# منح — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%AD/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%86%D8%AD/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [منح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%AD.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: منح

منحه الشاة والناقة كمنعه وضربه يمنحه ويمنحه: أعاره إياها، وذكره الفراء في باب يفعل ويفعل. ومنحه مالا: وهبه. ومنحه: أقرضه. ومنحه: أعطاه، والاسم المنحة، بالكسر، وهي العطية، كذا في الأساس. وقال اللحياني: منحه الناقة: جعل له وبرها ولبنها وولدها. وهي المنحة، بالكسر والمنيحة. قال: ولا تكون المنيحة إلا المعارة للبن. خاصة والمنحة منفعته إياه بما يمنحه. وفي الصحاح: والمنيحة: منحة اللبن، كالناقة أو الشاة تعطيها غيرك يحتلبها ثم يردها عليك. وفي الحديث: هل من أحد يمنح من إبله ناقة أهل بيت لا در لهم. وفي الحديث: ويرعى عليها منحة من لبن أي غنم فيها لبن، وقد تقع المنحة على الهبة مطلقا لا قرضا ولا عارية، وفي الحديث: من منحه المشركون أرضا فلا أرض له، فإن خراجها على صاحبها المشرك لايسقط الخراج عنه منحته إياها المسلم، ولا يكون على المسلم خراجها. وقيل: كل شيء تقصد به قصد شيء فقد منحته إياه، كما تمنح المرأة وجهها المرآة، كقول سويد بن كراع.

  تمنح المـرآة وجـهـا واضـحـا                      مثل قرن الشمس في الصحو ارتفع قال: ثعلب: معناه تعطي من حسنها المرآة. وفي الحديث: من منح منحة ورق أو منح لبنا كان كعتق رقبة وفي النهاية: كان كعدل رقبة قال أحمد بن حنبل: منحة الورق القرض: وقال أبو عبيد: المنحة عند العرب على معنيين: أحدهما أن يعطي الرجل صاحبه المال هبة أو صلة فيكون له، وأما المنحة الأخرى فأن يمنح الرجل أخاه ناقة أو شاة يحلبها زمانا وأياما ثم يردها، وهو تأويل قوله في الحديث الآخر: المنحة مردودة والعارية مؤداة. والمنحة أيضا تكون في الأرض، وقد تقدم. واستمنحه: طلب منحته، أي عطيته. وقال أبو عبيد: استرفده. والمنيح، كأمير: قدح بلا نصيب، قال اللحياني: هو الثالث من القداح الغفل التي ليست لها فرض ولا أنصباء. ولا عليها غرم، وإنما يثقل بها القداح كراهية التهمة. اللحياني: المنيح: أحد القداح الأربعة التي ليس لها غنم ولا غرم، أولها المصدر، ثم المضعف، ثم المنيح، ثم السفيح. وقيل: المنيح: قدح يستعار تيمنا بفوزه. قال ابن مقبل:
  إذا امتنحته من معد عصـابة                      غدا ربة قبل المفيضين يقدح يقول: إذا استعاروا هذا القدح غدا صاحبه يقدح النار لتيقنه بفوزه. وهذا هو المنيح المستعار. وأما قوله:
  فمهلا يا قضاع فلا تكوني                      منيحا في قداح يدي مجيل

  فإنه أراد بالمنيح الذي لا غنم له ولا غرم عليه. وأما حديث جابر: كنت منيح أصحابي يوم بدر، فمعناه أي لم أكن ممن يضرب له بسهم مع المجاهدين لصغري، فكنت بمنزلة السهم اللغو الذي لا فوز له ولا خسر عليه. أو المنيح قدح له سهم. ونص الصحاح: المنيح. سهم من سهام الميسر مما لا نصيب له، إلا أن يمنح صاحبه شيئا. والمنيح: فرس القريم أخي بني تيم. والمنيح أيضا: فرس قيس بن مسعود الشيباني. والمنيحة بهاء فرس دثار بن فقعس الأسدي. وأمنحت الناقة: دنا نتاجها، وهي مثمنح كمحسن، وذكره الأزهري عن الكسائي وقال: قال شمر: لا أعرف أمنحت بهذا المعنى. قال أبو منصور: وهذا صحيح بهذا المعنى ولا يضرة، إنكار شمر إياه. ومن المجاز المنوح والممانح مثل المجالح، وهي ناقة يبقى لبنها، أي تدر في الشتاء بعد ذهاب الألبان من غيرها. ونوق ممانح، وقد ما نحت مناحا وممانحة. ومنه أيضا الممانح من الأمطار: مالا ينقطع، وكذلك من الرياح غيثها. وامتنح: أخذ العطاء. وامتنح مالا، بالبناء للمفعول، إذا رزقه، وتمنحت المال: أطعمته غيري، ومنه حديث أم زرع في الصحيحين: وآكل فأتمنح أي أطعم غيري، تفعل من المنح: العطية، وهو مجاز. ومنه أيضا: ما نحت العين، إذا اتصلت دموعها فلم تنقطع. وسموا مانحا ومنيحا. قال عبد الله بن الزبير يهجو طيئا:
  ونحن قتلنا بالـمـنـيح أخـاكـم                      وكيعا ولا يوفي من الفرس البغل المنيح هنا: رجل من بني أسد من بني مالك، أدخل الألف واللام فيه وإن كان علما، لأن أصله الصفة ومما يستدرك عليه: فلان مناح مياح نفاح، أي كثير العطايا. وفلان يعطي المنائح والمنح، أي العطايا. والممانحة: المرافدة بعطاء. ومن المجاز: منحت الأرض وامتنحت القطار؛ كل ذلك من الأساس. ومنيح، كأمير: جبل لبني سعد بالدهناء. والمنيحة واحدة المنائح من قرى دمشق بالغوطة، إليها ينسب أبو العباس الوليد بن عبد الملك بن خالد بن يزيد المنيحي، روى وحدث. وبها مشهد يقال له قبر سعد بن عبادة الأنصاري، والصحيح أن سعدا مات بالمدينة، كذا في المعجم.

### Türkçe

Ona koyunu ve deveyi, **منعه** ve **ضربه** gibi, **يمنحه** ve **يمنحه**: onu ona ödünç verdi; ve bunu el-Ferrâ **يفعل** ve **يفعل** bâbında zikretti. Ve ona mal **منحه**: onu bağışladı. Ve **منحه**: ona borç verdi. Ve **منحه**: ona verdi; isim **المنحة**dır, kesre ile; ve o, عطيةdır; **الأساس**’ta böyle. el-Lihyânî dedi: **منحه الناقة**: onun için onun yününü, sütünü ve yavrusunu kıldı. Ve o, **المنحة**dır, kesre ile, ve **المنيحة**. Dedi: **المنيحة** ancak süte ödünç verilen olur; özellikle. Ve **المنحة** onun menfaati, onu ona, onunla **يمنحه** (verdiği şeyle) menfaatlendirmesidir. Ve **الصحاح**’ta: **المنيحة**: süt **منحة**sıdır; deve yahut koyun gibi; onu başkasına verirsin, o onu sağıp sonra onu sana geri verir. Ve hadiste: “Develerinden, sütü olmayan bir ev halkına bir deve **يمنح** eden bir kimse var mı?” Ve hadiste: “Üzerine bir süt **منحة**sı otlatır” yani içinde süt olan koyun(lar). Ve **المنحة** bazen, ne borç ne de âriyet olmaksızın, mutlak hibe üzerine vâki olur. Ve hadiste: “Müşrikler kime bir arazi **منحه** ettilerse, onun için arazi yoktur; çünkü onun haracı, sahibi olan müşrik üzerinedir; Müslümanın onu ona **منحته** etmesi, haracı ondan düşürmez; ve onun haracı Müslüman üzerine olmaz.” Ve denildi: Her şey ki onunla bir şeyin kastını kastedersin, onu ona **منحته** etmiş olursun; nitekim kadın yüzünü aynaya **تمنح** eder; Süveyd b. Kurâ‘ın sözü gibi:

  “Aynaya açık bir yüz **تمنح** eder,
                      tıpkı berrak havada yükselmiş güneş boynuzu gibi.”

Dedi: Sa‘leb: mânâsı, güzelliğinden aynaya verirsin. Ve hadiste: “Kim bir gümüş **منحة**sı **منح** ederse yahut süt **منح** ederse, bir köle âzat etmek gibi olur.” Ve **النهاية**’de: “bir kölenin dengi gibi olur” dedi. Ahmed b. Hanbel dedi: gümüş **منحة**sı, borçtur. Ebû ‘Ubeyd dedi: **المنحة** Araplar yanında iki mânâ üzeredir: birincisi, kişinin arkadaşına malı hibe yahut صلة olarak vermesidir; böylece onun olur. Diğer **المنحة** ise, kişinin kardeşine bir deve yahut koyun **يمنح** etmesidir; onu bir müddet ve günler sağıp sonra geri verir; ve bu, diğer hadisteki sözün te’vilidir: “**المنحة** geri döndürülür, **العارية** edâ edilir.” **المنحة** ayrıca arazide de olur; ve geçti.

Ve **استمنحه**: onun **منحته**sini, yani عطيةsini istedi. Ebû ‘Ubeyd dedi: **استرفده**. Ve **المنيح**, **أمير** gibi: nasipsiz bir ok; el-Lihyânî dedi: o, farzı ve payları olmayan boş oklar (**القداح الغفل**)dan üçüncüsüdür. Ve onun üzerinde غرم yoktur; ancak töhmet kerâhetiyle oklar onunla ağırlaştırılır. el-Lihyânî: **المنيح**: ganimet de zarar da olmayan dört oktan biridir; ilki **المصدر**, sonra **المضعف**, sonra **المنيح**, sonra **السفيح**. Ve denildi: **المنيح**: kazanması uğur sayılarak ödünç alınan bir oktur. İbn Mukbil dedi:

  “Onu Ma‘add’dan bir topluluktan **امتنحته** ettiğimde,
                      ateş yakanlardan önce, sabahleyin, sahibi ok çeker.”

Diyor ki: Bu oku ödünç aldıklarında, kazanacağına yakîni sebebiyle, sabahleyin sahibi ateş çakmak için ok çeker. Ve bu, ödünç alınan **المنيح**tir. Amma onun sözü:

  “Ağır ol ey Kudâ‘a; öyle olma,
                      elimde çevirenin okları içinde bir **منيح**.”

Şüphesiz o, **المنيح** ile, ne ganimeti olan ne de üzerinde zararı olanı kastetti. Amma Câbir hadisi: “Bedir günü arkadaşlarımın **منيح**i idim”; mânâsı: küçüklüğüm sebebiyle, mücâhidlerle beraber kendisine سهم vurulanlardan değildim; böylece, ne kazancı olan ne de üzerinde kaybı olan, boş سهم menzilesinde idim. Yahut **المنيح**, سهمü olan bir oktur. Ve **الصحاح**’ın nassı: **المنيح**: nasibi olmayan, meysir oklarından bir سهمdir; ancak sahibi ona bir şey **يمنح** ederse (başka). Ve **المنيح**: Benî Teym’in kardeşi el-Karîm’in atıdır. Ve **المنيح** ayrıca: Kays b. Mes‘ûd eş-Şeybânî’nin atıdır. Ve **المنيحة** (هاء ile): Dithâr b. Fuka‘s el-Esedî’nin atıdır.

Ve **أمنحت الناقة**: onun doğumu yaklaştı; ve o, **مثمنح**tır, **محسن** gibi. Bunu el-Ezherî, el-Kisâî’den naklen zikretti ve dedi: Şemmer dedi: bu mânâ ile **أمنحت**’ı tanımıyorum. Ebû Mansûr dedi: Bu, bu mânâ ile sahihtir; Şemmer’in onu inkârı ona zarar vermez.

Ve mecazdan: **المنوح** ve **الممانح**, **المجالح** gibi; ve o, sütü kalan bir devedir; yani başkalarından sütlerin gitmesinden sonra kışın süt verir. Ve **نوق ممانح**; ve gerçekten **ما نحت** etti, **مناحا** ve **ممانحة** olarak. Ve ondan ayrıca: yağmurlardan **الممانح**: kesilmeyen şey; rüzgârlardan da, onun yağmuru böyledir.

Ve **امتنح**: عطيةyı aldı. Ve **امتنح مالا**, meçhul bina ile, onu rızıklandırdığında. Ve **تمنحت المال**: onu başkasına yedirdim. Ve ondan, الصحيحين’de Ümmü Zer‘ hadisi: “Ve yerim de **فأتمنح** ederim” yani başkasını yediririm; **المنح**tan, yani عطيةdan türetilmiş fiildir; ve o mecazdır. Ve ondan ayrıca: **ما نحت العين**, gözün yaşları bitişik olup kesilmediğinde. Ve **مانحا** ve **منيحا** diye adlandırdılar.

Abdullah b. ez-Zübeyr, Tayy’ı hicvederek dedi:

  “Biz **المنيح** ile sizin kardeşinizi öldürdük,
                      Vekî‘yi; ve attan katır vefâ etmez.”

Burada **المنيح**: Benî Esed’den, Benî Mâlik’ten bir adamdır. Ona, özel isim olduğu hâlde, aslının sıfat olması sebebiyle, **الألف واللام**ı dâhil etti. Ve ona müstedrek olan şeylerden: Falan **مناح مياح نفاح**tır; yani عطيةları çoktur. Ve falan, **المنائح** ve **المنح** verir; yani عطiyalar. Ve **الممانحة**: عطiya ile yardımlaşmadır. Ve mecazdan: **منحت الأرض** ve **امتنحت القطار**; bunların hepsi **الأساس**’tandır.

Ve **منيح**, **أمير** gibi: ed-Dehnâ’da Benî Sa‘d’a ait bir dağdır. Ve **المنيحة**, Dımaşk’ın Ğûta’sında köylerden **المنائح**in bir tanesidir; ona nisbetle Ebû’l-‘Abbâs el-Velîd b. ‘Abdilmelik b. Hâlid b. Yezîd el-**المنيحي** nisbet edilir; rivayet etti ve hadis anlattı. Ve onda, Sa‘d b. ‘Ubâde el-Ensârî’nin kabri denilen bir meşhed vardır; sahih olan, Sa‘d’ın Medine’de öldüğüdür; **المعجم**’de böyle.
