# منذ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B0/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%86%D8%B0/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [منذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B0.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: منذ

قال الليث: مُنْذُ النون والذال فيها أَصليان، وقيل: إِن بناء منذ مأْخوذ من قولك «من إِذ» وكذلك معناها من الزمان إِذا قلت منذ كان معناه «من إِذ» كان ذلك. ومُنْذُ ومُذْ: من حروف المعاني. ابن بزرج: يقال ما رأَيته مذ عامِ الأَوّلِ، وقال العوام: مُذْ عامٍ أَوّلَ، وقال أَبو هلال: مذ عاماً أَوّل، وقال نَجاد: مُذْ عامٌ أَوّلُ، وقال غيره: لم أَره مذ يومان ولم أَره منذ يومين، يرفع بمذ ويخفض بمنذ، وقد ذكرناه في مذذ. ابن سيده: منذ تحديد غاية زمانية، النون فيها أَصلية، رفعت على توهم الغاية؛ قيل: وأَصلها «من إِذ» وقد تحذف النون في لغة، ولما كثرت في الكلام طرحت همزتها وجعلت كلمة واحدة، ومذ محذوفة منها تحديد غاية زمانية أَيضاً. وقولهم: ما رأَيته مُذُ اليوم، حركوها لالتقاء الساكنين ولم يكسروها لكنهم ضموها لأَن أَصلها الضم في منذ؛ قال ابن جني: لكنه الأَصل الأَقرب، أَلا ترى أَن أَوّل حال هذه الذال أَن تكون ساكنة؟ وإِنما ضمت لالتقاء الساكنين إِتباعاً لضمة الميم، فهذا على الحقيقة هو الأَصل الأَوّل؛ قال: فأَما ضم ذال منذ فإِنما هو في الرتبة بعد سكونها الأَوّل المقدّر، ويدلك على أن حركتها إِنما هي لالتقاء الساكنين، أَنه لما زال التقاؤهما سكنت الذال، فضمُّ الذال إِذاً في قولهم مذ اليوم ومذ الليلة، إِنما هو رد إِلى الأَصل الأَقرب الذي هو منذ دون الأَصل، إِلى بعد الذي هو سكون الذال في منذ قبل أَن تحرك فيما بعد؛ وقد اختلفت العرب في مذ ومنذ: فبعضهم يخفض بمذ ما مضى وما لم يمض، وبعضهم يرفع بمنذ ما مضى وما لم يمض. والكلام أَن يخفض بمذ ما لم يمض ويرفع ما مضى، ويخفض بمنذ ما لم يمض وما مضى، وهو المجتمع عليه، وقد أَجمعت العرب على ضم الذال من منذ إِذا كان بعدها متحرك أَو ساكن كقولك لم أَره منذ يوم ومنذ اليوم، وعلى اسكان مذ إِذا كانت بعدها أَلف وصل، ومثله الأَزهري فقال: كقولك لم أَره مذ يومان ولم أَره مذ اليوم. وسئل بعض العرب: لم خفضوا بمنذ ورفعوا بمذ فقال: لأَن منذ كانت في الأَصل من إِذ كان كذا وكذا، وكثر استعمالها في الكلام فحذفت الهمزة وضمت الميم، وخفضوا بها على علة الأَصل، قال: وأَما مذ فإِنهم لما حذفوا منها النون ذهبت الآلة الخافضة وضموا الميم منها ليكون أَمتن لها، ورفعوا بها ما مضى مع سكون الذال ليفرقوا بها بين ما مضى وبين ما لم يمض؛ الجوهري: منذ مبني على الضم، ومذ مبني على السكون، وكل واحد منهما يصلح أَن يكون حرف جر فتجر ما بعدهما وتجريهما مجرى في، ولا تدخلهما حينئذ إِلا على زمان أَنت فيه، فتقول: ما رأَيته منذ الليلة، ويصلح أَن يكونا اسمين فترفع ما بعدهما على التاريخ أَو على التوقيت، وتقول في التاريخ: ما رأَيته مذ يومُ الجمعة، وتقول في التوقيت: ما رأَيته مذ سنةٌ أَي أَمد ذلك سنة، ولا يقع ههنا إِلا نكرة، فلا تقول مذ سنةُ كذا، وإِنما تقول مذ سنةٌ. وقال سيبويه: منذ للزمان نظيره من للمكان، وناس يقولون إِن منذ في الأَصل كلمتان «من إِذ» جعلتا واحدة، قال: وهذا القول لا دليل على صحته. ابن سيده: قال اللحياني: وبنو عبيد من غنيّ يحركون الذال من منذ عند المتحرك والساكن، ويرفعون ما بعدها فيقولون: مذُ اليومُ، وبعضهم يكسر عند الساكن فيقول مذِ اليومُ. قال: وليس بالوجه. قال بعض النحويين: ووجه جواز هذا عندي على ضعفه أَنه شبَّه ذال مذ بدال قد ولام هل فكسرها حين احتاج إِلى ذلك كما كسر لام هل ودال قد. وحكي عن بني سليم: ما رأَيته مِنذ سِتٌّ، بكسر الميم ورفع ما بعده. وحكي عن عكل: مِذُ يومان، بطرح النون وكسر الميم وضم الذال. وقال بنو ضبة: والرباب يخفضون بمذ كل شيء. قال سيبويه: أَما مذ فيكون ابتداء غاية الأَيام والأَحيان كما كانت من فيما ذكرت لك ولا تدخل واحدة منهما على صاحبتها، وذلك قولك: ما لقيته مذ يوم الجمعة إِلى اليوم، ومذ غدوةَ إِلى الساعة، وما لقيته مذ اليومِ إِلى ساعتك هذه، فجعلت اليوم أَول غايتك وأَجْرَيْتَ في بابها كما جرت من حيث قلت: من مكان كذا إِلى مكان كذا؛ وتقول: ما رأَيته مذ يومين فجعلته غاية كما قلت: أَخذته من ذلك المكان فجعلته غاية ولم ترد منتهى؛ هذا كله قول سيبويه. قال ابن جني: قد تحذف النون من الأَسماء عيناً في قولهم مذ وأَصله منذ، ولو صغرت مذ اسم رجل لقلت مُنَيْذ، فرددت النون المحذوفة ليصح لك وزن فُعَيْل. التهذيب: وفي مذ ومنذ لغات شاذة تكلم بها الخَطِيئَة من أَحياء العرب فلا يعبأُ بها، وإِن جمهور العرب على ما بين في صدر الترجمة. وقال الفراء في مذ ومنذ: هما حرفان مبنيان من حرفين من من ومن ذو التي بمعنى الذي في لغة طيء، فإِذا خفض بهما أُجريتا مُجْرى من، وإِذا رفع بهما ما بعدهما بإِضمارٍ كان في الصلة، كأَنه قال من الذي هو يومان، قال وغلَّبوا الخفض في منذ لظهور النون.

### Türkçe

قال الليث: **مُنْذُ**’da **النون** ve **الذال** onun içinde aslîdir; ve denildi: **منذ**’ün yapısı senin “**من إِذ**” demenden alınmıştır; ve yine onun mânası zamandandır; **منذ** dediğin zaman mânası “**من إِذ**” idi, o (şey) oldu. Ve **مُنْذُ** ve **مُذْ**: mânâ harflerindendir. İbn Buzerc: denilir: onu birinci yıldan beri görmedim; ve avam dedi: birinci yıldan beri; ve Ebû Hilâl dedi: birinci yıldan beri; ve Neccâd dedi: birinci yıldan beri; ve başkası dedi: onu iki günden beri görmedim ve onu iki günden beri görmedim; **مذ** ile ref‘ edilir ve **منذ** ile cer edilir; ve onu **مذذ**’de zikrettik. İbn Sîde: **منذ** zamansal bir sınırın belirlenmesidir; içindeki **النون** aslîdir; sınır vehmi üzerine ref‘ edildi; denildi: ve aslı “**من إِذ**”dir; ve bir dilde **النون** hazfedilebilir; ve kelâmda çoğalınca hemzesi atıldı ve tek bir kelime kılındı; ve **مذ** ondan hazfedilmiştir; zamansal bir sınırın belirlenmesi de (ondadır).

Ve onların sözü: onu bugünden beri görmedim; iki sâkinin buluşması sebebiyle onu harekelediler ve onu kesrelemediler; lâkin onu dammelediler; çünkü onun aslı **منذ**’de dammedir; İbn Cinnî dedi: fakat o, en yakın asıldır; görmüyor musun ki bu **الذال**’ın ilk hâli sâkin olmasıdır? Ancak iki sâkinin buluşması sebebiyle, **الميم**’in dammesine tâbi olarak dammelendi; işte bu, hakikatte ilk asıldır; dedi: **منذ**’ün **ذال**’ının dammesi ise ancak, onun takdir edilen ilk sükûnundan sonra mertebece (gelir); ve sana delil olur ki onun harekesi ancak iki sâkinin buluşması içindir: ikisinin buluşması kalkınca **الذال** sâkin oldu; öyleyse onların “bugünden beri” ve “bu geceden beri” sözünde **الذال**’ın dammesi ancak, asla değil, **منذ** olan en yakın asla döndürmedir; daha uzak olana, yani **منذ**’de **الذال**’ın, sonradan harekelenmeden önceki sükûnuna (döndürme) değildir; ve Araplar **مذ** ve **منذ** hakkında ihtilâf ettiler: onların bir kısmı **مذ** ile geçmişi ve geçmemişi cer eder; ve onların bir kısmı **منذ** ile geçmişi ve geçmemişi ref‘ eder. Ve söz şudur: geçmemişi **مذ** ile cer etmek ve geçmişi ref‘ etmek; ve geçmemişi ve geçmişi **منذ** ile cer etmek; ve bu, üzerinde birleşilendir; ve Araplar, ondan sonra harekeli yahut sâkin geldiği zaman **منذ**’ün **الذال**’ını dammelemek üzerinde icmâ ettiler; senin “onu bir günden beri görmedim” ve “onu bugünden beri görmedim” demen gibi; ve **مذ**’ü, ondan sonra **أَلف**-i vasl olduğu zaman sâkin kılmak üzerinde (icmâ ettiler); ve bunun benzerini Ezherî söyledi de dedi: senin “onu iki günden beri görmedim” ve “onu bugünden beri görmedim” demen gibi. Ve bazı Araplara soruldu: niçin **منذ** ile cer ettiler ve **مذ** ile ref‘ ettiler? dedi: çünkü **منذ** aslında “**من إِذ** idi şöyle şöyle oldu” idi; ve kelâmda kullanımı çoğaldı da hemze hazfedildi ve **الميم** dammelendi; ve asıl illetine binaen onunla cer ettiler; dedi: **مذ** ise, ondan **النون**’u hazfettiklerinde cer âleti gitti; ve ona daha sağlam olsun diye onun **الميم**’ini dammelediler; ve geçmişi onunla, **الذال**’ın sükûnu ile ref‘ ettiler ki onunla geçmiş ile geçmemiş arasında ayırım yapsınlar; Cevherî: **منذ** damme üzere mebnîdir, ve **مذ** sükûn üzere mebnîdir; ve ikisinden her biri cer harfi olmaya elverişlidir; böylece kendilerinden sonrakini cer eder ve onları **في**’nin yürütüldüğü yere yürütür; ve o vakit ikisi de ancak senin içinde bulunduğun bir zaman üzerine girer; böylece dersin: onu bu geceden beri görmedim; ve ikisi de isim olmaya elverişlidir; böylece kendilerinden sonrakini tarih üzere yahut vakit tayini üzere ref‘ edersin; ve tarihte dersin: onu cuma gününden beri görmedim; ve vakit tayininde dersin: onu bir yıldan beri görmedim; yani o müddet bir yıldır; ve burada ancak nekre vâki olur; böylece “şu seneden beri” demezsin; ancak “bir seneden beri” dersin. Ve Sîbeveyh dedi: **منذ** zaman içindir; onun benzeri mekân için **من**’dir; ve insanlar derler ki **منذ** aslında iki kelimedir: “**من إِذ**”, bir kılındı; dedi: ve bu sözün sıhhatine delil yoktur. İbn Sîde: Lihyânî dedi: ve Ganî’den Benû Ubeyd, harekeli ve sâkin yanında **منذ**’ün **الذال**’ını harekelerler; ve ondan sonrakini ref‘ ederler; böylece derler: bugünden beri; ve onların bir kısmı sâkin yanında kesreler de der: bugünden beri. Dedi: ve bu, vech değildir. Bazı nahivciler dedi: bunun cevazının vechi, zayıflığına rağmen, benim yanımda şudur: **مذ**’ün **ذال**’ını **قد**’ın **دال**’ına ve **هل**’in **لام**’ına benzetti de ona ihtiyaç duyduğu zaman onu kesreledi; nitekim **هل**’in **لام**’ını ve **قد**’ın **دال**’ını kesrelediği gibi. Benû Süleym’den hikâye edildi: onu altıdan beri görmedim; **الميم**’in kesresi ve ondan sonrakinin ref‘i ile. Ukel’den hikâye edildi: iki günden beri; **النون**’u atmak, **الميم**’i kesrelemek ve **الذال**’ı dammelemek ile. Ve Benû Dabba dedi: ve Rebâb, her şeyi **مذ** ile cer ederler. Sîbeveyh dedi: **مذ** ise, günlerin ve vakitlerin başlangıç sınırı olur; nitekim sana zikrettiğimde **من** olduğu gibi; ve ikisinden biri, arkadaşının üzerine girmez; bu, senin sözündür: onu cuma gününden bugüne kadar görmedim; ve sabahtan saate kadar; ve onu bugünden senin bu saatine kadar görmedim; böylece bugünü sınırının evveli kıldın ve onun bâbında, “şu mekândan şu mekâna” dediğin yerde **من**’in yürüdüğü gibi yürüttün; ve dersin: onu iki günden beri görmedim; böylece onu sınır kıldın; nitekim “onu o mekândan aldım” dediğinde onu sınır kıldığın gibi; ve sonu kastetmedin; bunun hepsi Sîbeveyh’in sözüdür. İbn Cinnî dedi: isimlerden **النون** bazen ayn olarak hazfedilir; onların **مذ** sözünde; ve aslı **منذ**’dür; ve eğer **مذ**’ü bir adam ismi olarak küçültseydin, **مُنَيْذ** derdin; böylece hazfedilmiş **النون**’u geri getirirdin ki sana **فُعَيْل** vezni sahih olsun. **التهذيب**: ve **مذ** ve **منذ**’de, Arapların kabilelerinden **الخَطِيئَة**’nin konuştuğu şâz diller vardır; onlara itibar edilmez; ve Arapların cumhuru, tercümenin başında beyan edilen üzeredir. Ve Ferrâ **مذ** ve **منذ** hakkında dedi: ikisi, iki harften bina edilmiş iki harftir: **من**’den ve Tay dilinde “ki/o” mânasında olan **ذو**’dan; böylece onlarla cer edildiği zaman **من**’in yürütüldüğü yere yürütülürler; ve onlarla kendilerinden sonrası ref‘ edildiği zaman, sıla içinde olan bir gizli (şey) ile; sanki dedi: iki gün olan şeyden; dedi: ve **منذ**’de cer’i galip kıldılar, **النون**’un zuhuru sebebiyle.
