktı; yani: üzerinde kıl yok. Ve **المَلَق**: pürüzsüzlüktür. Ve **الأصمعيّ** dedi: cenin bu manada **مَليطٌ**dur. Ve **أملَقَ الثّوب**: onu yıkadı; **ملَق**’ta bir lugattır. Ve **ابنُ عبّاد** dedi: **امْتَلَقَه**; yani: at, hayâdan dolayı kamışını; yani: onu çıkardı. Ve ona istidrâk olunacaklardandır: **مَلاّق** ( **كتّان** gibi) bir adam: **ملِقٍ** gibi. Ve **المَلَقُ**: dua ve yalvarmadır; ondan **العجّاج**’ın sözü:
" لا هُمَّ ربَّ البيْتِ والمُشَرَّقِ
" إيّاكَ أدْعو فتقبّلْ مَلَقي

Yani: duamı ve yalvarmamı. Ve şeyi **تمْليقاً** ile **ملّقَ** etti: onu düzledi. Ve **ابنُ شُمَيل** dedi: **الإمْلاق**: ifsaddır. Ve o **لمُمْلِقٌ**dur; yani: bozguncu. Ve başkası dedi: **المُمْلِقُ**: hiçbir şeyi olmayan. Ve **شَمِر** dedi: **أملَق** lâzım ve müteaddîdir. Lâzım olanı musannif zikretti. Müteaddî olana gelince: denilir: **أملَق الدّهرُ ما بيَدِه**. Ondan **أوْس**’un sözü:
لمّا رأيتُ العُدْمَ قيّدَ نائِلي ... وأمْلَقَ ما عِنْدي خُطوبٌ تنبَّلُ

Ve **أملَقَتْه الخُطوب**: onu fakirleştirdi. Ve: **أملَقَ مالِي خُطوبُ الدّهرِ**: onu götürdü. Ve denilir: yanında olanı **إمْلاقاً** ile **أملَق** etti ve onu **ملْقاً** ile **ملَقَه**: onu çıkardığında ve hapsetmediğinde. Ve maldan **أمْلَقُ** bir adam; yani: ondan fakir. Ve deriyi **ملْقاً** ile **يمْلُقه**: onu ovduğunda, ta ki yumuşasın. Ve denilir: derisini **ملَقْتُ**: onu ovduğumda, ta ki pürüzsüzleşsin. Dedi ki:
" رأتْ غُلاماً جِلدُه لم يُمْلَقِ
" بماءِ حمّامٍ ولم يُخَلَّقِ

Ve **الاسْتِمْلاقُ**: cima’dan kinaye edilir; **استِفْعالٌ** **المَلْق**’tan; ve o emmedir; çünkü kadın, erkek suyunu, ona karıştığında emer; tıpkı süt emen, meme ucunu ağzına aldığında emdiği gibi. Ve gözünü **ملْقاً** ile **يمْلُقُها**: ona vurdu. Ve **المَلْقُ**: eşeğin toynaklarıyla yere vurmasıdır. **رؤبَة** bir eşeği vasfederken dedi:
" مُعتَزِمُ التّجليح ملاّخُ المَلَقْ

**الملْق**’ı kastetti de onu ağırlaştırdı. Der ki: bu eşeğin toynağı yer üzerine ağır vuruşlu değildir. Ve onda, az önce geçmiş başka bir söz vardır. Ve derinin **ملْقُ**’u: onu yıkamaktır. Ve **المَلْقُ**: hafif geçiştir. Denilir: yer üzerinde **ملْقاً** ile **يمْلُقُ** olarak geçti. Ve **انْمَلَق الخِضابُ**: pürüzsüzleşti ve gitti. Ve **أبشيه المَلَق**: Mısır amellerinden **الغَرْبية**’de bir köydür. Ve **شَبْرا ملَق**: onda başka(sı)dır. Ve kadınlar sakızı ağızlarıyla **يتملّقْن** ederler; yani: çiğnerler ve çıkarırlar. Ve **مُلقاباذ**: İsfahan mahallerindendir; ona nisbet edilen bir cemaat muhaddis vardır.
