# منذ (م-ن-ذ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B0
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%86%D8%B0

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - ن - ذ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B0/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الذّال والنّون والميم معهما
م ن ذ يستعمل فقط
منذ:
النّون والذّال فيها أصليّتان، وقد تُحذَف النّون في لغة.
وقيل إن بناء منذُ مأخوذٌ من قول: مِنْ إذْ، وكذلك معناها من الزمان إذا قلت: منذُ كانَ، كان معناه: مِن إذْ كانَ ذلك، فلما كَثُرَ في يالكلام طُرِحَتُ همزتُها"، وجُعِلَتا كلمة واحدة ورُفِعَتْ على توهُّم الغاية.

##### Türkçe

باب **الذّال** و**النّون** و**الميم** معهما
**م ن ذ** yalnızca kullanılır.

**منذ**:
İçindeki **النّون** ve**الذّال** aslîdir; bir dilde **النّون** hazfedilebilir.
Ve denildi ki: **منذُ**’ün binası, “**مِنْ إذْ**” sözünden alınmıştır; anlamı da böyledir: zamandan (itibaren), sen “**منذُ** كانَ” dediğinde, onun anlamı “**مِن إذْ** كانَ ذلك” olur; sonra konuşmada çokça (kullanılınca) onun hemzesi atıldı ve ikisi tek bir kelime kılındı; ve gaye vehmi üzerine merfû kılındı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B0/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

مُنْذُ مبنيٌّ على الضم، ومُذْ مبني على السكون وكلُّ واحدٍ منهما يصلح أن يكون حرف جرّ، فتجرُّ ما بعدهما وتجريهما مجرى في ولا تدخلهما حينئذٍ إلا على زمان أنت فيه، فتقول: ما رأيته مُنْذُ الليلةِ. ويصلح أن يكونا اسمين فترفع ما بعدهما على التاريخ أو على التوقيت، فتقول في التاريخ: ما رأيته مُذْ يومُ الجمعة، أي أوَّل انقطاعي الرؤية يومُ الجمعة؛ وتقول في التوقيت: ما رأيته مُذْ سنةٌ.

##### Türkçe

**مُنْذُ** ötre üzerine mebnîdir; **مُذْ** ise sükûn üzerine mebnîdir. Bu ikisinden her biri cer harfi olmaya elverişlidir; böylece kendilerinden sonrakini cer ederler ve onları **في**’nin yürütümü üzere yürütürsün; o vakit onlara ancak senin içinde bulunduğun bir zaman üzerine dâhil olursun. Şöyle dersin: Onu **مُنْذُ** bu gece görmedim.

Ve ikisi isim olmaya da elverişlidir; böylece kendilerinden sonrakini tarih üzere yahut vakitlendirme üzere ref edersin. Tarihte şöyle dersin: Onu **مُذْ** cuma günü görmedim; yani görmeyi kesişimin başlangıcı cuma günüdür. Vakitlendirmede de şöyle dersin: Onu **مُذْ** bir yıl görmedim.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B0/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ذ ن م
منذ : قال الليث : مُنْذُ ، النُّون والذَّال فيها أصلِيّتان ، وقيل : إن بِناء مُنْذ مأخوذٌ من قولك مِن إذْ ، وكذلك معناها من الزمان إذا قلت : منذ كان ، معناه : مِن إذْ كان ذلك ، فلما كَثُر في الكلام طُرِحَت همزتُها ، وجُعِلتا كلمة واحدة ورُفِعت على توهم الغاية .
وقال غيره : مُنْذُ ومُذْ من حروف المعاني : فأَمَّا مُنْذُ فإن أكثرالعرب تخْفِضُ بِها ما مضى وما لم يمض وهو المجمع عليه ، واجتمعوا على ضم الذال فيها عند الساكن والمتحرك كقولك : لم أره مُنْذُ يومٍ ومُنْذُ اليومِ ؛ وأما مُذْ فإِن العرب تخفِضُ بها ما لم يمْضِ وترفَعُ ما مضى قال : ويسكنون الذال إذا وَلِيَها مُتحرك ويضمونها إذا وَلِيها ساكن ، يقولون : لم أرَهُ مُذْ يومان ولم أرَهُ مُذُ اليومِ ، وهذا
قول أكثر النحويين . وفي مُنْذُ ومُذْ لغات شاذة ، تَتَكَلَّمُ بها الخطِيئَةُ من أحياء العرب فلا يُعْبَأ بها فإِن جمهور العرب على ما بينته لك ، وسُئِلَ بعض النحويين : لم خَفَضُوا بِمُنْذُ ، ورفعوا بِمُذْ ؟ فقال : لأن مُنْذُ كانت في الأصل مِنْ إذْ كان كذا وكذا ، فَكَثُر استعمالهم لها في الكلام ، فحذِفَتْ الهمزة وضَمةُ الميم ، وخَفَضوا بها على عِلَّةِ الأصل ؛ وأما مُذْ فلما حَذَفوا منها النونَ ذَهَبتْ مِنها علامةُ الآلة الخافِضَة وضمُّوا الميم فيها ، ليكون أمتن لها ، ورفعوا بها ما مَضى مع سُكون الذَّال ، ليُفَرِّقوا بين ما مضى ، وبين ما لم يمضِ .
قال الفراء في مُذْ ومُنْذُ : هما مَبْنِيَّتان مِنْ مِنْ ، ومِنْ ذو ، التي بمعنى الذي في لغة طيىء . فإِذا خُفِضَ بهما أجريتا مُجرى مِنْ ، وإذا رُفِعَ بهما ما بعدهما أُجْرِيتا مُجرى ، إضمار ما كان في الصلة كأنه قال : من الذي هو يومان ؟ .

##### Türkçe

ذ ن م
**منذ**: Leys dedi: **مُنْذُ**; içindeki **النُّون** ve **الذَّال** aslîdir; ve denildi ki: **مُنْذ**’ün binası, senin “**مِن إذْ**” demenden alınmıştır; anlamı da böyledir: “**من الزمان**” (zamandan) (manasınadır); “**منذ كان**” dediğinde, manası: “**مِن إذْ كان ذلك**” (şu şöyle olduğundan beri)dir; sonra sözde çokça (kullanılınca) onun hemzesi atıldı ve ikisi tek bir kelime kılındı ve gaye vehmi üzerine merfû kılındı.

Başkası dedi: **مُنْذُ** ve **مُذْ** mana harflerindendir: **مُنْذُ**’e gelince, Arapların çoğu onunla geçmiş olanı da, geçmemiş olanı da mecrûr yapar; bu, üzerinde icmâ edilendir; ve içindeki **الذال**’ı, sâkinin ve harekelinin yanında zammelemek üzere birleştiler; senin “**لم أره مُنْذُ يومٍ**” ve “**ومُنْذُ اليومِ**” demen gibi; **مُذْ**’e gelince, Arap onunla geçmemiş olanı mecrûr yapar ve geçmiş olanı merfû yapar. Dedi: **الذال**’ı, onu bir harekeli izlediğinde sâkin kılarlar; onu bir sâkin izlediğinde zamme ederler; “**لم أرَهُ مُذْ يومان**” ve “**ولم أرَهُ مُذُ اليومِ**” derler; ve bu, nahivcilerin çoğunun sözüdür. **مُنْذُ** ve **مُذْ**’de şâz diller vardır; Arapların kabilelerinden **الخطِيئَةُ** onu konuşur; ona itibar edilmez; çünkü Arapların cumhuru, sana beyan ettiğim üzeredir. Bazı nahivcilere soruldu: Niçin **بِمُنْذُ** ile mecrûr yaptılar da **بِمُذْ** ile merfû yaptılar? Dedi: Çünkü **مُنْذُ** aslında “**مِنْ إذْ كان كذا وكذا**” idi; onu sözde kullanmaları çoğaldı; hemze ve **الميم**’in zammesi hazfedildi; ve aslın illetine binaen onunla mecrûr yaptılar; **مُذْ** ise, ondan **النون**’u hazfettiklerinde, ondan mecrûr edici âletin alâmeti gitti; ve içindeki **الميم**’i zammelediler ki ona daha sağlam olsun; ve **الذَّال**’ın sükûnu ile onunla geçmiş olanı merfû yaptılar ki geçmiş olan ile geçmemiş olan arasında ayırsınlar.

Ferrâ **مُذْ** ve **مُنْذُ** hakkında dedi: İkisi de **مِنْ**’den ve **مِنْ ذو**’dan bina edilmiştir; ki o, Tayyı’ dilinde “**الذي**” manasınadır. Onlarla mecrûr yapıldığında, **مِنْ**’in mecrâsına yürütülürler; onlarla kendilerinden sonrakini merfû yaptıklarında, sıla içinde olanın izmarı mecrâsına yürütülürler; sanki şöyle dedi: “**من الذي هو يومان ؟**” (iki gün olan kimdir/şeydir?).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B0/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

قال الليث: مُنْذُ النون والذال فيها أَصليان، وقيل: إِن بناء منذ مأْخوذ من قولك «من إِذ» وكذلك معناها من الزمان إِذا قلت منذ كان معناه «من إِذ» كان ذلك. ومُنْذُ ومُذْ: من حروف المعاني. ابن بزرج: يقال ما رأَيته مذ عامِ الأَوّلِ، وقال العوام: مُذْ عامٍ أَوّلَ، وقال أَبو هلال: مذ عاماً أَوّل، وقال نَجاد: مُذْ عامٌ أَوّلُ، وقال غيره: لم أَره مذ يومان ولم أَره منذ يومين، يرفع بمذ ويخفض بمنذ، وقد ذكرناه في مذذ. ابن سيده: منذ تحديد غاية زمانية، النون فيها أَصلية، رفعت على توهم الغاية؛ قيل: وأَصلها «من إِذ» وقد تحذف النون في لغة، ولما كثرت في الكلام طرحت همزتها وجعلت كلمة واحدة، ومذ محذوفة منها تحديد غاية زمانية أَيضاً. وقولهم: ما رأَيته مُذُ اليوم، حركوها لالتقاء الساكنين ولم يكسروها لكنهم ضموها لأَن أَصلها الضم في منذ؛ قال ابن جني: لكنه الأَصل الأَقرب، أَلا ترى أَن أَوّل حال هذه الذال أَن تكون ساكنة؟ وإِنما ضمت لالتقاء الساكنين إِتباعاً لضمة الميم، فهذا على الحقيقة هو الأَصل الأَوّل؛ قال: فأَما ضم ذال منذ فإِنما هو في الرتبة بعد سكونها الأَوّل المقدّر، ويدلك على أن حركتها إِنما هي لالتقاء الساكنين، أَنه لما زال التقاؤهما سكنت الذال، فضمُّ الذال إِذاً في قولهم مذ اليوم ومذ الليلة، إِنما هو رد إِلى الأَصل الأَقرب الذي هو منذ دون الأَصل، إِلى بعد الذي هو سكون الذال في منذ قبل أَن تحرك فيما بعد؛ وقد اختلفت العرب في مذ ومنذ: فبعضهم يخفض بمذ ما مضى وما لم يمض، وبعضهم يرفع بمنذ ما مضى وما لم يمض. والكلام أَن يخفض بمذ ما لم يمض ويرفع ما مضى، ويخفض بمنذ ما لم يمض وما مضى، وهو المجتمع عليه، وقد أَجمعت العرب على ضم الذال من منذ إِذا كان بعدها متحرك أَو ساكن كقولك لم أَره منذ يوم ومنذ اليوم، وعلى اسكان مذ إِذا كانت بعدها أَلف وصل، ومثله الأَزهري فقال: كقولك لم أَره مذ يومان ولم أَره مذ اليوم. وسئل بعض العرب: لم خفضوا بمنذ ورفعوا بمذ فقال: لأَن منذ كانت في الأَصل من إِذ كان كذا وكذا، وكثر استعمالها في الكلام فحذفت الهمزة وضمت الميم، وخفضوا بها على علة الأَصل، قال: وأَما مذ فإِنهم لما حذفوا منها النون ذهبت الآلة الخافضة وضموا الميم منها ليكون أَمتن لها، ورفعوا بها ما مضى مع سكون الذال ليفرقوا بها بين ما مضى وبين ما لم يمض؛ الجوهري: منذ مبني على الضم، ومذ مبني على السكون، وكل واحد منهما يصلح أَن يكون حرف جر فتجر ما بعدهما وتجريهما مجرى في، ولا تدخلهما حينئذ إِلا على زمان أَنت فيه، فتقول: ما رأَيته منذ الليلة، ويصلح أَن يكونا اسمين فترفع ما بعدهما على التاريخ أَو على التوقيت، وتقول في التاريخ: ما رأَيته مذ يومُ الجمعة، وتقول في التوقيت: ما رأَيته مذ سنةٌ أَي أَمد ذلك سنة، ولا يقع ههنا إِلا نكرة، فلا تقول مذ سنةُ كذا، وإِنما تقول مذ سنةٌ. وقال سيبويه: منذ للزمان نظيره من للمكان، وناس يقولون إِن منذ في الأَصل كلمتان «من إِذ» جعلتا واحدة، قال: وهذا القول لا دليل على صحته. ابن سيده: قال اللحياني: وبنو عبيد من غنيّ يحركون الذال من منذ عند المتحرك والساكن، ويرفعون ما بعدها فيقولون: مذُ اليومُ، وبعضهم يكسر عند الساكن فيقول مذِ اليومُ. قال: وليس بالوجه. قال بعض النحويين: ووجه جواز هذا عندي على ضعفه أَنه شبَّه ذال مذ بدال قد ولام هل فكسرها حين احتاج إِلى ذلك كما كسر لام هل ودال قد. وحكي عن بني سليم: ما رأَيته مِنذ سِتٌّ، بكسر الميم ورفع ما بعده. وحكي عن عكل: مِذُ يومان، بطرح النون وكسر الميم وضم الذال. وقال بنو ضبة: والرباب يخفضون بمذ كل شيء. قال سيبويه: أَما مذ فيكون ابتداء غاية الأَيام والأَحيان كما كانت من فيما ذكرت لك ولا تدخل واحدة منهما على صاحبتها، وذلك قولك: ما لقيته مذ يوم الجمعة إِلى اليوم، ومذ غدوةَ إِلى الساعة، وما لقيته مذ اليومِ إِلى ساعتك هذه، فجعلت اليوم أَول غايتك وأَجْرَيْتَ في بابها كما جرت من حيث قلت: من مكان كذا إِلى مكان كذا؛ وتقول: ما رأَيته مذ يومين فجعلته غاية كما قلت: أَخذته من ذلك المكان فجعلته غاية ولم ترد منتهى؛ هذا كله قول سيبويه. قال ابن جني: قد تحذف النون من الأَسماء عيناً في قولهم مذ وأَصله منذ، ولو صغرت مذ اسم رجل لقلت مُنَيْذ، فرددت النون المحذوفة ليصح لك وزن فُعَيْل. التهذيب: وفي مذ ومنذ لغات شاذة تكلم بها الخَطِيئَة من أَحياء العرب فلا يعبأُ بها، وإِن جمهور العرب على ما بين في صدر الترجمة. وقال الفراء في مذ ومنذ: هما حرفان مبنيان من حرفين من من ومن ذو التي بمعنى الذي في لغة طيء، فإِذا خفض بهما أُجريتا مُجْرى من، وإِذا رفع بهما ما بعدهما بإِضمارٍ كان في الصلة، كأَنه قال من الذي هو يومان، قال وغلَّبوا الخفض في منذ لظهور النون.

##### Türkçe

قال الليث: **مُنْذُ**’da **النون** ve **الذال** onun içinde aslîdir; ve denildi: **منذ**’ün yapısı senin “**من إِذ**” demenden alınmıştır; ve yine onun mânası zamandandır; **منذ** dediğin zaman mânası “**من إِذ**” idi, o (şey) oldu. Ve **مُنْذُ** ve **مُذْ**: mânâ harflerindendir. İbn Buzerc: denilir: onu birinci yıldan beri görmedim; ve avam dedi: birinci yıldan beri; ve Ebû Hilâl dedi: birinci yıldan beri; ve Neccâd dedi: birinci yıldan beri; ve başkası dedi: onu iki günden beri görmedim ve onu iki günden beri görmedim; **مذ** ile ref‘ edilir ve **منذ** ile cer edilir; ve onu **مذذ**’de zikrettik. İbn Sîde: **منذ** zamansal bir sınırın belirlenmesidir; içindeki **النون** aslîdir; sınır vehmi üzerine ref‘ edildi; denildi: ve aslı “**من إِذ**”dir; ve bir dilde **النون** hazfedilebilir; ve kelâmda çoğalınca hemzesi atıldı ve tek bir kelime kılındı; ve **مذ** ondan hazfedilmiştir; zamansal bir sınırın belirlenmesi de (ondadır).

Ve onların sözü: onu bugünden beri görmedim; iki sâkinin buluşması sebebiyle onu harekelediler ve onu kesrelemediler; lâkin onu dammelediler; çünkü onun aslı **منذ**’de dammedir; İbn Cinnî dedi: fakat o, en yakın asıldır; görmüyor musun ki bu **الذال**’ın ilk hâli sâkin olmasıdır? Ancak iki sâkinin buluşması sebebiyle, **الميم**’in dammesine tâbi olarak dammelendi; işte bu, hakikatte ilk asıldır; dedi: **منذ**’ün **ذال**’ının dammesi ise ancak, onun takdir edilen ilk sükûnundan sonra mertebece (gelir); ve sana delil olur ki onun harekesi ancak iki sâkinin buluşması içindir: ikisinin buluşması kalkınca **الذال** sâkin oldu; öyleyse onların “bugünden beri” ve “bu geceden beri” sözünde **الذال**’ın dammesi ancak, asla değil, **منذ** olan en yakın asla döndürmedir; daha uzak olana, yani **منذ**’de **الذال**’ın, sonradan harekelenmeden önceki sükûnuna (döndürme) değildir; ve Araplar **مذ** ve **منذ** hakkında ihtilâf ettiler: onların bir kısmı **مذ** ile geçmişi ve geçmemişi cer eder; ve onların bir kısmı **منذ** ile geçmişi ve geçmemişi ref‘ eder. Ve söz şudur: geçmemişi **مذ** ile cer etmek ve geçmişi ref‘ etmek; ve geçmemişi ve geçmişi **منذ** ile cer etmek; ve bu, üzerinde birleşilendir; ve Araplar, ondan sonra harekeli yahut sâkin geldiği zaman **منذ**’ün **الذال**’ını dammelemek üzerinde icmâ ettiler; senin “onu bir günden beri görmedim” ve “onu bugünden beri görmedim” demen gibi; ve **مذ**’ü, ondan sonra **أَلف**-i vasl olduğu zaman sâkin kılmak üzerinde (icmâ ettiler); ve bunun benzerini Ezherî söyledi de dedi: senin “onu iki günden beri görmedim” ve “onu bugünden beri görmedim” demen gibi. Ve bazı Araplara soruldu: niçin **منذ** ile cer ettiler ve **مذ** ile ref‘ ettiler? dedi: çünkü **منذ** aslında “**من إِذ** idi şöyle şöyle oldu” idi; ve kelâmda kullanımı çoğaldı da hemze hazfedildi ve **الميم** dammelendi; ve asıl illetine binaen onunla cer ettiler; dedi: **مذ** ise, ondan **النون**’u hazfettiklerinde cer âleti gitti; ve ona daha sağlam olsun diye onun **الميم**’ini dammelediler; ve geçmişi onunla, **الذال**’ın sükûnu ile ref‘ ettiler ki onunla geçmiş ile geçmemiş arasında ayırım yapsınlar; Cevherî: **منذ** damme üzere mebnîdir, ve **مذ** sükûn üzere mebnîdir; ve ikisinden her biri cer harfi olmaya elverişlidir; böylece kendilerinden sonrakini cer eder ve onları **في**’nin yürütüldüğü yere yürütür; ve o vakit ikisi de ancak senin içinde bulunduğun bir zaman üzerine girer; böylece dersin: onu bu geceden beri görmedim; ve ikisi de isim olmaya elverişlidir; böylece kendilerinden sonrakini tarih üzere yahut vakit tayini üzere ref‘ edersin; ve tarihte dersin: onu cuma gününden beri görmedim; ve vakit tayininde dersin: onu bir yıldan beri görmedim; yani o müddet bir yıldır; ve burada ancak nekre vâki olur; böylece “şu seneden beri” demezsin; ancak “bir seneden beri” dersin. Ve Sîbeveyh dedi: **منذ** zaman içindir; onun benzeri mekân için **من**’dir; ve insanlar derler ki **منذ** aslında iki kelimedir: “**من إِذ**”, bir kılındı; dedi: ve bu sözün sıhhatine delil yoktur. İbn Sîde: Lihyânî dedi: ve Ganî’den Benû Ubeyd, harekeli ve sâkin yanında **منذ**’ün **الذال**’ını harekelerler; ve ondan sonrakini ref‘ ederler; böylece derler: bugünden beri; ve onların bir kısmı sâkin yanında kesreler de der: bugünden beri. Dedi: ve bu, vech değildir. Bazı nahivciler dedi: bunun cevazının vechi, zayıflığına rağmen, benim yanımda şudur: **مذ**’ün **ذال**’ını **قد**’ın **دال**’ına ve **هل**’in **لام**’ına benzetti de ona ihtiyaç duyduğu zaman onu kesreledi; nitekim **هل**’in **لام**’ını ve **قد**’ın **دال**’ını kesrelediği gibi. Benû Süleym’den hikâye edildi: onu altıdan beri görmedim; **الميم**’in kesresi ve ondan sonrakinin ref‘i ile. Ukel’den hikâye edildi: iki günden beri; **النون**’u atmak, **الميم**’i kesrelemek ve **الذال**’ı dammelemek ile. Ve Benû Dabba dedi: ve Rebâb, her şeyi **مذ** ile cer ederler. Sîbeveyh dedi: **مذ** ise, günlerin ve vakitlerin başlangıç sınırı olur; nitekim sana zikrettiğimde **من** olduğu gibi; ve ikisinden biri, arkadaşının üzerine girmez; bu, senin sözündür: onu cuma gününden bugüne kadar görmedim; ve sabahtan saate kadar; ve onu bugünden senin bu saatine kadar görmedim; böylece bugünü sınırının evveli kıldın ve onun bâbında, “şu mekândan şu mekâna” dediğin yerde **من**’in yürüdüğü gibi yürüttün; ve dersin: onu iki günden beri görmedim; böylece onu sınır kıldın; nitekim “onu o mekândan aldım” dediğinde onu sınır kıldığın gibi; ve sonu kastetmedin; bunun hepsi Sîbeveyh’in sözüdür. İbn Cinnî dedi: isimlerden **النون** bazen ayn olarak hazfedilir; onların **مذ** sözünde; ve aslı **منذ**’dür; ve eğer **مذ**’ü bir adam ismi olarak küçültseydin, **مُنَيْذ** derdin; böylece hazfedilmiş **النون**’u geri getirirdin ki sana **فُعَيْل** vezni sahih olsun. **التهذيب**: ve **مذ** ve **منذ**’de, Arapların kabilelerinden **الخَطِيئَة**’nin konuştuğu şâz diller vardır; onlara itibar edilmez; ve Arapların cumhuru, tercümenin başında beyan edilen üzeredir. Ve Ferrâ **مذ** ve **منذ** hakkında dedi: ikisi, iki harften bina edilmiş iki harftir: **من**’den ve Tay dilinde “ki/o” mânasında olan **ذو**’dan; böylece onlarla cer edildiği zaman **من**’in yürütüldüğü yere yürütülürler; ve onlarla kendilerinden sonrası ref‘ edildiği zaman, sıla içinde olan bir gizli (şey) ile; sanki dedi: iki gün olan şeyden; dedi: ve **منذ**’de cer’i galip kıldılar, **النون**’un zuhuru sebebiyle.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B0/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

منذ، بسيط، ويأتي له ما يعارضه من ذكر الأقوال الدالة على التركيب، مبني على الضم. ومذ محذوف منه، وقد ذكره ابن سيده وغيره في مذمذ، والصواب هنا، وفي الصحاح: منذ مبني على الضم، ومذ مبني على السكون، وتكسر ميمها، أما كسر ميم منذ فقد حكي عن بني سليم يقولون: ما رأيته منذ ست، بكسر الميم ورفع ما بعده، وحكى الفراء عن عكل: مذ يومان بطرح النون وكسر الميم وضم الذال، ويليهما اسم مجرور، وحينئذ فهما حرفا جر فيجر ما بعدها، ويكونان بمعنى من في الماضي، وبمعنى في في الحاضر، وبمعنى من وإلى جميعا في المعدود، كما رأيته منذ يوم الخميس، وفي التهذيب: قد اختلفت العرب في مذ ومنذ، فبعضهم يخفض بمذ ما مضى ويخفض بمنذ ما لم يمض وما مضى وما لم يمض، وبعضهم يرفع بمنذ ما مضى وما لم يمض. والكلام أن يخفض بمذ ما لم يمض. ويرفع ما مضى، وهو المجمع عليه. يليهما اسم مرفوع، كمنذ يومان، وحينئذ مبتدآن، ما بعدهما خبر، ومعناهما الأمد في الحاضر، والمعدود، وأول المدة في الماضي، وفي الصحاح: ويصلح أن يكونا اسمين فترفع ما بعدهما على التاريخ أو على التوقيت، وتقول في التاريخ: ما رأيته مذ يوم الجمعة، وتقول في التوقيت ما رأيته مذ سنة، أي أمد ذلك سنة، ولا يقع ها هنا إلا نكرة فلا تقول مذ سنة كذا وإنما تقول مذ سنة أو ظرفان مخبر بهما عما بعدهما، ومعناهما بين وبين، كلقيته منذ يومان، أي بيني وبين لقائه يومان، وقد رد هذا القول ابن الحاجب وهذبه البدر في تحفة الغريب، قاله شيخنا، وتليهما الجملة الفعلية، نحو قول الشاعر:
  ما زال مذ عقدت يداه إزاره أو الجملة الاسمية نحو قول الشاعر:
  وما زلت أبغي المال مذ أنا يافع

  وحينئذ هما ظرفان مضافان إلى الجملة أو إلى زمان مضاف إليها، أي إلى الجملة، وقيل: مبتدآن. أقوال بسطها العلامة ابن هشام في المغنى وأصل مذ منذ، لرجوعهم إلى ضم ذال مذ عند ملاقاة السكنين، كمذ اليوم، ولولا أن الأصل الضم لكسروا. وفي المحكم: قولهم ما رأيته مذ اليوم، حركوها لالتقاء الساكنين، ولم يكسروها، لكنهم ضموها، لأن أصلها الضم في منذ، قال ابن جني، لكنه الأصل الأقرب، ألا ترى أن أول حال هذه الذال، أن تكون ساكنة، وإنما ضمت لالتقاء الساكنين إتباعا لضمة الميم، فهذا على الحقيقة هو الأصل الأول، قال: فأما ضم ذال منذ، فإنما هو في الرتبة بعد سكونها الأول المقدر، ويدلك على أن حركتها إنما هي لالتقاء الساكنين أنه لما زال التقاؤهما سكنت الذال، فضم الذال إذا في قولهم مذ اليوم ومذ الليلة إنما هو رد إلى الأصل الأقرب الذي هو منذ، دون الأصل الأبعد الذي هو سكون الذال في منذ قبل أن تحرك فيما بعد، ولتصغيرهم إياه منيذ، قال ابن جني: قد تحذف النون من الأسماء عينا في قولهم مذ، وأصله منذ، ولو صغرت مذ اسم رجل لقلت منيذ، ورددت النون المحذوفة ليصح لك وزن فعيل. قلت: وقد رد هذا القول أيضا، كما هو مبسوط في شروح الفصيح، أو إذا كانت مذ اسما فأصلها منذ، أو حرفا فهي أصل. وهذا التفصيل هو الذي جزم به المالقي في رصف المباني. ويقال: ما لقيته منذ اليوم ومذ اليوم، بفتح ذالهما، أو أصلهما من الجارة، وذو بمعنى الذي، قال الفراء في مذ ومنذ: هما حرفان مبنيان من حرفين: من  من  ومن  ذو  التي بمعنى الذي في لغة طيئ، فإذا خفض بهما أجريتا مجرى من، وإذا رفع بهماما بعدهما بإضمار كان في الصلة كأنه قال من الذي هو يومان، قال: وغلبوا الخفض في منذ لظهور النون. أو مركب من من وإذ، حذفت الهمزة لكثرة دورانها في الكلام وجعلت كلمة واحدة فالتقى ساكنان، فضم الذال، وقال سيبويه: منذ للزمان، نظيره من للمكان، وناس يقولون إن في الأصل كلمتان: من إذ، جعلتا واحدة، قال: وهذا القول لا دليل على صحته، أو أصلها من ذا، اسم إشارة، فالتقدير في: ما رأيته مذ يومان، من ذا الوقت يومان، وفي كل تعسف وخروج عن الجادة، وقال ابن بزرج يقال: ما رأيته مذ عام أول، وقال أبو هلال: مذ عاما أول، وقال الآخر: مذ عام أول ومذ عام الأول، وقال نجاد: مذ عام أول، وقال غيره: لم أره مذ يومان، ولم أره منذ يومين، يرفع بمذ ويخفض بمنذ. وفي المحكم: منذ: تحديد غاية زمانية، النون فيها أصلية، رفعت على توهم الغاية. وفي التهذيب: وقد أجمعت العرب على ضم الذال من منذ إذا كان بعدها متحرك أو ساكن، كقولك: لم أره منذ يوم ومنذ اليوم، وعلى إسكان مذ إذا كان بعدها متحرك، وبتحريكها بالضم والكسر إذا كانت بعدها ألف وصل، كقولك لم أره مذ يومان، ولم أره مذ اليوم. وقال اللحياني: وبنو عبيد من غني يحركون الذال من مذ عند المتحرك والساكن، ويرفعون ما بعدها، فيقولون مذ اليوم، وبعضهم يكسر عند الساكن فيقول مذ اليوم، قال: وليس بالوجه، قال بعض النحويين، ووجه جواز هذا عندي على ضعفه أنه شبه ذال مذ بدال قد ولام هل، فكسرها حين احتاج إلى ذلك، كما كسر لام هل، ودال قد، وقال: بنو ضبة والرباب يخفضون بمذ كل شيء، قال سيبويه: أما مذ فتكون ابتداء غاية الأيام والأحيان كما كانت من فيما ذكرت لك، ولا تدخل واحدة منهما على صاحبتها، وذلك قولك: ما لقيته مذ يوم الجمعة إلى اليوم، ومذ غدوة إلى الساعة، وما

  لقيته مذ اليوم إلى ساعتك هذه، فجعلت اليوم أول غايتك، وأجريت في بابها كما جرت من، حيث قلت من مكان كذا إلى مكان كذا، وتقول: ما رأيته مذ يومين، فجعلته غاية كما قلت أخذته من ذلك المكان، فجعلته غاية، ولم ترد منتهى. هذا كله قول سيبويه، والخلاف في ذلك مبسوط في المطولات.لقيته مذ اليوم إلى ساعتك هذه، فجعلت اليوم أول غايتك، وأجريت في بابها كما جرت من، حيث قلت من مكان كذا إلى مكان كذا، وتقول: ما رأيته مذ يومين، فجعلته غاية كما قلت أخذته من ذلك المكان، فجعلته غاية، ولم ترد منتهى. هذا كله قول سيبويه، والخلاف في ذلك مبسوط في المطولات.

##### Türkçe

**منذ**: basittir; ve ona, terkibe delâlet eden sözlerin zikrinden, ona muarız olan şey gelir. Damme üzere mebnîdir. Ve **مذ** ondan hazfedilmiştir; onu İbn Sîde ve başkası **مذمذ**’de zikretmiştir. Doğrusu burada ve **الصحاح**’ta: **منذ** damme üzere mebnîdir; **مذ** sükûn üzere mebnîdir; ve onun **ميم**’i kesrelenir. Amma **منذ**’in **ميم**’inin kesrelenmesi ise Benî Süleym’den hikâye edilmiştir; derler: “Onu altıdan beri görmedim” (**منذ ست**) **ميم**’i kesre ile ve ondan sonrakini ref‘ ile. Ferrâ, ‘Ukl’den hikâye etti: “İki gündür” (**مذ يومان**) nûn’u atmakla ve **ميم**’i kesre ile ve **ذال**’ı damme ile. Ve ikisinin ardından mecrûr bir isim gelir; o vakit ikisi harf-i cerrdir; böylece ondan sonrakini cerrederler. Ve geçmişte **من** mânâsında olurlar; hâzırda **في** mânâsında; sayılı olanda ise **من** ve **إلى** ikisi birden mânâsında olurlar; “Onu Perşembe gününden beri gördüm” (**منذ يوم الخميس**) gibi. **التهذيب**’de: Araplar **مذ** ve **منذ** hakkında ihtilâf ettiler; onların bir kısmı geçmiş olanı **مذ** ile hafdeder ve geçmiş olmayanı **منذ** ile hafdeder; ve geçmiş olanı ve geçmiş olmayanı. Bir kısmı da geçmiş olanı ve geçmiş olmayanı **منذ** ile ref‘ eder. Söz şudur ki: geçmiş olmayanı **مذ** ile hafdetmektir; geçmiş olanı ref‘ etmektir; ve bu, üzerinde icmâ edilendir. İkisinin ardından merfû‘ bir isim gelir; “iki gündür” (**منذ يومان**) gibi. O vakit ikisi mübtedâdır; onlardan sonra gelen haberdir. Ve mânâları: hâzırda müddet; sayılı olanda (müddet); geçmişte ise müddetin evvelidir. **الصحاح**’ta: İkisi isim olmaya da elverişlidir; böylece onlardan sonrakini tarih üzere yahut vakit tayini üzere ref‘ edersin. Tarihte dersin: “Onu Cuma gününden beri görmedim” (**مذ يوم الجمعة**). Vakit tayininde dersin: “Onu bir yıldan beri görmedim” (**مذ سنة**), yani onun müddeti bir yıldır. Burada ancak nekre vâki olur; bu yüzden “şu seneden beri” (**مذ سنة كذا**) demezsin; ancak “bir yıldan beri” (**مذ سنة**) dersin. Yahut ikisi, kendilerinden sonrakinden haber verilen iki zarf olur; mânâları “ile ile arası”dır; “Onunla iki gündür karşılaştım” (**منذ يومان**) gibi; yani benimle onunla karşılaşması arasında iki gün vardır. Bu sözü İbnü’l-Hâcib reddetti; Bedr onu **تحفة الغريب**’de tehzîb etti; bunu şeyhimiz söyledi. Ve ikisinin ardından fiil cümlesi gelir; şairin sözü gibi:
  “Onun iki eli izârını bağladığından beri hâlâ…” (**ما زال مذ عقدت يداه إزاره**)
yahut isim cümlesi; şairin sözü gibi:
  “Ve ben malı istemeye devam ettim, ben delikanlı olduğumdan beri” (**وما زلت أبغي المال مذ أنا يافع**)

O vakit ikisi, cümleye yahut ona muzâf bir zamana muzâf iki zarf olur; yani cümleye. Ve “iki mübtedâdır” denildi. Bu sözleri alâmet İbn Hişâm **المغنى**’da genişçe açtı. **مذ**’in aslı **منذ**’dir; çünkü iki sâkinin karşılaşması esnasında **مذ**’in **ذال**’ını dammeye döndürürler; **مذ اليوم** gibi. Eğer asıl damme olmasaydı, kesrelerlerdi. **المحكم**’de: “Onu bugün görmedim” (**ما رأيته مذ اليوم**) sözleri: iki sâkinin karşılaşması sebebiyle onu harekelediler; onu kesrelemediler; lâkin onu dammelediler; çünkü onun aslı **منذ**’de dammedir. İbn Cinnî dedi: Lâkin o, daha yakın asıldır. Görmüyor musun ki bu **ذال**’ın ilk hâli, sâkin olmasıdır; ancak iki sâkinin karşılaşması sebebiyle, **ميم**’in dammesine tâbi olarak dammelendi. Şu hâlde hakikatte bu, ilk asıldır. Dedi: Amma **منذ**’in **ذال**’ının dammesi, ancak onun takdir edilen ilk sükûnundan sonra mertebece gelir. Ve sana, onun harekesinin ancak iki sâkinin karşılaşması sebebiyle olduğunu şunu gösterir: İkisinin karşılaşması zâil olunca **ذال** sâkin oldu. Öyleyse “**مذ اليوم**” ve “**مذ الليلة**” sözlerinde **ذال**’ın dammesi, ancak daha yakın asla, yani **منذ**’e döndürmedir; daha uzak asla, yani sonra harekelendirilmeden önce **منذ**’deki **ذال**’ın sükûnuna değil. Ve onu **منيذ** diye tasgîr etmeleri sebebiyle. İbn Cinnî dedi: İsimlerden nûn, “**مذ**” sözlerinde ayn olarak hazfedilebilir; aslı **منذ**’dir. Ve eğer **مذ**’i bir adam ismi olarak tasgîr etseydin, “**منيذ**” derdin; hazfedilmiş nûn’u geri getirirdin ki sana **فعيل** vezni sahih olsun. Dedim: Bu söz de reddedilmiştir; **الفصيح** şerhlerinde genişçe olduğu üzere. Yahut **مذ** isim ise aslı **منذ**’dir; yahut harf ise o asıldır. Bu tafsîl, Mâlikî’nin **رصف المباني**’de kesin hüküm verdiği şeydir. Ve denilir: “Onunla bugün karşılaşmadım; bugün-den beri” (**منذ اليوم** ve **مذ اليوم**) ikisinin **ذال**’ını fetha ile. Yahut ikisinin aslı, cârre olan **من**’dendir; ve **ذو** “ki/olan” mânâsında. Ferrâ **مذ** ve **منذ** hakkında dedi: İkisi, iki harften bina edilmiş iki mebnî harftir: **من** … **من** … ve **من** … **ذو**; ki **ذو**, Tayy dilinde “ki/olan” mânâsındadır. Eğer onlarla hafdederse, ikisini **من**’in mecrâsına yürütür. Eğer onlarla onlardan sonrakini ref‘ ederse, sıla içinde **كان**’ı gizleyerek, sanki “iki gün olan kimdir?” (**من الذي هو يومان**) demiş gibi olur. Dedi: Nûn’un zâhir oluşu sebebiyle **منذ**’de hafdı galip kıldılar. Yahut **من** ve **إذ**’den mürekkebdir; hemze, kelâmda çok dönmesi sebebiyle hazfedildi ve tek kelime kılındı; böylece iki sâkin karşılaştı; derken **ذال** dammelendi. Sîbeveyh dedi: **منذ** zaman içindir; onun benzeri mekân için **من**’dir. Ve insanlar derler ki asılda iki kelimedir: **من إذ**; ikisi bir kılındı. Dedi: Bu sözün sıhhatine delil yoktur. Yahut aslı **من ذا**’dır; işaret ismidir. Böylece “Onu iki gündür görmedim” (**ما رأيته مذ يومان**) ifadesinde takdir: “şu vakitten iki gün” (**من ذا الوقت يومان**). Ve bunların hepsinde zorlama ve yoldan çıkma vardır. İbn Büzerc dedi: “Onu ilk yıldan beri görmedim” (**ما رأيته مذ عام أول**) denilir. Ebû Hilâl dedi: “ilk yıldan beri” (**مذ عاما أول**). Başkası dedi: “ilk yıldan beri” (**مذ عام أول**) ve “ilk yılın(ın)dan beri” (**مذ عام الأول**). Neccâd dedi: “ilk yıldan beri” (**مذ عام أول**). Başkası dedi: “Onu iki gündür görmedim” (**لم أره مذ يومان**) ve “Onu iki günden beri görmedim” (**لم أره منذ يومين**); **مذ** ile ref‘ eder, **منذ** ile hafdeder. **المحكم**’de: **منذ**: zamansal bir gayenin tahdîdidir; içindeki nûn aslîdir; gaye vehmi üzerine ref‘ edildi. **التهذيب**’de: Araplar, **منذ**’in **ذال**’ını, ondan sonra harekeli yahut sâkin olduğunda dammelemekte icmâ ettiler; senin “Onu bir gündür görmedim” (**لم أره منذ يوم**) ve “Onu bugün-den beri görmedim” (**ومنذ اليوم**) sözün gibi. Ve **مذ**’i, ondan sonra harekeli olduğunda sâkin kılmakta; ve ondan sonra **ألف وصل** olduğunda onu damme ve kesre ile harekelemekte; senin “Onu iki gündür görmedim” (**لم أره مذ يومان**) ve “Onu bugün görmedim” (**ولم أره مذ اليوم**) sözün gibi. Lihyânî dedi: Ganî’den Benû ‘Ubeyd, **مذ**’in **ذال**’ını harekeli ve sâkin yanında harekelerler; ve ondan sonrakini ref‘ ederler; böylece “bugün-den beri” (**مذ اليوم**) derler. Onların bir kısmı sâkin yanında kesreler; böylece “bugün-den beri” (**مذ اليوم**) der. Dedi: Bu vech değildir. Bazı nahivciler dedi: Bunun cevazının vechi, benim yanımda, zayıflığına rağmen şudur: **مذ**’in **ذال**’ını **قد**’ın **دال**’ına ve **هل**’in **لام**’ına benzetti; böylece buna ihtiyaç duyduğunda onu kesreledi; nitekim **هل**’in **لام**’ını ve **قد**’ın **دال**’ını kesreledi. Ve dedi: Benû Dıbbe ve Rabâb, her şeyi **مذ** ile hafdederler. Sîbeveyh dedi: Amma **مذ**, günlerin ve vakitlerin başlangıç gayesi olur; sana zikrettiğimde **من** olduğu gibi. Ve ikisinden biri, arkadaşının üzerine girmez. Bu, senin sözündür: “Onunla Cuma gününden bugüne kadar karşılaşmadım” (**ما لقيته مذ يوم الجمعة إلى اليوم**) ve “sabahtan şu saate kadar” (**ومذ غدوة إلى الساعة**) ve “Onunla bugün-den beri şu senin bu saatine kadar karşılaşmadım” (**ما لقيته مذ اليوم إلى ساعتك هذه**). Böylece bugünü gayenin evveli kıldın; ve onu, **من**’in yürüdüğü gibi kendi bâbında yürüttün; hani “şu yerden şu yere” (**من مكان كذا إلى مكان كذا**) dediğin yerde. Ve dersin: “Onu iki gündür görmedim” (**ما رأيته مذ يومين**); böylece onu, “Onu o yerden aldım” (**أخذته من ذلك المكان**) dediğin gibi gaye kıldın; böylece onu gaye kıldın; ve sonu kastetmedin. Bu, Sîbeveyh’in sözünün tamamıdır; ve bunun ihtilâfı, mutavvel eserlerde genişçe açılmıştır. Onunla bugün-den beri şu senin bu saatine kadar karşılaşmadım (**لقيته مذ اليوم إلى ساعتك هذه**); böylece bugünü gayenin evveli kıldın; ve onu, **من**’in yürüdüğü gibi kendi bâbında yürüttün; hani “şu yerden şu yere” (**من مكان كذا إلى مكان كذا**) dediğin yerde. Ve dersin: “Onu iki gündür görmedim” (**ما رأيته مذ يومين**); böylece onu, “Onu o yerden aldım” (**أخذته من ذلك المكان**) dediğin gibi gaye kıldın; böylece onu gaye kıldın; ve sonu kastetmedin. Bu, Sîbeveyh’in sözünün tamamıdır; ve bunun ihtilâfı, mutavvel eserlerde genişçe açılmıştır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B0/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مُنْدُ
مُنْدُ ذ is a simple word; (K;) or, accord. to some, a compound word, as will be explained hereلfter: (TA:) Sb says, that it is with respect to time like مِنْ with respect to place: (S, L:) it is indecl., [generally] with damm for its termination; and مُذْ is indecl. also, [generally] with its final letter quiescent, (S, L, K,) [unless followed by a quiescent letter, when it is movent in different manners which will be shown below,] and it is formed from مُنْذُ by elision: (M, L, K:) منذ is also written and pronounced مِنْذُ, (M, L, K,) in the dial. of the Benoo-Suleym; (M, L;) and مذ, مِذْ, (M, L, K,) in the dial. of the tribe of 'Okl. (M, L.) Each may be a prep., governing what follows it in the gen. case, and used in the same manner as فِى [signifying In, or during, or from the beginning of]: and in this case, each is prefixed only to that which denotes present time: thus you say, مَا رَأَيْتُهُ مُذُ اللَّيْلَةِ [I have not seen him in this night; or simply I have not seen him this night]: (S, L:) or each is followed by a noun in the gen. case, and in this instance is a prep., in the sense of مِنْ [meaning Since, or lit., from,] when relating to a past time [such as a particular past day or the like]; and in the sense of فِى [meaning In, or from the beginning of,] when relating to the present time; and in the sense of مِنْ and اِلَى together [meaning From the beginning to the end of; or during the whole course of; or simply during, or for;] when relating to a computed period of time, or number of days or the like: ex. [relating to a past time,] مَا رَأَيْتُهُ مُنْذُ يَوْمِ الخَمِيسِ [I have not seen him since Thursday, اِلَى الْآنَ to the present time]; (Mughnee, K;) and [relating to the present time,] مُنْذُ يَوْمِنَا or عَامِنَا [in, or from the beginning of, (this) our day, or (this) our year;]; and, [relating to a computed period of time, or number of days or the like,] مُنْذُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ [from the beginning to the end of, i. e., during, or for, three days]. (Mughnee.) Each may also be a noun, governing the noun which follows it in the nom. case, as signifying a particular day or the like, or as signifying a definite length of time: in the case of a noun signifying a particular day or the like, you say, مَا رَأَيْتُهُ مُذْ يَوْمُ الجُمْعَةِ [I have not seen him (since the commencement of a space of time); the commencement of the space of time thereof (i. e., أَوَّلُ مُدَّةِ عَدَمِ رُؤْيَتِى اِيَّاهُ the commencement of the space of time of my not seeing him) was Friday; meaning, since Friday]: and, in the case of a noun signifying a definite length of time, you say, مَا رَأَيْتُهُ مُذْ سَنَةٌ, meaning, أَمَدُ ذٰلِكَ سَنَةٌ, [I have not seen him (during, or for, a time); the time thereof (i. e., أَمَدُ عَدَمِ رُؤْيَتِى اِيَّاهُ the time of my not seeing him) is a year; meaning, during, or for, a year;] and the noun in this latter case can only be indeterminate; for you cannot say, مُذْ سَنَةُ كَذَا: (S:) when followed by a noun in the nom. case, as in the instance of مُنْذُ يَوْمَانِ [or, accord. to more approved usage, مُذْ يَوْمَانِ, as will be shown below, The time is two days, meaning during, or for, two days], each is an inchoative, and what follows it is an enunciative; and its meaning is the time with respect to what is present, and to a computed period, or a number of days or the like; and the commencement of the space of time with respect to a past time [such as a particular past day or the like]: or each is an adv. n. [of time], an enunciative, of which what follows is the inchoative, and meaning بَيْنَ وَبَيْنَ, as in the instance of لَقِيتُهُ مُنْذُ يَوْمَانِ, [or, rather, مُذْ يَوْمَانِ,] i. e., بَيْنِى وَبَيْنَ لِقَائِهِ يَوْمَانِ [Two days have been between the time in which I now am and (the time of) my meeting him]: (K:) but this opinion is rejected by Ibn-Hلjib. (TA.) Accord. to some of the Arabs, for they differ on this point, مذ governs in the gen. case a noun signifying a past time and one signifying a time not past: and accord. to some of them, منذ governs in the nom. case a noun signifying a past time and one signifying a time not past: (M, L:) but the general and most approved way is to make مذ govern in the gen. case a noun signifying a time not past, and in the nom. case one signifying a time past; and to make منذ govern in the gen. case a noun signifying a time not past and one signifying a time past: (T, M, L:) most of the Arabs hold, that each must govern in the gen. case a noun signifying the present time; and that it is preferable to make منذ govern in the same case, and to make مذ govern in the nom. case, a noun signifying a past time: (Mughnee:) [they therefore say, مُنْذُ اللَّيْلَةِ and مُذُ اللَّيْلَةِ, and مُنْذُ يَوْمِ الخَمِيسِ and مُنْذُ يَوْمَينِ; but they say, مُذْ يَوْمُ الخَمِيسِ and مُذْ يَوْمَانِ.] Some [or, rather, most] say, لَمْ أَرَهُ مُذْ يَوْمَانِ, and لَمْ أَرَهُ مُنْذُ يَوْمَينِ, [I have not seen him for, or during, two days;] making مذ [in these instances] to govern the nom. case; and منذ, the gen. case. (L.) Such is said when the period of separation is a day and part of a day. (Msb, art. شهر.) The Benoo-Dabbeh and Er-Rabلb make مذ to govern the gen. case in every instance. (M, L.) The phrases, مَا رَأَيْتُهُ مُذْ عَامٌ أَوَّلُ, and مُذْ عَامٌ أَوَّلَ, (S, K, art. وأل; and L,) and مُذْ عَامُ الأَوَّلِ, and مُذْ عَامًا أَوَّلَ, [I have not seen him since last year,] are also mentioned by different authors. (L.) The Arabs generally agree in pronouncing منذ with damm to the ذ when it is followed by a movent or a quiescent letter; (T, M, L;) as in لَمْ أَرَهُ مُنْذُ يَوْمٍ, and مُنْذُ اليَوْمِ: (T, L:) and to pronounce مذ with the ذ quiescent when it is followed by a movent letter, (T, M, L,) and with damm and [sometimes] with kesr when it is followed by a conjunctive ا; (M, L;) as in لَمْ أَرَهُ مُذْ يَوْمَانِ, and لَمْ أَرَهُ مُذُ اليَوْمِ, [and مُذِ اليَوْمِ]: (T, L:) and so say most of the grammarians. (T.) Lh says, The Benoo-'Obeyd, of the tribe of Ghanee, make the ذ of مذ movent when it is followed by a movent or a quiescent letter, and make the noun following it to be in the nom. case, saying مُذُ اليَوْمُ; and some of them pronounce it with kesr when followed by a quiescent letter, saying مُذِ اليَوْمُ; but this is not the proper way. (M, L.) In the phrase مَا رَأَيْتُهُ مُذُ اليَوْمِ, the Arabs make the ذ movent because of the occurrence [otherwise] of two quiescent letters together; and they [generally] give it not kesr, but damm, because the latter is the final vowel of its original منذ. (M, L.) One says also, مَا لَقِيتُةُ مُنْذَ اليَوْمِ, and مُذَ اليَوْمِ, which fet-h to the ذ in each. (K.) The Benoo-Suleym are related to have used the expression مَا رَأَيْتُهُ مِنْذُ سِتٌّ [by ستّ meaning six nights], with kesr to the م of منذ, and with the noun following it in the nom. case: and the tribe of 'Okl are related to have used the expression مِذُ يَوْمَانِ, with the ن elided, and with kesr to the م, and damm to the ذ. (M, L.) ― -b2- Each of the two words منذ and مذ is also followed by a verbal proposition, as in the instance
مَا زَالَ مُذْ عَقَدَتْ يَدَاهُ اِزَازَهُ
[He has not ceased, since his two hands tied his wrapper of the lower part of the body]: or a nominal proposition, as in the instance
وَلَا زِلْتُ أَبْغِى المَالَ مُذْ أَنَا يَافِعٌ
[And I ceased not to seek wealth from the time of my being a youth, or young man]: in such cases, each is an adv. n. prefixed to the proposition [and governing it virtually in the gen. case], or to a noun significant of time [understood as] prefixed thereto [in the same manner]: or, as some say, each is an inchoative. (K.) ― -b3- The original of مذ is منذ, because they restore the dammeh to the ذ in the case of the occurrence of two quiescent letters together; as in the instance of مُذُ اليَوْمِ, for were not its original with damm, they would give it kesr: [but this some do, as has been shown above:] and because its dim. is مُنَيْذٌ: (K:) for when مذ is used as a proper name of a man, its dim. is thus formed, by restoring the ن, that it may be of the measure فُعَيْلٌ: (IJ, M, L:) or when مذ is a noun, it is originally منذ; and when it is a particle, it is itself original. (K.) ― -b4- Accord. to some, منذ (T, S, L, K) and مذ (K) are originally مِنْ and اِذْ, which are made one word, (T, S, L, K,) by eliding the hemzeh, and then giving damm to the ذ because of the occurrence of two quiescent letters together; (K;) مُنْذُ كَانَ [and مُذْ كَانَ] meaning مِنْ اِذْ كَانَ: (T, L:) but there is nothing to indicate the truth of this opinion: (S, L:) or, as some say, منذ and مذ are originally the prep. من and ذو in the sense of الَّذِى (L, K) in the dial. of Teiyi: so says Fr.; adding, that when either governs a gen. case, it is used in the manner of مَنْ; and when it governs a nom. case, it is as though one said, [in using the expression مُنْذُ أَوْ مُذْ يَوْمَانِ,] مِنَ الَّذِى هُوَ يَوْمَانِ; and that the former government prevails in the case of منذ because the ن is not suppressed: (L:) or, as some say, they are originally مِنْ and the noun of indication ذَا; so that in the phrase مَا رَأَيْتُهُ مُنْذُ يَوْمَانِ, [accord. to more approved usage, مُذْ يَوْمَانِ,] we virtually say, مِنْ ذَا الْوَقْتِ يَوْمَانِ: but each of these assertions is a deviation from the plain way. (K.)

##### Türkçe

**مُنْدُ**
**مُنْدُ** ذ, basit bir kelimedir; (K;) yahut bazılarına göre, aşağıda açıklanacağı üzere, birleşik bir kelimedir: (TA:) Sb der ki, zaman bakımından, mekân bakımından **مِنْ** gibidir: (S, L:) i‘rab kabul etmezdir, [genellikle] sonu için damme iledir; ve **مُذْ** de i‘rab kabul etmezdir, [genellikle] son harfi sâkin olarak, (S, L, K,) [meğer ki ardından sâkin bir harf gelsin; o vakit aşağıda gösterilecek çeşitli tarzlarda harekeli olur,] ve **مُنْذُ**’dan hazf ile yapılmıştır: (M, L, K:) **منذ** ayrıca **مِنْذُ** diye de yazılır ve telaffuz edilir, (M, L, K,) Benû-Süleym lehçesinde; (M, L;) ve 'Okl kabilesi lehçesinde **مذ**, **مِذْ**, (M, L, K,) (M, L.) Her biri bir harf-i cerr olabilir; kendisinden sonrakini mecrûr kılar ve **فِى** gibi kullanılır [İçinde, yahut sırasında, yahut başlangıcından itibaren mânasında]: ve bu durumda her biri yalnızca hâlihazır zamanı gösterene getirilir: böylece dersin ki, **مَا رَأَيْتُهُ مُذُ اللَّيْلَةِ** [Bu gece içinde onu görmedim; yahut sadece: bu gece onu görmedim]: (S, L:) yahut her birinin ardından mecrûr bir isim gelir; bu durumda bir harf-i cerrdir; geçmiş bir zamana nisbet edildiğinde **مِنْ** mânasındadır [“beri, -den itibaren” yahut lafzen “-den”], [muayyen bir geçmiş gün ve benzeri gibi]; hâlihazır zamana nisbet edildiğinde **فِى** mânasındadır [“içinde” yahut “başlangıcından itibaren”]; hesaplanmış bir zaman müddetine yahut gün sayısına ve benzerine nisbet edildiğinde ise **مِنْ** ile **اِلَى** birlikte mânasındadır [başlangıçtan sona kadar; yahut bütün seyri boyunca; yahut sadece: boyunca, müddetince]: örn. [geçmiş zamana nisbetle,] **مَا رَأَيْتُهُ مُنْذُ يَوْمِ الخَمِيسِ** [Perşembeden beri onu görmedim, **اِلَى الْآنَ** şimdiki zamana kadar]; (Mughnee, K;) ve [hâlihazır zamana nisbetle,] **مُنْذُ يَوْمِنَا** veya **عَامِنَا** [(şu) günümüzün yahut (şu) yılımızın içinde, yahut başlangıcından itibaren]; ve, [hesaplanmış bir müddete yahut gün sayısına nisbetle,] **مُنْذُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ** [başlangıçtan sona kadar, yani üç gün boyunca, yahut üç gün müddetince]. (Mughnee.) Her biri ayrıca bir isim olabilir; kendisinden sonrakini merfû kılar; muayyen bir gün ve benzeri mânasında olarak, yahut belirli bir zaman uzunluğu mânasında olarak: muayyen bir gün ve benzeri mânasında olan isim durumunda dersin ki, **مَا رَأَيْتُهُ مُذْ يَوْمُ الجُمْعَةِ** [Onu görmedim (bir zaman aralığının başlangıcından beri); onun (yani **أَوَّلُ مُدَّةِ عَدَمِ رُؤْيَتِى اِيَّاهُ** onu görmeyişimin müddetinin başlangıcı) Cuma idi; yani Cuma’dan beri]: ve belirli bir zaman uzunluğu mânasında olan isim durumunda dersin ki, **مَا رَأَيْتُهُ مُذْ سَنَةٌ**, mânası: **أَمَدُ ذٰلِكَ سَنَةٌ**, [Onu görmedim (bir müddet boyunca); onun (yani **أَمَدُ عَدَمِ رُؤْيَتِى اِيَّاهُ** onu görmeyişimin müddeti) bir yıldır; yani bir yıl boyunca, yahut bir yıl müddetince;] ve bu son durumda isim ancak nekre olabilir; çünkü **مُذْ سَنَةُ كَذَا** diyemezsin: (S:) merfû bir isimle geldiğinde, **مُنْذُ يَوْمَانِ** misalinde olduğu gibi [yahut daha makbul kullanıma göre, aşağıda gösterileceği üzere, **مُذْ يَوْمَانِ**: Zaman iki gündür; yani iki gün boyunca, yahut iki gün müddetince], her biri mübtedâdır ve kendisinden sonrası haberdir; ve mânası, hâlihazır olana ve hesaplanmış bir müddete yahut gün sayısına ve benzerine nisbetle “zaman”dır; geçmiş bir zamana nisbetle ise [muayyen bir geçmiş gün ve benzeri gibi] zaman aralığının başlangıcıdır: yahut her biri bir zarf-isimdir [zaman zarfı], haber olup kendisinden sonrası mübtedâdır; ve mânası **بَيْنَ وَبَيْنَ**’dir; **لَقِيتُهُ مُنْذُ يَوْمَانِ** misalinde olduğu gibi, [yahut daha doğrusu **مُذْ يَوْمَانِ**], yani **بَيْنِى وَبَيْنَ لِقَائِهِ يَوْمَانِ** [Şimdi içinde bulunduğum zaman ile onunla buluşmam (zamanı) arasında iki gün vardır]: (K:) fakat bu görüş İbn-Hâcib tarafından reddedilmiştir. (TA.) Bazı Araplara göre—zira bu hususta ihtilâf ederler—**مذ** geçmiş zamanı gösteren bir ismi de, geçmiş olmayan bir zamanı gösteren bir ismi de mecrûr kılar: ve onlardan bazılarına göre **منذ** geçmiş zamanı gösteren bir ismi de, geçmiş olmayan bir zamanı gösteren bir ismi de merfû kılar: (M, L:) fakat genel ve en makbul yol, **مذ**’yi geçmiş olmayan zamanı gösteren isimde mecrûr, geçmiş zamanı gösterende merfû kılmak; ve **منذ**’yi geçmiş olmayan zamanı gösteren isimde de geçmiş zamanı gösteren isimde de mecrûr kılmaktır: (T, M, L:) Arapların çoğu, her birinin hâlihazır zamanı gösteren ismi mecrûr kılması gerektiğini; ve geçmiş zamanı gösteren isimde **منذ**’yi aynı i‘rabda (yani cerrde) kılmanın, **مذ**’yi ise merfû kılmanın daha tercih edilir olduğunu kabul eder: (Mughnee:) [bu sebeple **مُنْذُ اللَّيْلَةِ** ve **مُذُ اللَّيْلَةِ**, ve **مُنْذُ يَوْمِ الخَمِيسِ** ve **مُنْذُ يَوْمَينِ** derler; fakat **مُذْ يَوْمُ الخَمِيسِ** ve **مُذْ يَوْمَانِ** derler.] Bazıları [daha doğrusu çoğu] **لَمْ أَرَهُ مُذْ يَوْمَانِ** ve **لَمْ أَرَهُ مُنْذُ يَوْمَينِ** der, [Onu iki gün boyunca, yahut iki gün müddetince görmedim;] bu örneklerde **مذ**’yi merfûya âmîl, **منذ**’yi mecrûra âmîl kılarak. (L.) Bu, ayrılık müddeti bir gün ve bir günün bir parçası olduğunda söylenir. (Msb, md. **شهر**.) Benû-Dabbe ve Er-Rabâb, **مذ**’yi her durumda mecrûra âmîl kılar. (M, L.) **مَا رَأَيْتُهُ مُذْ عَامٌ أَوَّلُ** ve **مُذْ عَامٌ أَوَّلَ**, (S, K, md. **وأل**; ve L,) ve **مُذْ عَامُ الأَوَّلِ**, ve **مُذْ عَامًا أَوَّلَ**, [Geçen yıldan beri onu görmedim,] ifadeleri de farklı müelliflerce zikredilmiştir. (L.) Araplar genel olarak, ardından harekeli yahut sâkin bir harf geldiğinde **منذ**’yi ذ üzerinde damme ile telaffuz etmekte ittifak ederler; (T, M, L;) **لَمْ أَرَهُ مُنْذُ يَوْمٍ** ve **مُنْذُ اليَوْمِ** gibi: (T, L:) ve ardından harekeli bir harf geldiğinde **مذ**’yi ذ sâkin olarak, (T, M, L,) ve ardından atıf **ا**’sı geldiğinde damme ile ve [bazen] kesra ile telaffuz ederler; (M, L;) **لَمْ أَرَهُ مُذْ يَوْمَانِ** ve **لَمْ أَرَهُ مُذُ اليَوْمِ**, [ve **مُذِ اليَوْمِ**] gibi: (T, L:) ve nahivcilerin çoğu da böyle söyler. (T.) Lh der ki: Ghanee kabilesinden Benû-'Obeyd, ardından harekeli yahut sâkin bir harf geldiğinde **مذ**’nin ذ’sini harekeli yapar ve ardından gelen ismi merfû kılar; **مُذُ اليَوْمُ** diyerek; ve onlardan bazıları, ardından sâkin bir harf geldiğinde kesra ile telaffuz eder; **مُذِ اليَوْمُ** diyerek; fakat bu doğru yol değildir. (M, L.) **مَا رَأَيْتُهُ مُذُ اليَوْمِ** ifadesinde Araplar, iki sâkin harfin bir araya gelmesi sebebiyle ذ’yi harekeli yaparlar; ve ona [genellikle] kesra değil damme verirler; çünkü damme, aslî **منذ**’nin son harekesidir. (M, L.) Ayrıca şöyle de denir: **مَا لَقِيتُةُ مُنْذَ اليَوْمِ**, ve **مُذَ اليَوْمِ**; her birinde ذ üzerine fetha ile. (K.) Benû-Süleym’in, **مَا رَأَيْتُهُ مِنْذُ سِتٌّ** ifadesini kullandığı rivayet edilmiştir [**ستّ** ile altı gece kastedilerek]; **منذ**’nin م’sine kesra ile ve ardından gelen ismi merfû kılarak: ve 'Okl kabilesinin, **مِذُ يَوْمَانِ** ifadesini kullandığı rivayet edilmiştir; ن hazfedilerek, م’ye kesra ve ذ’ye damme verilerek. (M, L.)

― -b2- **منذ** ve **مذ** kelimelerinin her biri, bir fiil cümlesinin de ardından gelir; şu misalde olduğu gibi:
**مَا زَالَ مُذْ عَقَدَتْ يَدَاهُ اِزَازَهُ**
[İki eli alt beden örtüsünü bağladığından beri, kesilmedi]: yahut bir isim cümlesinin; şu misalde olduğu gibi:
**وَلَا زِلْتُ أَبْغِى المَالَ مُذْ أَنَا يَافِعٌ**
[Genç olduğum zamandan beri mal aramayı bırakmadım]: bu gibi durumlarda her biri, cümlenin başına getirilen bir zarf-isimdir [ve onu hükmen mecrûr kılar]; yahut aynı tarzda, ona takdiren başa getirilen [zamanı gösteren] bir isme: yahut bazılarına göre, her biri mübtedâdır. (K.)

― -b3- **مذ**’nin aslı **منذ**’dir; çünkü iki sâkin harfin bir araya gelmesi durumunda ذ’ye dammeyi iade ederler; **مُذُ اليَوْمِ** misalinde olduğu gibi; zira aslı dammeli olmasaydı ona kesra verirlerdi: [fakat bazıları bunu yapar; yukarıda gösterildiği üzere:] ve çünkü onun tasğîri **مُنَيْذٌ**’dur: (K:) zira **مذ** bir erkeğin özel adı olarak kullanıldığında, tasğîri böyle yapılır; فُعَيْلٌ vezninde olsun diye ن iade edilerek: (IJ, M, L:) yahut **مذ** bir isim olduğunda aslı **منذ**’dir; bir edat olduğunda ise aslî olan bizzat kendisidir. (K.)

― -b4- Bazılarına göre, **منذ** (T, S, L, K) ve **مذ** (K) aslında **مِنْ** ve **اِذْ**’dir; bunlar tek kelime yapılır, (T, S, L, K,) hemze hazfedilerek, sonra iki sâkin harfin bir araya gelmesi sebebiyle ذ’ye damme verilerek; (K;) **مُنْذُ كَانَ** [ve **مُذْ كَانَ**] mânası **مِنْ اِذْ كَانَ**’dır: (T, L:) fakat bu görüşün doğruluğuna delâlet eden bir şey yoktur: (S, L:) yahut bazılarına göre, **منذ** ve **مذ**, Teiyi lehçesinde **الَّذِى** mânasında **ذو** ile harf-i cerr **من**’den aslîdir: Fr. böyle der; şunu da ekleyerek: her biri mecrûra âmîl olduğunda **مَنْ** tarzında kullanılır; merfûa âmîl olduğunda ise, [**مُنْذُ أَوْ مُذْ يَوْمَانِ** ifadesini kullanırken] sanki şöyle denmiş gibidir: **مِنَ الَّذِى هُوَ يَوْمَانِ**; ve **منذ**’de birinci âmilliğin (cerrin) galip gelmesi, ن’nin düşürülmemesi sebebiyledir: (L:) yahut bazılarına göre, bunlar **مِنْ** ile işaret ismi **ذَا**’dan aslîdir; böylece **مَا رَأَيْتُهُ مُنْذُ يَوْمَانِ** ifadesinde [daha makbul kullanıma göre **مُذْ يَوْمَانِ**], hükmen şöyle deriz: **مِنْ ذَا الْوَقْتِ يَوْمَانِ**: fakat bu iddiaların her biri, açık yoldan bir sapmadır. (K.)
