# مني — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D9%8A/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%86%D9%8A/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مني](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%86%D9%8A.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: مني

المَنى، بالياءِ: القَدَر؛ قال الشاعر:
دَرَيْتُ ولا أَدْري مَنى الحَدَثانِ
مَناهُ الله يَمْنِيه: قدَّره. ويقال: مَنى اللهُ لك ما يسُرُّك أَي قَدَّر الله لك ما يَسُرُّك؛ وقول صخر الغيّ:
لعَمرُ أَبي عمرو لقَدْ ساقَه المَنى
إِلى جَدَثٍ يُوزَى لهُ بالأَهاضِبِ
أَي ساقَه القَدَرُ. والمَنى والمَنِيَّةُ: الموت لأَنه قُدِّر علينا. وقد مَنى الله له الموت يَمْني، ومُنِي له أَي قُدِّر؛ قال أَبو قِلابة الهذلي:
ولا تَقُولَنْ لشيءٍ: سَوْفَ أَفْعَلُه،
حتى تُلاقِيَ ما يَمْني لك المَاني
وفي التهذيب:
حتى تبَيّنَ ما يَمْني لك الماني
أَي ما يُقَدِّر لك القادر؛ وأَورد الجوهري عجز بيت:
حتى تُلاقَي ما يَمْني لك الماني
وقال ابن بري فيه: الشعر لسُوَيْد بن عامرٍ المُصْطلِقي وهو: لا تَأْمَنِ المَوتَ في حَلٍّ ولا حَرَمٍ،
إِنَّ المَنايا تُوافي كلَّ إِنْسانِ
واسْلُكْ طَريقَكَ فِيها غَيْرَ مُحْتَشِمٍ،
حتَّى تُلاقَي ما يَمْني لك الماني
وفي الحديث: أَن منشداً أَنشد النبي،صلى الله عليه وسلم:
لا تَأْمَنَنَّ، وإِنْ أَمْسَيْتَ في حَرَمٍ،
حتى تلاقَي ما يمني لك الماني
فالخَيْرُ والشَّرُّ مَقْرونانِ في قَرَنٍ،
بكُلِّ ذلِكَ يأْتِيكَ الجَدِيدانِ
فقال النبي،صلى الله عليه وسلم: لو أَدرك هذا الإِسلام؛ معناه حتى تُلاقَي ما يُقدِّر لكَ المُقَدِّرُ وهو الله عز وجل. يقال: مَنى الله عليك خيراً يَمْني مَنْياً، وبه سميت المَنِيَّةُ، وهي الموت، وجمعها المَنايا لأَنها مُقدَّرة بوقت مخصوص؛ وقال آخر:
مَنَتْ لَكَ أَن تُلاقِيَني المَنايا
أُحادَ أُحادَ في الشَّهْر الحَلالِ
أَي قدَّرت لك الأَقْدارُ. وقال الشَّرفي بن القطامي: المَنايا الأَحْداث، والحِمامُ الأَجَلُ، والحَتْفُ القَدَرُ، والمَنُونُ الزَّمانُ؛ قال ابن بري: المَنيَّة قدَرُ الموت، أَلا ترى إِلى قول أَبي ذؤيب: مَنايا يُقَرِّبْنَ الحُتُوفَ لأَهْلِها
جِهاراً، ويَسْتَمْتِعْنَ بالأَنَسِ الجُبْلِ
فجعل المنايا تُقرِّب الموت ولم يجعلها الموت.
وامْتَنَيْت الشيء: اخْتَلقْته.
ومُنِيتُ بكذا وكذا: ابْتُلِيت به. ومَناه اللهُ بحُبها يَمنِيه ويَمْنُوه أَي ابْتلاه بحُبِّها مَنْياً ومَنْواً. ويقال: مُنِيَ ببَلِيَّة أَي ابْتُلي بها كأَنما قُدِّرت له وقُدِّر لها. الجوهري: منَوْتُه ومَنَيْته إِذا ابتليته، ومُنِينا له وُفِّقْنا. ودارِي مَنى دارِك أَي إِزاءَها وقُبالَتها. وداري بمَنى دارِه أَي بحذائها؛ قال ابن بري: وأَنشد ابن خالويه:
تَنَصَّيْتُ القِلاصَ إِلى حَكِيمٍ،
خَوارِجَ من تَبالَةَ أَو مَناها
فما رَجَعَتْ بخائبةٍ رِكابٌ،
حَكِيمُ بنُ المُسَيَّبِ مُنتَهاها
وفي الحديث: البيتُ المَعْمُور مَنى مكة أَي بِحذائها في السماء. وفي حديث مجاهد: إِن الحرم حَرَمٌ مَناه مِن السمواتِ السبع والأَرَضِين السبع أَي حِذاءه وقَصْدَه. والمَنى: القَصْدُ؛ وقول الأَخطل:
أَمْسَتْ مَناها بأَرْضٍ ما يُبَلِّغُها،
بصاحِبِ الهَمِّ، إِلاَّ الجَسْرةُ الأُجُدُ
قيل: أَراد قَصْدَها وأَنَّث على قولك ذهَبت بعضُ أَصابعه، وإِن شئت أَضمرت في أَمَسَتْ كما أَنشده سيبويه:
إِذا ما المَرْءُ كان أَبُوه عَبْسٌ،
فحَسْبُكَ ما تُريدُ إِلى الكَلامِ
وقد قيل: إِنَّ الأَخطل أَرادَ مَنازِلها فحذف، وهو مذكور في موضعه؛ التهذيب: وأَما قول لبيد:
دَرَسَ المَنا بمُتالِعٍ فأَبانِ
قيل: إِنه أَراد بالمَنا المَنازِل فرخمها كما قال العجاج: قَواطِناً مكةَ منْ وُرْقِ الحَما
أَراد الحَمام. قال الجوهري: قوله دَرَس المنا أَراد المنازل، ولكنه حذف الكلمة اكْتِفاء بالصَّدْر، وهو ضرورة قبيحة.
والمَنِيُّ، مشَدّد: ماء الرجل، والمَذْي والوَدْي مخففان؛ وأَنشد ابن بري للأَخطل يهجو جريراً:
مَنِيُّ العَبْدِ، عَبْدِ أَبي سُواجٍ،
أَحَقُّ مِنَ المُدامةِ أَنْ تَعيبا
قال: وقد جاء أَيضاً مخففاً في الشعر؛ قال رُشَيْدُ ابن رُمَيْضٍ: أَتَحْلِفُ لا تَذُوقُ لَنا طَعاماً،
وتَشْرَبُ مَنْيَ عَبْدِ أَبي سُواجِ؟
وجمعهُ مُنْيٌ؛ حكاه ابن جِني؛ وأَنشد:
أَسْلَمْتُموها فباتَتْ غيرَ طاهِرةٍ،
مُنّيُ الرِّجالِ على الفَخذَيْنِ كالمُومِ
وقد مَنَيْتُ مَنْياً وأَمْنَيْتُ. وفي التنزيل العزيز: مِنْ مَنِيٍّ يُمْنَى؛ وقرئ بالتاء على النطفة وبالياء على المَنيِّ، يقال: مَنَى الرَّجلُ وأَمْنى من المَنِيِّ بمعنًى، واسْتَمْنَى أَي اسْتَدْعَى خروج المنيّ.
ومَنَى اللهُ الشيء: قَدَّرَه، وبه سميت مِنًى، ومِنًى بمكة، يصرف ولا يصرف، سميت بذلك لما يُمْنَى فيها من الدماء أَي يُراق، وقال ثعلب: هو مِن قولهم مَنَى الله عليه الموت أَي قدَّره لأَن الهَدْيَ يُنحر هنالك. وامْتَنَى القوم وأَمْنَوْا أَتوا مِنى؛ قال ابن شميل: سمي مِنًى لأَن الكبش مُنِيَ به أَي ذُبح، وقال ابن عيينة: أُخذ من المَنايا. يونس: امْتَنَى القوم إِذا نزلوا مِنًى. ابن الأَعرابي: أَمْنَى القوم إِذا نزلوا مِنًى. الجوهري: مِنًى، مقصور، موضع بمكة، قال: وهو مذكر، يصرف. ومِنًى: موضع آخر بنجد؛ قيل إِياه عنى لبيد بقوله:
عَفَتِ الدِّيارُ محَلُّها فَمُقامُها
بمِنًى، تأَبَّدَ غَوْلُها فرِجامُها
والمُنَى، بضم الميم: جمع المُنية، وهو ما يَتَمَنَّى الرجل. والمَنْوَةُ: الأُمْنِيَّةُ في بعض اللغات. قال ابن سيده: وأُراهم غيروا الآخِر بالإِبدال كما غيروا الأَوَّل بالفتح. وكتب عبد الملك إِلى الحجاج: يا ابنَ المُتَمَنِّيةِ، أَراد أُمَّه وهي الفُرَيْعَةُ بنت هَمَّام؛ وهي القائلة:هَلْ مِنْ سَبِيلٍ إِلى خَمْرٍ فأَشْرَبَها،
أَمْ هَلْ سَبِيلٌ إِلى نَصْرِ بْنِ حَجَّاجِ؟
وكان نصر رجلاً جميلاً من بني سُلَيم يفتتن به النساء فحلق عمر رأْسه ونفاه إِلى البصرة، فهذا كان تمنيها الذي سماها به عبد الملك، ومنه قول عروة بن الزُّبير للحجاج: إِن شئت أَخبرتك من لا أُمَّ له يا ابنَ المُتَمنِّية. والأُمْنِيّة: أُفْعولةٌ وجمعها الأَماني، وقال الليث: ربما طرحت الأَلف فقيل منية على فعلة
(*قوله« فقيل منية على فعلة» كذا بالأصل وشرح القاموس، ولعله على فعولة حتى يتأتى ردّ أَبي منصور عليه؛ قال أَبو منصور: وهذا لحن عند الفصحاء، إِنما يقال مُنْية على فُعْلة وجمعها مُنًى، ويقال أُمْنِيّةٌ على أُفْعولة والجمع أَمانيُّ، مشدَّدة الياء، وأَمانٍ مخففة، كما يقال أَثافٍ وأَثافيُّ وأَضاحٍ وأَضاحِيُّ لجمع الأُثْفِيّةِ والأُضْحيَّة. أَبو العباس: أَحمد بن يحيى التَّمَنِّي حديث النفس بما يكون وبما لا يكون، قال: والتمني السؤال للرب في الحوائج. وفي الحديث: إِذا تَمَنَّى أَحدُكم فَلْيَسْتَكثِرْ فإِنَّما يسْأَل رَبَّه، وفي رواية: فلْيُكْثِرْ؛ قال ابن الأَثير: التَّمَنِّي تَشَهِّي حُصُولِ الأَمر المَرْغوب فيه وحديثُ النَّفْس بما يكون وما لا يكون، والمعنى إِذا سأَل اللهَ حَوائجَه وفَضْله فلْيُكْثِرْ فإِن فضل الله كثير وخزائنه واسعة. أَبو بكر: تَمَنَّيت الشيء أَي قَدَّرته وأَحْبَبْتُ أَن يصير إِليَّ مِن المَنى وهو القدر. الجوهري: تقول تَمَنَّيْت الشيء ومَنَّيت غيري تَمْنِيةً. وتَمَنَّى الشيءَ: أَراده، ومَنَّاه إِياه وبه، وهي المِنْيةُ والمُنْيةُ والأُمْنِيَّةُ. وتَمَنَّى الكتابَ: قرأَه وكَتَبَه. وفي التنزيل العزيز: إِلا إِذا تَمَنَّى أَلْقى الشيطانُ في أُمْنِيَّتِه؛ أَي قَرَأَ وتَلا فأَلْقَى في تِلاوته ما ليس فيه؛ قال في مَرْثِيَّةِ عثمان، رضي الله عنه:تَمَنَّى كتابَ اللهِ أَوَّلَ لَيْلِه،
وآخِرَه لاقَى حِمامَ المَقادِرِ
(* قوله« أول ليله وآخره» كذا بالأصل، والذي في نسخ النهاية: أول ليلة وآخرها.)
والتَّمَنِّي: التِّلاوةُ. وتَمَنَّى إِذا تَلا القرآن؛ وقال آخر: تَمَنَّى كِتابَ اللهِ آخِرَ لَيْلِه،
تَمَنِّيَ داودَ الزَّبُورَ على رِسْلِ
أَي تلا كتاب الله مُتَرَسِّلاً فيه كما تلا داودُ الزبور مترَسِّلاً فيه. قال أَبو منصور: والتِّلاوةُ سميت أُمْنيّة لأَنَّ تالي القرآنِ إِذا مَرَّ بآية رحمة تَمَنَّاها، وإِذا مرَّ بآية عذاب تَمَنَّى أَن يُوقَّاه. وفي التنزيل العزيز: ومنهم أُمِّيُّونَ لا يَعْلَمُون الكتاب إِلا أَمانيَّ؛ قال أَبو إِسحق: معناه الكتاب إِلا تِلاوة، وقيل: إَلاَّ أَمانِيَّ إِلا أَكاذيبَ، والعربُ تقول: أَنت إِنما تَمْتَني هذا القولَ أَي تَخْتَلِقُه، قال: ويجوز أَن يكون أَمانيَّ نُسِب إِلى أَنْ القائل إِذا قال ما لا يعلمه فكأَنه إِنما يَتَمَنَّاه، وهذا مستَعمل في كلام الناس، يقولون للذي يقول ما لا حقيقة له وهو يُحبه: هذا مُنًى وهذه أُمْنِيَّة. وفي حديث الحسن: ليس الإِيمانُ بالتَّحَلِّي ولا بالتَّمَنِّي ولكن ما وَقَر في القلب وصَدَّقَتْه الأَعْمال أَي ليس هو بالقول الذي تُظهره بلسانك فقط، ولكن يجب أَن تَتْبَعَه معرِفةُ القلب، وقيل: هو من التَّمَنِّي القراءة والتِّلاوة. يقال: تَمَنَّى إِذا قرأَ. والتَّمَنِّي: الكَذِب. وفلان يَتَمَنَّى الأَحاديث أَي يَفْتَعِلها، وهو مقلوب من المَيْنِ، وهو الكذب. وفي حديث عثمان، رضي الله عنه: ما تَغَنَّيْتُ ولا تَمَنَّيْتُ ولا شَرِبت خَمراً في جاهلية ولا إِسلام، وفي رواية: ما تَمَنَّيْتُ منذ أَسلمت أَي ما كَذَبْت. والتَّمنِّي: الكَذِب، تَفَعُّل مِن مَنَى يَمْني إِذا قَدَّر لأَن الكاذب يُقدِّر في نفسه الحديث ثم يقوله، ويقال للأَحاديث التي تُتَمَنَّى الأَمانيُّ، واحدتها أُمْنِيّةٌ؛ وفي قصيد كعب: فلا يغُرَّنْكَ ما مَنَّتْ وما وعَدَتْ،
إِنَّ الأَمانِيَّ والأَحْلامَ تَضلِيلُ
وتَمَنَّى: كَذَبَ ووضَعَ حديثاً لا أَصل له. وتَمَنَّى الحَديث: اخترعه. وقال رجل لابن دَأْبٍ وهو يُحدِّث: أَهذا شيء رَوَيْتَه أَم شيء تَمَنَّيْته؟
معناه افْتَعَلْتَه واخْتَلَقْته ولا أَصل له. ويقول الرجل: والله ما تَمَنَّيْت هذا الكلام ولا اخْتَلَقْته. وقال الجوهري: مُنْيةُ الناقة الأَيام التي يُتعَرَّف فيها أَلاقِحٌ هي أَم لا، وهي ما بين ضِرابِ الفَحْل إِياها وبين خمس عشرة ليلة، وهي الأَيام التي يُسْتَبْرَأُ فيها لَقاحُها من حِيالها. ابن سيده: المُنْيةُ والمِنية أَيّام الناقة التي لم يَسْتَبِنْ فيها لَقاحُها من حِيالها، ويقال للناقة في أَوَّل ما تُضرب: هي في مُنْيَتها، وذلك ما لم يعلموا أَبها حمل أَم لا، ومُنْيَةُ البِكْر التي لم تحمل قبل ذلك عشرُ ليال، ومنية الثِّنْي وهو البطن الثاني خمس عشرة ليلة، قيل: وهي منتهى الأَيام، فإِذا مضت عُرف أَلاقِح هي أَم غير لاقح، وقد استَمْنَيْتُها. قال ابن الأَعرابي: البِكْرُ من الإِبل تُسْتَمْنى بعد أَربع عشرة وإحدى وعشرين، والمُسِنَّةُ بعد سبعة أَيام، قال: والاسْتِمْناء أَن يأْتي صاحبها فيضرب بيده على صَلاها ويَنْقُرَ بها، فإِن اكْتارَتْ بذنبها أَو عَقَدت رأْسها وجمعت بين قُطْرَيها عُلِم أَنها لاقح؛ وقال في قول الشاعر:
قامَتْ تُريكَ لَقاحاً بعدَ سابِعةٍ،
والعَيْنُ شاحِبةٌ، والقَلْبُ مَسْتُورُ
قال: مستور إِذا لَقِحَت ذهَب نَشاطُها.
كأَنَّها بصَلاها، وهْي عاقِدةٌ،
كَوْرُ خِمارٍ على عَذْراءَ مَعْجُورُ
قال شمر: وقال ابن شميل مُنْيةُ القِلاصِ والجِلَّةِ سَواء عَشْرُ ليال: وروي عن بعضهم أَنه قال: تُمْتَنى القِلاصُ لسبع ليال إِلا أَن تكون قَلُوص عَسْراء الشَّوَلانِ طَويلة المُنية فتُمْتَنى عشراً وخمس عشرة، والمُنية التي هي المُنْية سبع، وثلاث للقِلاص وللجِلَّةِ عَشْر لَيالٍ. وقال أَبو الهيثم يردّ على من قال تُمْتَنى القِلاصُ لسبع: إنه خطأٌ، إِنما هو تَمْتَني القِلاصُ، لا يجوز أَن يقال امْتَنَيْتُ الناقةَ أَمْتَنِيها، فهي مُمْتَناةٌ، قال: وقرئ على نُصَير وأَنا حاضر. يقال: أَمْنَتِ الناقةُ فهي تُمْني إِمْناء، فهي مُمْنِيةٌ ومُمْنٍ، وامْتَنَتْ، فهي مُمْتَنِية إِذا كانت في مُنْيَتِها على أَن الفِعل لها دون راعِيها، وقد امْتُنيَ للفحل؛ قال: وأَنشد في ذلك لذي الرمة يصف بيضة:
وبَيْضاء لا تَنْحاشُ مِنَّا، وأُمُّها
إِذا ما رأَتْنا زيِلَ مِنَّا زَويلُها
نَتُوجٍ، ولم تُقْرَفْ لِما يُمْتَنى له،
إِذا نُتِجَتْ ماتَتْ وحَيَّ سَلِيلُها
ورواه هو وغيره من الرواة: لما يُمْتَنى، بالياء، ولو كان كما روى شمر لكانت الرواية لما تَمْتَني له، وقوله: لم تُقْرَفْ لم تُدانَ لِما يُمْتَنى له أَي ينظر إِذا ضُربت أَلاقح أَم لا أَي لم تحمل الحمل الذي يمتنى له؛ وأَنشد نصير لذي الرمة أَيضاً:
وحتى اسْتَبانَ الفَحْلُ بَعْدَ امْتِنائِها،
مِنَ الصَّيْف، ما اللاَّتي لَقِحْنَ وحُولها
فلم يقل بعد امْتِنائه فيكون الفعل له إِنما قال بعد امْتِنائها هي. وقال ابن السكيت: قال الفراء مُنْية الناقة ومِنْية الناقة الأَيام التي يُستبرأُ فيها لَقاحها من حِيالها، ويقال: الناقة في مُنْيتها. قال أَبو عبيدة: المُنيةُ اضْطِراب الماء وامِّخاضه في الرَّحِم قبل أَن يتغير فيصير مَشِيجاً، وقوله: لم تُقْرَف لما يُمْتَنى له يصف البيضة أَنها لم تُقْرَف أَي لم تُجامَع لما يُمْتنى له فيُحتاج إِلى معرفة مُنْيتها؛ وقال الجوهري: يقول هي حامل بالفرخ من غير أَن يقارفها فحل؛ قال ابن بري: الذي في شعره:
نَتُوجٍ ولم تُقْرِف لما يُمْتَنى له
بكسر الراء، يقال: أَقْرَفَ الأَمرَ إِذا داناه أَي لم تُقْرِف هذه البيضةُ لما له مُنيةٌ أَي هذه البيضةُ حَمَلت بالفَرْخ من جهة غير جهة حمل الناقة، قال: والذي رواه الجوهري أَيضاً صحيح أَي لم تُقْرَف بفحل يُمْتَنَى له أَي لم يُقارِفْها فحل.
والمُنُوَّةُ
(* قوله« والمنوة» ضبطت في غير موضع من الأصل بالضم، وقال في شرح القاموس: هي بفتح الميم.): كالمُنْية، قلبت الياء واواً للضمة؛ وأَنشد أَبو حنيفة لثعلبة بن عبيد يصف النخل:
تَنادَوْا بِجِدٍّ، واشْمَعَلَّتْ رِعاؤها
لِعِشْرينَ يَوماً من مُنُوَّتِها تَمْضِي
فجعل المُنوَّة للنخل ذهاباً إِلى التشبيه لها بالإِبل، وأَراد لعشرين يوماً من مُنوَّتها مَضَتْ فوضع تَفعل موضع فَعلت، وهو واسع؛ حكاه سيبويه فقال: اعلم أَن أَفْعَلُ قد يقع موضع فَعَلْت؛ وأَنشد:
ولَقَدْ أَمُرُّ على اللئيم يَسُبُّني،
فَمَضَيْتُ ثُمَّت قلتُ لا يَعْنِيني
أَراد: ولقد مَرَرْتُ. قال ابن بري: مُنْية الحِجْر عشرون يوماً تعتبر بالفعل، فإِن مَنَعت فقد وسَقَتْ. ومَنَيْت الرجل مَنْياً ومَنَوْتُه مَنْواً أَي اختبرته، ومُنِيتُ به مَنْياً بُلِيت، ومُنِيتُ به مَنْواً بُلِيت، ومانَيْتُه جازَيْتُه. ويقال: لأَمْنِينَّك مِناوَتَك أَي لأَجْزِيَنَّك جزاءك. ومانَيْته مُماناة: كافأْته، غير مهموز. ومانَيْتُك: كافأْتك؛ وأَنشد ابن بري لسَبْرة بن عمرو:
نُماني بها أَكْفاءَنا ونُهينُها،
ونَشْرَبُ في أَثْمانِها ونُقامِرُ
وقال آخر:
أُماني به الأَكْفاء في كلِّ مَوْطِنٍ،
وأَقْضِي فُروضَ الصَّالِحينَ وأَقْتَري
ومانَيْتُه: لَزِمْته. ومانَيْتُه: انْتَظَرْتُه وطاوَلْتُه. والمُماناة: المُطاولةُ. والمُماناةُ: الانْتِظار؛ وأَنشد يعقوب: عُلِّقْتُها قَبْلَ انْضِباحِ لَوْني،
وجُبْتُ لَمَّاعاً بَعِيدَ البَوْنِ،
مِنْ أَجْلِها بفِتْيةٍ مانَوْني
أَي انتَظَرُوني حتى أُدْرِك بُغْيَتي. وقال ابن بري: هذا الرجز بمعنى المُطاولة أَيضاً لا بمعنى الانتظار كما ذكر الجوهري؛ وأَنشد لغَيْلان بن حُريث:
فإِنْ لا يَكُنْ فيها هُرارٌ، فإِنَّني
بسِلٍّ يُمانِيها إِلى الحَوْلِ خائفُ
والهُرار: داءٌ يأْخذ الإِبل تَسْلَح عنه؛ وأَنشد ابن بري لأَبي صُخَيْرة:
إِيَّاكَ في أَمْركَ والمُهاواةْ،
وكَثْرةَ التَّسْويفِ والمُماناهْ
والمُهاواةُ: المُلاجَّةُ؛ قال ابن السكيت: أَنشدني أَبو عمرو: صُلْبٍ عَصاه للمَطِيِّ مِنْهَمِ،
ليسَ يُماني عُقَبَ التَّجَسُّمِ
قال: يقال مانَيْتُك مُذُ اليومِ أَي انتظرتك. وقال سعيد: المُناوة المُجازاة. يقال: لأَمْنُوَنَّكَ مِناوَتَك ولأَقْنُوَنَّك قِناوَتَكَ. وتَمَنٍّ: بلد بين مكة والمدينة؛ قال كثير عزة:
كأَنَّ دُموعَ العَيْنِ، لما تَحَلَّلَتْ
مَخارِمَ بِيضاً مِنْ تَمَنٍّ جِمالُها،
قَبَلْنَ غُروباً مِنْ سُمَيْحَةَ أَتْرَعَتْ
بِهِنَّ السَّواني، فاسْتدارَ مَحالُها
والمُماناةُ: قِلَّة الغَيرةِ على الحُرَمِ. والمُماناةُ: المُداراةُ. والمُماناةُ: المُعاقَبةُ في الرُّكوب. والمُماناةُ: المكافأَةُ. ويقال للدَّيُّوث: المُماذِلُ والمُماني والمُماذِي.
والمَنا: الكَيْلُ أَو المِيزانُ الذي يُوزَنُ به، بفتح الميم مقصور يكتب بالأَلف، والمِكيال الذي يَكِيلون به السَّمْن وغيره، وقد يكون من الحديد أَوزاناً، وتثنيته مَنَوانِ ومَنَيانِ، والأَوَّل أَعلى؛ قال ابن سيده: وأُرى الياء معاقبة لطلب الخفة، وهو أَفصح من المَنِّ، والجمع أَمْناء، وبنو تميم يقولون هو مَنٌّ ومَنَّانِ وأَمْنانٌ، وهو مِنِّي بِمَنَى مِيلٍ أَي بقَدْرِ مِيلٍ.
قال: ومَناةُ صخرة، وفي الصحاح: صنم كان لهُذَيْل وخُزاعَة بين مكة والمدينة، يَعْبُدونها من دون الله، من قولك مَنَوتُ الشيء، وقيل: مَناةُ اسم صَنَم كان لأَهل الجاهلية. وفي التنزيل العزيز: ومَناةَ الثَّالِثَةَ الأُخرى؛ والهاء للتأْنيث ويُسكت عليها بالتاءِ، وهو لغة، والنسبة إِليها مَنَوِيٌّ. وفي الحديث: أَنهم كانوا يُهِلُّون لمَناة؛ هو هذا الصنم المذكور. وعبدُ مناةَ: ابن أُدِّ بن طابِخَة. وزيدُ مَناةَ: ابن تَميم بن مُرٍّ، يمد ويقصر؛ قال هَوْبَر الحارِثي:
أَلا هل أَتَى التَّيْمَ بنَ عَبْدِ مَناءَةٍ
على الشِّنْءِ، فيما بَيْنَنا، ابنُ تَمِيمِ
قال ابن بري: قال الوزير من قال زيدُ مَناه بالهاء فقد أَخطأَ؛ قال: وقد غلط الطائي في قوله:
إِحْدَى بَني بَكْرِ بنِ عَبْدِ مَناه،
بَينَ الكئيبِ الفَرْدِ فالأَمْواه
ومن احتجّ له قال: إِنما قال مَناةٍ ولم يرد التصريع.

### Türkçe

**المَنى**، **بالياءِ**: kader; şair dedi ki:
“Bildim, fakat bilmiyorum **مَنى**’yı, olayların (zamanın) **مَنى**’sını.”

**مَناهُ الله يَمْنِيه**: onu takdir etti. Ve denilir: **مَنى اللهُ لك ما يسُرُّك** yani
Allah senin için seni sevindirecek şeyi takdir etti; ve Sakhr el-Ğayy’ın sözü:
“Ebû Amr’un ömrüne yemin olsun, gerçekten onu **المَنى** sevk etti
tepelere karşılık kendisine paylaştırılan bir kabre.”
Yani onu kader sevk etti. Ve **المَنى** ve **المَنِيَّةُ**: ölüm; çünkü o bize takdir edilmiştir.
Ve Allah onun için ölümü takdir etti: **مَنى الله له الموت يَمْني**; ve **مُنِي له** yani takdir edildi; Ebû Kılâbe el-Hüzelî dedi ki:
“Bir şeye: ‘Bunu yapacağım’ deme,
ta ki **ما يَمْني لك المَاني** ile karşılaşıncaya kadar.”

Ve **التهذيب**’de:
“ta ki **ما يَمْني لك الماني** açıklığa kavuşuncaya kadar.”
Yani kudret sahibi olanın senin için takdir ettiği şey; ve Cevherî bir beytin ikinci yarısını nakletti:
“ta ki **ما يَمْني لك الماني** ile karşılaşıncaya kadar.”
Ve İbn Berrî onun hakkında dedi: Şiir, Süveyd b. Âmir el-Mustalikî’nindir; o da şudur:
“Çözümde de haremde de ölüme güvenme,
çünkü **المَنايا** her insana gelir.
Ve onda yolunu utanmaksızın tut,
ta ki **ما يَمْني لك الماني** ile karşılaşıncaya kadar.”

Ve hadiste: Bir münşid, Peygamber’e (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) inşad etti:
“Haremde akşamlamış olsan bile sakın güvenme,
ta ki **ما يمني لك الماني** ile karşılaşıncaya kadar.
Hayır ve şer bir boynuzda birlikte bağlanmıştır,
bütün bunlarla iki yeni (gece ve gündüz) sana gelir.”
Bunun üzerine Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) dedi: “Bunu İslâm’a erişseydi (ne iyi olurdu)”; manası: Allah azze ve celle olan takdir edicinin senin için takdir ettiği şeyle karşılaşıncaya kadar. Denilir: **مَنى الله عليك خيراً يَمْني مَنْياً**; ve bununla **المَنِيَّةُ** adlandırıldı; o da ölümdür; çoğulu **المَنايا**’dır; çünkü o belirli bir vakitle takdir edilmiştir; ve bir başkası dedi ki:
“**المَنايا** sana beni ay ay, haram ayda, tek tek karşılamanı takdir etti.”
Yani kaderler sana takdir etti. Ve eş-Şerefî b. el-Kutâmî dedi: **المَنايا** olaylardır; **الحِمامُ** ecel; **الحَتْفُ** kader; **المَنُونُ** zaman; İbn Berrî dedi: **المَنيَّة** ölümün kaderidir; Ebû Züeyb’in sözüne bakmaz mısın:
“**مَنايا** kendi ehline helâkleri yaklaştırır,
açıkça; ve yaratılıştan olan üns ile zevklenirler.”
Böylece **المنايا**’yı ölümü yaklaştıran yaptı, onu ölüm yapmadı.

**وامْتَنَيْت الشيء**: onu uydurdum.

**ومُنِيتُ بكذا وكذا**: onunla imtihan edildim. Ve **مَناه اللهُ بحُبها يَمنِيه ويَمْنُوه** yani onu sevgisiyle imtihan etti; **مَنْياً** ve **مَنْواً**. Ve denilir: **مُنِيَ ببَلِيَّة** yani onunla imtihan edildi; sanki ona takdir edilmiş ve ona da takdir edilmiş gibi. Cevherî: **منَوْتُه ومَنَيْته**: onu imtihan ettiğim zaman; ve **مُنِينا له**: ona muvaffak kılındık. Ve “Benim evim, senin evinin **مَنى**’sıdır” yani onun hizası ve karşısıdır. Ve “Benim evim, onun evinin **بمَنى**’sıdır” yani onun yanında/hizasındadır; İbn Berrî dedi: İbn Hâlaveyh inşad etti:
“Develeri Hakîm’e doğru sürdüm,
Tebâle’den yahut onun **مَناها**’sından çıkanlar olarak.
Hiçbir binek umutsuz dönmedi,
Hakîm b. el-Müseyyeb onların varacağı yerdir.”

Ve hadiste: **البيتُ المَعْمُور** Mekke’nin **مَنى**’sıdır; yani gökte onun hizasındadır. Ve Mücâhid hadisi: “Harem, yedi gök ve yedi yerin **مَناه**’ı olan bir haremdir”; yani onun hizası ve yönelişidir. Ve **المَنى**: kasıt/yöneliş; ve el-Ahtal’ın sözü:
“Onun **مَناها**’sı, bir yerde akşamladı; onu,
dert sahibine, ancak cesur ve güçlü (binit) ulaştırır.”
Denildi: Onun kasdını murat etti; ve “bazı parmakları gitti” deyişin üzere müennes yaptı; istersen **أَمَسَتْ**’te gizli özne takdir edersin; Sîbeveyh’in inşad ettiği gibi:
“Eğer kişinin babası Abs ise,
sana sözden istediğin yeter.”
Ve denildi: el-Ahtal onun menzillerini murat etti de hazfetti; o, yerinde zikredilmiştir; **التهذيب**: Lebîd’in sözüne gelince:
“**المَنا** Mutâli‘’da silindi de (izleri) açığa çıkardı.”
Denildi: **المَنا** ile menzilleri murat etti; onu, el-Accec’in dediği gibi, terhîm etti:
“Varanlar Mekke’ye, **وُرْقِ الحَما**’dan.”
**الحَمام**’ı murat etti. Cevherî dedi: “**دَرَس المنا**” sözüyle menzilleri murat etti; fakat kelimeyi, صدر ile yetinerek hazfetti; bu çirkin bir zarurettir.

Ve **المَنِيُّ** (şeddeli): erkeğin suyudur; **المَذْي** ve **الوَدْي** hafifletilmişlerdir; İbn Berrî, el-Ahtal’ın Cerîr’i hicvederken söylediğini inşad etti:
“**مَنِيُّ** kölenin, Ebû Süvâc’ın kölesinin,
ayıplaman için şaraptan daha layıktır.”
Dedi: Şiirde hafifletilmiş olarak da gelmiştir; Ruşeyd b. Rumeyd dedi ki:
“Bize yemek tatmayacağına yemin eder misin,
ama Ebû Süvâc’ın kölesinin **مَنْيَ**’sini içersin?”
Çoğulu **مُنْيٌ**’dür; İbn Cinnî nakletti; ve inşad etti:
“Onu teslim ettiniz de geceyi temiz olmadan geçirdi,
erkeklerin **مُنّيُ**’si iki uyluk üzerinde, mum gibi.”
Ve **مَنَيْتُ مَنْياً** ve **أَمْنَيْتُ**. Ve aziz tenzilde: **مِنْ مَنِيٍّ يُُمْنَى**; ve **بالتاءِ** ile nutfeye göre, **بالياءِ** ile **المَنيِّ**’ye göre okunmuştur. Denilir: **مَنَى الرَّجلُ** ve **أَمْنى**: **المَنِيِّ**’den (gelmek) manaca birdir. Ve **اسْتَمْنَى**: meninin çıkışını istemek.

Ve **مَنَى اللهُ الشيء**: onu takdir etti; ve bununla **مِنًى** adlandırıldı; Mekke’deki **مِنًى**; sarf edilir de edilmez de; orada kandan **يُمْنَى** (yani dökülür) diye böyle adlandırıldı. Sa‘leb dedi: Bu, “Allah onun üzerine ölümü takdir etti” sözündendir; çünkü kurbanlıklar orada boğazlanır.

Ve **امْتَنَى القوم وأَمْنَوْا**: Minâ’ya geldiler; İbn Şümeyl dedi: **مِنًى** adlandırıldı; çünkü koç onunla **مُنِيَ** oldu, yani kesildi. İbn Uyeyne dedi: **المَنايا**’dan alınmıştır. Yûnus: Kavim **امْتَنَى** eder; Minâ’ya indiklerinde. İbnü’l-A‘râbî: Kavim **أَمْنَى** eder; Minâ’ya indiklerinde. Cevherî: **مِنًى** (maksûr): Mekke’de bir yerdir; dedi: o müzekkerdir, sarf edilir. Ve **مِنًى**: Necd’de başka bir yer; denildi: Lebîd’in şu sözüyle kastettiği odur:
“Diyarlar silindi; konak yeri de ikamet yeri de,
**بمِنًى**’da; onun ıssızlığı ve taşları ebedîleşti.”

Ve **المُنَى** (mîm’in dammesiyle): **المُنية**’nin çoğuludur; o da erkeğin temenni ettiği şeydir.

Ve **المَنْوَةُ**: bazı lehçelerde **الأُمْنِيَّةُ**. İbn Sîde dedi: Sonu, ibdâl ile değiştirmiş görünüyorlar; başı fetha ile değiştirdikleri gibi. Abdülmelik, Haccâc’a yazdı: “Ey **ابنَ المُتَمَنِّيةِ**”; annesini kastetti; o da Hemmâm kızı Füreya‘dır; o, şöyle diyen kadındır:
“Şarap(lar)a bir yol var mı da içeyim,
yahut Nasr b. Haccâc’a bir yol var mı?”
Nasr, Süleym oğullarından güzel bir adamdı; kadınlar onunla fitneye düşerdi; Ömer onun başını tıraş etti ve onu Basra’ya sürdü; işte bu, onun temennisiydi; Abdülmelik onu bununla adlandırdı. Ve ondan, Urve b. ez-Zübeyr’in Haccâc’a sözü: “İstersen sana, annesi olmayanı haber vereyim, ey **ابنَ المُتَمنِّية**.”

Ve **الأُمْنِيّة**: **أُفْعولةٌ**; çoğulu **الأَماني**’dir. Leys dedi: Bazen elif atılır da **منية** denilir, **على فعلة**.
(* “**فقيل منية على فعلة**” sözü: asılda ve Şerhu’l-Kâmûs’ta böyledir; belki **على فعولة**’dur ki Ebû Mansûr’un ona reddi mümkün olsun; Ebû Mansûr dedi: Bu, fasihler katında lahn’dır; ancak **مُنْية** denilir, **على فُعْلة**; çoğulu **مُنًى**’dır. Ve **أُمْنِيّةٌ** denilir, **على أُفْعولة**; çoğul **أَمانيُّ** (yâ şeddeli) ve **أَمانٍ** (hafifletilmiş) olarak; tıpkı **أَثافٍ** ve **أَثافيُّ**, **أَضاحٍ** ve **أَضاحِيُّ** denildiği gibi; **الأُثْفِيّةِ** ve **الأُضْحيَّة**’nin çoğulu için.)

Ebû’l-Abbâs: Ahmed b. Yahyâ: **التَّمَنِّي** nefsi, olacak olanla ve olmayacak olanla konuşturmaktır; dedi: ve temenni, ihtiyaçlarda Rab’den istemektir. Hadiste: “Sizden biri temenni ederse çoğaltsın; çünkü ancak Rabbinden ister.” Bir rivayette: “çoğaltsın”; İbnü’l-Esîr dedi: **التَّمَنِّي** istenen işin elde edilmesini arzulamak ve nefsi, olacak olanla ve olmayacak olanla konuşturmaktır; mana: Allah’tan ihtiyaçlarını ve fazlını istediğinde çoğaltsın; çünkü Allah’ın fazlı çoktur ve hazineleri geniştir. Ebû Bekir: “**تَمَنَّيت الشيء**” yani onu takdir ettim ve onun bana olmasını sevdim; **المَنى**’dan, o da kaderdir. Cevherî: “**تَمَنَّيْت الشيء**” dersin; ve başkasını **مَنَّيت**: **تَمْنِيةً**.

Ve **تَمَنَّى الشيءَ**: onu istedi; ve onu ona **مَنَّاه**; ve o, **المِنْيةُ** ve **المُنْيةُ** ve **الأُمْنِيَّةُ**’dir. Ve **تَمَنَّى الكتابَ**: onu okudu ve yazdı. Aziz tenzilde: **إِلا إِذا تَمَنَّى أَلْقى الشيطانُ في أُمْنِيَّتِه**; yani okudu ve tilavet etti; böylece tilavetine, onda olmayanı attı; Osman’ın mersiyesinde (Allah ondan razı olsun) şöyle dedi:
“Gecesinin başında Allah’ın kitabını **تَمَنَّى** etti,
sonunda kaderlerin ölümüyle karşılaştı.”
(* “**أول ليله وآخره**” sözü: asılda böyledir; nihâye nüshalarında: “**أول ليلة وآخرها**”.)

Ve **التَّمَنِّي**: tilavettir. Ve **تَمَنَّى**: Kur’an’ı tilavet ettiğinde; ve bir başkası dedi:
“Gecesinin sonunda Allah’ın kitabını **تَمَنَّى** etti,
Dâvûd’un Zebûr’u ağır ağır okuması gibi **تَمَنِّي** etti.”
Yani Allah’ın kitabını onda ağır ağır okuyarak tilavet etti; Dâvûd’un Zebûr’u ağır ağır okuduğu gibi. Ebû Mansûr dedi: Tilavet, **أُمْنيّة** diye adlandırıldı; çünkü Kur’an tilavet eden, rahmet âyetine uğradığında onu temenni eder; azap âyetine uğradığında da ondan korunmayı temenni eder. Aziz tenzilde: “Onlardan **أُمِّيُّونَ** vardır; kitabı bilmezler, ancak **أَمانيَّ** (bilirler)”; Ebû İshâk dedi: manası, kitabı ancak tilavet (olarak bilmeleridir). Denildi: “ancak **أَمانِيَّ**” yani ancak yalanlar. Araplar der ki: “Sen ancak bu sözü **تَمْتَني** ediyorsun” yani onu uyduruyorsun. Dedi: **أَمانيَّ**’nin, söyleyenin bilmediğini söylediğinde sanki onu temenni ediyormuş gibi olmasına nispet edilmesi caizdir; bu, insanların sözünde kullanılır; hakikati olmayan ve onu seven kimseye derler ki: “Bu **مُنًى**’dır ve bu **أُمْنِيَّة**’dir.” Hasan hadisi: “İman, süslenmekle ve **التَّمَنِّي** ile değildir; fakat kalpte yer eden ve amellerin doğruladığıdır”; yani yalnız dilinle ortaya koyduğun sözle değildir; fakat kalbin bilgisi onu takip etmelidir. Denildi: O, **التَّمَنِّي**’den, yani okuma ve tilavettendir. Denilir: **تَمَنَّى**: okuduğunda. Ve **التَّمَنِّي**: yalandır. Ve falan, hadisleri **يَتَمَنَّى** eder; yani onları uydurur; o, **المَيْنِ**’den kalb edilmiştir; o da yalandır. Osman hadisi (Allah ondan razı olsun): “Câhiliyede de İslâm’da da şarkı söylemedim, **تَمَنَّيْتُ** etmedim, şarap içmedim.” Bir rivayette: “İslâm’a girdiğimden beri **تَمَنَّيْتُ** etmedim”; yani yalan söylemedim. Ve **التَّمنِّي**: yalandır; **مَنَى يَمْني**’den **تَفَعُّل**’dür; yani takdir etti; çünkü yalancı, hadisi nefsinde takdir eder sonra söyler. Ve **الأَحاديث**’e ki **تُتَمَنَّى** edilir, **الأَمانيُّ** denilir; bir tanesi **أُمْنِيّةٌ**’dir. Ka‘b’ın kasidesinde:
“Sakın aldatmasın seni, **ما مَنَّتْ** ve vaat ettiği;
çünkü **الأَمانِيَّ** ve rüyalar saptırmadır.”
Ve **تَمَنَّى**: yalan söyledi ve aslı olmayan bir hadis uydurdu. Ve **تَمَنَّى الحَديث**: onu icat etti. Bir adam, İbn De’b’e, o hadis anlatırken dedi: “Bu, rivayet ettiğin bir şey mi, yoksa **تَمَنَّيْته** ettiğin bir şey mi?”
Manası: onu yaptın/uydurdun ve aslı yoktur. Ve adam der ki: “Vallahi bu sözü **تَمَنَّيْت** etmedim ve uydurmadım.” Cevherî dedi: Devenin **مُنْيةُ**’si, gebe olup olmadığının anlaşıldığı günlerdir; o, erkeğin onu aşması ile on beş gece arasıdır; o, gebeliğinin kısırlığından ayrışmasının araştırıldığı günlerdir. İbn Sîde: **المُنْيةُ** ve **المِنية**: devenin, gebeliğinin kısırlığından belirginleşmediği günleridir; ve deve, ilk aşıldığında “o, **في مُنْيَتها**’dır” denilir; bu, hamile mi değil mi bilinmeyinceye kadardır. Ve daha önce hiç hamile kalmamış genç devenin **مُنْيَةُ**’si on gecedir; ikinci karın olan **الثِّنْي**’nin **منية**’si on beş gecedir; denildi: o, günlerin sonudur; geçtiğinde hamile mi değil mi bilinir; ve ben onu **استَمْنَيْتُها** ettim. İbnü’l-A‘râbî dedi: Develerden **البِكْرُ**, on dört ve yirmi birden sonra **تُسْتَمْنى** edilir; yaşlı deve yedi günden sonra; dedi:
Ve **الاسْتِمْناء**: sahibinin gelip eliyle onun sağrısına vurması ve onunla dürtmesidir; eğer kuyruğuyla kıpırdanır yahut başını bağlar ve iki yanını birleştirirse hamile olduğu bilinir. Şairin sözü hakkında:
“Yedinciden sonra sana gebelik gösterdi,
göz solgun, kalp **مَسْتُورُ**.”
Dedi: **مستور**: hamile kaldığında canlılığı gider.

“Sanki sağrısında, o başını bağlamışken,
bakire bir kıza sarılmış başörtüsünün kıvrımı gibi.”
Şemmer dedi: İbn Şümeyl de dedi ki: **مُنْيةُ القِلاصِ** ile **الجِلَّةِ** eşittir: on gecedir. Bazılarından rivayet edildi: **تُمْتَنى القِلاصُ** yedi gece için; ancak uzun **المُنية**’li, **الشَّوَلانِ**’ın bakire bir **قَلُوص**’u olursa; o zaman on ve on beş için **تُمْتَنى** edilir; ve **المُنية** ki o **المُنْية**’dir, yedi; ve üç, **القِلاص** için; ve **الجِلَّة** için on gecedir. Ebû’l-Heysem, “**تُمْتَنى القِلاصُ** yedi için” diyenin sözünü reddederek dedi: Bu hatadır; ancak “**تَمْتَني القِلاصُ**”dur; “**امْتَنَيْتُ الناقةَ أَمْتَنِيها**” denilmesi caiz değildir; “o halde o **مُمْتَناةٌ**’dır” da (denmez). Dedi: Nusayr’a okundu, ben de hazırdım. Denilir: **أَمْنَتِ الناقةُ**; o halde o **تُمْني إِمْناء**; o halde o **مُمْنِيةٌ** ve **مُمْنٍ**’dir. Ve **امْتَنَتْ**; o halde o **مُمْتَنِية**’dir; **في مُنْيَتِها** olduğunda; fiilin, çobanına değil kendisine nispet edilmesi üzere. Ve **امْتُنيَ للفحل**. Dedi: Zü’r-Rumme’nin bir yumurtayı vasfederken söylediğini inşad etti:
“Beyaz bir (yumurta); bizden ürkmez; annesi,
bizi gördüğünde bizden onun ürküşü gider.
Yumurtlayan; ve kendisi için **يُمْتَنى** olunan şeye yaklaşmamıştır;
doğurduğunda o ölür, yavrusu yaşar.”
Onu o ve diğer râviler “**لما يُمْتَنى**” diye, yâ ile rivayet ettiler; Şemmer’in rivayet ettiği gibi olsaydı rivayet “**لما تَمْتَني له**” olurdu. Ve “**لم تُقْرَف**” sözü: “**لِما يُمْتَنى له**”ye yaklaşmadı; yani aşıldığında hamile mi değil mi bakılan şeye yaklaşmadı; yani onun için **يمتنى** olunan hamileliği taşımadı. Nusayr, Zü’r-Rumme’den ayrıca inşad etti:
“Ve nihayet, onun **امْتِنائِها**’sından sonra, yazdan, erkek belli oldu:
hamile kalanlar ve kısır kalanlar hangileridir.”
“Onun **امْتِنائه**’sından sonra” demedi ki fiil ona ait olsun; ancak “onun **امْتِنائها**’sından sonra” dedi; o, kendisidir. İbnü’s-Sikkît dedi: Ferrâ dedi ki: Devenin **مُنْية**’si ve **مِنْية**’si, gebeliğinin kısırlığından ayrışmasının araştırıldığı günlerdir; ve “deve **في مُنْيتها**’dır” denilir. Ebû Ubeyde dedi: **المُنيةُ**, rahimde suyun değişip **مَشِيجاً** olmasından önce çalkalanması ve karışmasıdır. Ve “**لم تُقْرَف لما يُمْتَنى له**” sözü: yumurtayı vasfeder; onun, **مُنْيتها**’sını bilmeye ihtiyaç duyulacak şekilde kendisi için **يُمْتَنى** olunan şeye yaklaşmadığını, yani çiftleşmediğini. Cevherî dedi: “O, bir erkek ona yaklaşmadan yavruyla hamiledir” der. İbn Berrî dedi: Onun şiirinde olan:
“Yumurtlayan; ve kendisi için **يُمْتَنى له** olana yaklaşmadı.”
râ’nın kesriyle; denilir: **أَقْرَفَ الأَمرَ**: ona yaklaştı; yani bu yumurta, kendisi için **مُنيةٌ** olan şeye yaklaşmadı; yani bu yumurta, devenin hamileliği yönünden değil başka bir yönden yavruyla hamile kaldı. Dedi: Cevherî’nin rivayet ettiği de doğrudur; yani kendisi için **يُمْتَنَى له** olan bir erkekle yaklaşmadı; yani bir erkek ona yaklaşmadı.

Ve **المُنُوَّةُ**
(* “**والمنوة**” sözü: asılda birden çok yerde damme ile ضبط edilmiştir; Şerhu’l-Kâmûs’ta: mîm’in fethasıyladır.): **كالمُنْية** gibidir; damme sebebiyle yâ, vâv’a çevrilmiştir. Ebû Hanîfe, Sa‘lebe b. Ubeyd’den, hurmayı vasfederken inşad etti:
“Ciddiyetle çağrıştılar; çobanları hızlandı,
onun **مُنُوَّتِها**’sından yirmi gün geçmek üzere.”
Böylece **المُنوَّة**’yi hurma için, deveye benzetme yoluyla, (bir süre) geçiş yaptı. “Onun **مُنوَّتها**’sından yirmi gün geçti”yi murat etti; **تَفعل**’i **فَعلت** yerine koydu; bu geniştir; Sîbeveyh bunu nakletti ve dedi: Bil ki **أَفْعَلُ**, **فَعَلْت** yerinde vaki olabilir; ve inşad etti:
“Gerçekten ben, bana söven alçağın yanından geçerim,
geçtim; sonra dedim: beni ilgilendirmez.”
Murat etti: “Gerçekten geçtim.” İbn Berrî dedi: **مُنْية الحِجْر** yirmi gündür; fiille itibar edilir; eğer (su) engellerse, gerçekten bağlamıştır. Ve **مَنَيْت الرجل مَنْياً** ve **مَنَوْتُه مَنْواً**: onu sınadım. Ve **مُنِيتُ به مَنْياً**: onunla belaya uğradım. Ve **مُنِيتُ به مَنْواً**: belaya uğradım. Ve **مانَيْتُه**: ona karşılık verdim. Ve denilir: “Mutlaka sana, senin **مِناوَتَك**’ını yapacağım” yani mutlaka sana cezanı vereceğim. Ve **مانَيْته مُماناة**: onu mükâfatlandırdım; hemzesiz. Ve **مانَيْتُك**: seni mükâfatlandırdım; İbn Berrî, Sabra b. Amr’dan inşad etti:
“Onunla denklerimizi karşılıklı mükâfatlandırırız ve onu horlarız,
ve onun bedelleriyle içeriz ve kumar oynarız.”
Ve bir başkası:
“Onunla her yerde denkleri karşılıklı mükâfatlandırırım,
ve salihlerin farzlarını yerine getiririm ve kiralarım.”
Ve **مانَيْتُه**: ona yapıştım. Ve **مانَيْتُه**: onu bekledim ve ona uzun süre dayandım.
Ve **المُماناة**: uzatmadır. Ve **المُماناة**: beklemedir; Yakub inşad etti:
“Rengimin ağarmasından önce ona bağlandım,
uzak mesafeli parlak bir (yol) yardım,
onun için, beni **مانَوْني** eden delikanlılarla.”
Yani beni beklediler, ta ki isteğime erişeyim. İbn Berrî dedi: Bu recez, Cevherî’nin zikrettiği gibi bekleme manasında değil, uzatma manasındadır; ve Ğaylân b. Hurays’ten inşad etti:
“Eğer onda **هُرارٌ** yoksa, ben gerçekten
bir **سِلّ** ile, onu bir yıla kadar **يُمانِيها** ederken korkağım.”
Ve **الهُرار**: develeri tutan bir hastalıktır; ondan dolayı dışkılar. Ve İbn Berrî, Ebû Sukhayra’dan inşad etti:
“İşinde **المُهاواة**’den sakın,
ve çokça ertelemeden ve **المُماناه**’dan.”
Ve **المُهاواة**: çekişmedir. İbnü’s-Sikkît dedi: Ebû Amr bana inşad etti:
“Sert; asası binit için ondan (sağlam),
tırmanışın arkasını **يُماني** etmez.”
Dedi: “Bugünden beri seni **مانَيْتُك**” denilir; yani seni bekledim. Saîd dedi: **المُناوة** karşılık vermedir. Denilir: “Mutlaka sana, senin **مِناوَتَك**’ını yapacağım; ve mutlaka sana, senin **قِناوَتَك**’ını yapacağım.”

Ve **تَمَنٍّ**: Mekke ile Medine arasında bir beldedir; Kesîr Azze dedi:
“Sanki gözün yaşları, çözülünce,
**تَمَنٍّ**’den beyaz burunlu develerin burunları (gibi),
Sümeyha’dan, batmadan önce, doldurdu;
onlarla su çekenler; böylece onun ipi döndü.”

Ve **المُماناةُ**: mahremler üzerinde kıskançlığın azlığıdır. Ve **المُماناةُ**: idare etmedir. Ve **المُماناةُ**: binmede nöbetleşmedir. Ve **المُماناةُ**: mükâfatlandırmadır. Ve **الدَّيُّوث** için denilir: **المُماذِلُ** ve **المُماني** ve **المُماذِي**.

Ve **المَنا**: ölçü yahut tartı; onunla tartılır; mîm’in fethasıyla, maksûr; elifle yazılır. Ve yağ ve başkasını ölçtükleri **المِكيال**; ve demirden ağırlıklar da olabilir. Tesniyesi **مَنَوانِ** ve **مَنَيانِ**’dır; birincisi daha üstündür. İbn Sîde dedi: Yâ’nın, hafiflik istemek için muâkabe olduğunu görüyorum; o, **المَنِّ**’den daha fasihtir. Çoğulu **أَمْناء**’dır. Benû Temîm “o **مَنٌّ**’dür; ve **مَنَّانِ** ve **أَمْنانٌ**” derler. Ve “O, benim için, bir mil miktarı **بِمَنَى مِيلٍ**’dir” yani bir mil kadar.

Dedi: Ve **مَناةُ** bir kayadır. Ve **الصحاح**’ta: Hüzeyl ve Huzâ‘a’nın, Mekke ile Medine arasında, Allah’tan başka taptıkları bir put idi; “**مَنَوتُ الشيء**” sözündendir. Denildi: **مَناةُ** câhiliye ehlinin bir putunun adıdır. Aziz tenzilde: **ومَناةَ الثَّالِثَةَ الأُخرى**; hâ, müenneslik içindir; ve onun üzerinde **بالتاءِ** ile sükût edilir; bu bir lehçedir. Ona nispet: **مَنَوِيٌّ**. Hadiste: “Onlar **لمَناة** için telbiye getirirlerdi”; bu, zikredilen puttur. Ve **عبدُ مناةَ**: Üdd b. Tâbiha’nın oğludur. Ve **زيدُ مَناةَ**: Temîm b. Murr’un oğludur; med edilir de kısaltılır da; Hûber el-Hârisî dedi:
“Duydu mu Teym, **عَبْدِ مَناءَةٍ**’nin oğlu,
aramızdaki kin hakkında, Temîm’in oğlu?”
İbn Berrî dedi: Vezir dedi ki: “Zeyd **مَناه** (hâ ile) diyen hata etmiştir.” Dedi: Tâî, şu sözünde yanılmıştır:
“Bekr b. Abd **مَناه** oğullarından biri,
yalnız kederli ile sular arasında.”
Ve onun lehine delil getiren dedi ki: O ancak **مَناةٍ** dedi; ve tasrî‘ murat etmedi.
