# مله (م-ل-ه) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%87
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%84%D9%87

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - ل - ه
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%87/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء واللام والميم معهما
ه ل م، ه م ل، ل ه م، مهل مستعملات م ل ه، ل م ه مهملان هلم: الهَلامُ: طعامٌ يُتَّخَذ من لحم العِجْل بجِلْدِهِ. والهِلِّمان: الشّيء الكثير .
وهَلُمَّ: كلمةُ دعوةٍ إلى شَيْء. التَّثنيةُ والجمعُ والوحدان، والتّأنيثُ والتّذكيرُ فيه سواءٌ، إلّا في لغة بني سعدٍ فإنّهم يَحملونَهُ على تَصريفِ الفِعْل، فيقولون: هلُمّا وهلُمُّوا ونحو ذلك.
همل: الهَمَلُ: السُّدَى، وما ترك اللهُ النّاسَ هَمَلاً، أي: سُدىً بلا ثَوابٍ وبلا عِقابٍ.
وإبلٌ هَوامِلُ مُسَيَّبةٌ لا تُرْعَى. وأمرٌ مُهْمَلٌ، أي: متروك.
لهم: لَهِمْتُ الشّيء. وقلّما يُقالُ إلاّ التَهَمْتُ، وهو ابتلا عُكَهُ بمّرةٍ، قال:
ما يُلْقَ في أَشداقِهِ تَلَهَّما
وقال: كذاك اللَّيْثُ يَلْتهم الذُّبابا وأُمُّ اللُّهَْم: الحُمَّى، ويقال: بل هو الموتُ، لأنّه يَلْتهُم كلَّ أَحَد.
وفَرَسٌ لِهَمٌّ: سابقٌ يَجْري أمامَ الخَيْل، لالتِهامِهِ الأَرْضَ، والجميع: لَهامِيمُ.
ورجلٌ لَهُومٌ، أي أكولٌ.
أَلْهَمَهُ اللهُ خيراً، أي: لَقَّنَهُ خيراً. ونَسْتَلْهِمُ اللَه الرَّشادَ.
وجَيْش لُهامٌ أي: يَغْتَمِرُ من يَدْخُلُه، أي: يُغَيَّبُه في وَسَطه.
مهمل: المَهْل - مجزوم : السَّكِينةُ والوَقار، تقول: مَهْلاً يا فلانُ، أي: رِفقاً وسُكُوناً، لا تَعْجَلْ ويجوزُ التًّثْقيلُ، كما قال:
فيا بْنُ آدمَ ما أَعْدَدْتَ في مَهَلٍ		للهِِ دَرُّكَ ما تأتي ومـا تَـذَرُ
وقال جميل في تخفيف مَهْل :
يقولون: مَهْلاً يا جميلُ، وإنّني		لأُقْسِمُ مالي عن بُثَيْنَة مِنْ مَهْلِِ
وأَمْهلتُه: أَنْظرتُه، ولم أعجله. ومَهَّلْتُه: أجّلته.
والمُهْلُ: خُثارة الزَّيت، ويقال: النُّحاس الذائب، ويقال: الصَّديدُ والقَيْحُ.
والمُهْلُ: الفِلِزُّ، وهو جواهر الأرض من الذَّهَب والفِضّة.
والمُهل: ما يَتَحاتُّ من الخُبْزة من رَمادٍ أو غيره إذا أُخْرِجَتْ من المَلَّةِ.
والمُهْلُ: ضَرْبٌ من القَطِرانِ، إلاّ أنّه ماء رقيق يُشبه الزّيت، وهو يَضْرِب إلى الصُّفْرة من مهاوته، وهو دَسِمٌ تُدْهَنُ به الإِبلُ في الشِّتاء، وسائرُ القَطِران لا يُدهنُ به، لأنّه يَقْتل.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve**اللام** ve**الميم** onlarla birlikte

**ه ل م**، **ه م ل**، **ل ه م**، **مهل** استعمالات; **م ل ه**، **ل م ه** مهملandır. **هلم**: **الهَلامُ**: buzağı etinden derisiyle birlikte yapılan bir yemektir. Ve **الهِلِّمان**: çok olan şeydir.
Ve **هَلُمَّ**: bir şeye çağrı kelimesidir. İkilik, çoğul ve teklik, ve dişillik ve erkeklik onda eşittir; ancak Benî Sa‘d’ın dilinde, onu fiilin çekimine hamlederler; şöyle derler: **هلُمّا** ve **هلُمُّوا** ve bunun benzeri.

**همل**: **الهَمَلُ**: başıboşluk; ve Allah insanları **هَمَلاً** bırakmadı; yani: sevapsız ve azapsız başıboş.
Ve **هَوامِلُ** develer: salıverilmiş, otlatılmayan. Ve **مُهْمَلٌ** bir iş: yani terk edilmiş.

**لهم**: **لَهِمْتُ** şeyi. Ve nadiren denir; ancak **التَهَمْتُ** denir; o, onu bir defada yutmandır. Dedi ki:
ما يُلْقَ في أَشداقِهِ تَلَهَّما
Ve dedi ki: كذلك اللَّيْثُ يَلْتهم الذُّبابا Ve **أُمُّ اللُّهَْم**: hummadır; ve denir ki: bilakis o ölümdür; çünkü o, her birini yutar.
Ve **لِهَمٌّ** bir at: önde koşan, atların önünde koşup giden; onun yeri yutmasından dolayı. Ve hepsi: **لَهامِيمُ**.
Ve **لَهُومٌ** bir adam: yani çok yiyen.
Allah ona hayır **أَلْهَمَهُ**: yani ona hayır telkin etti. Ve biz Allah’tan doğruluğu **نَسْتَلْهِمُ**.
Ve **لُهامٌ** bir ordu: yani ona gireni kaplar; yani onu ortasında kaybettirir.

**مهمل**: **المَهْل** - cezmedilmiş: sükûnet ve vakar. Dersin ki: **مَهْلاً** ey falan; yani: yumuşaklıkla ve sükûnetle; acele etme. Ve ağırlaştırma caizdir; nitekim dedi ki:
فيا بْنُ آدمَ ما أَعْدَدْتَ في مَهَلٍ		للهِِ دَرُّكَ ما تأتي ومـا تَـذَرُ
Ve Cemîl, **مَهْل**’in hafifletilmesinde dedi ki:
يقولون: مَهْلاً يا جميلُ، وإنّني		لأُقْسِمُ مالي عن بُثَيْنَة مِنْ مَهْلِِ
Ve **أَمْهلتُه**: ona mühlet verdim; onu acele ettirmedim. Ve **مَهَّلْتُه**: onu erteledim.
Ve **المُهْلُ**: zeytinin tortusu; ve denir: erimiş bakır; ve denir: irinli su ve cerahat.
Ve **المُهْلُ**: maden; o, yerin cevherleridir: altın ve gümüşten.
Ve **المُهل**: ekmekten, kül veya başkasından, **المَلَّةِ**’den çıkarıldığında dökülen şeydir.
Ve **المُهْلُ**: katrandan bir türdür; ancak o, yağa benzeyen ince bir sudur; onun koyuluğundan sarılığa çalar; ve o yağlıdır; kışın develer onunla yağlanır; katranın geri kalanı onunla yağlanmaz; çünkü o öldürür.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%87/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

رجلٌ مَلِيهٌ ومُمْتَلَهٌ: ذاهبُ العقل
(* قوله «ممتله ذاهب العقل»
ضبط في الأصل والتكملة والمحكم بفتح اللام وضبط في القاموس بكسرها). وسَلِيهٌ مَلِيهٌ: لا طَعم له، كقولهم سَلِيخٌ
مَلِيخٌ، وقيل: مَلِيه إتباع؛ حكاه ثعلب.

##### Türkçe

Adam **مَلِيهٌ** ve **مُمْتَلَهٌ**: aklı gitmiş.
(* Onun sözü: «**ممتله ذاهب العقل**»
aslında, **التكملة**’de ve **المحكم**’de **اللام**’ın fethasıyla ضبط edilmiştir; **القاموس**’ta ise kesrasıyle ضبط edilmiştir).
Ve **سَلِيهٌ مَلِيهٌ**: onda tat yoktur; onların **سَلِيخٌ مَلِيخٌ** demeleri gibi. Ve denildi ki: **مَلِيه** ittibâdır; onu **ثعلب** hikâye etti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%87/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( المَلِيهُ ) :
( أَهْمَلَهُ الجوْهرِيُّ .
وفي المُحْكَم : هو ( المَلِيحُ ) .
( قالَ شيْخُنا : قيلَ هو بَدَلٌ ، وقيلَ لُثْغَةٌ لبعضِ تَغْلب .
( و ) عن أَبي عَمْرٍ و : يقالُ ( أَمْلَهْتَ ) يا رَجُل ، أَي ( أَعْذَرْتَ ؛ و ) قيلَ : ( بالَغَتْ .
( و ) رَجُلٌ ( مُمْتَلِهُ العَقْلِ ذاهِبُهُ ) .
( وممَّا يُسْتدركُ عليه :
رجُلٌ مَلِيهٌ : ذاهِبُ العَقْلِ ؛ وسَلِيهٌ مَلِيهٌ : لا طَعْم له ، كقَوْلهم : سَلِيخٌ مَلِيخٌ .
وقيلَ : مَلِيه إتْباعٌ ؛ حَكَاه ثَعْلَب .

##### Türkçe

: ( **المَلِيهُ** ) :
**الجوهري** onu ihmal etti.
**المُحْكَم**’de: o, ( **المَلِيحُ** )’tur.
Şeyhimiz dedi ki: onun bir بدل olduğu söylendi; ve bazı **تَغْلب**’in bir peltekliği olduğu söylendi.
Ve **أَبي عَمْرٍ**’dan: denilir: ( **أَمْلَهْتَ** ) ey adam; yani ( **أَعْذَرْتَ** ); ve denildi: ( **بالَغَتْ** ).
Ve bir adam ( **مُمْتَلِهُ العَقْلِ ذاهِبُهُ** )’dur.
(Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:)
Bir adam **مَلِيهٌ**: aklı gitmiş; ve **سَلِيهٌ مَلِيهٌ**: tadı yoktur; onların “**سَلِيخٌ مَلِيخٌ**” demeleri gibi.
Ve denildi: **مَلِيه** ittibâdır; onu **ثَعْلَب** hikâye etti.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%87/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَلَهَ
مَلَهَ أَمْلَهَ IV ,
a.  Exaggerated.

أَمْلَهُ
أَمْلَهُ 14 ,
a.  Nubile, marriageable ( girl ).

مَلِيْه
مَلِيْه 25 ,
a.  Pretty, handsome.

مُمْتَلِه العَقْل
مُمْتَلِه العَقْل
a.  Distracted.

##### Türkçe

**مَلَهَ**
**مَلَهَ أَمْلَهَ** IV ,
a. Abarttı.

**أَمْلَهُ**
**أَمْلَهُ** 14 ,
a. Evlenme çağına gelmiş, evlenebilir (kız).

**مَلِيْه**
**مَلِيْه** 25 ,
a. Güzel, yakışıklı.

**مُمْتَلِه العَقْل**
**مُمْتَلِه العَقْل**
a. Aklı dağınık.
