# مله — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%87/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%84%D9%87/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مله](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%87.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: مله

باب الهاء واللام والميم معهما
ه ل م، ه م ل، ل ه م، مهل مستعملات م ل ه، ل م ه مهملان هلم: الهَلامُ: طعامٌ يُتَّخَذ من لحم العِجْل بجِلْدِهِ. والهِلِّمان: الشّيء الكثير .
وهَلُمَّ: كلمةُ دعوةٍ إلى شَيْء. التَّثنيةُ والجمعُ والوحدان، والتّأنيثُ والتّذكيرُ فيه سواءٌ، إلّا في لغة بني سعدٍ فإنّهم يَحملونَهُ على تَصريفِ الفِعْل، فيقولون: هلُمّا وهلُمُّوا ونحو ذلك.
همل: الهَمَلُ: السُّدَى، وما ترك اللهُ النّاسَ هَمَلاً، أي: سُدىً بلا ثَوابٍ وبلا عِقابٍ.
وإبلٌ هَوامِلُ مُسَيَّبةٌ لا تُرْعَى. وأمرٌ مُهْمَلٌ، أي: متروك.
لهم: لَهِمْتُ الشّيء. وقلّما يُقالُ إلاّ التَهَمْتُ، وهو ابتلا عُكَهُ بمّرةٍ، قال:
ما يُلْقَ في أَشداقِهِ تَلَهَّما
وقال: كذاك اللَّيْثُ يَلْتهم الذُّبابا وأُمُّ اللُّهَْم: الحُمَّى، ويقال: بل هو الموتُ، لأنّه يَلْتهُم كلَّ أَحَد.
وفَرَسٌ لِهَمٌّ: سابقٌ يَجْري أمامَ الخَيْل، لالتِهامِهِ الأَرْضَ، والجميع: لَهامِيمُ.
ورجلٌ لَهُومٌ، أي أكولٌ.
أَلْهَمَهُ اللهُ خيراً، أي: لَقَّنَهُ خيراً. ونَسْتَلْهِمُ اللَه الرَّشادَ.
وجَيْش لُهامٌ أي: يَغْتَمِرُ من يَدْخُلُه، أي: يُغَيَّبُه في وَسَطه.
مهمل: المَهْل - مجزوم : السَّكِينةُ والوَقار، تقول: مَهْلاً يا فلانُ، أي: رِفقاً وسُكُوناً، لا تَعْجَلْ ويجوزُ التًّثْقيلُ، كما قال:
فيا بْنُ آدمَ ما أَعْدَدْتَ في مَهَلٍ		للهِِ دَرُّكَ ما تأتي ومـا تَـذَرُ
وقال جميل في تخفيف مَهْل :
يقولون: مَهْلاً يا جميلُ، وإنّني		لأُقْسِمُ مالي عن بُثَيْنَة مِنْ مَهْلِِ
وأَمْهلتُه: أَنْظرتُه، ولم أعجله. ومَهَّلْتُه: أجّلته.
والمُهْلُ: خُثارة الزَّيت، ويقال: النُّحاس الذائب، ويقال: الصَّديدُ والقَيْحُ.
والمُهْلُ: الفِلِزُّ، وهو جواهر الأرض من الذَّهَب والفِضّة.
والمُهل: ما يَتَحاتُّ من الخُبْزة من رَمادٍ أو غيره إذا أُخْرِجَتْ من المَلَّةِ.
والمُهْلُ: ضَرْبٌ من القَطِرانِ، إلاّ أنّه ماء رقيق يُشبه الزّيت، وهو يَضْرِب إلى الصُّفْرة من مهاوته، وهو دَسِمٌ تُدْهَنُ به الإِبلُ في الشِّتاء، وسائرُ القَطِران لا يُدهنُ به، لأنّه يَقْتل.

### Türkçe

باب **الهاء** ve**اللام** ve**الميم** onlarla birlikte

**ه ل م**، **ه م ل**، **ل ه م**، **مهل** استعمالات; **م ل ه**، **ل م ه** مهملandır. **هلم**: **الهَلامُ**: buzağı etinden derisiyle birlikte yapılan bir yemektir. Ve **الهِلِّمان**: çok olan şeydir.
Ve **هَلُمَّ**: bir şeye çağrı kelimesidir. İkilik, çoğul ve teklik, ve dişillik ve erkeklik onda eşittir; ancak Benî Sa‘d’ın dilinde, onu fiilin çekimine hamlederler; şöyle derler: **هلُمّا** ve **هلُمُّوا** ve bunun benzeri.

**همل**: **الهَمَلُ**: başıboşluk; ve Allah insanları **هَمَلاً** bırakmadı; yani: sevapsız ve azapsız başıboş.
Ve **هَوامِلُ** develer: salıverilmiş, otlatılmayan. Ve **مُهْمَلٌ** bir iş: yani terk edilmiş.

**لهم**: **لَهِمْتُ** şeyi. Ve nadiren denir; ancak **التَهَمْتُ** denir; o, onu bir defada yutmandır. Dedi ki:
ما يُلْقَ في أَشداقِهِ تَلَهَّما
Ve dedi ki: كذلك اللَّيْثُ يَلْتهم الذُّبابا Ve **أُمُّ اللُّهَْم**: hummadır; ve denir ki: bilakis o ölümdür; çünkü o, her birini yutar.
Ve **لِهَمٌّ** bir at: önde koşan, atların önünde koşup giden; onun yeri yutmasından dolayı. Ve hepsi: **لَهامِيمُ**.
Ve **لَهُومٌ** bir adam: yani çok yiyen.
Allah ona hayır **أَلْهَمَهُ**: yani ona hayır telkin etti. Ve biz Allah’tan doğruluğu **نَسْتَلْهِمُ**.
Ve **لُهامٌ** bir ordu: yani ona gireni kaplar; yani onu ortasında kaybettirir.

**مهمل**: **المَهْل** - cezmedilmiş: sükûnet ve vakar. Dersin ki: **مَهْلاً** ey falan; yani: yumuşaklıkla ve sükûnetle; acele etme. Ve ağırlaştırma caizdir; nitekim dedi ki:
فيا بْنُ آدمَ ما أَعْدَدْتَ في مَهَلٍ		للهِِ دَرُّكَ ما تأتي ومـا تَـذَرُ
Ve Cemîl, **مَهْل**’in hafifletilmesinde dedi ki:
يقولون: مَهْلاً يا جميلُ، وإنّني		لأُقْسِمُ مالي عن بُثَيْنَة مِنْ مَهْلِِ
Ve **أَمْهلتُه**: ona mühlet verdim; onu acele ettirmedim. Ve **مَهَّلْتُه**: onu erteledim.
Ve **المُهْلُ**: zeytinin tortusu; ve denir: erimiş bakır; ve denir: irinli su ve cerahat.
Ve **المُهْلُ**: maden; o, yerin cevherleridir: altın ve gümüşten.
Ve **المُهل**: ekmekten, kül veya başkasından, **المَلَّةِ**’den çıkarıldığında dökülen şeydir.
Ve **المُهْلُ**: katrandan bir türdür; ancak o, yağa benzeyen ince bir sudur; onun koyuluğundan sarılığa çalar; ve o yağlıdır; kışın develer onunla yağlanır; katranın geri kalanı onunla yağlanmaz; çünkü o öldürür.
