# ملك — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%84%D9%83/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: ملك

الكاف واللام والميم معهما
ك ل م، ك م ل، ل ك م، م ك ل، م ل ك كلهن مستعملات كلم: الكَلْم: الجرح، والجميع: الكلُوم. كلمته أكلِمه كَلماً، وأنا كالمٌ، وهو مَكلومٌ. أي: جرحته.
وكَليمُك: الذي يُكَلِّمك وتُكَلِّمه.
والكَلِمةُ: لغة حجازية، والكِلْمةُ: تميمية، والجميع: الكَلِمُ والكِلَمُ، هكذا حكي عن رؤبة:
لا يسمع الرَّكبُ به رجع الكِلَمْ
كمل: كَمَلَ الشيء يكمُل كَمالاً، ولغة أخرى: كَمُلَ يكمُلُ فهو كامل في اللغتين.
والكَمالُ: التمام الذي يجزأ منه أجزاؤه، تقول: لك نصفه وبعضه وكَمالُه.
وأكملتُ الشيء: أجملته وأتممته.
وكامل: اسم فرس سابق كان لبني امرئ القيس.
وتقول: أعطيته المال كَمَلاً، هكذا يُتَكَلَّم به، في الواحد والجمع سواء، ليس بمصدر ولا نعت، إنما هو كقولك: أعطيته كله، ويجوز للشاعر أن يجعل الكامل كميلاً، قال ابن مرادس:
على أنني بعد ما قد مضى		ثلاثون للهجر حولاً كميلا
لكم: اللَّكْمُ: اللكز في الصدر.. لَكَمْتُه أَلْكُمُهُ لَكْماً.
والمُلَكَّمةُ: القرصة المضروبة باليد.
والتَّلْكيمُ: شيء يفعله خولان بن عمرو بن قضاعة، ومنازلهم من مكة على ثلاث. بلغ من برهم بالضيف أن يخلوا معه البكر فتضاجعه، ويبيحون له ما دون الفضة. يسمون ذلك التَّلْكِيمَ، فإذا وافقها قالت لأهلها: أنا أشاؤه فيزوجونها، وقد لَكَّمها قبل.
لمك: نوح بن لَمَك، ويقال: ابن لامَك بن اخنوخ، وهو إدريس النبي عليه السلام.
واللُّماكُ: الكُحل.
مكل: مَكَلَتِ البئر: كثر ماؤها، واجتمع في وسطها. وبئر مكُولٌ، أي: قد جم الماء فيها، قال:
سمح المؤتى أصبحت مَواكلا
المُكلة: المجتمع من الماء. ويقال: مَكَلتُ البئر، أي: نزحتها.
ملك: المٌلكُ لله المالِك المًلِيك. والمَلكُوتُ: ملكُ الله، ومَلَكُوت الله: سلطانه.
والمَلْكُ: ما ملكت اليد من مال وخول.
والمَمْلكةُ: سلطان المَلِكِ في رعيته، يقال: طالت مَملكتُهُ، وعظم مُلكُهُ وكَبُر.
والمَمْلوكُ: العبدُ أقر بالمُلُوكة، والعبد أقر بالعبودة. وأصوبه أن يقال: أقر بالمَلَكة وبالمِلْكِ.
ومِلاك الأمر: ما يعتمد عليه. والقَلْبُ: مِلاكُ الجسد.
والإِملاك: التزويج.. قد أملكوه وملكوه، أي: زوجوه، شبه العروس بالمِلْك، قال:
كاد العَرُوسُ أن يكون مَلِكا
والمَلَكُ واحد الملائكة، إنما هو تخفيف الملأك، والأصل مألك، فقدموا اللام وأخروا الهمزة، فقالوا: ملأك، وهو مَفعَل من الألوك وهو الرسالة، واجتمعوا على حذف همزته كهمزة يرى وقد يتمونه في الشعر عند الحاجة، قال:
فلست لإنسي ولـكـن لِـمَـلأَكٍ		تبارك من فوق السماوات مرسله
وتمام تفسيره في معتلات حرف الكاف.

### Türkçe

**الكاف** ve **اللام** ve **الميم** onlarla birlikte

**ك ل م**، **ك م ل**، **ل ك م**، **م ك ل**، **م ل ك** hepsi kullanımdadır. **كلم**: **الكَلْم**: yara; hepsi: **الكلُوم**. “Onu yaraladım” **كلمته أكلِمه كَلماً**; ben **كالمٌ**’um, o **مَكلومٌ**’dur. Yani: onu yaraladım.

Ve **كَليمُك**: sana konuşan ve seninle konuştuğun kimsedir.

Ve **الكَلِمةُ**: Hicaz lehçesidir; **الكِلْمةُ**: Temîm lehçesidir; hepsi: **الكَلِمُ** ve **الكِلَمُ**; Rü’be’den böyle nakledildi:
لا يسمع الرَّكبُ به رجع الكِلَمْ

**كمل**: “Şey tamam oldu” **كَمَلَ**; **يكمُل** **كَمالاً**. Ve başka bir dil: **كَمُلَ** **يكمُلُ**; o, iki dilde de **كامل**’dir.

Ve **الكَمالُ**: parçaları ondan ayrılan tamlıktır; dersin ki: “Onun yarısı ve bir kısmı ve onun **كَمالُه**’u (tamamı) senindir.”

Ve “Şeyi tamamladım” **وأكملتُ الشيء**: onu toplu yaptım ve onu tamamladım.

Ve **كامل**: Benî İmri’ el-Kays’a ait, yarışçı bir atın adıdır.

Ve dersin ki: “Ona malı **كَمَلاً** verdim”; böyle konuşulur; tekil ve çoğulda eşittir; ne mastardır ne sıfattır; ancak senin “Ona hepsini verdim” demen gibidir. Şaire, **الكامل**’i **كميلاً** yapması caizdir. İbn Murâdis dedi ki:
على أنني بعد ما قد مضى		ثلاثون للهجر حولاً كميلا

**لكم**: **اللَّكْمُ**: göğüste dürtme.. “Onu yumrukladım” **لَكَمْتُه أَلْكُمُهُ لَكْماً**.

Ve **المُلَكَّمةُ**: elle vurulan çimdik.

Ve **التَّلْكيمُ**: Kudâa’dan Amr b. Huvlân’ın yaptığı bir şeydir; onların meskenleri Mekke’den üç (mesafe) üzeredir. Misafire iyiliklerinden, onunla birlikte bakireyi boş bırakmaları, onunla yatması; ve gümüşten aşağısını ona helâl kılmaları (derecesine) ulaştı. Buna **التَّلْكِيمَ** derler. Eğer ona uygun düşerse, ailesine der ki: “Ben onu istiyorum”; böylece onu evlendirirler; o ise daha önce onu **لَكَّمها** etmiştir.

**لمك**: Lamek’in oğlu Nûh; ve denilir ki: Lâmek b. Ahnûh’un oğludur; o da, peygamber İdrîs’tir, عليه السلام.

Ve **اللُّماكُ**: sürme.

**مكل**: “Kuyu çoğaldı” **مَكَلَتِ البئر**: suyu çoğaldı ve ortasında toplandı. Ve **بئر مكُولٌ**: yani, onda su toplanmıştır. Dedi ki:
سمح المؤتى أصبحت مَواكلا

**المُكلة**: sudan toplanmış olan. Ve denilir ki: “Kuyuyu boşalttım” **مَكَلتُ البئر**; yani: onu su çekerek boşalttım.

**ملك**: **المٌلكُ** Allah’ındır; **المالِك** **المًلِيك**. Ve **المَلكُوتُ**: Allah’ın mülkü; ve **مَلَكُوت الله**: O’nun saltanatı.

Ve **المَلْكُ**: elin sahip olduğu mal ve hizmetkârdan olan şeydir.

Ve **المَمْلكةُ**: hükümdarın raiyyeti üzerindeki saltanatıdır; denilir ki: “Onun **مَملكتُهُ** uzadı; ve onun **مُلكُهُ** büyüdü ve büyüdü.”

Ve **المَمْلوكُ**: **المُلُوكة** ile ikrar etmiş köledir; ve köle **العبودة** ile ikrar etmiştir. Daha doğru olanı: **المَلَكة** ile ve **المِلْكِ** ile ikrar etti denilmesidir.

Ve **مِلاك الأمر**: kendisine dayanılan şeydir. Ve **القَلْبُ**: bedenin **مِلاكُ**’ıdır.

Ve **الإِملاك**: evlendirme.. “Onu evlendirdiler” **قد أملكوه وملكوه**; yani: onu evlendirdiler. Gelini **المِلْك**’e benzetti. Dedi ki:
كاد العَرُوسُ أن يكون مَلِكا

Ve **المَلَكُ**: meleklerden bir tanesidir; ancak o, **الملأك**’ın hafifletilmesidir. Asıl **مألك**’tir; böylece **اللام**’ı öne aldılar ve **الهمزة**’yi sona bıraktılar; böylece “**ملأك**” dediler. O, **الألوك**’tan (ki o, risalettir) **مَفعَل** veznindedir. Ve “**يرى**”nın **همزة**’si gibi, onun **همزة**’sini düşürmek üzerinde birleştiler; ve ihtiyaç anında şiirde onu tamamlayabilirler. Dedi ki:
فلست لإنسي ولـكـن لِـمَـلأَكٍ		تبارك من فوق السماوات مرسله

Ve onun tefsirinin tamamı **حرف الكاف**’ın illetlilerinde (mu‘tellâtında)dır.
