# منع (م-ن-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%86%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Menua’, çıkılması zor, ulaşılması zor yer demektir

- Harfler: م - ن - ع
- Kur'an'da: 17 geçiş · 17 ayet · 12 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (12)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مَنَعَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/siga/%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%B9%D9%8E.md) | فَعَلَ | Mani oldu | 3 | 3 | [2:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/2:114.md) |
| [مَنَعَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/siga/%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | فَعَلَكَ | Sana mani oldu | 3 | 3 | [7:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/7:12.md) |
| [مَنَّاعٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/siga/%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%B9%D9%8D.md) | فَعَّالٍ | Mani olan | 2 | 2 | [50:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/50:25.md) |
| [تَمْنَعُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%85%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%B9%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | تَفْعَلُهُمْ | Onlara mani olur | 1 | 1 | [21:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/21:43.md) |
| [مَانِعَتُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/siga/%D9%85%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D8%B9%D9%8E%D8%AA%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَاعِلَتُهُمْ | Onlara mani olan | 1 | 1 | [59:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/59:2.md) |
| [مَمْنُوعَةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/siga/%D9%85%D9%8E%D9%85%D9%92%D9%86%D9%8F%D9%88%D8%B9%D9%8E%D8%A9%D9%8D.md) | مَفْعُولَةٍ | Mani olunan | 1 | 1 | [56:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/56:33.md) |
| [مَنَعَنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/siga/%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلَنَا | Bize mani oldu | 1 | 1 | [17:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/17:59.md) |
| [مَنَعَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/siga/%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَلَهُمْ | Onlara mani oldu | 1 | 1 | [9:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/9:54.md) |
| [مَنُوعًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/siga/%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%8F%D9%88%D8%B9%D9%8B%D8%A7.md) | فَعُولًا | Mani olan | 1 | 1 | [70:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/70:21.md) |
| [مُنِعَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/siga/%D9%85%D9%8F%D9%86%D9%90%D8%B9%D9%8E.md) | فُعِلَ | Mani olundu | 1 | 1 | [12:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/12:63.md) |
| [وَنَمْنَعْكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%85%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَنَفْعَلْكُمْ | Ve size mani oluruz | 1 | 1 | [4:141](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/4:141.md) |
| [وَيَمْنَعُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%85%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | وَيَفْعَلُونَ | Ve mani olurlar | 1 | 1 | [107:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/107:7.md) |

## Mücavir kökler — 86 mücavir (113 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [خرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 24 · Harab (hı) : “Herib” üzerini toprak kaplamamış, parçalanmış…
2. [معن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Dayanışma
3. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 11 · Hayr : At sürüsü demektir
4. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
5. [حوذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Havz omuz başlarının ön tarafı demektir
6. [كسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Tembeller
7. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Alet kaldıraç demektir
8. [رعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Ru’b” taşmakta olan havuz veya taşan su demektir
9. [نوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Dişi devedir
10. [قذف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Kezzaf” sapan; “kızaf” atmak için alınan avucu dolduracak…
11. [عبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Abere bir ırmaktan geçerken üstüne basılan taşlar
12. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
13. [حصن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir
14. [ربص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B5.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Rebş” ağaçların yaprakları döktükten sonra yeniden…
15. [طين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Döllenmiş yumurta
16. [كيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kile ölçü birimidir
17. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Saçak demektir
18. [سنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Sin” dişler demektir
19. [بلس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Belas kıl keçesi demektir
20. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
21. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · El ve kol demektir
22. [هارون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Harun
23. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
24. [خزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir
25. [ثمود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Semûd
26. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
27. [سعي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sua’f el çatlamasıdır
28. [حيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hayese sürülmüş tarla demektir
29. [نصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Dikili taş demektir
30. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Beraber
31. [فتح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Feth, kapının açılması demektir
32. [ريب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
33. [كره](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hoşlanmadı
34. [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kesinlikle keseceğim
35. [أثم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İsm hurmadan yapılan içkidir
36. [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hafız çanta demektir
37. [حشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…
38. [دور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
39. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Beyt ev demektir
40. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
41. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
42. [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ona dokundu
43. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ad verilen
44. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Hufre, çukur demektir
45. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
46. [بعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir
47. [علو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
48. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
49. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
50. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
51. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 2 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
52. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Önce
53. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · İki yüzlüler
54. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Zalimler
55. [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
56. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Namaz
57. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
58. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
59. [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
60. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Bab kapı demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%86%D8%B9/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | منع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [حجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B1.md), [صدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF.md), [كفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md), [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md), [مسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83.md) |
| Zıt Kök | [عطو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şey ile hedefi arasına set çekip erişimi kesmek ve sarp bir yere sığınarak ulaşılamaz olmak. |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi iradeye ve hayra set çekme kibri ile kalelerin veya gücün kişiyi ilahi azaptan koruyamayacağı hakikati. |
| Çekirdek Özet 3 | Adalet düzeninde haksız erişimi sınırlandırma; şirk düzeninde ise hakkı engelleme ve sahte dokunulmazlık kurma tavrı. |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca bireysel cimrilik veya basit bir yasaklama sayıp, ulaşılamazlık, savunma ve sahte dokunulmazlık (menaat) boyutunu göz ardı etmek. |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| من | Paylaştırma, sınır çizerek belirleme, ölçüp biçme ve eksiltme hareketi ([منن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D9%86.md), [مني](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D9%8A.md), [مناة](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A9.md)). | ع | Boğazın derininden gelen baskılı ses, sınır koyma hareketini somut bir dirence, fiziki engele, aşılmaz bir savunmaya ve erişilmezlik kalkanına dönüştürür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Doğal bir meyil, akışkan yöneliş veya nesnelerin hareket potansiyeli. |
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Hareketin hedefe doğru canlı, dinamik ve kesintisiz şekilde ilerlemesi. |
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Dışa dönük dikkat, odaklanmış gözetleme ve geçiş hattını kesen denetim noktası. |
| منع | İlerleyen bir akışın ve yönelişin önüne teyakkuzla dikilerek geçişi durdurmak, yolu kapatıp temas noktasını kesmek. |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kişinin arzuladığı hedefe ulaşmasını bedenen veya bir nesneyle engellemek; tırmanılması ve zapt edilmesi imkânsız sarp dağ ve sığınak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî beytinde kök, yabancıların ve düşmanların erişemeyeceği, yüksek ve sarp dağlık alanı nitelemek üzere geçmektedir: وحلّت بيوتي في يفاعس ممنّع / تخال به راعي الحمولة طائراً |
| Erken Arapça kullanım | Amr b. Ma'dîkerib şiirinde aşığın talep ettiği vuslata veya arzuya karşı direnen, sınır koyup geçit vermeyen tutumu nitelemek üzere مَنُوع vasfı yer alır: بَراني حُبُّ مَنْ لا أَسْتَطِيعُ / ومَنْ هو للذي أَهْوَى مَنُوعُ |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça منع kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde ortak bir semantik omurgaya sahip olup esirgemek, alıkoymak, savunmak ve erişilmez kılmak anlam alanını kapsar. İbranicede m-n-ʿ (מָנַع) kökü, bir şeyi sahibinden veya muhtacından esirgemek, ayakları kötülükten alıkoymak, hayrı tutmak anlamlarında fonetik ve semantik tam örtüşme gösterir. Güney Arapçada (Sabaice) kök, bir bölgeyi koruma altına almak, tecavüzü engellemek ve savunmak anlamlarıyla öne çıkar. Ge'ez (Etiyopya) dilinde ise mana'a biçimi, üstün gelmek, fethetmek ve sağlam/erişilmez olmak nüansını taşır. Bu karşılaştırma, kökün ilksel Sami tabakasında hem bir şeyin verilmesini durduran negatif bir sınırlama hem de bir alanı taarruza karşı korunaklı kılan pozitif bir tahassun (güç, menaat) anlamını birlikte barındırdığını ortaya koyar.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Koehler-Baumgartner HALOT, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir şey ile hedefi arasına perde çekmek, vermek istememek ve sarp kaleyle koruma sağlamak. | Kök hem aktif olarak bir eylemi durdurmayı hem de pasif olarak ulaşılamaz bir müstahkemlik (menaat) kazanmayı bildirir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice mana', Sabaice mn' ve Ge'ez mana'a paralellikleri. | İbranicede alıkoyma ve esirgeme, Güney Sami grubunda ise savunma ve dokunulmazlık kazanma yönü korunmuştur. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Bazı Doğu Çadik dillerinde sınır koyma ve durdurma eylemleriyle morfolojik benzerlikler öne sürülmüştür. | Afroasyatik tabanda geniş dilsel kanıtlar sınırlı olup ortak kök tespiti spekülasyona açıktır. | Muhtemel |

Kaynak: HALOT, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| منع | Anlamlı | Alıkoymak, korumak | Bir şeyin akışını veya ulaşımını durdurmak, sarp yere sığınmak. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| [معن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9%D9%86.md) | Anlamlı | Kolay akmak, derinleşmek | Suyun kolayca akması, bir işte derinleşme, az ve önemsiz şey. | منع kökünün zıt yönlü akış hareketini temsil eder; Kur'an'da geçmez. |
| نمع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) | Anlamlı | Yumuşak ve bol olmak | Rahatlık, bolluk, engelsiz ve akıcı nimet ortamı. | Engelin kalktığı genişleme hâlidir; Kur'an'da geçer. |
| [عمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%86.md) | Anlamlı | İkamet etmek, yerleşmek | Bir yerde uzun süre kalmak, yerleşik düzen kurmak. | Sabitlenme ve durma yönüyle منع ile temasta bulunur; Kur'an'da geçmez. |
| [عنم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D9%85.md) | Anlamlı | Yumuşak dal, bitki | Yumuşak ve kırmızımsı dalları olan çöl ağacı. | Somut nesne adıdır; Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| منع | Merkez | Engelleme, koruma | Ulaşımı keserek araya set koyma ve erişilmez kılma. | Hem vermemek hem de dokunulmazlık kazanarak saldırtmamak. |
| [حجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B1.md) | Komşu | Sınırlama, yasaklama | Etrafını taşla veya kesin kuralla çevirerek dokunulmaz kılma. | منع fiziki müdahaleyi, [حجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B1.md) ise sınır çizerek hukuki/mekânsal korumayı bildirir. |
| [صدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF.md) | Komşu | Yoldan çevirme | Bir istikametten yüz çevirtip geriye veya yana saptırma. | منع geçişi tamamen kilitler; [صدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF.md) yönü değiştirir. |
| [كفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) | Komşu | El çektirme | Başlamış bir saldırıyı veya uzanmış eli geri çekme. | [كفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) eylemi sınırından durdurur; منع baştan ulaşımı imkânsız kılar. |
| [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) | Komşu | Mahrum bırakma, kutsama | Hukuki, ahlaki veya dini bir yasakla erişimi men etme. | [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) saygınlık veya ceza kaynaklı yasağı, منع fiili engeli öne çıkarır. |
| [مسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83.md) | Komşu | Tutma, bırakmama | Elde olanı bırakmama, sıkıca kavrayıp vermeme. | [مسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83.md) elde olanı tutmaktır; منع ise başkasının erişimini kesmektir. |
| [عطو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88.md) | Zıt | Verme, ihsan etme | El uzatarak bir şeyi engelsiz şekilde başkasına aktarma. | منع kökünün engelleme ve esirgeme hareketinin tam karşıtıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | منع | Alıkoymak, korumak | Bir nesne veya gücün hedefe ulaşmasını kesmek, kaleyle tahkim etmek. | Kesin |
| Latince | prohibere, retinere, munire | Yasaklamak, tutmak, tahkim etmek | Prohibere erişimi engellemeyi, retinere bırakmamayı, munire ise menaat ile savunmayı karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | prevent, withhold, fortify | Önlemek, esirgemek, tahkim etmek | Prevent fiili engellemeyi, withhold vermemeyi, fortify sarp/korunaklı hâle getirmeyi anlatır. | Kesin |
| Almanca | verhindern, vorenthalten, verwehren | Engellemek, esirgemek, men etmek | Verhindern oluşa set çekmeyi, vorenthalten hak edilen payı vermemeyi karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | empêcher, retenir, protéger | Engel olmak, alıkoymak, korumak | Empêcher eylemi durdurmayı, retenir tutmayı, protéger ise himaye etmeyi karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Mescitlerden men etmek (مَنَعَ) | İbadeti ve mekânsal erişimi zorla engelleme | Dini mekanların işlevsizleştirilmesi ve zulüm bağlamı (Bakara [2:114](https://lisan.digital/tr/ayet/2:114.md)). |
| İmandan alıkoymak (مَنَعَ) | Kibir, önyargı ve iç direnç sebebiyle hidayete set çekme | Elçilerin beşer oluşuna takılma veya mucize talebi bağlamı (İsrâ [17:94](https://lisan.digital/tr/ayet/17:94.md), Kehf [18:55](https://lisan.digital/tr/ayet/18:55.md)). |
| İtaatten imtina ettirmek (مَنَعَكَ) | Kibir ve büyüklenme sebebiyle buyruğa direnmek | İblis'in secdeden geri durması ve saptırıcı gerekçeler bağlamı (A'râf [7:12](https://lisan.digital/tr/ayet/7:12.md), Sâd [38:75](https://lisan.digital/tr/ayet/38:75.md)). |
| Kamu yararını ve zekâtı esirgemek (مَنَّاعٍ, وَيَمْنَعُونَ) | Malı, yardımı ve hayrı vermekten ısrarla kaçınma | Sosyal sorumluluğu terk eden kibirli zenginler bağlamı (Kâf [50:25](https://lisan.digital/tr/ayet/50:25.md), Mâûn [107:7](https://lisan.digital/tr/ayet/107:7.md)). |
| Tahassun ve himaye iddiası (مَانِعَتُهُمْ, نَمْنَعْكُمْ) | Kalelerin, ittifakların veya putların ilahi güce karşı koruyuculuğu | Sahte sığınakların ve siyasi pazarlıkların yıkılışı bağlamı (Haşr [59:2](https://lisan.digital/tr/ayet/59:2.md), Nisâ [4:141](https://lisan.digital/tr/ayet/4:141.md)). |
| Kesintiye uğramama (مَمْنُوعَةٍ) | Nimete ulaşımın hiçbir engelle karşılaşmaması | Cennet nimetlerinin erişilebilirliği bağlamı (Vâkıa [56:33](https://lisan.digital/tr/ayet/56:33.md)). |
| Helak sünneti sebebiyle mucizenin durdurulması (مَنَعَنَا) | İlahi hikmet gereği belirli bir uygulamanın durdurulması | Öncekilerin yalanlaması sebebiyle ayetlerin geliş biçiminin değişmesi (İsrâ [17:59](https://lisan.digital/tr/ayet/17:59.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi irade, kudret ve el-Mâni' ismi | Kulun iradesinin engellenmesi, hidayet ve dalaletin yaratılması, şerrin engellenmesi. | Mutlak tasarruf sahibi olarak Allah'ın vermesi ve men etmesi. |
| Fıkıh | Hacir, zekât ve meşru müdafaa | Ehliyetsiz kimsenin malından men edilmesi, maunun/zekâtın esirgenmesinin hukuki yaptırımı. | Hak sahibine erişimin engellenmesi veya meşru yetkiyle tasarrufun kısıtlanması. |
| Tefsir | Mâûn ve mescitler tefsiri | Mescitlerden men edenlerin zulmü, hayra engel olanların vasıfları, kalelerin koruyuculuğu. | İnsan ile hak arasına çekilen fiziki ve ahlaki perdelerin ifşası. |
| Hadis | Rızık, dua ve komşuluk hukuku | Verilene kimsenin engel olamayacağı, engelleneni kimsenin veremeyeceği ilkesi. | Kozmik mülkiyetin yalnızca Allah'a ait olduğu ve kulun men etme acziyeti. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk | İlahi tasarrufa teslimiyet | Şirki ve sahte sığınakları geçersiz kılma | Allah'ın lütfettiğine kimse mani olamaz, O'nun men ettiğini de kimse var edemez. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | Zihni bariyer ve önyargı | Hakikatin idrak edilmesini durdurma | Kibir ve şartlanmışlık, delilin akla ulaşmasını engelleyen bir set işlevi görür. | Güçlü |
| Siyasi | Savunma ve egemenlik | Menaat ve kale siyaseti | Toplumu dış tehditlere karşı müstahkem kılma | Devletin meşru koruma üretmesi esastır; fakat ilahi adalete direnen tahkimat çöker. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve dolaşım | İhtikâr ve cimrilik | Servetin dolaşımını ve yardımlaşmayı tıkama | Kaynakların ihtiyaç sahiplerine akışını kesmek, sistemi felç eden bir zulüm üretir. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel bariyeri ve elektriksel direnç | Akımın veya parçacığın geçişini durduran, belirli bir eşik enerji aşılmadıkça akışı engelleyen yalıtkan katman yapısıyla örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal veto hakkı ve tecrit | Bir karar veya kaynak akışının tek taraflı bir güç odağı tarafından kilitlenmesi veya bir grubun sisteme erişiminin yasaklanmasıdır. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece ahlaki bir cimrilik veya basit bir geçiş yasağı şeklinde algılanıp sığınak, güç, himaye ve siyasi dokunulmazlık boyutunun ihmal edilmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, insanın kendisini kalelerle ilahi hesaptan muaf sanmasını (menaat), hayrın dolaşımına düşmanlığı ve imanın önüne çekilen kibri kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kalelerin yıkılışı (Haşr [59:2](https://lisan.digital/tr/ayet/59:2.md)) ile hayrın engellenmesi (Kâf [50:25](https://lisan.digital/tr/ayet/50:25.md)) arasındaki sistemik bağ kopar; güç iddiası ile mülkiyet tekelciliği ayrı olgular zannedilir. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın tabii akışının (rahmet, rızık, hidayet) önünü kesen beşeri direncin ve sahte sığınak arayışının tabiatını anlamayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mescitlere erişimin engellendiği zulüm bağlamlarında, kalelerin koruyuculuğunun yıkıldığı yerlerde ve infakı reddeden karakter analizlerinde. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Engellemenin sadece dışsal bir zorbalık olmadığını; kibrin insanın bizzat kendi aklına ve kalbine çektiği bir engel olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir hedefin önüne aşılmaz fiziki bir engel dikerek teması kesmek veya erişilmez sarp bir dağ kalesine sığınarak dışarıdan gelecek her türlü hamleyi durdurmak.
- Soyut anlam: İlahi hidayetin, rahmetin veya toplumsal adaletin akışına kibir, tekelcilik ve sahte dokunulmazlık iddialarıyla direnç göstermek; geçişkenliği iptal etmek.
- Sistematik karşılık: Kaynakların, hakların ve bilginin toplum içindeki doğal sirkülasyonunu tıkayan oligarşik bentlerin ve ilahi adalete karşı kurulan müstahkem kalelerin tasfiyesi.
- LaTeX modeli: $$R \cap T = \emptyset \quad \iff \quad B \ge E_p$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $R$ yönelen akışı veya eylemi, $T$ hedeflenen erişim noktasını temsil eder; kesişimlerinin boş küme olması erişimin tamamen kesildiğini ($R \cap T = \emptyset$) gösterir. Bu durum ancak araya konulan engelin direnç potansiyelinin ($B$), yönelen akışın itici gücüne ($E_p$) eşit veya ondan büyük olmasıyla ($B \ge E_p$) mümkündür; böylece mutlak bir men' durumu meydana gelir.

## Geçtiği ayetler (17 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%86%D8%B9/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/2:114.md) — مَنَعَ

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَسَاجِدَ اللَّهِ أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ وَسَعَى فِي خَرَابِهَا أُولَئِكَ مَا كَانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوهَا إِلَّا خَائِفِينَ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Allah’ın mescidlerinde; O’nun isminin anılmasını men’eden, onların harab olmasına çalışandan daha zalim kim vardır? Onların oralara korka korka girmekten başka hakkı yoktur. Dünyada rüsvaylık onlarındır. Ahirette ise onlara büyük bir azab vardır.

### [Nisa 4:141](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/4:141.md) — وَنَمْنَعْكُمْ

الَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ فَإِنْ كَانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِنَ اللَّهِ قَالُوا أَلَمْ نَكُنْ مَعَكُمْ وَإِنْ كَانَ لِلْكَافِرِينَ نَصِيبٌ قَالُوا أَلَمْ نَسْتَحْوِذْ عَلَيْكُمْ وَنَمْنَعْكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا

Meal (IK): Onlar, hep sizi gözetleyip durular. Allah’tan size bir zafer gelince; sizinle beraber değil miydik? derler. Kafirlere zaferden bir pay düştüğü zaman da onlara; size üstünlük sağlayarak mü’minlerden korumadık mı? derler. Kıyamet günü aranızda hüküm vercek Allah’tır. Allah, mü’minlerin aleyhinde asla fırsat vermeyecektir.

### [Araf 7:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/7:12.md) — مَنَعَكَ

قَالَ مَا مَنَعَكَ أَلَّا تَسْجُدَ إِذْ أَمَرْتُكَ قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِي مِنْ نَارٍ وَخَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ

Meal (IK): Buyurdu ki: Sana emretmişken secdeden seni alıkoyan nedir? Dedi ki: Ben ondan daha hayırlıyım; beni ateşten yarattın, onu ise çamurdan yarattın.

### [Tevbe 9:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/9:54.md) — مَنَعَهُمْ

وَمَا مَنَعَهُمْ أَنْ تُقْبَلَ مِنْهُمْ نَفَقَاتُهُمْ إِلَّا أَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَبِرَسُولِهِ وَلَا يَأْتُونَ الصَّلَاةَ إِلَّا وَهُمْ كُسَالَى وَلَا يُنْفِقُونَ إِلَّا وَهُمْ كَارِهُونَ

Meal (IK): Verdiklerinin onlardan kabul edilmesini engelleyen şudur: Onlar, Allah’a ve Rasulüne küfretmişlerdir. Namaza tembel tembel gelirler ve mallarını da istemeye istemeye infak ederler.

### [Yusuf 12:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/12:63.md) — مُنِعَ

فَلَمَّا رَجَعُوا إِلَى أَبِيهِمْ قَالُوا يَاأَبَانَا مُنِعَ مِنَّا الْكَيْلُ فَأَرْسِلْ مَعَنَا أَخَانَا نَكْتَلْ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ

Meal (IK): Babalarına döndüklerinde dediler ki: Ey babamız; artık bize zahire verilmeyecek. Kardeşimizi bizimle beraber gönder de zahiremizi alalım. Biz herhalde onu koruruz.

### [İsra 17:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/17:59.md) — مَنَعَنَا

وَمَا مَنَعَنَا أَنْ نُرْسِلَ بِالْآيَاتِ إِلَّا أَنْ كَذَّبَ بِهَا الْأَوَّلُونَ وَآتَيْنَا ثَمُودَ النَّاقَةَ مُبْصِرَةً فَظَلَمُوا بِهَا وَمَا نُرْسِلُ بِالْآيَاتِ إِلَّا تَخْوِيفًا

Meal (IK): Bizi ayetlerle göndermekten alıkoyan şey; ancak öncekilerin onları yalanlamış olmalarıdır. Semud’a da gözleri göre göre bir dişi deve vermiştik de, ona zulmetmişlerdi. Halbuki Biz; ayetleri ancak korkutmak için göndeririz.

### [İsra 17:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/17:94.md) — مَنَعَ

وَمَا مَنَعَ النَّاسَ أَنْ يُؤْمِنُوا إِذْ جَاءَهُمُ الْهُدَى إِلَّا أَنْ قَالُوا أَبَعَثَ اللَّهُ بَشَرًا رَسُولًا

Meal (IK): Onlara hidayet geldiği zaman; insanları inanmaktan alıkoyan, sadece: Allah peygamber olarak bir beşeri mi göndermiştir? demeleridir.

### [Kehf 18:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/18:55.md) — مَنَعَ

وَمَا مَنَعَ النَّاسَ أَنْ يُؤْمِنُوا إِذْ جَاءَهُمُ الْهُدَى وَيَسْتَغْفِرُوا رَبَّهُمْ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمْ سُنَّةُ الْأَوَّلِينَ أَوْ يَأْتِيَهُمُ الْعَذَابُ قُبُلًا

Meal (IK): İnsanlara hidayet geldiğinde; onları inanmaktan ve Rabblarından mağfiret dilemekten alıkoyan; öncekilerin başına gelenlerin kendilerine de gelmesini veya göz göre göre azaba uğramayı beklemeleridir.

### [Taha 20:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/20:92.md) — مَنَعَكَ

قَالَ يَاهَارُونُ مَا مَنَعَكَ إِذْ رَأَيْتَهُمْ ضَلُّوا

Meal (IK): Dedi ki: Ey Harun; bunların saptıklarını görünce ne alıkoydu seni,

### [Enbiya 21:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/21:43.md) — تَمْنَعُهُمْ

أَمْ لَهُمْ آلِهَةٌ تَمْنَعُهُمْ مِنْ دُونِنَا لَا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَ أَنْفُسِهِمْ وَلَا هُمْ مِنَّا يُصْحَبُونَ

Meal (IK): Yoksa kendilerini Bize karşı savunacak tanrıları mı var? Oysa bunlar kendilerine bile yardım edemezler. Bizden yakınlık da görmezler.

### [Sad 38:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/38:75.md) — مَنَعَكَ

قَالَ يَاإِبْلِيسُ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ لِمَا خَلَقْتُ بِيَدَيَّ أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْعَالِينَ

Meal (IK): Buyurdu ki: Ey İblis, iki elimle yarattığıma secde etmekten seni alıkoyan nedir? Böbürlendin mi, yoksa yücelerden mi oldun?

### [Kaf 50:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/50:25.md) — مَنَّاعٍ

مَنَّاعٍ لِلْخَيْرِ مُعْتَدٍ مُرِيبٍ

Meal (IK): Hayra bütün hızıyla engel olan azgın şüpheciyi.

### [Vakıa 56:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/56:33.md) — مَمْنُوعَةٍ

لَا مَقْطُوعَةٍ وَلَا مَمْنُوعَةٍ

Meal (IK): Bitip tükenmeyen ve yasaklanmayan.

### [Haşr 59:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/59:2.md) — مَانِعَتُهُمْ

هُوَ الَّذِي أَخْرَجَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مِنْ دِيَارِهِمْ لِأَوَّلِ الْحَشْرِ مَا ظَنَنْتُمْ أَنْ يَخْرُجُوا وَظَنُّوا أَنَّهُمْ مَانِعَتُهُمْ حُصُونُهُمْ مِنَ اللَّهِ فَأَتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ يُخْرِبُونَ بُيُوتَهُمْ بِأَيْدِيهِمْ وَأَيْدِي الْمُؤْمِنِينَ فَاعْتَبِرُوا يَاأُولِي الْأَبْصَارِ

Meal (IK): O’dur Ehl-i Kitab’tan küfretmiş olanları ilk sürgünde yurtlarından çıkarmış olan. Halbuki siz, onların çıkacaklarını sanmıştınız. Onlar da kalelerinin kendilerini Allah’tan koruyacağını sanmışlardı. Fakat Allah’ ın azabı onlara hesablamadıkları yerden geldi. Ve kalblerine korku saldı. Kendi elleriyle ve inananların elleriyle evlerini yıkıyorlardı. Ey basiret sahipleri ibret alın.

### [Kalem 68:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/68:12.md) — مَنَّاعٍ

مَنَّاعٍ لِلْخَيْرِ مُعْتَدٍ أَثِيمٍ

Meal (IK): Durmadan hayra engel olana, haddi aşana, çok günahkara.

### [Mearic 70:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/70:21.md) — مَنُوعًا

وَإِذَا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنُوعًا

Meal (IK): Kendisine bir hayır dokununca da çok cimridir.

### [Maun 107:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/ayet/107:7.md) — وَيَمْنَعُونَ

وَيَمْنَعُونَ الْمَاعُونَ

Meal (IK): Ve zekatı da men’ederler.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Menua’, çıkılması zor, ulaşılması zor yer demektir. Men’ etmek, alakoymak demektir. Kendisi yapmaz, başkasının yapmasını da istemez. Çünkü başkası yaparsa kendisinin mertebesi düşer.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والنون والميم معهما
ع ن م، ن ع م، م ع ن، م ن ع مستعملات
عنم:
العَنَمُ: شجر من شجر السّواك، ليّن الأغصان لطيفها، كأنها بنان جارية. الواحدة: عَنَمة. ويقال: العَنَمُ: شوك الطّلح.
والعَنَمةُ: ضَرْبٌ من الوزغ مثل العَظاية إلاّ أنّها أحسن منها وأشدّ بياضاً. قال رؤبة:
يبدين أطرافاً لطافاً عَنَمُهْ
نعم:
نَعِمَ يَنْعَمُ نَعْمةً فهو نَعِمٌ ناعمٌ بيّنُ المَنْعَم. قال:
هذا أوانِي وأوانِكنَّهْ
ليس النّعيم دائماً لكنَّهْ
والنَّعماءُ اسم النَّعمةِ. والنَّعيمُ: الخفضُ والدَّعة. والنِّعْمةُ: اليد الصّالحة، وأنعم الله عليه.
وجارية ناعمةٌ مُنَعَّمةٌ، وأَنْعَمَ الله بك عيناً، ونَعِمَ بك عيناً، أي: أقرّ بك عَيْنَ من تحبّ.
وتقول: نُعْمَةُ عينٍ، ونعماء عين، ونُعام عَين. والنّعمة: المسرّة.
ونعم الرّجلُ فلانٌ، وإنّه لنعما ونعيم.
نَعَمْ: كقولك: بَلَى، إلاّ أنّ نَعَمْ في جواب الواجب.
والنُّعَامَى: اسم ريح الجنوب. قال:
مَرَتْهُ الجَنُوبُ فلـمْ يعـتـرفْ		خِلافَ النُّعامَى من الشَّام ريحا
والنَّعامُ الذَّكَرُ وهو الظّليم.
والنّعامة: الخشبةُ المُعْتَرِضة على الرّجامين تتعلق عليها البكرة، وهما نعامتان.
وزعموا أنّ ابن النَّعامة من الطُّرُقِ كأنّه مركبُ النَّعامة. قال:
ويكون مركبُكِ القَعودُ ورَحْلَهُ		وابنُ النَّعامَةِ عندَ ذلك مركبي
ويقال: ليس ابنُ النَّعامةِ ههنا الطريق، ولكنّه صدرُ القَدَم. وهو الطّريقُ أيضاً. ويقال: قد خَفَّتْ نَعامَتُهم، أي: استمرّ بِهِمُ السّيرُ. والنَّعَمُ: الإِبلُ إذا كثرت. وزَعَم المفسّرون أنّ النَّعَمَ الشّاءُ والإبلُ، في قول الله عزّ وجلّ: "ومن النَّعامِ حمولةً وفرشاً".
والنَّعائِمُ: من منازِل القَمَر.. والأَنْعَمانِ: واديانِ.
وتقول: دَقَقْتُهً دقّاً نِعِمّاً، أي: زدته على الدّقّ. وأحْسَنَ وأَنْعَمَ، أي زاد على الإحسان.
يَنْعَمُ: حيّ من اليمن. نَعْمانُ: أرض بالحجاز أو بالعراق.
وفلان من عَيْشِهِ في نُعْمٍ.
نُعَيْمٌ ونُعمانُ: اسمان.
معن:
أمْعَنَ الفرسُ ونحوه إمعاناً، إذا تباعد يعدو. ومَعَنَ يَمْعَنُ مَعْناً أيضاً.
والماعون يفسّر بالذكاء والصّدقة. ويقال: هو أسقاط البيت، نحو الفَأْس، والقِدْر، والدلو.
مَعْنٌ: اسم رجل.
منع:
مَنَعْتُه أَمْنَعُه مَنْعاً فامْتَنَعَ، أي: حُلتُ بينه وبين إرادته. ورجل منيع: لا يُخْلَصُ إليه، وهو في عزٍّ ومَنَعَةٍ، ومنعة يخفّف ويثقّل، وامرأة منيعة: متمنّعة لا تُؤاتى على فاحشة، قد مَنُعَتْ مَناعةً، وكذلك الحصن ونحوه. ومَنُعَ مَناعةً إذا لم يُرَمْ. ومَناعِ بمعنى امنَعْ قال:
مَناعِها من إبلٍ مَناعِها

##### Türkçe

باب **العين** ve **النون** ve **الميم** onlarla birlikte

**ع ن م**، **ن ع م**، **م ع ن**، **م ن ع** kullanımdadırlar
**عنم**:
**العَنَمُ**: **السّواك** ağacından bir ağaç; dalları yumuşak, ince olanı; sanki o, bir cariyenin parmaklarıdır. Tekili: **عَنَمة**. Ve denilir ki: **العَنَمُ**: **الطّلح** dikenidir.
Ve **العَنَمةُ**: **الوزغ**dan bir türdür; **العَظاية** gibidir, ancak o ondan daha güzel ve daha şiddetli beyazdır. **رؤبة** dedi:
yumuşak uçlar gösterirler; onun **عَنَمُ**’u

**نعم**:
**نَعِمَ** **يَنْعَمُ** **نَعْمةً**; o hâlde o **نَعِمٌ** **ناعمٌ**dur; **المَنْعَم**ı açık olandır. Dedi:
bu benim kaplarım ve sizin kaplarınız işte o
**النّعيم** daimî değildir, lâkin o
Ve **النَّعماءُ** **النَّعمة**nin adıdır. Ve **النَّعيمُ**: alçaklık ve rahatlıktır. Ve **النِّعْمةُ**: iyi eldir; ve Allah ona nimet verdi.
Ve **ناعمةٌ** **مُنَعَّمةٌ** bir cariye; ve “Allah seninle gözü serin kılsın” (**أَنْعَمَ الله بك عيناً**), ve “seninle gözü serin oldu” (**نَعِمَ بك عيناً**), yani: sevdiğinin gözünü seninle karar kıldı.
Ve dersin: **نُعْمَةُ عينٍ** ve **نعماء عين** ve **نُعام عَين**. Ve **النّعمة**: sevinçtir.
Ve “ne iyi adamdır falan” (**نعم الرّجلُ فلانٌ**); ve o, elbette **نعما** ve **نعيم**dir.
**نَعَمْ**: senin “**بَلَى**” demen gibi; ancak **نَعَمْ**, vacibin cevabındadır.
Ve **النُّعَامَى**: güney rüzgârının adıdır. Dedi:
**الجَنُوبُ** onu geçti de tanımadı; **النُّعامَى**nın tersine, Şam’dan bir rüzgâr olarak
Ve **النَّعامُ** erkek olanıdır; o da **الظّليم**dir.
Ve **النّعامة**: iki **الرّجامين** üzerine enlemesine olan ağaçtır; üzerine makara asılır; ikisi iki **نعامتان**dır.
Ve zannettiler ki **ابن النَّعامة** yollardandır; sanki o, **النَّعامة**nın biniti gibidir. Dedi:
ve senin binitin **القَعودُ** ve onun semeri olur; ve **ابنُ النَّعامَةِ** o sırada benim binitimdir
Ve denilir ki: burada **ابنُ النَّعامةِ** yol değildir; fakat o, ayağın üst kısmıdır. Ve o, yol da olur. Ve denilir ki: “onların **نَعامَتُهم** hafifledi”, yani: onlarla yürüyüş sürüp gitti. Ve **النَّعَمُ**: develerdir; çoğaldığı zaman. Ve müfessirler zannettiler ki **النَّعَمَ**, koyun ve develerdir; Allah azze ve celle’nin sözünde: “Ve **النَّعامِ**dan yük taşıyan ve döşek olan.”
Ve **النَّعائِمُ**: ayın menzillerindendir.. Ve **الأَنْعَمانِ**: iki vadidir.
Ve dersin: “onu **نِعِمّاً** bir dövüşle dövdüm” (**دَقَقْتُهً دقّاً نِعِمّاً**), yani: onu dövüşe artırdım. Ve “iyilik yaptı ve artırdı” (**أحْسَنَ وأَنْعَمَ**), yani: ihsana artırdı.
**يَنْعَمُ**: Yemen’den bir kabiledir. **نَعْمانُ**: Hicaz’da yahut Irak’ta bir arazidir.
Ve falan, yaşayışından **نُعْمٍ** içindedir.
**نُعَيْمٌ** ve **نُعمانُ**: iki addır.

**معن**:
At ve benzeri **أمْعَنَ** **إمعاناً**, uzaklaşıp koştuğu zaman. Ve **مَعَنَ** **يَمْعَنُ** **مَعْناً** da.
Ve **الماعون** zekâ ve sadaka ile tefsir olunur. Ve denilir ki: o, evin döküntüleridir; **الفَأْس** gibi, ve **القِدْر**, ve kova.
**مَعْنٌ**: bir adam adıdır.

**منع**:
Onu men ettim: **مَنَعْتُه** **أَمْنَعُه** **مَنْعاً**; derken o **فامْتَنَعَ**; yani: onunla iradesi arasına girdim. Ve **منيع** bir adam: ona erişilmez; o, izzet ve **مَنَعَةٍ** içindedir. Ve **منعة** hafifletilir ve ağırlaştırılır. Ve **منيعة** bir kadın: kaçınan; bir fuhşa razı olunmaz; **مَناعةً** ile men olunmuştur. Ve bunun gibi kale ve benzeri. Ve **مَنُعَ** **مَناعةً**, hedeflenmediği zaman. Ve **مَناعِ** “men et” (**امنَعْ**) mânâsındadır. Dedi:
onun **مَناعِها**sı develerdendir; onun **مَناعِها**sı

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

المَنْعُ: خِلاف الإعطاء. وقد مَنَعَ فهو مانِعٌ ومَنوعٌ ومَنَّاعٌ. ومَنَعْتُ الرجلَ عن الشيء فامْتَنَعَ منه. ومانَعْتُهُ ش مُمانَعَةً. ومكانٌ مَنيعٌ، وقد مَنُعَ مَناعَةً. وفلانٌ في عِزٍّ ومَنَعَةٍ بالتحريك، وقد يسكَّن، عن ابن السكيت. ويقال: المَنَعَةُ جمع مانِعٍ، أي هو في عز ومن يَمْنَعُهُ من عشيرته. وقد تَمَنَّعَ. وقال الكلابي: المُتَمَنِّعانِ: البَكْرَةُ والعَناقُ، تَمْتَنِعانِ على السنة بفَتائِهِما، ولأنَّهما يشبعان قبل الجِلَّةِ. قال: وهما المُقاتِلتان للزمان عن أنفسهما.

##### Türkçe

**المَنْعُ**: vermenin zıddı. Ve (kişi) **مَنَعَ**; o hâlde o **مانِعٌ** ve **مَنوعٌ** ve **مَنَّاعٌ**dur. Ve “adamı bir şeyden **مَنَعْتُ**” (dedim de) o da ondan **امْتَنَعَ**. Ve onunla **مانَعْتُهُ**; **مُمانَعَةً** (olarak). Ve bir yer **مَنيعٌ**dur; ve **مَنُعَ** (oldu), **مَناعَةً** (olarak). Ve falan kimse, harekeli olarak **مَنَعَةٍ** ve izzet içindedir; ve İbnü’s-Sikkît’ten (naklen) sükûnlu da kılınabilir. Ve denilir ki: **المَنَعَةُ** **مانِعٍ**in cem‘idir; yani o, izzet ve onu aşiretinden meneden kimseler içinde(dir). Ve **تَمَنَّعَ** etti. Ve el-Kilâbî dedi ki: **المُتَمَنِّعانِ**: **البَكْرَةُ** ve **العَناقُ**tur; ikisi, **فَتائِهِما** ile (yani) gençlikleriyle, dile karşı (kendilerini) **تَمْتَنِعانِ** ederler; ve çünkü ikisi **الجِلَّةِ**den önce doyarlar. Dedi ki: ve ikisi, zaman(a) karşı kendi nefisleri hakkında savaşan iki (şey)dir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والنون والميم
عنم ، عمن ، منع ، معن ، نعم : مستعملات .
عنم : قال الليث : العَنمُ : ضرب من شجر السِّوَاكِ لَيِّنُ الأغصان لَطِيفُها ، كأنها بنان العَذَارى ، واحدتها عَنَمَةٌ . قال : ويقال العَنَمُ : شَوْكُ الطَّلْحِ . قال : والعَنَمُ ضرب من الوَزَغِ يشبه العَظَاية ، إلاَّ أنه أحسن منها وأشدُّ بياضاً . وقال رؤبة :
يُبدين أطرافاً لِطَافاَ عَنَمُهْ
وأخبرني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : العَنَمُ : شجرة حِجَازِيَّةُ لها ثمرة حمراء يُشَبَّهُ بها البنانُ المَخْضُوبَةٌ .
وقال أبو خَيْرَةَ : العَنَمُ له ثمرة حمراءُ يُشَبَّهُ بها البنان المخضوب .
قلت : الذي قاله الليث في تفسير العَنَمِ أَنهُ الوَزَغُ وَشَوْكُ الطَّلْحِ غيرُ صحيح .
وقال ابن الأعرابي في موضع : العَنَمُ يُشْبِهُ العُنَّابَ ، الواحدةُ عَنَمةٌ ، قال : والعَنَمُ : الشَّجر الحُمْرُ .
وقال أبو عمرو : أَعْنَمَ إذا رعى الغَنَمَ ، وهو شجر يحمل ثَمراً أَحْمرَ مثل العُنَّاب ، والعَيْنُومُ : الضِّفْدِعُ الذَّكَرُ .
وقال ابن الأعرابي : العَنْمة : الشَّقَّةُ في شَفَةِ الإنسان ، قال : والعَنْمِيُّ الحَسَنُ
الوَجْه المُشْرَبُ حمرةً .
وقال أبو زيد في كتاب ( النوادر ) : العَنَمُ واحدته عَنَمة ، وهي أغصان تنبت في سُوقِ العِضَاهِ رَطْبَةٌ لا تُشْبِهُ سائر أغصانه ، أحمر النَّوْر ، يتفرق أَعالي نَوْرِهِ بأربع فرق ، كأنه فَنَنٌ من أراكة يخرجن في الشِّتَاءِ والقَيْظ .
نعم : قال الليث : نَعِمَ يَنْعَمُ نَعْمَةً فهو نَعِمٌ بَيِّنُ المَنْعَمِ .
أبو عُبيد عن الأصمعي : نَعِمَ يَنْعِمُ ويجوز يَنْعَمُ ، فهو ناعم .
ثعلب عن سَلَمة عن الفراء ، قالوا : نزلوا منزلاً يَنْعِمُهُمْ وَيَنْعَمُهُمْ ويَنْعُمُهم وَيُنْعِمُهُم عَيْناً ، أربع لغات .
وقال اللِّحياني : نَعِمَك الله عيناً ، ونَعِمَ الله بِك عَيْناً ونَعِمَ وأنعم الله بك عَيناً ، قال : وحكى الكسائيّ : نزل القوم منزلاً يَنْعُمُهُم ويَنْعمَهُم وَيْنعُمُهم ويُنْعِمُهم ، والعرب تقول : نَعَمْ ونُعْمَى عَيْنٍ ، ونَعَامَ عَيْنٍ ، ونَعْمَةَ عين ونَعِمَ عَينٍ ونِعَامَ عين ، حكاه كلَّه اللحياني ، وقال : يا نُعْم عيني ، أي يا قُرَّة عيني ، وأنشد الكسائي فيه :
صبَّحك الله بخيرٍ باكرِ
بنُعْمِ عين وشبابٍ فاخر
قال : ونَعْمَةُ العيش : حُسْنُه وغَضَارَتُه ، والمذكّر منه نَعْمٌ ، ويجمع أَنْعُما .
قال : ونِعْمَةُ الله : مَنُّه وعَطَاؤُه بكسر النون ، وقال الله جلّ وعزّ : ( فِى الاَرْضِ وَأَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ) ( لقمان : 20 ) . قال الفراء : قرأه ابن عباس : ( نعمة ) قال : ولو كانت نعمة لكانت نعمة دون نعمة أو فوق نعمة ، قال الفراء : وقرىء ( نِعَمه ) وهو وجه جيّد ، لأنه قد قال : ( شَاكِراً لاَِّنْعُمِهِ اجْتَبَاهُ ) ( النّحل : 121 ) ، فهذا جمع النعم ، وهو دليل على أن ( نعمه ) جائز . وقال ابن عباس : النعمة الظاهرة : الإسلام ، والباطنة : ستر الذنوب .
وقال أبو الهيثم : واحدة الأنْعُمِ نِعْمَةٌ ، وواحدة الأشُدِّ شِدَّةٌ .
وقال الزّجاج : قرأ بعضهم : ( الْعَلِىُّ الْكَبِيرُ أَلَمْ تَرَ أَنَّ الْفُلْكَ تَجْرِى فِى الْبَحْرِ بِنِعْمَتِ اللَّهِ لِيُرِيَكُمْ مِّنْ ءَايَاتِهِ إِنَّ فِى ذَلِكَ ) ( لقمَان : 31 ) ، وقرىء : ( بنعمَات الله ) بفتح العين وكسرها . ويجوز ( بنعْمات الله ) بإسكان العين . فأمَّا الكسر فعلى من جمع كِسْرة كِسِرات ، ومن أسكن فهو أجود الأوجه على من جمع كِسْرة كِسْرات ، ومن قرأ ( بنعمَات الله ) فلأن الفتح أخفّ الحركات ، وهو أخفّ في الكلام من : ( نِعِمات الله ) .
وقال الله جلّ وعزّ : ( يَسْطُرُونَ مَآ أَنتَ بِنِعْمَةِ رَبِّكَ ) ( القَلَم : 2 ) ، يقول : ما أنت بإنعام الله عليك وحمدك إيّاه على نعمته بمجنون .
والنِّعمة بالكسر اسم من : أنعم الله عليه يُنعم إنعاماً ونِعْمَةً ، أُقيم الاسم مُقَام الإنعام ، كقولك : أنفقت عليه إنفاقاً ونَفَقَةً بمعنى واحد .
عمرو عن أبيه : أنعم الرجلُ إذا شيَّع صديقه حافياً خُطوات ، وأنعم : أفضل وزاد ، وفي الحديث : ( إن أهل الجنة ليتراءون أهل عليين كما ترون الكوكب الدُرّيّ في أُفُق السماء ، وإن أبا بكر وعمر منهم وأَنْعَما . قال أبو عبيد ، قال الكسائيّ
في قوله : وأَنْعما ) ، أي زادا على ذلك ، يقال : قد أحسنتَ إليّ وأنعمت ، أي زدت على الإحسان ، ودققتُ دواء فأنعمتُ دقّه ، أي بالغت وزدت ؛ وأنشد ابن الأعرابي :
سمين الضواحي لم تؤرِّقه ليلةً
وأنعم أبكارُ الهُمُوم وعونُها
الضواحي : ما بدأ من جسده ، لم تؤرقه ليلةً أبكار الهموم وعونها وأنعم ، أي وزاد على هذه الصفة .
وقال أبو عمرو : أبكار الهموم : مافجئَك وعُونها : ما كان همّاً بعد همّ . وحرب عَوَان إذا كانت بعد حرب كانت قبلها . ويقال : جارية منعَّمة ومناعَمَة ، أي مترَفة . ونعّم فلان ولده إذا ترَّفهم .
ويقال : ناعِمْ حبلَكَ وغيره ، أي أُحْكِمْهُ .
والتنعيم : موضع يقرب من مكة . والنَّعامة هذا الطائر يجمع نَعَاماً ونعامات ونعائم .
الأصمعي : ومن أسماء الجَنُوب النُّعامى على فُعالَى .
وقال الليث : النَّعَام بغيرها : الظليم ، والنعامة الأنثى . قلت : وجائز أن يقال للذكر نعامة بالهاء ، وكذلك الأنثى يقال لها نعامة .
أبو عبيد عن أبي زيد : الزُّرْنُوقَان : منارتان تبنيان على رَأْسِ البئر ، والنعامة : الخشبة المعترِضة على الزُرنوقين ، ثم تعلّق القامة وهي البَكَرَةُ من النّعامة ، فإن كانت الزرانيق من خشب فهي دِعَمٌ .
وقال أبو الوليد الكلابيّ : إذا كانتا من خشب فهما النعامتان ، قال والمعترضة عليهما هي العَجَلة ، والغَرْبُ معلَّق بها .
قلت : وقد تكون النعامتان خشبتين يضم طرفاهما الأعليان ويُرْكَزُ طرفاهما الأسفلان في الأرض ، أحدهما من هذا الجانب ، والآخر من الجانب الآخر ويُصْقعان بحبل ثم يُمَدُّ طرفا الحبل إلى وتدين مثبتين في الأرض أو حجرين ضخمين وتعلّق القامة بين شُعْبَتَيْ النعامتين .
وقول الله جلّ وعزّ : ( إِن تُبْدُواْ الصَّدَقَاتِ فَنِعِمَّا هِىَ ) ( البقرة : 271 ) ، ومثله : ( إِنَّ اللَّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُمْ بِهِ ) ( النِّساء : 58 ) .
قال أبو عبيد : قرأ أبو جعفر وشَيْبَة ونافع وعاصم وأبو عمرو : ( فنِعْما ) بكسر النون وجَزْم العين وتشديد الميم ، وقرأ حمزة والكسائي : ( فَنَعِمَّا ) بفتح النون وكسر العين .
وذكر أبو عبيد حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) حين قال لعمرو بن العاص : ( نَعِمَّا بالمال الصالح للرجل الصالح ) ، وأنه يختار هذه من أجل هذه الرواية .
وقال الزّجاج : النحويّون لا يجيزون مع إدغام الميم تسكين العين ويقولون إن هذه الرواية في ( نعما ) ليست بمضبوطة .
ورُوي عن عاصم أنه قرأ : ( فنِعِمَّا ) بكسر النون والعين .
وأما أبو عمرو فكان مذهبه في هذه كسرة خفيفة مختلسة .
والأصل في نعْم ، نَعِمَ ، ونِعِم ثلاث لغات . وما في تأويل الشيء في نِعِمَّا ،
المعنى : نعم الشيء هي .
وأما قول الله جلّ وعزّ : ( وَإِنَّ لَكُمْ فِى الاَنْعَامِ لَعِبْرَةً نُّسْقِيكُمْ مِّمَّا فِى بُطُونِهِ ) ( النّحل : 66 ) ، فإن الفراء قال : الأنْعَامُ ههنا بمعنى النَّعَم ، والنَّعَمُ يذكر ويؤنّث . ولذلك قال جلّ وعزّ : ( مِّمَّا فِى بُطُونِهِ ) ( النّحل : 66 ) ، والعرب إذا أفردت النعم لم يريدوا بها إلا الإبل ، فإذا قالوا : الأنعام ، أرادوا بها الإبل والبقر والغنم . قال الله تعالى : ( وَمِنَ الأَنْعَامِ حَمُولَةً وَفَرْشًا كُلُواْ مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ ) ( الأنعَام : 142 ) الآية ، ثم قال : ( ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ ) ( الأنعام : 143 ) أي خلق منها ثمانية أزواج . وكان الكسائي يقول في قوله جلّ وعزّ : ( نُّسْقِيكُمْ مِّمَّا فِى بُطُونِهِ ) ( النّحل : 66 ) قال : أراد في بطون ما ذكرنا .
قال : ومثله قوله :
مثل الفراخ نَتَقَتْ حواصله .
قال : أراد حواصل ما ذكرنا .
وقال آخر في تذكير النعم :
في كلّ عام نَعَم تَحْوونه
يُلْقِحُه قوم وتَنْتِجُونه
ومن العرب من يقول للإبل إذا كثرت الأنعام والأناعيم . وقول الله جلّ وعزّ ) فَجَزَآءٌ مِّثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ ) ( المَائدة : 95 ) ، دخل في النعم ههنا الإبل والبقر والغنم والله أعلم .
عمرو عن أبيه قال : من أسماء الروضة : الناعمة والواضعة والناصفة والغَلْباء واللفَّاء . وروى سلمة عن الفراء قالت الدُّبَيْرية يقال : حُقْت الحَشْرَبَةَ ونَعَمَتُها وصُلْتها . أي كنستها ، وهي المِحْوَقَة والمِنْعَم والمِصْوَل : المكنسة .
وقال الليث : النعامة : صخرة في الركيَّة ناشزة . قال : وزعموا أن ابن النعامة من الطرق كأنه مَرْكب النعامة في قوله :
وابن النعامة يوم ذلك مركبي
قال : ويقال : خفت نعامتهم أي استمرّ بهم السير .
وقال النحويون في نعم وبئس إذا كان معهما اسم جنس بغير ألف ولام فهو نصب أبداً ، وإذا كانت فيه الألف واللام فهو رفع أبداً ، وذلك قولك : نعم رجلاً زيد ونعم الرجل زيد ، نصبت رجلاً على التمييز ، ولا يعمل نعم وبئس في اسمٍ علمٍ ، إنما تعملان في اسم منكور دالّ على جنس أو اسم فيه ألف ولام يدلّ على جنس ، وإذا قلت بئسما فعل ، أو نعم ما فعل فالمعنى : بئس شيئاً ونعم شيئاً فعل ، كذلك قول الله : ( إِنَّ اللَّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُمْ بِهِ (ِ ( النِّساء : 58 ) به معناه نعم شيئاً يعظكم به .
وقال الله جلّ وعزّ : ( فَهَلْ وَجَدتُّم مَّا وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا قَالُواْ نَعَمْ ) ( الأعرَاف : 44 ) . وفي بعض اللغات : نَعِمْ ، في معنى نَعَم ، موقوفة الآخر ، لأنها حرف جاء لمعنى ، وإنما يجاب بها الاستفهام الذي لا جحد فيه . وقد يكون نَعَمْ تصديقاً ، قال ذلك النحويون .
وروى أبو العباس بإسناده عن الكسائي قال : نَعَمْ يكون تصديقاً ويكون عِدَةً .
وقال اللحياني يقال للإنسان : إنه لخفيف النعامة إذا كان ضعيف العقل . وقال أبو
عبيدة في كتاب ( الخيل ) : النعامة : الجلدة التي تَغْشى الدماغ ، ونحو ذلك قال الأصمعي ، وقال أبو عبيدة : يقال : أتيت أرضاً فنعَّمتني أي وافقتني وأقمت بها ، وتنعَّمت فلاناً : أتيته على غير دابَّة ، وتنعّم فلان قدميه أي ابتذلهما .
وقال الفراء : ابن النعامة عِرْق في الرجْل ، قال وسمعته من العرب .
وقال أبو عمرو النعامة الظلمة ، والعرب تقول : أصمّ من نعامة ، وذلك أنها لا تلوي على شيء إذا جَفَلت ، ويقولون : أشمّ من هَيْق لأنه يَشَمّ الريح . وقال الراجز :
أشمّ من هَيْق وأهدَى من جمل
ويقولون : أموق من نعامة ، وأشرد من نعامة ، ومؤوقها : تركُها بيضها وحَضنها بيض غيرِها ، ويقال أجبن من نعامة ، وأعدى من نعامة ، ويقال ركب فلان جناحي نعامة إذا جدَّ في أمره ، ويقال للمنهزمين : أضحَوا نعاماً ، ومنه قول بِشر :
فأمّا بنو عامر بالنِّسار فكانوا غداة لَقُونا نعاما
وتقول العرب للقوم إذا ظعنوا مسرعين : خفّت نعامتهم ، وشالت نعامتهم ، ويقال للعذارى : كأنهن بيض نعام ، ويقال للفرس : له ساقا نعامة لقصر ساقيه ، وله جؤجؤ نعامة لارتفاع جؤجِئها . ومن أمثالهم : ما يجمع بين الأرْوَى والنعام ، وذلك أن مساكن الأروى شَعَف الجبال ، ومساكن النعام السهولة ، فهما لا يجتمعان أبداً . ويقال لمن يكثر علله عليك : ما أنت إلاّ نعامة ، يعنون قوله :
ومثل نعامة تُدعى بعيرا
تُعاظمه إذا ما قيل طيري
ولو قيل احملي قالت فإني
من الطير المرِبَّة بالوُكور
ويقولون للذي يرجع خائباً : جاء كالنعامة لأن الأعراب يقولون : إن النعامة ذهبت تطلب قرنين : فقطعوا أذنيها فجاءت بلا أذنين ، وفي ذلك يقول بعضهم :
أو كالنعامة إذا غدت من بيتها
يصاغ قرناها بغير أذِين
فاجتُثَّت الأذنان منها فانتهت
جَمّاء ليس من ذوات قرون
عمرو عن أبيه : شالت نعامتهم إذا تفرقت كلمتهم ، وشالت نعامتهم إذا ذهب عزهم وشالت نعامتهم إذا دَرَست طريقتهم .
ثعلب عن ابن الأعرابي : ابن النعامة : عَظْم الساق ، وابن النعامة : عِرْق الرجل ، وابن النعامة مَحَجَّة الطريق ، وابن النعامة : الفرس الفاره .
وابن النعامة : الساقي الذي يكون على البئر .
والنَّعماء والنُّعمى ضدّ البأساء والبؤسى ، ونَعْمان : اسم جبل بين مكّة والطائف ، والنعائم منزل من منازل القمر ، والعرب تسميها : النعام الصادر ، وهي أربعة كواكب مربّعة في طرف المجرَّة ، وهي شأمية .
وقال ابن الأعرابي : النعامة الرِّجْل ، والنَّعَامَةُ الساق ، والنعامة الفَيْج المستعجِل ، والنعامة الفَرَحُ ، والنعامة
الإكرام والنعامة المحجَّة الواضحة ، ومن أمثالهم : أَنْتَ كصاحبة النعامة ، وكان من قصّتها أنها وجدت نعامة قد غصَّت بصُعرورة فأخذتها وربطتها بخمارها إلى شجرة ، ثم دنت من الحيّ فهتفت : من كان يَحُفُّنا ويَرُفُنا فليتَّرِكْ ، وقوَّضت بيتها لتحل على النعامة ، فانتهت إليها وقد أساغت غُصَّتها وأُفلتت ، وبقيت المرأة لا صَيْدها أحرزت ، ولا نصيبها من الحيّ حَفِظت . يقال ذلك عند المَزْرِيةِ على من يثق بغير الثقة .
وقال المبرد : النُعمان : الدم ، ولذلك قيل للشِّقِرِ : شقائق النعمان .
معن : قال الله عزّ وجلّ : ( ذَاتِ قَرَارٍ وَمَعِينٍ ) ( المؤمنون : 50 ) . قال الفرّاء : ( ذات قرار ) : أرضٍ منبسطة .
وقوله : ( ومعين ) الماء الظاهر الجاري ، قال : ولك أن تجعل المعِين مفعولاً من العيون ولك أن تجعله فعيلاً من الماعون ، يكون أصله المَعْن ، والماعون الفاعول ، وقال عَبِيد :
واهية أو مَعِنِ مُمعن
أو هَضْبة دونها لُهُوب
ثعلب عن ابن الأعرابي : مَعَن الماء يَمْعَن إذا جرى ، وأمعن أيضاً ، قال : وأمعنته أنا ، ومياه مُعْنان ، قال : وقول النمر بن تَوْلب :
وإنّ ضياع مالك غَيْرُ مَعْن
أي غير حزم ولا كيس ، من قولهم : أمعن لي بحقّي إذا أقرّ به وانقاد .
وقال الله عزّ وجلّ : ( يُرَآءُونَ وَيَمْنَعُونَ الْمَاعُونَ ) ( المَاعون : 7 ) . روي عن عليّ ح أنه قال : الماعون : الزكاة . وقال الفراء : سمعت بعض العرب يقول : الماعون هو الماء بعينه ، وأنشدني فيه :
يَمُج صَبِيرُه الماعونَ صبّا
وقال الزّجاج : من جعل الماعون الزكاة فهو فاعول من المَعْن ، وهو الشيء القليل ، فسميت الزكاة ماعوناً بالشيء القليل ؛ لأنه يؤخذ من المال ربع عشره ، وهو قليل من كثير . قال الراعي :
قوم على الإسلام لمَّا يمنعوا
ما عونهم ويُبَدِّلوا تبديلا
ومنهم من قال : الماعون المعروف كله ، حتى ذكر القصعة والقِدْر والفأس .
وقال ثعلب : الماعون : كلّ ما يُستعار من قَدُوم وسُفْرَة وشَفْرة .
وقالت طائفة : الزكاة ، وعليه العمل .
وقال بعضهم : الماعون : الطاعة ، يقال : ضرب الناقةَ حتى أعطت ماعونها وانقادت .
وقال ابن الأعرابي : روض ممعون ، يُسقى بالماء الجاري .
وقال عَدِيّ بن زيد العِبَاديّ :
وذي تناوير ممعون له صَبَح
يغْدو أوابد قد أفلين أمهارا
ويقال للذي لا مال له : ماله سَعْنَةٌ ولا مَعْنَةٌ .
وقال أبو عمرو : المَعْن : القليل ، والمَعْن : الكثير ، والمَعْن : الطويل ، والمَعْن : القصير ، والمَعْن : الإقرار بالحقّ ، والمَعْن : الذلّ ، والمَعْن : الجحود ، والكفر للنعم ،
والمَعْن : الماء الظاهر .
وقال الليث : المَعْن : المعروف ، والسَّعْن : الوَدَك ، قال ، ويقال معناه ماله قليل ولا كثير . وأنشد :
ولا ضيَّعتُه فأنامَ عنه
فإن ضياع مالك غير مَعْن
الليث : أمعن الفرس وغيره إذا تباعد في عَدْوه .
أبو زيد : أمْعَنَتِ الأرضُ ومُعِنَتْ إذا رَوِيت ، وقد مَعَنها المطرُ إذا تتابع عليها فأرواها .
ومَعِين : اسم مدينة باليمن . والمَعْن : الأديم في قوله :
ولا حبٍ كمَقَدّ المَعْن وعَّسَهُ
وقال ابن الأعرابي : المَعْنِيَّ : الكثير المال ، والمَعْنِيُّ : القليل المال .
وقال أبو عبيد : مَعَان القوم : منزلهم ، يقال : الكوفة مَعَان منا أي منزل منّا .
قلت : والميم من معان ميم مفعل .
عمرو عن أبيه : أمعن الرجل إذا كثر ماله ، وأمعن إذا قَلّ ماله ، وأمعن بالحق إذا أقر به بعد جحوده .
عمن : عُمَان : اسم كورة عربيّة ، يقال : أعمن وعمّن إذا أتى عُمَان . وقال رؤبة :
نَواى شآمٍ بان أم معمِّن
وقال ابن الأعرابيّ : العُمُن : المقيمون في مكان يقال : الرجل عامن وعَمون ، ومنه اشتق : عُمَان .
وروى عمرو عن أبيه : أعْمن : دام على المقام بعُمان ، قال : وعُمان يصرف ولا يصرف ، فمن جعله بلداً صرفه في حالتي المعرفة والنَّكرة ، ومن جعله بلدة ألحقه بطلحة .
وأما عَمَّان فهو بناحية الشأم : موضع ، يجوز أن يكون فَعْلان من عمّ يعمّ لا ينصرف معرفة وينصرف نكرة ، ويجوز أن يكون فعَّالاً من عَمن فينصرف في الحالتين إذا عُني به البلد .
منع : قال الليث : المَنعُ أن تَحُولَ بين الرجل وبين الشيء الذي يريده . يقال : مَنَعْتُهُ فامْتَنَعَ .
ورجل منيعٌ : لا يُخْلَصُ إليه ، وفلان في عز وَمَنَعَة ، ويقال : مَنْعة وامرأة مَنِعَةٌ : مُتَمَنِّعَةٌ لا تُؤَاتَى على فاحشة . وقد مَنُعَتْ مَنَاعَةً وكذلك حِصن منيع ، وقد مَنُعَ مناعة : إذا لم يُرَمْ .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : المَنْعِيُّ : أكَّال المُنُوع : وهي السَّرَطَانَاتُ ، واحدها مَنْع . وقال غيره : رجل مَنُوع وَمَنَّاع إذا كان بخيلاً ممسِكاً ، قال الله تعالى : ( عَنِيدٍ مَّنَّاعٍ لِّلْخَيْرِ مُعْتَدٍ مُّرِيبٍ ) ( ق : 25 ) وقال في آية أخرى : ( جَزُوعاً وَإِذَا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنُوعاً ) ( المعارج : 21 ) .
وقال ابن الأعرابيّ : رجل مَنُوع : يمنع غيره ، ورجل مَنِيعُ يمنع نفسه والمانع من صفات الله تعالى له معنيان ، أحدهما ما رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( اللَّهم لا مَانِعَ لما أَعْطَيْتَ ، ولا مُعْطِيَ لما مَنَعْتَ ) فكأنه عزَّ وجلَّ يعطي من استحقّ العطاء ، ويمنع من لم يستحقّ إلاّ المنع ، ويعطي من يشاء ويمنع من يشاء ، وهو العادل في جميع ذلك ؛ والمعنى الثاني في
تفسير المانع : أنه تَبارك وتعالى يمنع أهل دينه أي يحوطهم وينصرهم ، ومن هذا يقال : فلان في مَنَعة أي في قوم يمنعونه ويحمونه ، وهذا المعنى في منعة الله بالغ ، إذ لا مَنَعة لمن لم يمنعه الله ، ولا يمتنع من لم يكن الله له مانعاً .
وقال ابن السِّكيت : المُتَمَنِّعَتانِ البَكْرة والعَنَاق تمنَّعان على السَّنةِ لفَنَائِهِمَا ، وأنهما تشبعان قبل الجِلَّة ، وهما المقاتلتان للزمان عن أنفسهما .
وروى ابن عرفة عن أحمد بن يحيى عن ابن الأعرابي أنه قال : المنِيع الممتنع ، والممنوع الذي يمنع غيره .
وقال عمرو بن معد يكرب :
براني حُبّ من لا أستطيع
ومن هو للذي أهوى مَنُوع

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الميم والنون وما يثلثهما)
(مني)  الميم والنون والحرف المعتلّ أصلٌ واحد صحيح، يدلُّ على تقديرِ شيءٍ ونفاذِ القضاءِ به. منه قولهم: مَنَى له المانِي، أي قدَّر المقدِّر. قال الهذليّ:
لا تأمَنَنَّ وإن أمسيْتَ في حَرَمٍ *** حَتَّى تُلاقِيَ ما يَمنِي لك المانِي([1])والمَنَا: القَدَر. قال:
سأُعْمِلُ نَصَّ العِيسِ حتّى يكفَّني *** غِنَى المال يوماً أو مَنَا الحدثانِ([2])وماءُ الإنسان مَنِيٌّ، أي يُقَدَّر منه خِلْقَتُه. والمنيَّة: الموت لأنَّها مقدَّرة على كلٍّ. وتمنِّي الإنسانِ كذا قياسه، أملٌ يقدِّرُه([3]). قال قوم لـه ذلك([4]) الشّيء الذي يَرجُو. والأمْنِيَّة: أُفعولةٌ منه. ومِنى([5]): [مِنَى([6])] مكّة، قال قومٌ: سمِّي به لما قُدِّر أن يُذبَح فيه: من قولك مَنَاه الله.
ومما يَجرِي هذا المجرى المَنَا: الذي يُوزَن به، لأنَّه تقديرٌ يُعمل عليه([7]). وقولنا: تمنَّى الكِتَابَ: قرأه. قال الله تعالى: ﴿إلاَّ إذَا تَمَنَّى أَلْقَى الشَّيْطَانُ في أُمْنِيَّتِهِ﴾ [الحج 52]، أي إذا قرأ. وهو ذلك المعنى، لأن القراءة تقديرٌ ووضع كُلِّ آية موضِعَها. قال:
تمنَّى كتابَ الله أوَّلَ لَيلهِ *** وآخِرَهُ لاقى حِمام المقادرِ([8])ومن الباب: مانَى يُمانِي مماناةً، إذا بارَى غيرَه. وهو في شِعر ابن الطَّثْرِيّة:
سَلِي عَنِّيَ النّدمان حين يقول لي *** أخو الكأسِ ماني القومَ في الخَيرِ أورِدِ([9])وهذا من التَّقدير، لأنَّه يقدِّر فِعله بِفعل غيرِه يريد أنْ يساوِيَه. وأمَّا مُنيَةُ النّاقة، فهي الأيام التي يُتعرَّف فيها ألاقِحٌ هي أم حامل.
(منح)  الميم والنون و الحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على عَطِيّة. قال الأصمعي: يقال امتُنِحْتُ المالَ، أي رُزِقْتُهُ([10]). قال ذو الرُّمّة:
نَبَتْ عيناكَ عن طللٍ بِحُزْوَى	  *** محته الرّيحُ وامتُنِحَ القِطارا([11])والمنيحة: مَنِيحة اللبن([12])، كالنَّاقة أو الشّاةِ يُعطِيها الرّجلُ آخَرَ يحتلبُها ثم يردُّها. والناقة المُمانِحُ: التي يبقى لبنُها بعد ذهابِ ألبان [الإبل([13])]، وهي المَنُوح أيضاً. والمَنيح: القِدْح([14]) لاحَظَّ له في القَسْم إلاَّ أن يُمنحَ شيئاً، أي يُعطاه. ويقال المنيح أيضاً: الذي لا يُعتدُّ به، وقيل هو الثَّامن من سِهام المَيسِر.
(منع)  الميم والنون والعين أصلٌ واحد هو خلاف الإعطاء. ومنَعتُه الشَيءَ منعاً، وهو مانِعٌ ومَنّاع. ومَكانٌ منيع. وهو في عِزٍّ ومَنْعَة([15]).
--------------ـــ
([1]) البيت لأبي قلابة الهذلي في ديوان الهذليين (3: 39) واللسان (منى). على أن إنشاده فيهما:
ولا تقولن لشيء سوف أفعله *** حتى  تبين ما يمني لك الماني
وابن بري يراه ملفقاً من بيتين لسويد بن عامر المصطلقي، و هما:
لا تأمن الموت في حل ولا حرم *** إن المنايا توافي كل إنسان
واسلك طريقك فيها غير محتشم *** حتى تلاقي ما يمني لك الماني
([2]) البيت من أبيات لأعرابي من باهلة في البيان (1: 234) والكامل 178 ليبسك وعيون الأخبار (1: 239).
([3]) في الأصل: "أمل أن يقدره".
([4]) كذا ولعل وجه الكلام: "وقال قوم أن تحدثه نفسه بذلك".
([5]) في معجم البلدان أنها منونة. وفي القاموس: "ومنى كإلى قرية بمكة، وتصرف". وفي المصباح: "والغالب عليه التذكير فينصرف".
([6]) التكملة من المجمل.
([7]) في المصباح المنير أن المنا: الذي يكال به السمن وغيره، وقيل الذي يوزن به، رطلان. والتثنية منوان، والجمع أمناء. وفي لغة تميم منَّ بالتشديد والجمع أمنان.
([8]) أنشده في اللسان (منى) بدون نسبة. والبيت لحسان بن ثابت في تفسير أبي حيان (6: 382) وليس في ديوانه. ومن مشهور ما قال في عثمان:
ضحوا بأشمط عنوان السجود به *** يقطع الليل تسبيحاً وقرآنا
([9]) أنشد قطعة من البيت في المجمل.
([10]) لم يرد هذا المعنى في اللسان، وجاء في القاموس. وفي القاموس أيضاً: "امتنح- بالبناء للفاعل في هذا-: أخذ العطاء".
([11]) ديوان ذي الرمة 193، برواية "عفته الريح".
([12]) كذا في الأصل. وفي المجمل واللسان: "متحة اللبن".
([13]) التكملة من اللسان والمجمل.
([14]) القدح، بالكسر: واحد قداح الميسر. وفي الأصل: "القدر"، صوابه في المجمل واللسان.
([15]) المنعة تقال بالفتح وبالتحريك.
 ـ

##### Türkçe

(باب **الميم** ve **النون** ve ikisini üçleyen şey)
(**مني**)  **الميم** ve **النون** ve illetli harf tek bir sahih asıldır; bir şeyin takdirine ve onunla hükmün infazına delâlet eder. Ondan onların sözü: **مَنَى** ona **المانِي**; yani takdir eden takdir etti. **الهذليّ** dedi:
لا تأمَنَنَّ وإن أمسيْتَ في حَرَمٍ *** حَتَّى تُلاقِيَ ما يَمنِي لك المانِي([1])
Ve **المَنَا**: kaderdir. Dedi:
سأُعْمِلُ نَصَّ العِيسِ حتّى يكفَّني *** غِنَى المال يوماً أو مَنَا الحدثانِ([2])
Ve insanın suyu **مَنِيٌّ**dur; yani ondan yaratılışı takdir olunur. Ve **المنيَّة**: ölümdür; çünkü o, herkes üzerine takdir edilmiştir. Ve insanın şunu **تمنِّي** etmesi bunun kıyasıdır: onu takdir ettiği bir ümittir([3]). Bir kavim ona([4]) dedi: ümit ettiği şey. Ve **الأمْنِيَّة**: ondan **أُفعولةٌ** veznidir. Ve **مِنى**([5]): [**مِنَى**([6])] Mekke; bir kavim dedi: orada boğazlanacağı takdir edildiği için onunla adlandırıldı: senin sözünden **مَنَاه الله**.

Ve bu mecrada cereyan edenlerden **المَنَا**: onunla tartılan şeydir; çünkü o, üzerine amel edilen bir takdirdir([7]). Ve sözümüz: **تمنَّى الكِتَابَ**: onu okudu. Allah Teâlâ dedi: ﴿إلاَّ إذَا تَمَنَّى أَلْقَى الشَّيْطَانُ في أُمْنِيَّتِهِ﴾ [الحج 52]، yani okuduğu zaman. Ve o, o mânadır; çünkü okuma bir takdirdir ve her âyeti yerine koymadır. Dedi:
تمنَّى كتابَ الله أوَّلَ لَيلهِ *** وآخِرَهُ لاقى حِمام المقادرِ([8])
Ve babdan: **مانَى يُمانِي مماناةً**, eğer başkasıyla yarışırsa. Ve o, **ابن الطَّثْرِيّة**’nin şiirindedir:
سَلِي عَنِّيَ النّدمان حين يقول لي *** أخو الكأسِ ماني القومَ في الخَيرِ أورِدِ([9])
Ve bu, takdirdendir; çünkü o, onunla eşit olmak isteyerek fiilini başkasının fiiliyle takdir eder. Amma devenin **مُنيَةُ**si, o, aşılı mı yoksa gebe mi olduğu bilinen günlerdir.

(**منح**)  **الميم** ve **النون** ve **الحاء** sahih bir asıldır; bir عطية’ye delâlet eder. **الأصمعي** dedi: denir: **امتُنِحْتُ المالَ**, yani ona rızıklandırıldım([10]). **ذو الرُّمّة** dedi:
نَبَتْ عيناكَ عن طللٍ بِحُزْوَى	  *** محته الرّيحُ وامتُنِحَ القِطارا([11])
Ve **المنيحة**: **مَنِيحة اللبن**([12])’dir; deve yahut koyun gibi; adam onu bir başkasına verir, onu sağar, sonra onu geri verir. Ve **المُمانِحُ** deve: sütleri [**الإبل**([13])] sütlerinin gitmesinden sonra kalan devedir; o, **المَنُوح** da olur. Ve **المَنيح**: **القِدْح**([14])’tır; onda kısımda bir pay yoktur, ancak ona bir şey bağışlanırsa; yani ona verilir. Ve **المَنيح** dahi denir: kendisine itibar edilmeyen; ve denildi ki o, **المَيسِر** oklarının sekizincisidir.

(**منع**)  **الميم** ve **النون** ve **العين** tek bir asıldır; o, vermenin zıddıdır. Ve onu şeyi **منَعتُه** **منعاً**; ve o, **مانِعٌ** ve **مَنّاع**tır. Ve **مَكانٌ منيع**. Ve o, izzet ve **مَنْعَة**([15]) içindedir.
--------------ـــ
([1]) Beyit, **أبي قلابة الهذلي**’nindir; **ديوان الهذليين** (3: 39) ve **اللسان** (**منى**)’dadır. Şu var ki ikisinde de onun inşadı:
ولا تقولن لشيء سوف أفعله *** حتى  تبين ما يمني لك الماني
Ve **ابن بري** onu, **سويد بن عامر المصطلقي**’nin iki beytinden telif edilmiş görür; ve onlar:
لا تأمن الموت في حل ولا حرم *** إن المنايا توافي كل إنسان
واسلك طريقك فيها غير محتشم *** حتى تلاقي ما يمني لك الماني
([2]) Beyit, **باهلة**’den bir bedevîye ait beyitlerdendir; **البيان** (1: 234) ve **الكامل** 178 (ليبسك) ve **عيون الأخبار** (1: 239)’dadır.
([3]) Asılda: "أمل أن يقدره".
([4]) Böyle; ve sözün yönü belki: "وقال قوم أن تحدثه نفسه بذلك".
([5]) **معجم البلدان**’da onun tenvinli olduğu vardır. Ve **القاموس**’ta: "ومنى كإلى قرية بمكة، وتصرف". Ve **المصباح**’ta: "والغالب عليه التذكير فينصرف".
([6]) Tekmile, **المجمل**’dendir.
([7]) **المصباح المنير**’de: **المنا**: onunla içyağı ve başkası ölçülen şeydir; ve denildi ki onunla tartılan şeydir; iki rıtl. Tesniyesi **منوان**, cemi **أمناء**. Ve **تميم** lügatinde şeddeli **منَّ** ve cemi **أمنان**.
([8]) **اللسان** (**منى**)’da nisbesiz inşad etti. Beyit, **حسان بن ثابت**’indir; **تفسير أبي حيان** (6: 382)’dadır ve divanında değildir. Ve onun **عثمان** hakkında söylediğinin meşhurundan:
ضحوا بأشمط عنوان السجود به *** يقطع الليل تسبيحاً وقرآنا
([9]) **المجمل**’de beytin bir parçasını inşad etti.
([10]) Bu mânâ **اللسان**’da vârid olmadı; **القاموس**’ta geldi. Ve **القاموس**’ta ayrıca: "**امتنح**- bunun içinde fâile bina ile-: عطيةyi aldı".
([11]) **ديوان ذي الرمة** 193; "عفته الريح" rivayetiyle.
([12]) Asılda böyle. Ve **المجمل** ve **اللسان**’da: "متحة اللبن".
([13]) Tekmile, **اللسان** ve **المجمل**’dendir.
([14]) **القدح**, kesre ile: **الميسر** oklarından birinin tekilidir. Asılda: "القدر"; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([15]) **المنعة** fetha ile ve hareke ile söylenir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- المنع يقال في ضد العطية، يقال: رجل مانع ومناع. أي: بخيل. قال الله تعالى: ﴿ويمنعون الماعون﴾ [الماعون/7]، وقال: ﴿مناع للخير﴾ [ق/25]، ويقال في الحماية، ومنه: مكان منيع، وقد منع وفلان ذو منعة. أي: عزيز ممتنع على من يرومه. قال تعالى: ﴿ألم نستحوذ عليكم ونمنعكم من المؤمنين﴾ [النساء/141]، ﴿ومن أظلم ممن منع مساجد الله﴾ [البقرة/114]، ﴿ما منعك ألا تسجد إذ أمرتك﴾ [الأعراف/12] أي: ما حملك؟ وقيل: ما الذي صدك وحملك على ترك ذلك؟ يقال: امرأة منيعة كناية عن العفيفة. وقيل: مناع. أي: امنع، كقولهم: نزال. أي: انزل.

##### Türkçe

- **المنع** zıddı **العطية** hakkında söylenir; denilir: adam **مانع** ve **مناع**. Yani: cimri. Allah Teâlâ dedi: ﴿ويمنعون **الماعون**﴾ [الماعون/7], ve dedi: ﴿**مناع** للخير﴾ [ق/25]. Ve koruma hakkında söylenir; ondan: **مكان منيع**; ve (o) **منع**; ve falan **ذو منعة**. Yani: aziz, onu isteyen kimseye karşı (kendisine) erişilmez. Teâlâ dedi: ﴿ألم نستحوذ عليكم ونمنعكم من المؤمنين﴾ [النساء/141], ﴿ومن أظلم ممن منع مساجد الله﴾ [البقرة/114], ﴿ما منعك ألا تسجد إذ أمرتك﴾ [الأعراف/12]; yani: seni ne taşıdı? Ve denildi: seni ne alıkoydu ve seni onu terk etmeye ne taşıdı? Denilir: **امرأة منيعة**; iffetli olana kinaye olarak. Ve denildi: **مناع**; yani: engelle! onların sözleri gibi: **نزال**; yani: in!

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م ن ع
منعه الشيء ومنعَه منه وعنه وهو منوع ومنّاع وامتنع منه ومانعه وتمانعا‏.‏
ومن المجاز‏:‏ فلان يمنع الجار‏:‏ يحميه من أن يضام‏.‏
وله في قومه حصن وممنع وقد منع فلان‏:‏ صار ممنوعاً محمياً مناعةً ومنعةً وتمنّع به تمنّعاً وامتنع به امتناعاً وهو منيع وحصن منيع وممنّع‏.‏
قال النابغة‏:‏ وحلّت بيوتي في يفاعس ممنّع تخال به راعي الحمولة طائراً وإنه لذو منعة مصدر كالأنفة والعظمة والعبدة أو جمع‏:‏ مانع وهم عشيرته وحماته ويقال لهم‏:‏ منعات معاقل ومحارز‏.‏
قال السهميّ‏:‏ ولم تلتق العصماء في منعاتها وخلّل عن بيض النّعام المسارب يصف سنة وأن الأرويّة لم تلزم معاقلها ولم تقرّبها ورعيت المراعي حول البيض فظهر‏.‏

##### Türkçe

م ن ع
O, şeyi ondan ve ona karşı men etti; o, **منوع** ve **منّاع**tır; ondan çekindi; onunla çekişti; birbirleriyle çekiştiler.‏
Mecazdan: Falan, komşuyu men eder: onu, haksızlığa uğratılmaktan korur.‏
Onun, kavmi içinde bir kale ve bir **ممنع**ı vardır; ve falan men edildi: men edilmiş, korunmuş oldu; **مناعةً** ve **منعةً** (olarak); onunla **تمنّعاً** (olarak) çekindi ve onunla **امتناعاً** (olarak) çekindi; o, **منيع**dir; ve **حصن منيع** ve **ممنّع** (vardır).‏
Nâbiga dedi ki:
Ve evlerim, korunmuş bir **يفاعس** içinde konakladı; onunla yük hamalının çobanını uçan sanırsın
Ve şüphesiz o, **منعة** sahibidir; **الأنفة** ve **العظمة** ve **العبدة** gibi bir masdar; yahut bir cem‘dir: **مانع**; ve onlar onun aşireti ve onu koruyanlardır; ve onlara denir: **منعات**; kaleler ve sığınılacak yerler.‏
Sehmî dedi ki:
Ve **العصماء**, **منعاتها** içinde buluşmadı; ve devekuşu yumurtalarının arasından geçitleri boşalttı
Bir yılı ve **الأرويّة**nin kalelerine yapışmadığını ve onlara yaklaşmadığını; ve yumurtaların çevresindeki otlakları otladığını; böylece ortaya çıktı, vasfeder.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

المَنْعُ: أَن تَحُولَ بين الرجل وبين الشيء الذي يريده، وهو خلافُ الإِعْطاءِ، ويقال: هو تحجيرُ الشيء، مَنَعَه يَمْنَعُه مَنْعاً ومَنَّعَه فامْتَنَع منه وتمنَّع.
ورجل مَنُوعٌ ومانِعٌ ومَنَّاعٌ: ضَنِينٌ مُمْسِكٌ. وفي التنزيل: مَنَّاعٍ للخير، وفيه: وإِذا مسَّه الخيْرُ مَنُوعاً. ومَنِيعٌ: لا يُخْلَصُ إِليه في قوم مُنَعاءَ، والاسم المَنَعةُ والمَنْعةُ والمِنْعةُ. ابن الأَعرابي: رجل مَنُوعٌ يَمْنَع غيره، ورجل مَنِعٌ يمنع نفسه، قال: والمَنِيعُ أَيضاً الممتنِعُ، والمَنُوع الذي منع غيره؛ قال عمرو بن معديكرب:بَراني حُبُّ مَنْ لا أَسْتَطِيعُ،
ومَنْ هو للذي أَهْوَى مَنُوعُ
والمانِعُ: من صفات الله تعالى له معنيان: أَحدهما ما روي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: اللهم لا مانِعَ لما أَعْطَيْتَ ولا مُعْطِيَ لِما مَنَعْتَ، فكان عز وجل يُعْطِي من استحقَّ العطاءَ ويمنع من لم يستحق إِلاَّ المنع، ويعطي من يشاء ويمنع من يشاء وهو العادل في جميع ذلك، والمعنى الثاني من تفسير المانع أَنه تبارك وتعالى يمنع أَهل دينه أَي يَحُوطُهم وينصرهم،وقيل: يمنع من يريد من خلقه ما يريد ويعطيه ما يريد، ومن هذا يقال فلان في مَنَعةٍ أَي في قوم يحمونه ويمنعونه، وهذا المعنى في صفة الله جل جلاله بالغ، إِذ لا منعة لمن لم يمنعه الله ولا يمتنع من لم يكن الله له مانعاً. وفي الحديث: اللهم مَن مَنَعْتَ مَمْنُوعٌ أَي من حََرَمْتَه فهو مَحْرُومٌ لا يعطيه أَحد غيرك. وفي الحديث: أَنه كان ينهي عن عُقُوقِ الأُمَّهات ومَنْعٍ وهات أَي عن مَنْعِ ما عليه إِعطاؤُه وطَلبِ ما ليس له. وحكى ابن بري عن النَّجِيرَمِيّ
(* قوله« النجيرمي» حكى ياقوت
في مجمعه فتح الجيم وكسرها مع فتح الراء): مَنَعةٌ جمع مانِعٍ. وفي الحديث: سيَعُوذُ بهذا البيتِ قومٌ ليست لهم مَنْعةٌ أَي قوَّة تمنع من يريدهم بسوء، وقد تفتح النون،وقيل: هي بالفتح جمعُ مانِعٍ مثل كافِرٍ وكُفَرةٍ.
ومانَعْتُه الشيءَ مُمَانَعةً، ومَنُعَ الشيءُ مَناعةً، فهو مَنِيعٌ: اعتَزَّ وتعسَّر. وفلان في عِزٍّ ومَنَعةٍ، بالتحريك وقد يُسكن، يقال: المَنعةُ جمعٌ كما قدَّمنا أَي هو في عِزٍّ ومن يَمْنعه من عشيرتِه، وقد تمنَّع وامرأَة مَنِيعةٌ متمنِّعةٌ: لا تؤاآتى على فاحِشةٍ، والفعلُ كالفعل، وقد مَنُعَتْ مَناعةً، وكذلك حصِنٌ مَنِيعٌ، وقد مَنُعَ، بالضم، مَناعةً إِذا لم يُرَمُ. وناقة مانِعٌ: مَنَعَتْ لبنها، على النسب؛ قال أُسامةُ الهُذَلي:
كأَني أُصادِيها على غُبْرِ مانِعٍ
مُقَلِّصةٍ، قد أَهْجَرَتها فُحُولُها
ومَناعِ: بمعنى امْنَعْ. قال اللحياني: وزعم الكسائي أَن بني أَسد يفتحون مَناعَها ودَراكَها وما كان من هذا الجنس، والكسر أَعرف. وقوسٌ مَنْعةٌ: ممتنعةٌ مُتَأَبِّيةٌ شاقَّةٌ؛ قال عمرو بن براء: ارْمِ سَلاماً وأَبا الغَرَّافِ،
وعاصماً عن مَنْعَةٍ قَذَّافِ
والمُتَمنِّعَتانِ: البكْرَةُ والعَناقُ يَتَمَنَّعانِ على السَّنةِ لفَتائِهما وإِنهما يَشْبَعانِ قَبْلَ الجِلَّةِ، وهما المُقاتِلتانِ الزمانَ على أَنفُسِهما. ورجل مَنِيعٌ: قويُّ البدن شديدُه. وحكى اللحياني: لا مَنْعَ عن ذاك، قال: والتأْويل حقّاً أَنك إِن فعلت ذلك.
ابن الأَعرابي: المَنْعِيُّ أَكَّالُ المُنُوعِ وهي السَّرطاناتُ، واحدها مَنْعٌ.
ومانِعٌ ومَنِيعٌ ومُنَيْعٌ وأَمْنَعُ: أَسماءٌ. ومَناعِ: هَضْبةٌ في جبل طيِّءٍ. والمَناعةُ: اسم بلد؛ قال ساعدةُ بن جُؤَيَّةَ: أَرَى الدَّهْر لا يَبْقَى على حَدَثانِه،
أُبُودٌ بأَطرافِ المَناعةِ جَلْعَدُ
(* قوله« بأطراف المناعة» تقدم في مادة أبد إِنشاده بأطراف المثاعد.) قال ابن جني: المَناعةُ تحتمل أَمرين: أَحدهما أَن تكون فَعالةً من مَنَعَ، والآخر أَن تكون مَفْعَلَةً من قولهم جائِعٌ نائِعٌ، وأَصلها مَنْوَعةٌ فجرَت مَجْرى مَقامةٍ وأَصلُها مَقْوَةٌ.

##### Türkçe

**المَنْعُ**: erkeğin ile istediği şey arasına engel koymandır; ve o, **الإِعْطاءِ**’nın zıddıdır. Ve denilir: o, şeyin taşla çevrilmesidir; **مَنَعَه يَمْنَعُه مَنْعاً**; ve **مَنَّعَه**; böylece ondan **امْتَنَع** etti ve **تمنَّع** etti.

Ve bir adam **مَنُوعٌ** ve **مانِعٌ** ve **مَنَّاعٌ**: cimri, tutucu. Ve tenzilde: **مَنَّاعٍ للخير**; ve onda: **وإِذا مسَّه الخيْرُ مَنُوعاً**. Ve **مَنِيعٌ**: kendisine ulaşılamayan, **مُنَعاءَ** bir kavim içinde; isim **المَنَعةُ** ve **المَنْعةُ** ve **المِنْعةُ**’dır. İbnü’l-A‘râbî: **رجل مَنُوعٌ** başkasını men eder; ve **رجل مَنِعٌ** kendini men eder, dedi: ve **المَنِيعُ** ayrıca **الممتنِعُ**’dır; ve **المَنُوع** başkasını men edendir; Amr b. Ma‘dîkerib dedi:

بَراني حُبُّ مَنْ لا أَسْتَطِيعُ،
ومَنْ هو للذي أَهْوَى مَنُوعُ

Ve **المانِعُ**: Allah Teâlâ’nın sıfatlarındandır; onun iki manası vardır: birincisi, Peygamber’den, sallallahu aleyhi ve sellem, rivayet edilendir: “Allah’ım, verdiğine engel olan yoktur ve men ettiğine veren yoktur”; böylece Azze ve Celle, vermeyi hak edene vermekte ve ancak men etmeyi hak edenden men etmekteydi; ve dilediğine verir ve dilediğinden men eder; ve bütün bunda o âdildir. Ve **المانع**’ın tefsirinden ikinci mana: Tebâreke ve Teâlâ’nın din ehline men etmesidir; yani onları korur ve onlara yardım eder. Ve denildi: mahlûkatından dilediğinden dilediğini men eder ve ona dilediğini verir; ve bundan “falanca **مَنَعةٍ** içindedir” denir; yani onu koruyan ve onu men eden bir kavim içindedir. Ve bu mana, Allah جل جلاله’nin sıfatında pek ileri derecededir; zira Allah’ın men etmediğine **منعة** yoktur ve Allah kendisine **مانعاً** olmadıkça men olunmaz. Ve hadiste: “Allah’ım, senin **مَنَعْتَ** ettiğin **مَمْنُوعٌ**’dur”; yani kimi mahrum ettiysen o **مَحْرُومٌ**dur; senden başka hiç kimse ona vermez. Ve hadiste: onun annelere asi olmaktan ve **مَنْعٍ** ve “هات”tan nehyettiği; yani üzerine vermesi gerekeni men etmekten ve kendisine ait olmayanı istemekten. İbn Berrî, **النَّجِيرَمِيّ**’den hikâye etti:
(* قوله« النجيرمي» حكى ياقوت في مجمعه فتح الجيم وكسرها مع فتح الراء): **مَنَعةٌ** **مانِعٍ**’in cem‘idir. Ve hadiste: “Bu eve bir kavim sığınacaktır; onların **مَنْعةٌ**’ları yoktur”; yani kendilerine kötülük isteyen kimseyi men edecek bir kuvvet. Ve **النون** açılabilir; ve denildi: o, fetha iledir; **كافِرٍ** ve **كُفَرةٍ** gibi **مانِعٍ**’in cem‘idir.

Ve “ona şeyde **مانَعْتُه**” **مُمَانَعةً**; ve “şey **مَنُعَ**” **مَناعةً**; böylece o **مَنِيعٌ**’dir: izzet kazandı ve güçleşti. Ve falanca bir izzet ve **مَنَعةٍ** içindedir; hareke ile, ve sükûn da edilebilir. Denilir: **المَنعةُ** bir cem‘dir, daha önce sunduğumuz gibi; yani o, bir izzet ve onu aşiretinden men eden kimseler içindedir. Ve **تمنَّع** etti. Ve bir kadın **مَنِيعةٌ** **متمنِّعةٌ**: bir fuhşa yanaşmaz. Ve fiil, fiil gibidir; ve **مَنُعَتْ** **مَناعةً**. Ve aynı şekilde bir kale **حصِنٌ مَنِيعٌ**; ve **مَنُعَ** olmuştur, damme ile, **مَناعةً**; eğer ona kast olunmazsa. Ve bir dişi deve **مانِعٌ**: sütünü men etti; nisbet üzere. Üsâme el-Hüzelî dedi:

كأَني أُصادِيها على غُبْرِ مانِعٍ
مُقَلِّصةٍ، قد أَهْجَرَتها فُحُولُها

Ve **مَناعِ**: **امْنَعْ** manasındadır. Lihyânî dedi: Kisâî, Benî Esed’in **مَناعَها**’sını ve **دَراكَها**’sını ve bu cinsden olanı fetha ile söylediklerini iddia etti; ve kesra daha bilinir. Ve bir yay **مَنْعةٌ**: menedici, başkaldıran, zor; Amr b. Berâ’ dedi:

ارْمِ سَلاماً وأَبا الغَرَّافِ،
وعاصماً عن مَنْعَةٍ قَذَّافِ

Ve **المُتَمنِّعَتانِ**: **البكْرَةُ** ve **العَناقُ**; gençliklerinden dolayı bir yıl boyunca **يَتَمَنَّعانِ** ederler; ve onlar, **الجِلَّةِ**’den önce doyarlar; ve onlar, zamanla kendi nefisleri üzerine savaşan iki şeydir. Ve bir adam **مَنِيعٌ**: beden bakımından güçlü, onun şiddetlisi. Lihyânî hikâye etti: “**لا مَنْعَ عن ذاك**”; dedi: ve te’vil, hakikaten, senin bunu yaptığın takdirdedir.

İbnü’l-A‘râbî: **المَنْعِيُّ** **المُنُوعِ** yiyicisidir; ve o, yengeçlerdir; onun teki **مَنْعٌ**dur.

Ve **مانِعٌ** ve **مَنِيعٌ** ve **مُنَيْعٌ** ve **أَمْنَعُ**: isimlerdir. Ve **مَناعِ**: Tayyı’ dağında bir tepedir. Ve **المَناعةُ**: bir beldenin adıdır; Sâ‘ide b. Cü’eyye dedi:

أَرَى الدَّهْر لا يَبْقَى على حَدَثانِه،
أُبُودٌ بأَطرافِ المَناعةِ جَلْعَدُ

(* قوله« بأطراف المناعة» تقدم في مادة أبد إِنشاده بأطراف المثاعد.)
İbn Cinnî dedi: **المَناعةُ** iki işi ihtimal eder: birincisi, **مَنَعَ**’dan **فَعالةً** olması; diğeri, “**جائِعٌ نائِعٌ**” sözlerinden **مَفْعَلَةً** olmasıdır. Ve aslı **مَنْوَعةٌ**’dır; böylece **مَقامةٍ**’ın yürüdüğü yol üzere yürümüştür; ve onun aslı **مَقْوَةٌ**’dır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* م ن ع * * المَنْعُ * ضد الإعطاء وقد * مَنَع * من باب قطع فهو * مانِعٌ * و * مَنُوعٌ * و * مَنَّاعٌ * و * مَنَعَهُ * عن كذا * فامْتَنَعَ * منه و * مانَعَهُ * الشيء * مُمانَعَة * ومكان * مَنِيعٌ * وقد * مَنُعَ * من باب ظرُف وفلان في عز و * مَنَعَةٍ * بفتحتين وقد تسكن النون عن بن السكيت وقيل المنعة جمع مانع مثل كفرة وكافر أي هو في عز ومن يمنعه من عشيرته

##### Türkçe

* م ن ع * * **المَنْعُ** * vermenin zıddıdır; ve muhakkak **مَنَع** (fiili) **قطع** bâbındandır; o hâlde o, **مانِعٌ** ve **مَنُوعٌ** ve **مَنَّاعٌ**dır. Ve “**مَنَعَهُ** عن كذا” (şundan onu men etti) derler; böylece o, ondan **امْتَنَعَ** etti. Ve “**مانَعَهُ** الشيء” (şeyde ona karşı koydu) **مُمانَعَة** (karşı koyma) olarak (gelir). Ve (bir) mekân **مَنِيعٌ**dur. Ve muhakkak **مَنُعَ** (fiili) **ظرُف** bâbındandır. Ve falan kimse izzet ve **مَنَعَةٍ** (iki fetha ile) içindedir; ve **النون** sükûnlu kılınabilir: İbnü’s-Sikkît’ten. Ve denildi ki: **المنعة** , **مانع**’ın cem‘idir; **كفرة** ve **كافر** gibi; yani o, izzet içindedir ve onu aşiretinden men eden kimseler (vardır).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

منعه كذا يمنعه بفتح نونهما، وإنما ذكر آتيه لأنه لو أطلقه لظن أنه من حد نصر، كما هي قاعدته، وإنما قيد بفتح النون، لئلا يظن أنه من حد ضرب، كما هي قاعدته إذا ذكر الآتي، فتأمل. منعا: ضد أعطاه.
 قيل: المنع: أن تحول بين الرجل وبين الشيء الذي يريده، ويقال: هو تحجير الشيء، ويقال أيضا: منعه من كذا، وعن كذا، ويقال منعه من حقه، ومنع حقه منه، لأنه يكون بمعنى الحيلولة بينهما، والحماية، ولا قلب فيه، كما توهم، قاله الخفاجي في العناية، ونقله شيخنا كمنعه تمنيعا، فامتنع منه، وتمنع فهو مانع، ومناع، كشداد، ومنوع، كصبور.
 وقد يراد بذلك البخل ومنه قوله تعالى: ويمنعون الماعون، مناع للخير، وإذا مسه الخير منوعا.
 وأما المانع في أسمائه جل ذكره فهو: الذي يمنع من استحق المنع، وقيل: يمنع أهل دينه، أي: يحوطهم وينصرهم، جمع الأول منعة، محركة، ككافر وكفرة.
 ويقال: هو في عز ومنعة، محركة، ويسكن عن ابن السكيت، وعلى التحريك فيحتمل أن يكون جمع مانع، كما حكاه الجوهري وعزاه ابن بري للنجيرمي، أي: هو في عزو معه من يمنعه من عشيرته، كما في الصحاح، فمن بيانية، أي: معه ناس متصفون بأنهم يمنعونه من الضيم والتعدي عليه، لا متعلق بمنع، كماتوهم، وهكذا روي الحديث بالوجهين: سيعوذ بهذا الدين قوم ليس لهم منعة.
 وأما على تقدير السكون، فالمراد به أي: قوة تمنع من يريده بسوء.
 قلت: ويحتمل على تقدير التحريك أن يكون مصدرا، كالأنفة والعظمة والعبدة، كما صرح به الزمخشري: فيكون معناه ومعنى المنعة بالسكون سواء.
 وقال ابن الأعرابي: المنع بالفتح: السرطان، ج: منوع كبدر وبدور.
 والمنعي: أكال السرطانات، ولو قال: أكالها، كان أخصر.
 والمنعى، كسكرى: الامتناع.
 ومناع، كقطام، أي: امنع، معدول عنه، وأنشد سيبويه لرجل من بكر بن وائل، وقال أبو عبيدة في كتاب أيام العرب: إنه لرجل من بني تميم:
  مناعها من إبل منـاعـهـا
  أما ترى الموت لدى أرباعها كما في العباب، وزعم الكسائي أن بني أسد يفتحون مناعها ودراكها، وما كان من هذا الجنس، والكسر أعرف، كما في اللسان.

  ومناع أيضا: هضبة في جبلي طييء قال ابن دريد: قال النبي: صلى الله عليه وسلم لزيد الخيل إذ جاءه يسلم: أنا خير لكم من مناع، ومن الحجر الأسود الذي تعبدونه من دون الله يعني صنما من حجر أسود، ويقال: المناعان، وهما جبلان.
 والمناعة: د، لهذيل، أو جبل لهم، قال ساعدة بن جؤية الهذلي:
  أرى الدهر لا يبقى على حدثانه                      أبود بأطراف المناعة جلعـد الجلعد: الغليظ.
 ومن المجاز: الممتنع: الأسد القوي في جسمه، العزيز في نفسه، الذي لا يصل إليه شيء مما يكرهه، لعزته وقوته وشجاعته.
 ومانعه الشيء ممانعة: رادعه على الكف.
 وتمنع عنه انكف، وهو أيضا مطاوع منعه منعا، وقد تكون الممانعة بمعنى المحاماة، فيكون مجازا.
 وقال الكلابي: المتمنعان، وفي بعض نسخ الصحاح: المتمنعان: البكرة والعناق يتمنعان وفي الصحاح: تمتنعان على السنة، لفتائهما،و في الصحاح: بفتائهما ولأنهما تشبعان قبل الجلة، أو هما المقاتلتان الزمان عن أنفسهما وفي بعض النسخ: على أنفسهما، كل ذلك قول الكلابي، وهو مجاز.
 ومما يستدرك عليه: المانع: الضنين الممسك.
 وقوم منعات: لا يخلص إليهم.
 والاسم المنعة محركة، والمنعة بالفتح، والمنعة بالكسر، والمصدر المناعة.
 وقال ابن الأعرابي: رجل منوع: يمنع غيره، ومنع: يمنع نفسه، قال عمرو بن معد يكرب:
  براني حب من لا أستطيع                      ومن هو للذي أهوى منوع ومنع الشيء مناعة: اعتز وتعسر.
 وامرأة منعة: متمنعة لا تؤاتي على الفاحشة، وقد تمنعت وهو مجاز.
 وحصن منيع وممنع: لم يرم.
 وتمنع به، أي: احتمى، وهو مجاز.
 وناقة مانع: منعت لبنها، على النسب، قال أسامة الهذلي:
  كأني أصاديها على غير مانع                      مقلصة قد أهجرتها فحولها وقوس منعة: ممتنعة متأبية شاقة، وهو مجاز، قال عمرو بن براء: ارم سلاما وأبا الغراف
  وعاصما عن منعة وقذاف ورجل منيع: قوي البدن شديده.
 وحكى اللحياني لا منع عن ذاك، قال: والتأويل: حقا أنك أنت فعلت ذلك.
 وهو يمنع الجار، أي: يحوطه من أن يضام وينصره.
 وله في قومه حصن منيع وممنع، وهو مجاز.
 والموانع: جمع مانع.
 وتمانعا: امتنعا.
 وعن أنفسهما: تحاميا.
 والمنعات، محركة: المحارز والمعاقل.
 والمناعة، كثمامة، قال ابن جني: يحتمل أمرين، أحدهما: أن يكون فعالة من المنع، والآخر: أن يكون مفعلة من قولهم: جائع نائع، وأصلها منوعة، فجرى مجرى مقامة، وأصلها مقومة.

##### Türkçe

**منعه** şöyle şöyle **يمنعه** (ikisinin de **ن**’unu fetha ile); ancak onun geleceğini zikretti; çünkü onu mutlak bıraksaydı, onun **نصر** haddinden olduğunu zannederdi; nitekim onun kaidesi böyledir. Ancak **ن**’u fetha ile kayıtladı; ta ki onun **ضرب** haddinden olduğunu zannetmesin; nitekim onun kaidesi, geleceği zikrettiği vakit böyledir; öyleyse düşün. **منعا**: **أعطاه**’ın zıddı.

Denildi: **المنع**: kişinin, istediği şey ile adamın arasına engel koymandır. Ve denilir: o, şeyin taşla çevrilmesidir. Ve yine denilir: onu şöyle şeyden **منعه**; ve şöyle şeyden **عن**. Ve denilir: onu hakkından **منعه**; ve onun hakkını ondan **منع**; çünkü o, ikisi arasına girme ve koruma manasında olur; onda kalb (harf değişimi) yoktur; zannedildiği gibi. Bunu **الخفاجي** **العناية**’de söyledi; ve şeyhimiz onu “**منعه** **تمنيعا**” gibi nakletti; böylece ondan **فامتنع**; ve **تمنع**; o hâlde o, **مانع** ve **مناع** ( **شداد** gibi) ve **منوع** ( **صبور** gibi)dir.

Ve bununla cimrilik kastedilebilir; ondan da Yüce Allah’ın sözü: **ويمنعون الماعون**; **مناع للخير**; ve **وإذا مسه الخير منوعا**.

Ama O’nun isimlerinde (celâli yüce olan) **المانع** ise: men’i hak eden kimseden men eden kimsedir. Ve denildi: din ehline men eder; yani onları kuşatır ve onlara yardım eder. Birincinin çoğulu **منعة**’dır; harekeli; **كافر** ve **كفرة** gibi.

Ve denilir: o, izzet ve **منعة** içindedir; harekeli. Ve **ابن السكيت**’ten sükûn ile (rivayet edilir). Harekeli oluş üzere olunca, **مانع**’ın cem‘i olması muhtemeldir; nitekim **الجوهري** onu hikâye etti ve **ابن بري** onu **النجيرمي**’ye nisbet etti; yani o, izzet içindedir ve onunla birlikte, aşiretinden kendisini men eden kimseler vardır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Böylece **من** beyaniyedir; yani onunla birlikte, onu zulümden ve ona tecavüzden men etmeleriyle vasıflı insanlar vardır; **منع**’a müteallik değildir; zannedildiği gibi. Ve hadis iki vecihle böyle rivayet edildi: “Bu din ile, kendilerinde **منعة** olmayan bir kavim sığınacaktır.”

Ama sükûn takdiri üzere, murad şudur: onu kötülükle isteyen kimseyi men eden bir kuvvet.

Dedim: hareke takdiri üzere, **الأنفة** ve **العظمة** ve **العبدة** gibi bir masdar olması da muhtemeldir; nitekim **الزمخشري** bunu açıkça söyledi: böylece onun manası ile sükûn ile **المنعة**’nın manası birdir.

Ve **ابن الأعرابي** dedi: fetha ile **المنع**: yengeçtir; cem‘i: **منوع**; **بدر** ve **بدور** gibi.

**المنعي**: yengeç yiyen. “Onları yiyen” deseydi daha kısa olurdu.

**المنعى** ( **سكرى** gibi): imtina.

Ve **مناع** ( **قطام** gibi): yani “men et”; ondan ma‘dûldür. Ve **سيبويه**, **بكر بن وائل**’den bir adam için inşad etti. Ve **أبو عبيدة**, **كتاب أيام العرب**’da dedi: o, **بني تميم**’den bir adamdır:
  **مناعها من إبل منـاعـهـا**
  **أما ترى الموت لدى أرباعها**
**العباب**’da olduğu gibi. Ve **الكسائي** zannetti ki **بني أسد**, **مناعها** ve **دراكها**’yı ve bu cinsden olanı fetha ile söylerler; kesra daha bilinenidir; **اللسان**’da olduğu gibi.

Ve **مناع** ayrıca: **طييء**’in iki dağında bir tepedir. **ابن دريد** dedi: Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun), **زيد الخيل** kendisine Müslüman olarak geldiğinde ona dedi: “Ben sizin için **مناع**’dan ve Allah’tan başka taptığınız **الحجر الأسود**’dan daha hayırlıyım.” Yani siyah taştan bir put. Ve denilir: **المناعان**; ve onlar iki dağdır.

**المناعة**: **هذيل** için bir yer; yahut onların bir dağı. **ساعدة بن جؤية الهذلي** dedi:
  **أرى الدهر لا يبقى على حدثانه                      أبود بأطراف المناعة جلعـد**
**الجلعد**: kalın (iri).

Ve mecazdan: **الممتنع**: bedeninde güçlü, nefsinde aziz, izzeti, kuvveti ve şecaati sebebiyle hoşlanmadığı şeylerden kendisine hiçbir şeyin ulaşmadığı aslandır.

Ve onu bir şeyden **مانعه** **ممانعة**: onu vazgeçirmeye sevk etti, el çekmeye engelledi.

Ve ondan **تمنع**: geri çekildi. Ve o, **منعه** **منعا**’nın da mutâvi‘idir. Ve **الممانعة**, **المحاماة** manasında olabilir; böylece mecaz olur.

Ve **الكلابي** dedi: **المتمنعان**; ve **الصحاح**’ın bazı nüshalarında: **المتمنعان**: genç deve ile keçi yavrusu, ikisi de nazlanırlar. Ve **الصحاح**’ta: “diller üzerine” **تمتنعان**; gençlikleri sebebiyle. Ve **الصحاح**’ta: “gençlikleri sebebiyle”; ve çünkü ikisi, **الجلة**’den önce doyarlar. Yahut ikisi, zaman boyunca kendilerini savaşarak koruyan ikisidir. Ve bazı nüshalarda: “kendileri üzerine”. Bunların hepsi **الكلابي**’nin sözüdür; ve o mecazdır.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **المانع**: cimri, tutan.

Ve **منعات** kavim: onlara ulaşılamaz.

Ve isim: **المنعة** harekeli; ve fetha ile **المنعة**; ve kesra ile **المنعة**; ve masdar: **المناعة**.

Ve **ابن الأعرابي** dedi: **منوع** adam: başkasını men eder. Ve **منع**: kendisini men eder. **عمرو بن معد يكرب** dedi:
  **براني حب من لا أستطيع                      ومن هو للذي أهوى منوع**
Ve bir şeyi **مناعة** ile men etti: izzetlendi ve zorlaştı.

Ve **منعة** kadın: nazlanan, fuhşa muvafakat etmeyen. Ve **تمنعت**; ve o mecazdır.

Ve **حصن منيع** ve **ممنع**: atılmadı (hedef alınmadı).

Ve onunla **تمنع**: yani korundu; ve o mecazdır.

Ve **مانع** deve: sütünü men etti; nisbet üzere. **أسامة الهذلي** dedi:
  **كأني أصاديها على غير مانع                      مقلصة قد أهجرتها فحولها**
Ve **منعة** yay: imtina eden, başkaldıran, zor; ve o mecazdır. **عمرو بن براء** dedi: “**ارم سلاما وأبا الغراف**”
  **وعاصما عن منعة وقذاف**
Ve **منيع** adam: bedeni güçlü, serttir.

Ve **اللحياني** “şundan **لا منع** yoktur”u hikâye etti. Dedi: te’vil şudur: gerçekten sen bunu yaptın.

Ve o, komşuyu **يمنع**: yani ona zulmedilmesin diye onu kuşatır ve ona yardım eder.

Ve onun kavmi içinde **حصن منيع** ve **ممنع** vardır; ve o mecazdır.

**الموانع**: **مانع**’ın cem‘idir.

**تمانعا**: imtina ettiler.

Ve “**عن أنفسهما**”: birbirlerini korudular.

**المنعات** (harekeli): sığınaklar ve kaleler.

Ve **المناعة** ( **ثمامة** gibi). **ابن جني** dedi: iki ihtimal taşır: birincisi, **المنع**’dan **فعالة** olmasıdır; ikincisi, “aç, susuz” sözlerinden **مفعلة** olmasıdır; aslı **منوعة**’dır; böylece **مقامة** mecrasına girdi; aslı **مقومة**’dur.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَنَعَ
1 مَنَعَ ذ He prevented, hindered, held back, [impeded, withheld, arrested, restrained, kept, debarred, precluded, inhibited, forbade, prohibited, interdicted:] (MA, KL, &c.:) he denied, or refused; doubly trans.; (S, K, &c.:) مَنْعٌ is the contr. of اِعْطَآءٌ. (S, Mgh, K.) ― -b2- مَنَعَهُ [He protected it, or defended it, or guarded it, (namely a place or the like) from, or against, encroachment, invasion, or attack:] he protected, defended, or guarded, him. (T in art. ذب.) ― -b3- مَنَعَهُ العَطِيَّةُ [He refused him the gift]. (TA in art. حرم.) ― -b4- مَنَعَهُ الشَّىْءَ i. q. حَرَمَهُ اِيَّاهُ [q. v.] (S in art. حرم.) ― -b5- مَنُعَ الشَّىْءُ, inf. n. مَنَاعَةٌ, i. q. اِعْتَزَّ and تَعَسَّرَ. (TA.) See 8. ― -b6- مَا مَنَعَكَ أَلَّا تَسْجُدَ (Kur vii. 11): see أَبَى.

مَانَعَهُ الشَّىْءَ
3 مَانَعَهُ الشَّىْءَ ذ He disputed, or contested, with him the thing: (Msb:) he refused him the thing: (TK:) he endeavoured, or contended with him, to make him, or to entice him, to abstain from, or relinquish, the thing; (TA;) [he endeavoured to turn him away from the thing; to prevent his obtaining it or doing it; he prevented him from obtaining or doing the thing, being also prevented by him; i. e. he reciprocally prevented him, &c.: and hence the meaning in the TA; and then that in the Msb:] مَانَعُوا عَدُوَّهُمْ signifies i. q. حَاجَزُوهُمْ: (TK, art. حجز:) see the latter. ― -b2- تَمَنَّعَ عَلَى السَّنَةِ [he resisted, or withstood, the year of dearth]: said of an animal. (K.)

تَمَنَّعَ مِنَ الشَّىْءِ بِقَّوْمِهِ
5 تَمَنَّعَ مِنَ الشَّىْءِ بِقَّوْمِهِ ذ and ↓ اِمْتَنَعَ He became strengthened, or fortified, against the thing by his people, or party; syn. تَقَوَّى. (Msb.) ― -b2- تَمَنَّعَ عَنْهُ He refrained, forbore, or abstained, from it, as being forbidden, or prohibited. (K, * TA.) See 8. ― -b3- تَمَنَّعَ بِهِ and بِهِ ↓ اِمتنع he protected, or defended, himself by it, namely a fortress; syn. اِحْتَمَى. (TA.)

تَمَانَعَا
6 تَمَانَعَا ذ i. q. تَحَاجَزَا: (K, art. حجز:) see the latter.

اِمْتَنَعَ
8 اِمْتَنَعَ ذ [It was, or became, prevented from being; it necessarily was not. You say يَمْتَنِعُ هٰذَا لِوُجُودِ ذَاكَ This is prevented from being, or may not be, or necessarily is not, because of that's being. And يَمْتَنِعُ أَنْ تَكُوَن هٰذَا This may not be.] ― -b2- اِمْتَنَعَ He refrained, forbore, abstained, or held back, (Msb, K,) مِنَ الأَمْرِ from the thing. or affair; (Msb;) as also عَنْهُ ↓ تَمَنَّعَ: (TA:) he did so voluntarily, of his own free will or choice: he refused: you say, اِمْتنَعَ عَنْهُ he refrained, &c., from it voluntarily, &c.; refused it; or refused to do it. (MF. in art. حصر.) See أَبَى. ― -b3- اِمْتَنَعَ عَلَيْهِ He, or it, opposed him; resisted him; withstood him; repugned him; was incompliant, or unyielding, to him; see أَبَى عَلَيْهِ. ― -b4- اِمْتَنَعَ It was, or became, inaccessible, or inapproachable; like ↓ مَنُعَ; syn. with حَصُنَ, q. v.: and also, difficult of access, as in an instance in art. أبى (last sentence of 4); and also عَرِسَ عَلَىَّ. ― -b5- See 5.

مَِنْعَةٌ
مَِنْعَةٌ ذ : see مَنَعَةٌ.

مَنَعَةٌ
مَنَعَةٌ ذ State, and power, of resistance; lit. a state of might of one's people or party, so that such as desires to do so will not prevail against him: [or a state of might in his people or party, &c.; or a state of might, and power of resistance, in his people or party:] (Msb:) [resistibility: or simply resistance:] inaccessibleness, or unapproachableness, of a people; as also ↓ مَنْعَةٌ and ↓ مِنْعَةٌ. (TA.)

مَنُوعٌ
مَنُوعٌ ذ One who denies, or refuses to give; as also ↓ مَانِعٌ and ↓ مَنَّاعٌ. (K.)

مَنِيعٌ
مَنِيعٌ ذ , from مَنُعَ, [Unapproachable; inaccessible:] difficult of access; fortified; strong: (TK, voce وَزَرٌ:) [defended, or protected, against attack: like حَصِينٌ: resistive; resisting attack;] applied to a fortress. (Msb.) ― -b2- قَوْمٌ مُنَعَآءُ [pl. of مَنِيعٌ] An inaccessible, or unapproachable, people. (TA.)

مَنَّاعٌ
مَنَّاعٌ ذ مَنُوعٌ.

مَانِعٌ
مَانِعٌ ذ مَنُوعٌ.

المُتَمَنِّعَانِ
المُتَمَنِّعَانِ ذ The young she-camel and young she-kid: because they resist the year of dearth by reason of their youthful vigour, &c. (K.)

مُمْتَنِعٌ
مُمْتَنِعٌ ذ Resisting; resisting attack; unyielding; incompliant.

##### Türkçe

**مَنَعَ**
1 **مَنَعَ** ذ O engelledi, mani oldu, geri tuttu, [engelledi, alıkoydu, durdurdu, dizginledi, tuttu, men etti, önledi, ket vurdu, yasakladı, haram kıldı, men etti:] (MA, KL, vb.:) inkâr etti yahut reddetti; iki mef‘ûllü; (S, K, vb.:) **مَنْعٌ** , **اِعْطَآءٌ**’ın zıddıdır. (S, Mgh, K.) ― -b2- **مَنَعَهُ** [Onu (yani bir yeri veya benzerini) tecavüzden, istilâdan yahut saldırıdan korudu, savundu veya muhafaza etti:] onu korudu, savundu veya muhafaza etti. (T, **ذب** maddesinde.) ― -b3- **مَنَعَهُ العَطِيَّةُ** [Ona hediyeyi vermeyi reddetti]. (TA, **حرم** maddesinde.) ― -b4- **مَنَعَهُ الشَّىْءَ** , **حَرَمَهُ اِيَّاهُ** ile aynı (i. q.) [bk.]. (S, **حرم** maddesinde.) ― -b5- **مَنُعَ الشَّىْءُ** , mastarı **مَنَاعَةٌ**; **اِعْتَزَّ** ve **تَعَسَّرَ** ile aynı (i. q.). (TA.) 8’e bak. ― -b6- **مَا مَنَعَكَ أَلَّا تَسْجُدَ** (Kur’ân vii. 11): **أَبَى**’ya bak.

**مَانَعَهُ الشَّىْءَ**
3 **مَانَعَهُ الشَّىْءَ** ذ Şey hususunda onunla çekişti yahut nizâ etti: (Msb:) ona şeyi vermeyi reddetti: (TK:) onu şeyden vazgeçirmeye yahut onu terk etmeye sevk etmek için onunla çabaladı yahut onunla mücadele etti; (TA;) [onu şeyden çevirmeye çalıştı; onu onu elde etmekten yahut onu yapmaktan men etmeye; onu şeyi elde etmekten yahut yapmaktan men etti, kendisi de onun tarafından men edilmiş olarak; yani karşılıklı olarak onu men etti, vb.: ve buradan TA’daki mânâ; sonra da Msb’deki mânâ:] **مَانَعُوا عَدُوَّهُمْ** , **حَاجَزُوهُمْ** ile aynı (i. q.)dır: (TK, **حجز** maddesi:) sonrakine bak. ― -b2- **تَمَنَّعَ عَلَى السَّنَةِ** [Kıtlık yılına direndi yahut dayandı]: bir hayvan hakkında söylenir. (K.)

**تَمَنَّعَ مِنَ الشَّىْءِ بِقَّوْمِهِ**
5 **تَمَنَّعَ مِنَ الشَّىْءِ بِقَّوْمِهِ** ذ ve ↓ **اِمْتَنَعَ** Şeye karşı kavmiyle yahut taifesiyle güçlendi yahut tahkim oldu; eş anlamlısı **تَقَوَّى**. (Msb.) ― -b2- **تَمَنَّعَ عَنْهُ** Onun yasaklanmış yahut haram kılınmış olması sebebiyle ondan geri durdu, sakındı yahut kaçındı. (K, * TA.) 8’e bak. ― -b3- **تَمَنَّعَ بِهِ** ve **بِهِ** ↓ **اِمتنع** onunla, yani bir kale ile, kendini korudu yahut savundu; eş anlamlısı **اِحْتَمَى**. (TA.)

**تَمَانَعَا**
6 **تَمَانَعَا** ذ **تَحَاجَزَا** ile aynı (i. q.)dır: (K, **حجز** maddesi:) sonrakine bak.

**اِمْتَنَعَ**
8 **اِمْتَنَعَ** ذ [Olması engellendi yahut engellenmiş oldu; zorunlu olarak olmadı. Sen dersin ki **يَمْتَنِعُ هٰذَا لِوُجُودِ ذَاكَ** Bu, onun var olması sebebiyle olmaktan engellenmiştir, yahut olmayabilir, yahut zorunlu olarak değildir. Ve **يَمْتَنِعُ أَنْ تَكُوَن هٰذَا** Bu olmayabilir.] ― -b2- **اِمْتَنَعَ** Geri durdu, sakındı, kaçındı yahut kendini tuttu, (Msb, K,) **مِنَ الأَمْرِ** şeyden yahut işten; (Msb;) ve ayrıca **عَنْهُ** ↓ **تَمَنَّعَ**: (TA:) bunu gönüllü olarak, kendi iradesi yahut seçimiyle yaptı: reddetti: sen dersin ki, **اِمْتنَعَ عَنْهُ** ondan gönüllü olarak geri durdu, vb.; onu reddetti; yahut onu yapmayı reddetti. (MF. **حصر** maddesinde.) **أَبَى**’ya bak. ― -b3- **اِمْتَنَعَ عَلَيْهِ** O, yahut o şey, ona karşı koydu; ona direndi; ona dayandı; ona ağır geldi; ona boyun eğmez yahut itaat etmez oldu; **أَبَى عَلَيْهِ**’ye bak. ― -b4- **اِمْتَنَعَ** Ulaşılmaz yahut yaklaşılamaz oldu; ↓ **مَنُعَ** gibi; **حَصُنَ** ile eş anlamlıdır, bk.; ve ayrıca, **أبى** maddesinde (4’ün son cümlesindeki) bir örnekte olduğu gibi, erişilmesi güç; ve ayrıca **عَرِسَ عَلَىَّ**. ― -b5- 5’e bak.

**مَِنْعَةٌ**
**مَِنْعَةٌ** ذ : **مَنَعَةٌ**’ya bak.

**مَنَعَةٌ**
**مَنَعَةٌ** ذ Direnme hâli ve gücü; lafzen, kişinin kavminin yahut taifesinin bir kudret hâli; öyle ki bunu yapmak isteyen kimse ona karşı galip gelemez: [yahut kavminde yahut taifesinde bir kudret hâli, vb.; yahut kavminde yahut taifesinde kudret hâli ve direnme gücü:] (Msb:) [direnilebilirlik: yahut sırf direnme:] bir kavmin ulaşılmazlığı yahut yaklaşılamazlığı; ve ayrıca ↓ **مَنْعَةٌ** ve ↓ **مِنْعَةٌ**. (TA.)

**مَنُوعٌ**
**مَنُوعٌ** ذ Vermeyi inkâr eden yahut vermeyi reddeden kimse; ve ayrıca ↓ **مَانِعٌ** ve ↓ **مَنَّاعٌ**. (K.)

**مَنِيعٌ**
**مَنِيعٌ** ذ , **مَنُعَ**’dan, [Yaklaşılamaz; ulaşılmaz:] erişilmesi güç; tahkim edilmiş; sağlam: (TK, **وَزَرٌ** lafzı:) [saldırıya karşı savunulmuş yahut korunmuş: **حَصِينٌ** gibi: mukavemetli; saldırıya mukavemet eden;] bir kaleye uygulanır. (Msb.) ― -b2- **قَوْمٌ مُنَعَآءُ** [**مَنِيعٌ**’in çoğulu] Ulaşılmaz yahut yaklaşılamaz bir kavim. (TA.)

**مَنَّاعٌ**
**مَنَّاعٌ** ذ **مَنُوعٌ**.

**مَانِعٌ**
**مَانِعٌ** ذ **مَنُوعٌ**.

**المُتَمَنِّعَانِ**
**المُتَمَنِّعَانِ** ذ Genç dişi deve ve genç dişi oğlak: çünkü gençlik kuvvetleri vb. sebebiyle kıtlık yılına direnirler. (K.)

**مُمْتَنِعٌ**
**مُمْتَنِعٌ** ذ Direnen; saldırıya direnen; boyun eğmeyen; itaat etmeyen.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَنَعَ
مَنَعَ A ( n. ac. مَنْع 1 )
a.  [ acc. &  'An or Min ], Refused, denied; forbade, prohibited to; prevented; repelled from.

مَنُعَ
مَنُعَ U ( n. ac. مَنَاْع 22 ,  مَنَاْعَة 22t ),
a.  Was unapproachable, unaccessible, impregnable.

b.  [ pass. ], Was indeclinable.

مَنَّعَ
مَنَّعَ II ,
a.  Thrust back; repelled; prevented; interrupted.

b.  see III .

مَاْنَعَ
مَاْنَعَ III ,
a.  Refused, denied.

تَمَنَّعَ
تَمَنَّعَ V
a.  [ 'An ], Refused to; refrained from.

b.  Was unapproachable &c.

c.  [ Bi ], Intrenched himself in.

d.  Parried.

تَمَاْنَعَ
تَمَاْنَعَ VI ,
a.  Repelled each other from.

اِمْتَنَعَ
اِمْتَنَعَ VIII ,
a.  Impeded.

b.  [ Min ],  see V (a) .

c.  [ 'Ala ],  see III (a) .

مَنْع
مَنْع 1 ,
a.  Refusal; prohibition.

b.  Fortification, rampart; muniment, defence.

c.  ( pl. مُنُوْع 27 ), Crab.

مَنْعَة
مَنْعَة 1t ,
a.  Unapproachableness, inaccessibility; impregnability.

مَنْعَى
مَنْعَى 1ya ,
a.  Abstinence; selfrestraint, continence.

مَنَعَة
مَنَعَة 4t ,
a.  see 1t .

مَنَعِيّ
مَنَعِيّ 4yi ,
a.  Eater of crabs.

مَاْنِع
مَاْنِع 21 , ( pl. مَنَعَة 4t ),
a.  Defender, protector.

b.  ( pl. مَوَاْنِعُ 41 ), Obstacle, hindrance, impediment.

c.  see 26 .

مَنِيْع
مَنِيْع 25 ,
a.  Unapproachable, inaccessible; impregnable.

b.  Strong, powerful, mighty.

مَنُوْع
مَنُوْع 26 ,  مَنَّاْع 28 ,
a.  Refusing, hindering; refuser, denier; hinderer.

مَنڤعَ
N. P. مَنڤعَ I ,
a.  Prevented; forbidden.

b.  Indeclinable ( word ).

اِمْتَنَعَ
N. Ag. اِمْتَنَعَ VIII ,
a.  Forbidden.

b.  Impossible.

c.  see 25 (b) .

d.  [ art. ], Lion.

اِمْتَنَعَ
N. Ac. اِمْتَنَعَ VIII ,
a.  Hindrance.

b.  Impossibility.

c.  see 1ya .

مَنَاعِ
مَنَاعِ
a.  Forbid! Do not allow!

مَنْف
مَنْف
a.  Memphis.

مَنَهْ
مَنَهْ ( pl. مَنَات ),
a.  Who? Which?

##### Türkçe

**مَنَعَ**
**مَنَعَ** A ( n. ac. **مَنْع** 1 )
a.  [ acc. &  'An or Min ], reddetti, inkâr etti; yasakladı, men etti; engelledi; -den geri püskürttü.

**مَنُعَ**
**مَنُعَ** U ( n. ac. **مَنَاْع** 22 ,  **مَنَاْعَة** 22t ),
a.  Yaklaşılmaz, erişilmez, zaptedilemez oldu.

b.  [ pass. ], i‘râb kabul etmez oldu.

**مَنَّعَ**
**مَنَّعَ** II ,
a.  Geri itti; geri püskürttü; engelledi; kesti.

b.  III’e bak.

**مَاْنَعَ**
**مَاْنَعَ** III ,
a.  Reddetti, inkâr etti.

**تَمَنَّعَ**
**تَمَنَّعَ** V
a.  [ 'An ], -den reddetti; -den çekindi.

b.  Yaklaşılmaz vb. oldu.

c.  [ Bi ], kendini içine siper etti.

d.  Savdı.

**تَمَاْنَعَ**
**تَمَاْنَعَ** VI ,
a.  Birbirlerini -den geri püskürttüler.

**اِمْتَنَعَ**
**اِمْتَنَعَ** VIII ,
a.  Engelledi.

b.  [ Min ], V (a)’ya bak.

c.  [ 'Ala ], III (a)’ya bak.

**مَنْع**
**مَنْع** 1 ,
a.  Reddetme; yasaklama.

b.  Tahkimat, siper; korunak, savunma.

c.  ( pl. **مُنُوْع** 27 ), yengeç.

**مَنْعَة**
**مَنْعَة** 1t ,
a.  Yaklaşılmazlık, erişilmezlik; zaptedilemezlik.

**مَنْعَى**
**مَنْعَى** 1ya ,
a.  Perhiz; nefsi tutma, iffet.

**مَنَعَة**
**مَنَعَة** 4t ,
a.  1t’ye bak.

**مَنَعِيّ**
**مَنَعِيّ** 4yi ,
a.  Yengeç yiyen.

**مَاْنِع**
**مَاْنِع** 21 , ( pl. **مَنَعَة** 4t ),
a.  Savunan, koruyan.

b.  ( pl. **مَوَاْنِعُ** 41 ), engel, mâni‘, set.

c.  26’ya bak.

**مَنِيْع**
**مَنِيْع** 25 ,
a.  Yaklaşılmaz, erişilmez; zaptedilemez.

b.  Güçlü, kuvvetli, kudretli.

**مَنُوْع**
**مَنُوْع** 26 ,  **مَنَّاْع** 28 ,
a.  Reddeden, engelleyen; reddedici, inkârcı; engelleyici.

**مَنڤعَ**
N. P. **مَنڤعَ** I ,
a.  Engellendi; yasaklandı.

b.  İ‘râb kabul etmez (kelime).

**اِمْتَنَعَ**
N. Ag. **اِمْتَنَعَ** VIII ,
a.  Yasaklanmış.

b.  İmkânsız.

c.  25 (b)’ye bak.

d.  [ art. ], aslan.

**اِمْتَنَعَ**
N. Ac. **اِمْتَنَعَ** VIII ,
a.  Engel.

b.  İmkânsızlık.

c.  1ya’ya bak.

**مَنَاعِ**
**مَنَاعِ**
a.  Yasakla! İzin verme!

**مَنْف**
**مَنْف**
a.  Memphis.

**مَنَهْ**
**مَنَهْ** ( pl. **مَنَات** ),
a.  Kim? Hangisi?

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D8%B9/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

منع
مَنَعَ - يَمْنَعُ - مَانِع - مَانِعة - مَنّاع - مَنُوْع - مَمْنوْع - مَمْنوعَة
مَنَعَ - يَمْنَعُ + كائن + كائناً + شيئاً أو أمراً: يحجز عنه الوصول إلى الشيء أو الأمر: يقف أو يتوضع الكائن مستخدماً جسمه أوقدرته في وجه كائن آخر ليعيقه من الحركة والفعل
مَنَعَ - يَمْنَعُ + كائن + كائناً + شيئاً: يقوم بفعل يؤدي إلى توقف وعدم وصول الشيء إليه
مَنَعَ - يَمْنَعُ + كائن + كائناً + من شيء: يقوم بفعل يؤدي إلى توقف وعدم وصول الشيء إليه
مَنَعَ - يَمْنَعُ + كائن + كائناً + أمراً: يقوم بفعل يؤدي إلى توقف وعدم تمام فعل آخر كان قائماً أو سيقوم
مَنَعَ - يَمْنَعُ + كائن + كائناً + أن يفعل + أمراً: يقوم بفعل يؤدي إلى توقف وعدم تمام فعل آخر كان قائماً أو سيقوم
مَانِع:  اسم فاعل صفة مشبهة من " مَنَعَ - يَمْنَعُ ": الذي يتوضع أو يقف في وجه فعل ليمنع تقدمه وتمامه، أو  في وجه كائن آخر ليمنع حركته : تشبه دلالة لفظ " عائق " الدارجة
مَانِعَة: مؤنث " مَانِع "
مَنّاع: اسم فاعل مبالغة على وزن " فَعَّال من " مَنَعَ - يَمْنَعُ ": مانع بشدة وكثرة
مَنوع: اسم فاعل مبالغة على وزن " فَعول " من " مَنَعَ - يَمْنَعُ ": منّاع بشدة وكثرة
مَمْنُوْع: اسم مفعول من  " مَنَعَ - يَمْنَعُ ": الفعل  الذي مُنِعَ من التمام نحو غايته، أو الشيء الذي مُنِع من الحركة نحو غايته
مَمْنُوْعَة: مؤنث " مَمْنُوْع "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " منع وإعاقة سير وتقدم آخر نحو أمر أو شيء "، وهي:
نَهَى - يَنْهَى، مَنَعَ - يَمْنَعُ، حَرَمَ - يَحْرِمُ (حَرِمَ - يَحْرَمُ)، ذَمَّ- يَذِمُّ، عَذَرَ - يَعْذِرُ، عَاقَ - يَعُوْقُ
مَتَعَ - يَمْنَعُ
منع شيئاً  من كائن - عن كائن
 	﴿فلما رجعوا إلى أبيهم قالوا ياأبانا منع منا الكيل فأرسل معنا أخانا نكتل وإنا له لحافظون(63)﴾ يوسف
 	﴿ويمنعون الماعون (7)﴾ الماعون
يمنع أن - إذ
﴿وما منع الناس أن يؤمنوا إذ جاءهم الهدى إلا أن قالوا أبعث الله بشرا رسولا (94)﴾ الإسراء ﴿وما منع الناس أن يؤمنوا إذ جاءهم الهدى ويستغفروا ربهم إلا أن تأتيهم سنة الأولين أو يأتيهم العذاب قبلا (55)﴾ الكهف
 	﴿قال ما منعك ألا تسجد إذ أمرتك قال أنا خير منه خلقتني من نار وخلقته من طين(12)﴾ الأعراف ﴿قال ياإبليس ما منعك أن تسجد لما خلقت بيدي أاستكبرت أم كنت من العالين(75)﴾ ص
 	﴿وما منعهم أن تقبل منهم نفقاتهم إلا أنهم كفروا بالله وبرسوله ولا يأتون الصلاة إلا وهم كسالى ولا ينفقون إلا وهم كارهون(54)﴾ التوبة
 	﴿وما منعنا أن نرسل بالآيات إلا أن كذب بها الأولون وآتينا ثمود الناقة مبصرة فظلموا بها وما نرسل بالآيات إلا تخويفا(59)﴾ الإسراء
 	﴿ومن أظلم ممن منع مساجد الله أن يذكر فيها اسمه وسعى في خرابها أولئك ما كان لهم أن يدخلوها إلا خائفين لهم في الدنيا خزي ولهم في الآخرة عذاب عظيم (114)﴾ البقرة
 	﴿قال ياهارون ما منعك إذ رأيتهم ضلوا (92)﴾ طه
يمنع من - من دون
﴿الذين يتربصون بكم فإن كان لكم فتح من الله قالوا ألم نكن معكم وإن كان للكافرين نصيب قالوا ألم نستحوذ عليكم ونمنعكم من المؤمنين فالله يحكم بينكم يوم القيامة ولن يجعل الله للكافرين على المؤمنين سبيلا(141)﴾ النساء ﴿أم لهم آلهة تمنعهم من دوننا لا يستطيعون نصر أنفسهم ولا هم منا يصحبون (43)﴾ الأنبياء
مانع - مانعتهم
 ﴿هو الذي أخرج الذين كفروا من أهل الكتاب من ديارهم لأول الحشر ما ظننتم أن يخرجوا وظنوا أنهم مانعتهم حصونهم من الله فأتاهم الله من حيث لم يحتسبوا وقذف في قلوبهم الرعب يخربون بيوتهم بأيديهم وأيدي المؤمنين فاعتبروا ياأولي الأبصار (2)﴾ الحشر
مناع
 ﴿مناع للخير معتد أثيم (12)﴾ القلم ﴿مناع للخير معتد مريب (25)﴾ ق
منوع - منوعا
 ﴿إن الإنسان خلق هلوعا(19)إذا مسه الشر جزوعا(20)وإذا مسه الخير منوعا (21) إلا المصلين (22)﴾ المعارج
ممنوع - ممنوعة
 	﴿لا مقطوعة ولا ممنوعة(33)﴾ الواقعة
مختار الصحاح
● [منع] م ن ع: المَنْعُ ضد الإعطاء وقد مَنَع من باب قطع فهو مانِعٌ و مَنُوعٌ و مَنَّاعٌ و مَنَعَهُ عن كذا فامْتَنَعَ منه و مانَعَهُ الشيء مُمانَعَة ومكان مَنِيعٌ وقد مَنُعَ من باب ظرُف وفلان في عز و مَنَعَةٍ بفتحتين وقد تسكن النون عن بن السكيت وقيل المنعة جمع مانع مثل كفرة وكافر أي هو في عز ومن يمنعه من عشيرته
الراغب
منع
- المنع يقال في ضد العطية، يقال: رجل مانع ومناع. أي: بخيل. قال الله تعالى: }ويمنعون الماعون﴿[الماعون/7]، وقال:﴾مناع للخير﴿[ق/25]، ويقال في الحماية، ومنه: مكان منيع، وقد منع وفلان ذو منعة. أي: عزيز ممتنع على من يرومه. قال تعالى:﴾ألم نستحوذ عليكم ونمنعكم من المؤمنين﴿[النساء/141]،﴾ومن أظلم ممن منع مساجد الله﴿[البقرة/114]،﴾ما منعك ألا تسجد إذ أمرتك{ [الأعراف/12] أي: ما حملك؟ وقيل: ما الذي صدك وحملك على ترك ذلك؟ يقال: امرأة منيعة كناية عن العفيفة. وقيل: مناع. أي: امنع، كقولهم: نزال. أي: انزل.
ملخص اللسان:
1.     المَنْعُ:أَن تَحُولَ بين الرجل وبين الشيء الذي يريده،وهو خلافُ الإِعْطاءِ، ويقال: هو تحجيرُ الشيء،مَنَعَه يَمْنَعُه مَنْعاً ومَنَّعَه فامْتَنَع منه وتمنَّع.ورجل مَنُوعٌ ومانِعٌ ومَنَّاعٌ: ضَنِينٌ مُمْسِكٌ.
2.     ومَنِيعٌ: لا يُخْلَصُ إِليه في قوم مُنَعاءَ، والاسم المَنَعةُ والمَنْعةُ والمِنْعةُ ، والمَنِيعُ أَيضاً الممتنِعُ ، ومانَعْتُه الشيءَ مُمَانَعةً، ومَنُعَ الشيءُ مَناعةً، فهو مَنِيعٌ:اعتَزَّ وتعسَّر. وفلان في عِزٍّ ومَنَعةٍ، بالتحريك وقد يُسكن، يقال: المَنعةُ جمعٌ كما قدَّمنا أَي هو في عِزٍّ ومن يَمْنعه من عشيرتِه،وكذلك حصِنٌ مَنِيعٌ، وقد مَنُعَ، بالضم، مَناعةً إِذا لم يُرَمُ. وناقة مانِعٌ: مَنَعَتْ لبنها، على النسب؛
3.     ورجل مَنِيعٌ: قويُّ البدن شديدُه
4.     رجل مَنُوعٌ يَمْنَع غيره، ورجل مَنِعٌ يمنع نفسه،
5.     والمانِعُ: من صفات الله تعالى له معنيان: أَحدهما :فكان عز وجل يُعْطِي من استحقَّ العطاءَ ويمنع من لم يستحق إِلاَّ المنع، ويعطي من يشاء ويمنع من يشاء وهو العادل في جميع ذلك،والمعنى الثاني من تفسير المانع أَنه تبارك وتعالى يمنع أَهل دينه أَي يَحُوطُهم وينصرهم،
6.     وقد تمنَّع وامرأَة مَنِيعةٌ متمنِّعةٌ: لا تؤاآتى على فاحِشةٍ،
لسان العرب
● - منع: المَنْعُ: أَن تَحُولَ بين الرجل وبين الشيء الذي يريده، وهو خلافُ   الإِعْطاءِ، ويقال: هو تحجيرُ الشيء، مَنَعَه يَمْنَعُه مَنْعاً   ومَنَّعَه فامْتَنَع منه وتمنَّع.   ورجل مَنُوعٌ ومانِعٌ ومَنَّاعٌ: ضَنِينٌ مُمْسِكٌ. وفي التنزيل:   مَنَّاعٍ للخير، وفيه: وإِذا مسَّه الخيْرُ مَنُوعاً. ومَنِيعٌ: لا يُخْلَصُ   إِليه في قوم مُنَعاءَ، والاسم المَنَعةُ والمَنْعةُ والمِنْعةُ. ابن   الأَعرابي: رجل مَنُوعٌ يَمْنَع غيره، ورجل مَنِعٌ يمنع نفسه، قال:   والمَنِيعُ أَيضاً الممتنِعُ، والمَنُوع الذي منع غيره؛ قال عمرو بن   معديكرب:بَراني حُبُّ مَنْ لا أَسْتَطِيعُ،   ومَنْ هو للذي أَهْوَى مَنُوعُ   والمانِعُ: من صفات الله تعالى له معنيان: أَحدهما ما روي عن النبي، صلى   الله عليه وسلم، أَنه قال: اللهم لا مانِعَ لما أَعْطَيْتَ ولا مُعْطِيَ   لِما مَنَعْتَ، فكان عز وجل يُعْطِي من استحقَّ العطاءَ ويمنع من لم   يستحق إِلاَّ المنع، ويعطي من يشاء ويمنع من يشاء وهو العادل في جميع ذلك،   والمعنى الثاني من تفسير المانع أَنه تبارك وتعالى يمنع أَهل دينه أَي   يَحُوطُهم وينصرهم،وقيل: يمنع من يريد من خلقه ما يريد ويعطيه ما يريد، ومن   هذا يقال فلان في مَنَعةٍ أَي في قوم يحمونه ويمنعونه، وهذا المعنى في   صفة الله جل جلاله بالغ، إِذ لا منعة لمن لم يمنعه الله ولا يمتنع من لم   يكن الله له مانعاً. وفي الحديث: اللهم مَن مَنَعْتَ مَمْنُوعٌ أَي من   حََرَمْتَه فهو مَحْرُومٌ لا يعطيه أَحد غيرك. وفي الحديث: أَنه كان ينهي عن   عُقُوقِ الأُمَّهات ومَنْعٍ وهات أَي عن مَنْعِ ما عليه إِعطاؤُه وطَلبِ   ما ليس له. وحكى ابن بري عن النَّجِيرَمِيّ   (* قوله« النجيرمي» حكى ياقوت   في مجمعه فتح الجيم وكسرها مع فتح الراء): مَنَعةٌ جمع مانِعٍ. وفي   الحديث: سيَعُوذُ بهذا البيتِ قومٌ ليست لهم مَنْعةٌ أَي قوَّة تمنع من   يريدهم بسوء، وقد تفتح النون،وقيل: هي بالفتح جمعُ مانِعٍ مثل كافِرٍ   وكُفَرةٍ.   ومانَعْتُه الشيءَ مُمَانَعةً، ومَنُعَ الشيءُ مَناعةً، فهو مَنِيعٌ:   اعتَزَّ وتعسَّر. وفلان في عِزٍّ ومَنَعةٍ، بالتحريك وقد يُسكن، يقال:   المَنعةُ جمعٌ كما قدَّمنا أَي هو في عِزٍّ ومن يَمْنعه من عشيرتِه، وقد   تمنَّع وامرأَة مَنِيعةٌ متمنِّعةٌ: لا تؤاآتى على فاحِشةٍ، والفعلُ كالفعل،   وقد مَنُعَتْ مَناعةً، وكذلك حصِنٌ مَنِيعٌ، وقد مَنُعَ، بالضم، مَناعةً   إِذا لم يُرَمُ. وناقة مانِعٌ: مَنَعَتْ لبنها، على النسب؛ قال أُسامةُ   الهُذَلي:   كأَني أُصادِيها على غُبْرِ مانِعٍ   مُقَلِّصةٍ، قد أَهْجَرَتها فُحُولُها   ومَناعِ: بمعنى امْنَعْ. قال اللحياني: وزعم الكسائي أَن بني أَسد   يفتحون مَناعَها ودَراكَها وما كان من هذا الجنس، والكسر أَعرف. وقوسٌ   مَنْعةٌ: ممتنعةٌ مُتَأَبِّيةٌ شاقَّةٌ؛ قال عمرو بن براء:   ارْمِ سَلاماً وأَبا الغَرَّافِ،   وعاصماً عن مَنْعَةٍ قَذَّافِ   والمُتَمنِّعَتانِ: البكْرَةُ والعَناقُ يَتَمَنَّعانِ على السَّنةِ   لفَتائِهما وإِنهما يَشْبَعانِ قَبْلَ الجِلَّةِ، وهما المُقاتِلتانِ   الزمانَ على أَنفُسِهما. ورجل مَنِيعٌ: قويُّ البدن شديدُه. وحكى اللحياني: لا   مَنْعَ عن ذاك، قال: والتأْويل حقّاً أَنك إِن فعلت ذلك.   ابن الأَعرابي: المَنْعِيُّ أَكَّالُ المُنُوعِ وهي السَّرطاناتُ،   واحدها مَنْعٌ.   ومانِعٌ ومَنِيعٌ ومُنَيْعٌ وأَمْنَعُ: أَسماءٌ. ومَناعِ: هَضْبةٌ في   جبل طيِّءٍ. والمَناعةُ: اسم بلد؛ قال ساعدةُ بن جُؤَيَّةَ:   أَرَى الدَّهْر لا يَبْقَى على حَدَثانِه،   أُبُودٌ بأَطرافِ المَناعةِ جَلْعَدُ   (* قوله« بأطراف المناعة» تقدم في مادة أبد إِنشاده بأطراف المثاعد.)   قال ابن جني: المَناعةُ تحتمل أَمرين: أَحدهما أَن تكون فَعالةً من مَنَعَ،   والآخر أَن تكون مَفْعَلَةً من قولهم جائِعٌ نائِعٌ، وأَصلها مَنْوَعةٌ   فجرَت مَجْرى مَقامةٍ وأَصلُها مَقْوَةٌ.
مقاييس اللغة:
(منع) الميم والنون والعين أصلٌ واحد هو خلاف الإعطاء. ومنَعتُه الشَيءَ منعاً، وهو مانِعٌ ومَنّاع. ومَكانٌ منيع. وهو في عِزٍّ ومَنْعَة([15]).
القاموس المحيط:
مَنَعَهُ يَمْنَعُهُ، بفتحِ نُونِهِما ضِدُّ أعْطاهُ، كمَنَّعَهُ، فهو مانِعٌ ومَنَّاعٌ ومَنُوعٌ، جَمْعُ الأوَّلِ مَنَعَةٌ، مُحرَّكةً. وهو في عِزٍّ ومَنَعَةٍ، مُحرَّكةً ويُسَكَّنُ، أي مَعَهُ مَنْ يَمْنَعُهُ من عَشيرَتِهِ. والمَنْعُ، بالفتحِ السَّرَطانُ، ج مُنُوعٌ. والمَنْعِيُّ أكَّالُ السَّرَطاناتِ. وكسَكْرَى الامْتِناعُ. وكقَطَامِ، أَي امْنَعْ، وهَضْبَةٌ في جَبَلَيْ طَيِّىءٍ، ويُقالُ المَناعانِ، وهُما جَبَلانِ. والمَناعَةُ د لِهُذَيْلٍ، أو جَبَلٌ.
ومَنُعَ، ككَرُمَ: صارَ مَنيعاً. ومَنيعٌ ومانِعٌ ومَنَّاعٌ: أسْماءٌ. والامْتِناعُ: الكَفُّ عن الشيءِ.
والمُمْتَنِعُ: الأسَدُ القَويُّ، العَزيزُ في نَفْسِهِ، ومانَعَهُ الشيءَ، وتَمَنَّعَ عنه. والمُتَمَنِّعَتانِ: البَكْرَةُ والعَناقُ، يَتَمَنَّعانِ على السَّنَةِ لفَتائِهِما، ولأنَّهُما تَشْبَعانِ قَبْلَ الجِلَّةِ، أو هُما المُقاتِلَتانِ الزَّمانَ عن أنْفُسِهِما.
تاج العروس:
منع
مَنَعَهُ كذا يَمْنَعُه بفَتْحِ نُونِهِما وإنَّمَا ذَكَرَ آتِيَهُ لأنَّهُ لو أطْلَقَه لظُنَّ أنَّه مِنْ حَدِّ نَصَرَ كما هيَ قاعِدَتُه وإنَّمَا قَيّدَ بفَتْحِ النُّونِ لئلا يُظَنَّ أنّه منْ حَدِّ ضَرَبَ كما هيَ قاعِدَتُه إذا ذَكَرَ الآتِيَ فتأمَّلْ . مَنْعاً : ضِدُّ أعْطَاهُ
قِيلَ : المَنْعُ : أنْ تَحُولَ بينَ الرَّجُلِ وبَيْنَ الشَّيءِ الّذِي يُرِيدُه ويُقَالُ : هُوَ تَحْجِيرُ الشَّيءِ ويُقَالُ أيضاً : مَنَعَه منْ كذا وعنْ كذا ويُقَالُ مَنَعَه منْ حَقِّهِ ومَنَعَ حَقَّهُ منْهُ لأنَّهُ يَكُونُ بمَعْنَى الحَيْلُولَةِ بينَهُمَا والحِمَايَةِ ولا قَلْبَ فيهِ كما تُوُهِّم قالَهُ الخَفَاجِيُّ في العِنَايَةِ ونَقَلَه شيْخُنَا كمَنَّعَهُ تَمْنِيعاً فامْتَنَعَ مِنْه وتَمَنَّعَ فهُوَ مانِعٌ ومَنّاعٌ كشَدَّادٍ ومَنُوعٌ كصَبُورٍ
وقد يُرادُ بذلكَ البُخْلُ ومِنْهُ قوله تعالى : ويمْنَعُونَ الماعُونَ منّاعٍ للخَيرِ وإذا مسَّهُ الخَيْرُ مَنُوعاً
وأمّا المانِعُ في أسْمائِهِ جلَّ ذِكْرُه فهُوَ : الّذِي يَمْنَعُ منِ اسْتَحقَّ المَنْعَ وقِيلَ : يَمْنَعُ أهْلَ دِينهِ أي : يحُوطُهُم ويَنْصُرُهُمْ جَمْعُ الأوَّلِ مَنَعَةٌ مُحَرَّكَةً ككافِرٍ وكَفَرَةٍ
ويُقَالُ : هُوَ في عِزٍّ ومَنَعَةٍ مُحَرَّكَةً ويُسَكَّنُ عن ابنِ السِّكِّيتِ وعلى التَحْرِيكِ فيَحْتَمِلُ أنْ يَكُونَ جَمْعَ مانِعٍ كما حَكَاهُ الجَوْهَرِيُّ وعَزَاهُ ابنُ بَرِّيّ للنَّجِيرَمِيِّ أي : هُوَ في عِزوٍّ مَعَهُ منْ يَمْنَعُهُ منْ عَشيرَتهِ كما في الصِّحاحِ فمِنْ بَيَانِيَّةٌ أي : مَعَهُ ناسٌ مُتَّصِفُونَ بأنَّهُمْ يَمْنَعُونَه منَ الضَّيْمِ والتَّعَدِّي عليهِ لا مُتَعَلِّقٌ بمَنَعَ كماتُوُهِّمَ وهكذا رُوِيَ الحَدِيثُ بالوَجْهَيْنِ : سَيَعُوذُ بهذا الدِّينِ قَوْمٌ لَيْسَ لَهُمْ مَنَعَةٌ
وأمّا على تَقْدِيرِ السُّكُونِ فالمُرَادُ بهِ أي : قُوَّةٌ تَمْنَعُ منْ يُرِيدُه بسُوءٍ
قلتُ : ويُحْتَمَلُ على تَقْدِيرِ التَّحْرِيكِ أنْ يَكُونَ مصْدَراً كالأنَفَةِ والعَظَمَةِ والعَبَدَةِ كما صَرَّحَ بهِ الزَّمَخْشَرِيُّ : فيَكُونُ مَعْناهُ ومَعْنَى المَنْعَةِ بالسُّكُونِ سَواءً
وقالَ ابنُ الأعْرَابِيّ : المَنْعُ بالفَتْحِ : السَّرَطانُ ج : مُنُوعٌ كبَدْرٍ وبُدُورٍ
والمَنْعِيُّ : أكّالُ السَّرَطَانَاتِ ولو قالَ : أكّالُهَا كانَ أخْصَرَ
والمَنْعَى كسَكْرَى : الامْتِنَاعُ
ومَناعِ كقَطامِ أي : امْنَعْ مَعْدُولٌ عَنْهُ وأنْشَدَ سِيبَوَيْهِ لِرَجُلٍ منْ بَكْرِ بنِ وائِلٍ وقالَ أبو عُبَيْدَةَ في كِتابِ أيّامِ العَرَبِ : إنَّه لرَجُلٍ منْ بَنِي تَمِيمٍ :
" مَناعِهَا منْ إبِلٍ مَناعِها
" أما تَرَى المَوْتَ لَدَى أرْبَاعِهَا كما في العُبابِ وزَعَمَ الكِسائِيُّ أنَّ بَنِي أسَدٍ يَفْتَحُونَ مَناعَها ودَراكَها وما كانَ منْ هذا الجِنْسِ والكَسْرُ أعْرَفُ كما في اللِّسانِ
ومناعِ أيْضاً : هَضْبَةٌ في جَبَلَيْ طَيِّيءِ قالَ ابنُ دُرَيْدٍ : قالَ النَّبيُ : صلى الله عليه وسلم لزَيد الخَيْلِ إذْ جاءَهُ يُسْلِم : أنا خَيْرٌ لَكُمْ منْ مَناعِ ومنَ الحَجَرِ الأسْوَدِ الّذِي تَعْبُدُونَهُ منْ دُونِ اللهِ يَعْنِي صَنَماً منْ حَجَرٍ أسْودَ ويُقَالُ : المَنَاعانِ وهُمَا جَبَلانِ
والمَنَاعَةُ : د لهُذَيْلٍ أو جَبَلٌ لَهُم قالَ ساعِدَةُ بنُ جُؤَيَّةً الهُذَلِيُّ :
أرَى الدَّهْرَ لا يَبْقَى على حَدَثانِهِ ... أبُودٌ بأطْرَافِ المَنَاعَةِ جَلْعَدُ الجَلْعَدُ : الغَلِيظُ
ومن المَجَازِ : المُمْتَنِعُ : الأسَدُ القَوِيُّ في جِسْمِهِ العَزِيزُ في نَفْسهِ الّذِي لا يَصِلُ إليهِ شَيءٌ ممّا يَكْرَهُه لعِزَّتِه وقُوَّتِه وشجاعَتِه
ومانَعَهُ الشَّيءَ مُمَانَعَةً : رادَعَهُ على الكَفِّ
وتَمَنَّعَ عَنْهُ انْكَفَّ وهو أيْضاً مُطاوِعُ مَنَعَهُ مَنْعاً وقَدْ تكُونُ المُمَانَعَةُ بمَعْنَى المُحَاماةِ فيَكُونُ مجازاً
وقالَ الكِلابِيُّ : المُتَمَنِّعَانِ وفي بَعْضِ نُسَخِ الصِّحاحِ : المُتَمَنِّعان : البَكْرَةُ والعَنَاقُ يَتَمَنَّعانِ وفي الصِّحاحِ : تَمْتَنِعانِ على السَّنَةِ لفَتَائِهِمَا و في الصِّحاحِ : بفَتَائِهِمَا ولأنَّهُما تَشْبَعانَ قَبْلَ الجِلَّةِ أو هُمَا المُقَاتِلَتَانِ الزَّمَانَ عنْ أنْفُسِهِمَا وفي بَعْضِ النُّسَخِ : على أنُفُسِهِمَا كُلٌّ ذلكَ قَوْلُ الكِلابِيِّ وهوَ مجازٌ
وممّا يُسْتَدْرَكُ عليه : المانِعُ : الضَّنِينُ المُمْسِكُ
وقَوْمٌ مَنَعاتٌ : لا يُخْلَصُ إليهِمْ
والاسْمُ المَنَعَةُ مُحَرَّكَةً والمَنْعَةُ بالفَتْحِ والمِنْعَةُ بالكَسْرِ والمَصْدَرُ المَنَاعَةُ
وقالَ ابنُ الأعْرَابِيّ : رَجُلٌ مَنُوعٌ : يَمْنَعُ غَيْرَه ومَنِعٌ : يَمْنَعُ نَفْسَه قالَ عَمْرو بنُ مَعْدِ يَكرِبَ :
بَرانِي حُبُّ منْ لا أسْتَطِيعُ ... ومنْ هُوَ للذِي أهْوَى مَنُوعُ ومَنُعَ الشَّيءُ مَنَاعَةً : اعْتَزَّ وتَعَسَّرَ
وامْرَأةٌ مَنِعَةٌ : مُتَمَنِّعَةٌ لا تُؤاتِي على الفاحِشَةِ وقَدْ تَمَنَّعَتْ وهُوَ مَجازٌ
وحِصْنٌ مَنيعٌ ومُمَنَّعٌ : لَمْ يُرَمْ
وتَمَنَّعَ بهِ أي : احْتَمَى وهُوَ مجازٌ
وناقَةٌ مانِعٌ : مَنَعَتْ لَبَنَها على النَّسَبِ قالَ أُسامَةُ الهُذَلِيُّ :
كأنِّي أُصادِيهَا على غَيْرِ مانِعٍ ... مُقَلِّصَةِ قَدْ أهْجَرَتْهَا فحُولُهَا وقَوْسٌ مَنْعَةٌ : مُمْتَنِعَةٌ مُتَأبِّيَةٌ شَاقَّةٌ وهو مجازٌ قالَ عَمْروُ بنُ بَراء : ارْمِ سَلاماً وأبَا الغَرّافِ
" وعاصِماً عَنْ مَنْعَةٍ وقِذَافِ ورَجُلٌ مَنِيعٌ : قَوِيُّ البَدَنِ شَدِيدُه
وحَكَى اللِّحْيَانِيِّ لا مَنْعَ عَنْ ذاكَ قالَ : والتَّأْوِيلُ : حَقّاً أنَّكَ أنْتَ فَعَلْتَ ذلكَ
وهُوَ يَمْنَعُ الجارَ أي : يَحُوطُه منْ أنْ يُضامَ ويَنصُرُه
ولَهُ في قَوْمِه حِصْنٌ مَنِيعٌ ومُمَنَّعٌ وهُو مجازٌ
والمَوَانِعُ : جَمْعُ مانِعٍ
وتَمانَعَا : امْتَنَعا
وعنْ أنْفُسِهِمَا : تَحَامَيَا
والمَنَعَاتُ مُحَرَّكَةً : المَحَارِزُ والمَعَاقِلُ
والمَناعَةُ كثُمَامَةٍ قالَ ابنُ جِنِّي : يَحْتَمِلُ أمْرَيْنِ أحَدُهُمَا : أنْ يَكُونَ فَعالَةً منَ المَنَعِ والآخَرُ : أنْ يَكُونَ مَفْعَلَةَ منْ قَوْلِهِمْ : جائِعٌ نائعٌ وأصْلُهَا مَنْوَعَةٌ فجَرَى مَجْرَى مَقَامَة وأصْلُهَا مَقْوَمَةٌ

##### Türkçe

**منع**
**مَنَعَ - يَمْنَعُ - مَانِع - مَانِعة - مَنّاع - مَنُوْع - مَمْنوْع - مَمْنوعَة**
Pazar, 13 Şubat/Februari 2011 22:12 yazar: Administrator
**مَنَعَ - يَمْنَعُ** + varlık + bir varlığı + bir şeyi veya bir işi: ona (o şeye/işe) ulaşmayı alıkoyar: varlık, bedenini veya gücünü kullanarak başka bir varlığın karşısında durur yahut konumlanır ki onu hareketten ve fiilden engellesin
**مَنَعَ - يَمْنَعُ** + varlık + bir varlığı + bir şeyi: ona ulaşmanın durmasına ve olmamasına götüren bir fiil yapar
**مَنَعَ - يَمْنَعُ** + varlık + bir varlığı + bir şeyden: ona ulaşmanın durmasına ve olmamasına götüren bir fiil yapar
**مَنَعَ - يَمْنَعُ** + varlık + bir varlığı + bir işi: mevcut olan veya olacak olan başka bir fiilin durmasına ve tamam olmamasına götüren bir fiil yapar
**مَنَعَ - يَمْنَعُ** + varlık + bir varlığı + أن يفعل + bir işi: mevcut olan veya olacak olan başka bir fiilin durmasına ve tamam olmamasına götüren bir fiil yapar
**مَانِع**: **" مَنَعَ - يَمْنَعُ "**’dan ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: ilerlemesini ve tamamlanmasını engellemek için bir fiilin karşısında, yahut hareketini engellemek için başka bir varlığın karşısında konumlanan veya duran; yaygın “ عائق ” lafzının delâletine benzer
**مَانِعَة**: **" مَانِع "**ın müennesi
**مَنّاع**: **" مَنَعَ - يَمْنَعُ "**dan **" فَعَّال "** vezninde mübalağa ism-i fâili: şiddetle ve çokça engelleyen
**مَنوع**: **" مَنَعَ - يَمْنَعُ "**dan **" فَعول "** vezninde mübalağa ism-i fâili: şiddetle ve çokça engelleyen
**مَمْنُوْع**: **" مَنَعَ - يَمْنَعُ "**dan ism-i mef’ûl: gayesine doğru tamam olmaktan men edilen fiil; yahut gayesine doğru hareketten men edilen şey
**مَمْنُوْعَة**: **" مَمْنُوْع "**un müennesi

Ve lafız, “başkasının bir işe veya bir şeye doğru yürüyüşünü ve ilerleyişini men etme ve engelleme” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**نَهَى - يَنْهَى**، **مَنَعَ - يَمْنَعُ**، **حَرَمَ - يَحْرِمُ** (**حَرِمَ - يَحْرَمُ**)، **ذَمَّ- يَذِمُّ**، **عَذَرَ - يَعْذِرُ**، **عَاقَ - يَعُوْقُ**
**مَتَعَ - يَمْنَعُ**

**منع شيئاً**  من varlık - عن varlık
 	﴿فلما رجعوا إلى أبيهم قالوا ياأبانا منع منا الكيل فأرسل معنا أخانا نكتل وإنا له لحافظون(63)﴾ Yusuf
 	﴿ويمنعون الماعون (7)﴾ el-Mâûn

**يمنع أن** - إذ
﴿وما منع الناس أن يؤمنوا إذ جاءهم الهدى إلا أن قالوا أبعث الله بشرا رسولا (94)﴾ el-İsrâ ﴿وما منع الناس أن يؤمنوا إذ جاءهم الهدى ويستغفروا ربهم إلا أن تأتيهم سنة الأولين أو يأتيهم العذاب قبلا (55)﴾ el-Kehf
 	﴿قال ما منعك ألا تسجد إذ أمرتك قال أنا خير منه خلقتني من نار وخلقته من طين(12)﴾ el-A‘râf ﴿قال ياإبليس ما منعك أن تسجد لما خلقت بيدي أاستكبرت أم كنت من العالين(75)﴾ Sâd
 	﴿وما منعهم أن تقبل منهم نفقاتهم إلا أنهم كفروا بالله وبرسوله ولا يأتون الصلاة إلا وهم كسالى ولا ينفقون إلا وهم كارهون(54)﴾ et-Tevbe
 	﴿وما منعنا أن نرسل بالآيات إلا أن كذب بها الأولون وآتينا ثمود الناقة مبصرة فظلموا بها وما نرسل بالآيات إلا تخويفا(59)﴾ el-İsrâ
 	﴿ومن أظلم ممن منع مساجد الله أن يذكر فيها اسمه وسعى في خرابها أولئك ما كان لهم أن يدخلوها إلا خائفين لهم في الدنيا خزي ولهم في الآخرة عذاب عظيم (114)﴾ el-Bakara
 	﴿قال ياهارون ما منعك إذ رأيتهم ضلوا (92)﴾ Tâhâ

**يمنع من** - من دون
﴿الذين يتربصون بكم فإن كان لكم فتح من الله قالوا ألم نكن معكم وإن كان للكافرين نصيب قالوا ألم نستحوذ عليكم ونمنعكم من المؤمنين فالله يحكم بينكم يوم القيامة ولن يجعل الله للكافرين على المؤمنين سبيلا(141)﴾ en-Nisâ ﴿أم لهم آلهة تمنعهم من دوننا لا يستطيعون نصر أنفسهم ولا هم منا يصحبون (43)﴾ el-Enbiyâ

**مانع** - **مانعتهم**
 ﴿هو الذي أخرج الذين كفروا من أهل الكتاب من ديارهم لأول الحشر ما ظننتم أن يخرجوا وظنوا أنهم مانعتهم حصونهم من الله فأتاهم الله من حيث لم يحتسبوا وقذف في قلوبهم الرعب يخربون بيوتهم بأيديهم وأيدي المؤمنين فاعتبروا ياأولي الأبصار (2)﴾ el-Haşr

**مناع**
 ﴿مناع للخير معتد أثيم (12)﴾ el-Kalem ﴿مناع للخير معتد مريب (25)﴾ Kâf

**منوع** - **منوعا**
 ﴿إن الإنسان خلق هلوعا(19)إذا مسه الشر جزوعا(20)وإذا مسه الخير منوعا (21) إلا المصلين (22)﴾ el-Me‘âric

**ممنوع** - **ممنوعة**
 	﴿لا مقطوعة ولا ممنوعة(33)﴾ el-Vâkıa

Muhtâr es-Sıhâh
● [**منع**] م ن ع: **المَنْعُ** vermenin zıddıdır; ve **مَنَعَ** “**قطع**” bâbındandır; o hâlde o **مانِعٌ** ve **مَنُوعٌ** ve **مَنَّاعٌ**dır. Ve **مَنَعَهُ عن كذا**; böylece ondan **فامْتَنَعَ**. Ve **مانَعَهُ** şeyi **مُمانَعَة** (ile). Ve mekân **مَنِيعٌ**dur. Ve **مَنُعَ** “**ظرُف**” bâbındandır. Ve falan kimse izzet ve iki fetha ile **مَنَعَةٍ** içindedir; ve **النون** İbn es-Sikkît’ten (nakille) sükûnlanabilir. Ve denildi ki: **المنعة** **مانع**ın cem’idir; **كفرة** ve **كافر** gibi; yani o, izzet içindedir ve onu aşiretinden men eden (kimseler) vardır.

er-Râgıb
**منع**
- **المنع** عطية’nın zıddında söylenir; denilir: **رجل مانع ومناع**; yani: cimri. Allah Teâlâ dedi: }**ويمنعون الماعون**﴿[el-Mâûn/7], ve dedi:﴾**مناع للخير**﴿[Kâf/25]. Ve himâyede söylenir; ondan: **مكان منيع**; ve **قد منع**; ve falan kimse **ذو منعة**dır; yani: azizdir, ona kasteden kimseye karşı imtina edicidir. Allah Teâlâ dedi:﴾**ألم نستحوذ عليكم ونمنعكم من المؤمنين**﴿[en-Nisâ/141],﴾**ومن أظلم ممن منع مساجد الله**﴿[el-Bakara/114],﴾**ما منعك ألا تسجد إذ أمرتك**{ [el-A‘râf/12] yani: seni ne taşıdı? Ve denildi: seni ne alıkoydu ve seni onu terk etmeye ne taşıdı? Denilir: **امرأة منيعة** iffetli olana kinayedir. Ve denildi: **مناع**; yani: engelle; onların “**نزال**” demeleri gibi; yani: in.

Lisân özeti:
1.     **المَنْعُ**: kişinin istediği şey ile kişi arasına girmendir; ve o, **الإِعْطاءِ**’ın hilâfıdır. Ve denilir: o, şeyin tahcîridir. **مَنَعَه يَمْنَعُه مَنْعاً** ve **مَنَّعَه**; böylece ondan **فامْتَنَع** ve **تمنَّع**. Ve **رجل مَنُوعٌ ومانِعٌ ومَنَّاعٌ**: cimri, tutucu.
2.     Ve **مَنِيعٌ**: **قوم مُنَعاءَ** içinde ona ulaşılamaz; isim **المَنَعةُ** ve **المَنْعةُ** ve **المِنْعةُ**dır. Ve **المَنِيعُ** ayrıca imtina edendir. Ve **مانَعْتُه الشيءَ مُمَانَعةً**. Ve **مَنُعَ الشيءُ مَناعةً**; o hâlde o **مَنِيعٌ**dur: izzet kazandı ve güçleşti. Ve falan kimse hareketle **عِزٍّ ومَنَعةٍ** içindedir; ve sükûnlanabilir. Denilir: **المَنعةُ** bir cem’dir, daha önce sunduğumuz gibi; yani o, izzet içindedir ve onu aşiretinden men eden (kimseler) vardır. Ve yine **حصِنٌ مَنِيعٌ**; ve **قد مَنُعَ** (damme ile) **مَناعةً**: eğer ona kast olunmazsa. Ve **ناقة مانِعٌ**: sütünü men etti; nisbet üzere.
3.     Ve **رجل مَنِيعٌ**: bedence güçlü, şiddetli.
4.     **رجل مَنُوعٌ** başkasını men eder; ve **رجل مَنِعٌ** kendini men eder.
5.     Ve **المانِعُ**: Allah Teâlâ’nın sıfatlarındandır; onun iki manası vardır: birincisi: Azze ve Celle, vermeyi hak edene verir ve men etmeyi hak edenden başka kimseden men etmez; dilediğine verir ve dilediğinden men eder; ve bütün bunlarda adildir. İkinci mana: **المانع**ın tefsirinden, Tebâreke ve Teâlâ’nın din ehline men etmesidir; yani onları kuşatır ve onlara yardım eder.
6.     Ve **قد تمنَّع**; ve **امرأَة مَنِيعةٌ متمنِّعةٌ**: fuhşa muvafakat etmez.

Lisânü’l-‘Arab
● - **منع**: **المَنْعُ**: kişinin istediği şey ile kişi arasına girmendir; ve o, **الإِعْطاءِ**’ın hilâfıdır. Ve denilir: o, şeyin tahcîridir. **مَنَعَه يَمْنَعُه مَنْعاً** ve **مَنَّعَه**; böylece ondan **فامْتَنَع** ve **تمنَّع**. Ve **رجل مَنُوعٌ ومانِعٌ ومَنَّاعٌ**: cimri, tutucu. Tenzîlde: **مَنَّاعٍ للخير**; ve onda: **وإِذا مسَّه الخيْرُ مَنُوعاً**. Ve **مَنِيعٌ**: **قوم مُنَعاءَ** içinde ona ulaşılamaz; isim **المَنَعةُ** ve **المَنْعةُ** ve **المِنْعةُ**. İbnü’l-A‘râbî: **رجل مَنُوعٌ** başkasını men eder; ve **رجل مَنِعٌ** kendini men eder; dedi: ve **المَنِيعُ** ayrıca imtina edendir; ve **المَنُوع** başkasını men edendir. Amr b. Ma‘dîkerib dedi:
بَراني حُبُّ مَنْ لا أَسْتَطِيعُ،
ومَنْ هو للذي أَهْوَى مَنُوعُ
Ve **المانِعُ**: Allah Teâlâ’nın sıfatlarındandır; onun iki manası vardır: birincisi, Peygamber’den, sallallahu aleyhi ve sellem, rivayet edilendir: “Allah’ım, verdiğine engel olan yoktur ve men ettiğine veren yoktur.” Böylece Azze ve Celle, vermeyi hak edene verir ve men etmeyi hak edenden başka kimseden men etmez; dilediğine verir ve dilediğinden men eder; ve bütün bunlarda adildir. Ve **المانع**ın tefsirinden ikinci mana: Tebâreke ve Teâlâ’nın din ehline men etmesidir; yani onları kuşatır ve onlara yardım eder. Ve denildi: mahlûkatından dilediğinden dilediğini men eder ve ona dilediğini verir. Bundan: falan kimse **في مَنَعةٍ**; yani onu koruyan ve men eden bir kavim içindedir. Ve bu mana, Allah جل جلاله’ın sıfatında bâliğdir; zira Allah men etmedikçe men‘a yoktur ve Allah ona **مانعاً** olmadıkça imtina eden olmaz. Hadiste: “Allah’ım, senin men ettiğin **مَمْنُوعٌ**dur”; yani senin mahrum ettiğin **مَحْرُومٌ**dur; senden başka hiç kimse ona vermez. Ve hadiste: annelere isyan ve **مَنْعٍ** ve “هات”tan nehiy ederdi; yani vermesi üzerine olanı men etmekten ve kendisine ait olmayanı istemekten. İbn Berî, en-Necîremî’den nakletti: **مَنَعةٌ** **مانِعٍ**ın cem’idir. Ve hadiste: “Bu eve bir kavim sığınacaktır; onların **مَنْعةٌ**sı yoktur”; yani onlara kötülük isteyen kimseyi men edecek bir güç; ve **النون** fetha ile de olabilir. Ve denildi: o, fetha ile **مانِعٍ**ın cem’idir; **كافِرٍ** ve **كُفَرةٍ** gibi. Ve **مانَعْتُه الشيءَ مُمَانَعةً**; ve **مَنُعَ الشيءُ مَناعةً**; o hâlde o **مَنِيعٌ**dur: izzet kazandı ve güçleşti. Ve falan kimse hareketle **عِزٍّ ومَنَعةٍ** içindedir; ve sükûnlanabilir. Denilir: **المَنعةُ** bir cem’dir, daha önce sunduğumuz gibi; yani o, izzet içindedir ve onu aşiretinden men eden (kimseler) vardır. Ve **قد تمنَّع**; ve **امرأَة مَنِيعةٌ متمنِّعةٌ**: fuhşa muvafakat etmez; ve fiil fiil gibidir. Ve **قد مَنُعَتْ مَناعةً**. Ve yine **حصِنٌ مَنِيعٌ**; ve **قد مَنُعَ** (damme ile) **مَناعةً**: eğer ona kast olunmazsa. Ve **ناقة مانِعٌ**: sütünü men etti; nisbet üzere. Üsâme el-Hüzelî dedi:
كأَني أُصادِيها على غُبْرِ مانِعٍ
مُقَلِّصةٍ، قد أَهْجَرَتها فُحُولُها
Ve **مَناعِ**: **امْنَعْ** manasında. el-Lihyânî dedi: el-Kisâî, Benî Esed’in **مَناعَها**sını ve **دَراكَها**sını ve bu cinsden olanı fetha ile okuduklarını iddia etti; ve kesra daha bilinir. Ve **قوسٌ مَنْعةٌ**: imtina edici, baş eğmez, zor; Amr b. Berâ dedi:
ارْمِ سَلاماً وأَبا الغَرَّافِ،
وعاصماً عن مَنْعَةٍ قَذَّافِ
Ve **المُتَمنِّعَتانِ**: **البكْرَةُ** ve **العَناقُ**; gençliklerinden dolayı bir seneye karşı **يَتَمَنَّعانِ**; ve ikisi **الجِلَّةِ**den önce doyarlar; yahut ikisi, zamanla kendi nefisleri üzerine savaşan ikisidir. Ve **رجل مَنِيعٌ**: bedence güçlü, şiddetli. el-Lihyânî nakletti: **لا مَنْعَ عن ذاك**; dedi: te’vil, hakikaten, senin bunu yaptığındır. İbnü’l-A‘râbî: **المَنْعِيُّ** **المُنُوعِ**u yiyen; o da yengeçlerdir; bir tanesi **مَنْعٌ**dır. Ve **مانِعٌ** ve **مَنِيعٌ** ve **مُنَيْعٌ** ve **أَمْنَعُ**: isimlerdir. Ve **مَناعِ**: Cebel Tayyı’nda bir tepedir. Ve **المَناعةُ**: bir beldenin adıdır; Sâ‘ide b. Cü’eyye dedi:
أَرَى الدَّهْر لا يَبْقَى على حَدَثانِه،
أُبُودٌ بأَطرافِ المَناعةِ جَلْعَدُ
İbn Cinnî dedi: **المَناعةُ** iki ihtimali taşır: birincisi, **مَنَعَ**dan **فَعالةً** olması; ikincisi, “**جائِعٌ نائِعٌ**” sözünden **مَفْعَلَةً** olması; aslı **مَنْوَعةٌ**dır; böylece **مَقامةٍ**ın yürüdüğü yol üzere yürüdü; ve aslı **مَقْوَةٌ**dur.

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**منع**) **الميم** ve **النون** ve **العين** tek bir asıldır; o, vermenin zıddıdır. Ve **منَعتُه الشَيءَ منعاً**; ve o **مانِعٌ** ve **مَنّاع**dır. Ve **مَكانٌ منيع**. Ve o, **عِزٍّ ومَنْعَة** içindedir([15]).

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**مَنَعَهُ يَمْنَعُهُ**; ikisinin de **نُون**unu fetha ile: **أعْطاهُ**’un zıddıdır; **كمَنَّعَهُ** gibi. O hâlde o **مانِعٌ** ve **مَنَّاعٌ** ve **مَنُوعٌ**dur. Birincinin cem‘i **مَنَعَةٌ**dur; hareketli. Ve o, hareketli olarak **عِزٍّ ومَنَعَةٍ** içindedir; ve sükûnlanır; yani onunla beraber, onu aşiretinden men eden kimse vardır. Ve **المَنْعُ** fetha ile: yengeçtir; cem‘i **مُنُوعٌ**dur. Ve **المَنْعِيُّ**: yengeçleri yiyen. Ve **الامْتِناعُ**: **سَكْرَى** gibi. Ve **مَناعِ**: **قَطَامِ** gibi; yani **امْنَعْ**; ve Cebel Tayyı’nda bir tepedir. Ve denilir: **المَناعانِ**; ve ikisi iki dağdır. Ve **المَناعَةُ**: Hüzeyl’e ait bir yer adıdır; yahut bir dağdır.
Ve **مَنُعَ**; **ككَرُمَ** gibi: **مَنيعاً** oldu. Ve **مَنيعٌ** ve **مانِعٌ** ve **مَنَّاعٌ**: isimlerdir. Ve **الامْتِناعُ**: şeyden el çekmektir.
Ve **المُمْتَنِعُ**: güçlü aslandır; kendi nefsinde azizdir. Ve **مانَعَهُ** şeyi; ve ondan **تَمَنَّعَ**. Ve **المُتَمَنِّعَتانِ**: **البَكْرَةُ** ve **العَناقُ**; gençliklerinden dolayı bir seneye karşı **يَتَمَنَّعانِ**; ve ikisi **الجِلَّةِ**den önce doyarlar; yahut ikisi, zamanla kendi nefisleri üzerine savaşan ikisidir.

Tâcü’l-‘Arûs:
**منع**
**مَنَعَهُ** şu şeyi **يَمْنَعُه**; ikisinin de **نُون**unu fetha ile; ve ancak “**آتِيَهُ**”yi zikretti; çünkü onu mutlak bıraksaydı, onun kendi kaidesi üzere **نَصَرَ** haddinden olduğu zannedilirdi; ve ancak **النُّون**u fetha ile kayıtladı ki, “**آتِيَ**”yi zikrettiğinde kendi kaidesi üzere **ضَرَبَ** haddinden olduğu zannedilmesin; öyleyse düşün. **مَنْعاً**: **أعْطَاهُ**’un zıddı.
Denildi: **المَنْعُ**: kişinin istediği şey ile kişi arasına girmendir. Ve denilir: o, şeyin tahcîridir. Ve ayrıca denilir: **مَنَعَه من كذا وعن كذا**. Ve denilir: **مَنَعَه من حَقِّهِ** ve **مَنَعَ حَقَّهُ منْهُ**; çünkü o, ikisi arasına girme ve himâye manasında olur; onda kalb yoktur, zannedildiği gibi; bunu el-Hafâcî **العِنَايَة**’de söyledi; ve şeyhimiz onu nakletti. **كمَنَّعَهُ** **تَمْنِيعاً**; böylece ondan **فامْتَنَع** ve **تَمَنَّع**; o hâlde o **مانِعٌ** ve **مَنّاعٌ** (**شَدَّادٍ** gibi) ve **مَنُوعٌ** (**صَبُورٍ** gibi).
Ve bununla cimrilik murad edilebilir; ondan Allah Teâlâ’nın sözü: **ويمْنَعُونَ الماعُونَ**; **منّاعٍ للخَيرِ**; ve **وإذا مسَّهُ الخَيْرُ مَنُوعاً**.
Allah’ın isimlerinde **المانِعُ**a gelince, جلَّ ذِكْرُه, o: men etmeyi hak edenden men edendir; ve denildi: din ehline men eder; yani onları kuşatır ve onlara yardım eder. Birincinin cem‘i **مَنَعَةٌ**dur; hareketli; **كافِرٍ** ve **كَفَرَةٍ** gibi.
Ve denilir: o, hareketli olarak **عِزٍّ ومَنَعَةٍ** içindedir; ve İbn es-Sikkît’ten (nakille) sükûnlanır. Hareket üzere olursa, el-Cevherî’nin hikâye ettiği ve İbn Berî’nin en-Necîremî’ye nisbet ettiği üzere **مانِعٍ**ın cem‘i olma ihtimalini taşır; yani o, izzet içindedir; onunla beraber, onu aşiretinden men eden (kimseler) vardır; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi. Böylece **فمِنْ** beyâniyyedir; yani onunla beraber, zulümden ve ona tecavüzden onu men ettikleri vasfıyla vasıflı insanlar vardır; **مَنَعَ**ya müteallik değildir, zannedildiği gibi. Ve hadis iki vecihle rivayet edilmiştir: **سَيَعُوذُ بهذا الدِّينِ قَوْمٌ لَيْسَ لَهُمْ مَنَعَةٌ**.
Sükûn takdiri üzere ise murad: ona kötülük isteyen kimseyi men eden bir güçtür.
Dedim: hareket takdiri üzere, Zemahşerî’nin açıkça belirttiği gibi, **الأنَفَةِ** ve **العَظَمَةِ** ve **العَبَدَةِ** gibi bir masdar olması ihtimali vardır; böylece onun manası ve sükûn ile **المَنْعَةِ**nin manası birdir.
İbnü’l-A‘râbî dedi: fetha ile **المَنْعُ**: yengeçtir; cem‘i **مُنُوعٌ**; **بَدْرٍ** ve **بُدُورٍ** gibi.
Ve **المَنْعِيُّ**: yengeçleri yiyen; ve “onu yiyen” deseydi daha kısa olurdu.
Ve **المَنْعَى** **سَكْرَى** gibi: **الامْتِنَاعُ**.
Ve **مَناعِ** **قَطامِ** gibi; yani **امْنَعْ**; ondan عدول edilmiştir. Ve Sîbeveyh, Bekr b. Vâil’den bir adam için inşad etti. Ve Ebû Ubeyde, **أيّامِ العَرَبِ** kitabında dedi: o, Benî Temîm’den bir adam içindir:
" مَناعِهَا منْ إبِلٍ مَناعِها
" أما تَرَى المَوْتَ لَدَى أرْبَاعِهَا
**العُباب**’da olduğu gibi. Ve el-Kisâî, Benî Esed’in **مَناعَها**sını ve **دَراكَها**sını ve bu cinsden olanı fetha ile okuduklarını iddia etti; ve kesra daha bilinir; **اللِّسان**’da olduğu gibi.
Ve **مناعِ** ayrıca: Cebel Tayyı’nda bir tepedir. İbn Düreyd dedi: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, Zeydü’l-Hayl’e, Müslüman olmak üzere ona geldiğinde, dedi: “Ben sizin için **مَناعِ**dan ve Allah’tan başka taptığınız **الحَجَرِ الأسْوَدِ**den daha hayırlıyım”; yani siyah taştan bir putu kasteder. Ve denilir: **المَنَاعانِ**; ve ikisi iki dağdır.
Ve **المَنَاعَةُ**: Hüzeyl’e ait bir yer adıdır; yahut onlara ait bir dağdır. Sâ‘ide b. Cü’eyye el-Hüzelî dedi:
أرَى الدَّهْرَ لا يَبْقَى على حَدَثانِهِ ... أبُودٌ بأطْرَافِ المَنَاعَةِ جَلْعَدُ
**الجَلْعَدُ**: kalın (iri, kaba).
Mecazdan: **المُمْتَنِعُ**: bedeninde güçlü, nefsinde aziz olan, izzeti, gücü ve cesareti sebebiyle hoşlanmadığı şeylerden hiçbirinin kendisine ulaşmadığı güçlü aslan.
Ve **مانَعَهُ الشَّيءَ مُمَانَعَةً**: onu el çekmeye karşı ردع etti.
Ve **تَمَنَّعَ عَنْهُ**: geri çekildi; ve o ayrıca **مَنَعَهُ مَنْعاً**ın mutâvaatıdır. Ve bazen **المُمَانَعَةُ** himâye manasında olur; böylece mecaz olur.
el-Kilâbî dedi: **المُتَمَنِّعَانِ**; ve **الصِّحاح**ın bazı nüshalarında: **المُتَمَنِّعان**: **البَكْرَةُ** ve **العَنَاقُ**; **يَتَمَنَّعانِ**. Ve **الصِّحاح**’ta: bir seneye karşı **تَمْتَنِعانِ**; gençliklerinden dolayı. Ve **الصِّحاح**’ta: **بفَتَائِهِمَا**. Ve ikisi **الجِلَّةِ**den önce doyarlar; yahut ikisi, zamanla kendi nefisleri üzerine savaşan ikisidir. Ve bazı nüshalarda: **على أنُفُسِهِمَا**. Bunların hepsi el-Kilâbî’nin sözüdür; ve o mecazdır.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **المانِعُ**: cimri, tutucu.
Ve **قَوْمٌ مَنَعاتٌ**: onlara ulaşılamaz.
Ve isim **المَنَعَةُ** hareketli; ve **المَنْعَةُ** fetha ile; ve **المِنْعَةُ** kesra ile; ve masdar **المَنَاعَةُ**.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **رَجُلٌ مَنُوعٌ**: başkasını men eder; ve **مَنِعٌ**: kendini men eder. Amr b. Ma‘dî Yekrib dedi:
بَرانِي حُبُّ منْ لا أسْتَطِيعُ ... ومنْ هُوَ للذِي أهْوَى مَنُوعُ
Ve **مَنُعَ الشَّيءُ مَنَاعَةً**: izzet kazandı ve güçleşti.
Ve **امْرَأةٌ مَنِعَةٌ**: **مُتَمَنِّعَةٌ**; fuhşa muvafakat etmez; ve **قَدْ تَمَنَّعَتْ**; ve o mecazdır.
Ve **حِصْنٌ مَنيعٌ ومُمَنَّعٌ**: ona kast olunmadı.
Ve **تَمَنَّعَ بهِ**; yani: onunla korundu; ve o mecazdır.
Ve **ناقَةٌ مانِعٌ**: nisbet üzere sütünü men etti. Üsâme el-Hüzelî dedi:
كأنِّي أُصادِيهَا على غَيْرِ مانِعٍ ... مُقَلِّصَةِ قَدْ أهْجَرَتْهَا فحُولُهَا
Ve **قَوْسٌ مَنْعَةٌ**: imtina edici, baş eğmez, zor; ve o mecazdır. Amr b. Berâ dedi: **ارْمِ سَلاماً وأبَا الغَرّافِ**
" **وعاصِماً عَنْ مَنْعَةٍ وقِذَافِ**
Ve **رَجُلٌ مَنِيعٌ**: bedence güçlü, şiddetli.
el-Lihyânî nakletti: **لا مَنْعَ عَنْ ذاكَ**; dedi: te’vil: hakikaten, senin bunu yaptığındır.
Ve o, komşuyu **يَمْنَعُ**; yani onu zulme uğramaktan kuşatır ve ona yardım eder.
Ve onun kavminde **حِصْنٌ مَنِيعٌ ومُمَنَّعٌ** vardır; ve o mecazdır.
Ve **المَوَانِعُ**: **مانِعٍ**ın cem‘idir.
Ve **تَمانَعَا**: imtina ettiler.
Ve **عنْ أنْفُسِهِمَا**: birbirlerini korudular.
Ve **المَنَعَاتُ** hareketli: sığınaklar ve kaleler.
Ve **المَناعَةُ** **ثُمَامَةٍ** gibi. İbn Cinnî dedi: iki ihtimali taşır: birincisi: **المَنَعِ**den **فَعالَةً** olması; ikincisi: “**جائِعٌ نائعٌ**” sözünden **مَفْعَلَةَ** olması; aslı **مَنْوَعَةٌ**dır; böylece **مَقَامَة**ın yürüdüğü yol üzere yürüdü; ve aslı **مَقْوَمَةٌ**dur.
