# مهر (م-ه-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%87%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - ه - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والراء والميم معهما
ه ر م،ه م ر، ر ه م، م ه ر، م ر ه مستعملات ر م ه م ه م ل هرم: هَرِمَ يَهْرَمُ هَرَماً ومَهْرَماً، وهي: هَرِمة، وهُنّ هَرْمَى وَهَرِماتٌ.
والهَرْمُ: ضَرْبٌ من النبَّاتِ فيهِ مُلُوحة، وهو من أذلّ الحَمْض، وأَشَدِّه استبطاحاً على وجه الأرض، الواحدة: هَرْمة، وهو الذي يُقالُ له: حَيْهَلَة، ويُقالُ في مَثَلٍ: "أَذَلّ من هَرْمةٍ" قال زهير:
ووَطِئْتنا وَطْءاً على حَنَقٍ		وَطْءَ المُقَيَّد يابِسَ الهَرمِِ
وابنُ هِرْمة، وابنُ عِجْزة آخر ولد الشَّيخ والشَّيخة، ويُقال: وُلِدَ لهِرْمة.
وهَرْمة وهَرِم اسما رجلين .
همر: الهَمْرُ: صَبُّ الدَّمْعِ والماءِ والمَطَرِ، وهَمَر الماءُ، وأنهمر فهو هامِرٌ مُنْهَمِرٌ.
والفَرَسُ يَهْمِرُ الأرضَ هَمْراً، وهو شدَّة حَفْرِه الأرضَ بحوافِرِه، قال: "يُهامِرُ السَّهْلَ ويُولي الأَخْشَبا" والهمّارُ: النَّمّامُ. والمِهمارُ: الّذي يهمر عليك الكلامَ همراً، أي: يُكْثِرُ عليك.
رهم: الرِّهمةُ: مَطْرَةٌ ضعيفة القَطْر، دائمة، والجميع: رِهَمٌ ورِهام. ورَوْضةٌ مَرْهومة. والرِّهام من الطَّيْر: كلُّ شيء لا يَصْطادُ.
مهر: مَهَرْتُ المرأة: قطعتُ لها مَهْراً فيه مَمْهورة. قال:
أمُّكُمُ ناكحةٌ ضُرَيسا
مَهَرَها عُنَيِّزاً وتَيْسا
فإذا زوّجْتَها رجلاً على مَهْرٍ قلت: أَمْهَرْتُها.
وامرأةٌ مَهيرةٌ: غاليةُ المَهْر. والمهائر: الحرائر، وهنّ ضدّ السَّراري .
والمُهْرُ: وَلَدُ الرَّمَكَةِ والفَرَس، والأُنْثَى: مُهْرةٌ، والجميعُ: مهار ومِهارةٌ والماهِرُ: الحاذِقُ بكلّ عَمَل، وأكثرُ ما يُنْعَتُ به: السّابِحُ المُجِيدُ قال:
مِثْلَ الفُراتيّ إذا ما طما		يَقْذِفُ بالبُوصِيِّ والماهِر
ومَهَرْتُ به أَمْهَرُ به مَهارةً: إذا صرتَ به حاذقاً مره: المَرَهُ: خلافُ الكَحَل. وامرأة مَرْهاء: لا تتعهّد عينها بالكُحْل. وشَرابٌ أَمْرَهُ: ليس فيه من السَّواد شيء.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve **الراء** ve **الميم** onlarla birlikte

**ه ر م**، **ه م ر**، **ر ه م**، **م ه ر**، **م ر ه** kullanımdadır; **ر م ه** kullanılmaz; **م ه م ل**. **هرم**: **هَرِمَ** **يَهْرَمُ** **هَرَماً** ve **مَهْرَماً**; ve o (dişisi): **هَرِمة**; ve onlar (dişiler): **هَرْمَى** ve **هَرِماتٌ**.

Ve **الهَرْمُ**: içinde tuzluluk bulunan bitkiden bir türdür; ve o, **الحَمْض**ın en zelilidir ve yer yüzü üzerinde en çok yayılıp yatandır; teki: **هَرْمة**; ve o, kendisine **حَيْهَلَة** denilen şeydir; ve bir meselde denilir: "Bir **هَرْمة**den daha zelil"; Züheyr dedi ki:
ووَطِئْتنا وَطْءاً على حَنَقٍ		وَطْءَ المُقَيَّد يابِسَ الهَرمِِ

Ve **ابنُ هِرْمة** ve **ابنُ عِجْزة**: şeyh ve şeyhenin son çocuğudur; ve denilir: **وُلِدَ لهِرْمة**.

Ve **هَرْمة** ve **هَرِم** iki erkeğin adıdır.

**همر**: **الهَمْرُ**: gözyaşını ve suyu ve yağmuru dökmedir; ve su **هَمَر**; ve **أنهمر** olursa, o **هامِرٌ مُنْهَمِرٌ**dür.

Ve at, yeri **يَهْمِرُ** **هَمْراً**; ve o, toynaklarıyla yeri kazmasının şiddetidir; dedi ki: "يُهامِرُ السَّهْلَ ويُولي الأَخْشَبا" ve **الهمّارُ**: laf taşıyıcıdır. Ve **المِهمارُ**: sana sözü **همراً** olarak **يهمر** eden, yani: sana çokça yapan kimsedir.

**رهم**: **الرِّهمةُ**: damlası zayıf, devamlı bir yağmurdur; ve hepsi: **رِهَمٌ** ve **رِهام**. Ve **رَوْضةٌ مَرْهومة**. Ve kuşlardan **الرِّهام**: avlanmayan her şeydir.

**مهر**: **مَهَرْتُ** kadını: ona içinde **مَمْهورة** bulunan bir **مَهْراً** kestim. Dedi ki:
أمُّكُمُ ناكحةٌ ضُرَيسا
مَهَرَها عُنَيِّزاً وتَيْسا

Sonra onu bir erkeğe bir **مَهْرٍ** üzerine evlendirirsen: **أَمْهَرْتُها** dersin.

Ve **امرأةٌ مَهيرةٌ**: mehri pahalı olan. Ve **المهائر**: hür kadınlardır; ve onlar, cariyelerin zıddıdır.

Ve **المُهْرُ**: kısrağın ve atın yavrusudur; ve dişisi: **مُهْرةٌ**; ve hepsi: **مهار** ve **مِهارةٌ**. Ve **الماهِرُ**: her işte becerikli olandır; ve onunla en çok nitelenen: iyi yüzen yüzücüdür. Dedi ki:
مِثْلَ الفُراتيّ إذا ما طما		يَقْذِفُ بالبُوصِيِّ والماهِر

Ve onunla **مَهَرْتُ**; onunla **أَمْهَرُ**; **مَهارةً**: onunla becerikli olduğun zaman.

**مره**: **المَرَهُ**: **الكَحَل**ın zıddıdır. Ve **امرأة مَرْهاء**: gözünü sürmeyle gözetip bakmayan (kadın). Ve **شَرابٌ أَمْرَهُ**: onda siyahlıktan hiçbir şey olmayan (içecek).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

المَهْر: الصَداق. أبو زيد: مَهَرْتُ المرأةُ أمْهَرُها مَهْراً وأمْهَرْتُها. وأنشد لقحيفٍ العقيلي:
أُخِذْنا اغتِصاباً خِطْبَةً عَجْرَفِـيَّةًوأمْهِرْنَ أرْماحاً من الخَطِّ ذُبَّلا
وفي المثل: "كالمَمْهورَةِ إحدى خَدَمَتَيْها". والمَهيرةُ: الحُرَّةُ. والمَهارَةُ: الحذقُ بالشيء، وقد مَهَرْتُ الشيء مَهارَةً. وقال الأعشى:
يقذف بالبوصى والماهِرِ
يريد السابح. والمُهْرُ: ولد الفرس، والجمع أمْهارٌ ومِهارٌ ومِهارَةٌ. والأنثى مُهْرَةٌ، والجمع مُهَرٌ ومُهَراةٌ. وفرسٌ مُمْهِرٌ: ذات مُهْرٍ. وقول الشاعر:
جافي اليدَيْنِ عن مُشاشِ المُهْرِ
يقال: هم عظمٌ في زور الفرس.

##### Türkçe

**المَهْر**: mehir (evlilikte verilen bedel). Ebû Zeyd: **مَهَرْتُ** kadını, onu **أمْهَرُها** **مَهْراً** (mehir verdim) ve onu **أمْهَرْتُها**. Kuhayf el-Ukaylî’ye ait olarak inşâd etti:

أُخِذْنا اغتِصاباً خِطْبَةً عَجْرَفِـيَّةً
وأمْهِرْنَ أرْماحاً من الخَطِّ ذُبَّلا

Ve meselde: “**كالمَمْهورَةِ** إحدى خَدَمَتَيْها”. Ve **المَهيرةُ**: hür kadın. Ve **المَهارَةُ**: bir şeyde ustalık; ve ben bir şeyi **مَهَرْتُ** onu **مَهارَةً** (ustalıkla yaptım). A‘şâ dedi:

يقذف بالبوصى والماهِرِ

yani yüzücüyü kasteder. Ve **المُهْرُ**: kısrak yavrusu; çoğulu **أمْهارٌ** ve **مِهارٌ** ve **مِهارَةٌ**. Dişisi **مُهْرَةٌ**, çoğulu **مُهَرٌ** ve **مُهَراةٌ**. Ve **فرسٌ مُمْهِرٌ**: **مُهْرٍ** sahibi (yavrulu) olan. Şairin sözü:

جافي اليدَيْنِ عن مُشاشِ المُهْرِ

denilir ki: onlar, atın göğsünde bir kemiktir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ر م
هرم ، همر ، مره ، مهر ، رهم : مستعملة .
هرم : قال الليث : هَرِمَ يَهرَم هَرَماً ومَهْرَما ، ونساءٌ هَرْمَى وهَرِمات .
والهَرْم : ضَربٌ من النّبات فيه مُلُوحة ، وهو من أَذَلّ الحَمْض وأشدِّه استبطاحاً على وجه الأرض . وقال زُهير :
ووَطِئتَنا وَطأ عَلَى حَنَقٍ
وَطْءَ المُقيَّد يابِسَ الهرمِ
والواحدة هَرمة ؛ وهي الّتي يقال لها : حَيْهَلَة ، ويقال في مَثلٍ : ( أذَلُّ من هَرمة ) . قال : وابن هِرمة ، وابن عِجْزة : آخرُ وَلَد الشَّيخ والشَّيخة ، يقال : وُلِدِ لِهرمة . ويقال للبعير إذا صار قَحْداً : هَرِمٌ والأنثى هَرِمة .
قال الأصمعي : والكَزُوم الهَرِمة ، وكان النبي ( صلى الله عليه وسلم ) يتعوذ من الهرَم .
وقال شمِر : قال أبو زيد : يقال : ما عنده هُرمانَةٌ ، ولا مَهرَم : أي مَطمَع .
قال : ورَوَى أبُو عُبَيد ، عن الأمويّ أنَّه قال : الهُرمانُ . العَقْل ، والرّأَيُ ، يقال : ماله هُرمانٌ .
قلت : وسمعتُ غير واحد من العَرب يقول : هَرَّمتُ اللَّحمَ تهريماً : إذا قطّعتَه قِطعاً صغاراً مثل الحُزَّة ، والوذْرة ، ولحمٌ مُهرَّم .
همر : قال الليث : الهَمْر : صَبُّ الدمع والماءِ والمطرِ ، وهَمَر الماءُ ، وانهمر فهو هامِرٌ ومُنهَمِر ، والفَرس يَهمِرُ الأرضَ هَمْراً : وهو شدّةُ حَفْرِه الأرضَ بحوافره .
وقال العجّاج :
عَزَازَهُ وينهَمرن ما انْهمَرَ
وقال الآخر :
من الرَّمال هَمِرٌ يَهمُورُ
وقال :
يُهامِرُ السَّهلَ ويُولِي الأخْشَبا
قال : والهَمّار : النَّمّام . قلت : الصواب الهماز بالزاي بمعنى النمام العَيّاب ، وأمَّا
الهمَّار ، والمِهمار فهو المِكثار الّذي يَهمِر الكلامَ هَمْراً ، أي يَصُبُّه صَبّاً .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي قال : الهَمْرَى : الصَّخّابة من النّساء .
قال : والهُمْرة : الدُّفعة من المَطَر .
والهَمْرة : الدَّمْدَمَة .
والهَمْرَة : خَرَزَةُ الحُبّ ، يقال : يا هَمْرةُ اهْمُرِيه ، ويا عَمْرة اعمُرِيه . قال : والهَمْرة : الدَّمدَمة بغضب .
رهم : قال الليث : الرِّهمة : مَطْرة ضَعِيفَةٌ دائمةٌ وجمعُها رِهَم ورِهام ، وروضة مرهومَةٌ قال الأزهريّ : ونحو ذلك قال الأصمعيّ في الرِّهمة .
وقال اللّيث : الرُّهام من الطير : كلُّ شيء لا يَصطاد .
وقال غيره : جَمعُه الرُّهم ، وبه سُمِّيت المرأة : رُهْماً ، وقيل واحدة الرُّهام رُهامة . قلت : ولم أسمع الرُّهامَ لغيره . وأرجو أن يكون مضبوطاً .
أبو زيد : الرِّهْمة أشدُّ وَقْعاً من الدِّيمة ، وأَسرعُ ذهاباً ، وقد أَرهمَت السماءُ إِرهاماً .
مهر : قال الليث : المَهْر : الصَّداق ، تقول : مَهَرتُ المرأةَ فهي ممهورةٌ : إذا قطعتَ لها مَهراً ، فإذا زوَّجتها رَجُلا على مهر قلتَ : أمهرَها .
أبو عُبيد ، عن أبي زيد : مَهرتُ المرأة أمهرُها مَهْراً ، وأمهرتُها ، وأنشد :
أُخِذْنَ اغتِصاباً خِطْبةً عَجْرَفِيَّةً
وأُمهرنَ أرمَاحاً منَ الخَطّ ذُبَّلا
ومن أمثالهم السائرة ( أحمَقُ من المَمهورة إحدى خَدمَتَيْها ) ، يُضرَب مَثَلاً للأحمق البالغ من الحُمق النهاية ، وذلك أن رجُلاً تزوَّج امرأةً ، فلمّا دخل عليها قالت : لا أطيعُك أو تُعطيَني مهري ، فنَزَع إحدى خَدَمَتَيْها من رِجلها ودَفعها إليها ، فَرَضِيت بها مهراً لحُمقها .
الليث : امرأة مَهِيرةٌ : غاليَة المَهر ، والمهائر : الحرائِرُ ، وهنّ ضدَّ السّرَارِي .
قال الليث : والمُهْرُ : وَلَد الرَّمَكَةِ والفَرس ، والأنثى مُهْرة ، والجميع مِهارٌ ومِهارَة ومنه قولهم : لا يَعْدَمُ شَقِيٌّ مُهَيْراً ، يقول : من الشّقَاءِ مُعَالَجَةُ المِهارة .
والماهر : الحاذق بكلّ عمل ، وأكثرُ ما يُوصف به السَّابحُ . وقال الأعشى :
مثل الفُراتيِّ إذا ما جَرَى
يقذف بالبُوصِيِّ والمَاهرِ
ويقال : مَهَرتُ بهذا الأمر أمهَرُ به مهارةً : إذا صرتَ به حاذِقاً .
وقال أبو زيد : يقال : لم تُعطِ هذا الأمرَ المِهَرَة أي لم تأته من قِبَل وَجهه ، ويقال أيضاً : لم تأت إلى هذا البناء المِهَرة : أي لم تأته من قِبل وجهه . ولم تبنه على ما كان ينبغي سَلَمة ، عن الفراء قال : تحت القلب عُظَيم يقال له : المُهْر ، والزِّرّ ، وهو قِوام القَلب .
وأُمَّ أَمهارٍ : اسم هَضْبة . قال الراعي :
مَرَّت على أمِّ أَمهارٍ مُشَمِّرةً
تَهوِي بها طُرُقٌ أوسَاطها زُورُ
وأما قول أبي زُبَيْد في صفة الأسد .
أقبل يَرْدِي كما يَردِي الحِصَانُ إلى
مُسْتعْسِبٍ أَرِبٍ منه بتَمهيرِ
فإنه وصف أسداً أَقبل كأنه حِصَانٌ جاء إلى مُسْتعسب ، وهو المُسْتطْرِق لأنثاه . أَرِبٍ : ذي إرْبة : أي حاجة . وقوله : بتمهير : أي بطَلب مُهْر واتخاذه ويقال للفرسة : المُهْرَة ، وما أُراه عَرَبيّاً .
مره : قال الليث : المَرَه : ضدُّ الكَحَل . يقال : امرأَةٌ مَرْهاء : لا تتعهَّدُ عينها بالكُحل . وسرابٌ أَمْرَهُ : أي أبيض ، وأنشد :
عليه رَقْراقُ السَّرابِ الأمْرَهِ
قال الأزهري : المَرَه ، والمُرْهَةُ : بياضٌ تَكرَهُه عَينُ الناظر ، وعينٌ مَرْهاءُ إذا كانت تضرِب إلى البياض .
وقال أبو زيد : المرهاء من النِّعاج : البيضاء التي ليس بها شِيَةٌ ، وهي نعجة يَقَقَةٌ .

##### Türkçe

ه ر م
**هرم** ، **همر** ، **مره** ، **مهر** ، **رهم** : kullanımdadır.

**هرم** : Leys dedi: **هَرِمَ يَهرَم هَرَماً ومَهْرَما**; ve **نساءٌ هَرْمَى** ve **هَرِمات**.
Ve **الهَرْم**: içinde tuzluluk bulunan bir çeşit bitkidir; o, **الحَمْض**’ın en zelil olanındandır ve yeryüzü yüzünde en çok yere yatık olanıdır. Züheyr dedi:
ووَطِئتَنا وَطأ عَلَى حَنَقٍ
وَطْءَ المُقيَّد يابِسَ الهرمِ
Ve tekili **هَرمة**’dir; o, kendisine **حَيْهَلَة** denilen şeydir. Ve bir meselde denir: ( **أذَلُّ من هَرمة** ). Dedi: ve **ابن هِرمة** ve **ابن عِجْزة**: şeyh ve şeyhenin son çocuğudur; denir: **وُلِدِ لِهرمة**. Ve deve, **قَحْداً** olunca ona **هَرِمٌ** denir; dişisi **هَرِمة**.
Asmaî dedi: ve **الكَزُوم** yaşlıdır; ve Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) **الهرَم**’den Allah’a sığınırdı.
Şemir dedi: Ebû Zeyd dedi: denir: onda **هُرمانَةٌ** yoktur, ne de **مَهرَم**; yani: **مَطمَع**.
Dedi: ve Ebû Ubeyd, Emevî’den rivayet etti ki o dedi: **الهُرمانُ**: akıl ve görüş; denir: onun **هُرمانٌ**’ı yoktur.
Dedim: ve Araplardan birden fazlasını işittim, derler: **هَرَّمتُ اللَّحمَ تهريماً**: onu **الحُزَّة** ve **الوذْرة** gibi küçük parçalar halinde kestiğin zaman; ve **لحمٌ مُهرَّم**.

**همر** : Leys dedi: **الهَمْر**: gözyaşını, suyu ve yağmuru dökmektir; **هَمَر الماءُ**; ve **انهمر**; o hâlde o **هامِرٌ** ve **مُنهَمِر**’dir. Ve at, yeri **يَهمِرُ** **هَمْراً**: o, toynaklarıyla yeri şiddetle kazmasıdır.
A‘câc dedi:
عَزَازَهُ وينهَمرن ما انْهمَرَ
Ve başkası dedi:
من الرَّمال هَمِرٌ يَهمُورُ
Ve dedi:
يُهامِرُ السَّهلَ ويُولِي الأخْشَبا
Dedi: ve **الهَمّار**: laf taşıyıcıdır. Dedim: doğrusu **الهماز**’dır, **الزاي** ile; laf taşıyıcı, ayıplayıcı anlamında. Ama **الهمَّار** ve **المِهمار**: sözü **هَمْراً** **يَهمِر** eden, yani onu döker gibi döken çok konuşandır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **الهَمْرَى**: kadınlardan gürültücü olan.
Dedi: ve **الهُمْرة**: yağmurdan bir itiştir.
Ve **الهَمْرة**: homurtudur.
Ve **الهَمْرَة**: sevgi tanesi boncuğudur; denir: **يا هَمْرةُ اهْمُرِيه** ve **يا عَمْرة اعمُرِيه**. Dedi: ve **الهَمْرة**: öfkeyle homurtudur.

**رهم** : Leys dedi: **الرِّهمة**: zayıf, sürekli bir yağmurdur; çoğulu **رِهَم** ve **رِهام**’dır. Ve **روضة مرهومَةٌ**. Ezherî dedi: Asmaî de **الرِّهمة** hakkında buna benzer söyledi.
Ve Leys dedi: kuşlardan **الرُّهام**: avlanmayan her şey.
Ve başkası dedi: onun çoğulu **الرُّهم**’dur; ve bununla kadına ad verildi: **رُهْماً**. Ve denildi: **الرُّهام**’ın tekili **رُهامة**’dır. Dedim: **الرُّهامَ**’ı ondan başkası için işitmedim; ve umarım ki ضبط edilmiştir.
Ebû Zeyd: **الرِّهْمة** **الدِّيمة**’den daha şiddetli vuruşludur ve daha çabuk gider; ve gök **أَرهمَت** **إِرهاماً**.

**مهر** : Leys dedi: **المَهْر**: mehir (sadak)tır; dersin: **مَهَرتُ المرأةَ فهي ممهورةٌ**: ona bir **مَهراً** kestiğin zaman. Onu bir erkeğe bir mehir üzerine evlendirdiğinde dersin: **أمهرَها**.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **مَهرتُ المرأة أمهرُها مَهْراً** ve **أمهرتُها**. Ve inşad etti:
أُخِذْنَ اغتِصاباً خِطْبةً عَجْرَفِيَّةً
وأُمهرنَ أرمَاحاً منَ الخَطّ ذُبَّلا
Ve onların dolaşan darbımesellerinden: ( **أحمَقُ من المَمهورة إحدى خَدمَتَيْها** ); ahmaklığın nihayetine varmış ahmak için darbımesel yapılır. Bu da şudur: bir adam bir kadınla evlendi; onun yanına girince dedi: “Mehirimi bana verinceye kadar sana itaat etmem.” Bunun üzerine onun iki halhalından birini ayağından çıkarıp ona verdi; o da ahmaklığından onu mehir olarak kabul etti.
Leys: **امرأة مَهِيرةٌ**: mehri pahalı olan. Ve **المهائر**: hür kadınlardır; onlar **السّرَارِي**’nin zıddıdır.
Leys dedi: ve **المُهْرُ**: kısrağın ve atın yavrusudur; dişisi **مُهْرة**; hepsi **مِهارٌ** ve **مِهارَة**. Ve ondan onların sözü: **لا يَعْدَمُ شَقِيٌّ مُهَيْراً**; der: bedbahtlıktan, **المِهارة**’yı uğraşarak elde etmektir.
Ve **الماهر**: her işte becerikli olandır; en çok da yüzücü bununla vasfedilir. A‘şâ dedi:
مثل الفُراتيِّ إذا ما جَرَى
يقذف بالبُوصِيِّ والمَاهرِ
Ve denir: **مَهَرتُ بهذا الأمر أمهَرُ به مهارةً**: onda becerikli olduğun zaman.
Ebû Zeyd dedi: denir: bu işe **المِهَرَة**’yi vermedin; yani ona yüzü tarafından gelmedin. Ve yine denir: bu binaya **المِهَرة** ile gelmedin; yani ona yüzü tarafından gelmedin; ve onu gerektiği gibi bina etmedin.
Seleme, Ferrâ’dan dedi: kalbin altında **المُهْر** ve **الزِّرّ** denilen bir kemik vardır; o, kalbin kıvamıdır.
Ve **أُمَّ أَمهارٍ**: bir tepenin adıdır. Râ‘î dedi:
مَرَّت على أمِّ أَمهارٍ مُشَمِّرةً
تَهوِي بها طُرُقٌ أوسَاطها زُورُ
Ebû Zübeyd’in aslanın sıfatında söylediği söze gelince:
أقبل يَرْدِي كما يَردِي الحِصَانُ إلى
مُسْتعْسِبٍ أَرِبٍ منه بتَمهيرِ
O, bir aslanı vasfetti: sanki bir **حِصَانٌ**, **مُسْتعْسِب**’e gelmiş gibidir; o, dişisine yaklaşmak isteyen **المُسْتطْرِق**’tir. **أَرِبٍ**: **إرْبة** sahibi; yani ihtiyaç sahibi. Ve onun sözü **بتمهير**: yani bir **مُهْر** talebiyle ve onu edinmeyle. Ve kısrağa **المُهْرَة** denir; ve ben onu Arapça görmüyorum.

**مره** : Leys dedi: **المَرَه**: **الكَحَل**’in zıddıdır. Denir: **امرأَةٌ مَرْهاء**: gözünü sürmeyle gözetmeyen. Ve **سرابٌ أَمْرَهُ**: yani beyaz. Ve inşad etti:
عليه رَقْراقُ السَّرابِ الأمْرَهِ
Ezherî dedi: **المَرَه** ve **المُرْهَةُ**: bakanın gözünün hoşlanmadığı bir beyazlıktır; ve göz **مَرْهاءُ**: beyazlığa çalıyor olduğu zaman.
Ebû Zeyd dedi: koyunlardan **المرهاء**: üzerinde **شِيَةٌ** olmayan beyaz olan; o, **نعجة يَقَقَةٌ**’dır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الميم والهاء وما يثلثهما)
(مهي)  الميم والهاء والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على إمهال وإرخاءٍ وسُهولةٍ في الشَّيء. منه أمْهَيْتُ الحَبلَ: أرخيتُهُ، وناسٌ يروُون بيت طرَفة:
لَعَمْرُك إنَّ الموتَ ما أخطَأَ الفَتى *** لَكالطِّوَلِ المُمْهَى وثِنْيَاهُ باليدِ([1])وأمْهَيْتُ الفَرسَ إمهاءً: أرخيتُ من عِنانه. وكلُّ شيءٍ جَرَى بسهولةٍ فهو مَهْوٌ. ولبنٌ مَهْوٌ: رقيق. وناقةٌ مِمْهاءٌ: رقيقة اللَّبَن. ونُطفةٌ مَهْوة: رقيقة. وسيفٌ مَهوٌ: رقيقُ الحدِّ، كأنه يمرُّ في الضَّريبة مَرَّ الماء([2]). قال:
وصارمٌ أُخْلِصَتْ خَشِيبتُه *** أبيضُ مَهْوٌ في مَتْنِهِ رُبَدُ([3])ومن الباب أمهيت الحديدة: سقيتها. يريد به رقّة الماء، والمَهَا: جمع المهاة، وهي البِلَّوْرة؛ سمِّيت بذلك لصفائها كأنَّها ماء. قال الأعشَى:
وتَبْسِمُ عن مَهَاً شَبِمٍ غَرِيٍّ *** إذا يعطى المقبِّلَ يستزيدُ([4])والجمع مَهَوات ومَهَيات. أمّا البقرة فتسمَّى مَهاةً، وأظنُّها تشبيهاً بالبِلَّورة.
ومما شذَّ عن الباب شيءٌ ذَكره الخليل، أنَّ المَهَاءَ ممدود: عيبٌ وَأوَدٌ يكون في القِدْح ويحتمل أنَّه من الباب أيضاً؛ فإنَّ ذلك يقرب من الإرخاء ونحوِه. والثَّغر إذا ابيضَّ وكُثر ماءه مَهاً. قال الأعشى:
وَمَهَاً ترِِفُّ غُروبُهُ *** يَشفي المتيَّم  ذا الحرارهْ([5])وفي الحديث: "جَسَدَ رجل مُمَهَّى([6])" أي مُصَفَّىً، يشبِه المها البلّور. *وفي حديث ابن عباس لعُتْبَة بن أبي سفيان، وكان قد أثْنَى عليه وأحسَنَ: "أمْهَيْت أبا الوليد"، أي بالغتَ في الثَّناء واستقصيت. ويقال: أمهَى الحافِرُ وأماهَ، أي حَفَر وأنْبَط. ولعلَّ هذا من باب القلب، وكذلك أخواتها من الباب وربَّما سميت النُّجوم مَهاً تشبيهاً([7]).
(مهج)  الميم والهاء والجيم كلمةٌ تدلُّ على شَيءٍ سائل. من ذلك الأُمْهُجانُ: اللَّبَن الرَّقيق. ولبنٌ ماهج: إذا رقَّ والمُهْجة فيما يقال: دم القلب.
(مهد)  الميم والهاء والدال كلمةٌ تدلُّ على توطئةٍ وتسهيلٍ للشّيء. ومنه المَهْد. ومهَّدْتُ الأمرَ: وطَّأته. وتمَهَّد: تَوطَّأ والمِهاد: الوِطاء من كلِّ شيء. وامْتَهَدَ سَنامُ البعير وغيرِه: ارتفع. قال أبو النَّجم:
* وامتَهَدَ الغاربُ فِعلَ الدُّمَّلِ([8]) *
أي ارتفع وتَسوَّى وصار كالمِهادِ. وجمع المهاد مُهُدٌ.
(مهر)  الميم والهاء والراء أصلانِ يدلُّ أحدهما على أجرٍ في شيءٍ خاص، والآخر شَيء من الحيوان.
فالأوّل المَهْر: مَهرُ المرأةِ أجرُها، تقول: مَهَرْتها بغير ألِفٍ، فإذا زوَّجتَها من رجلٍ على مَهْرٍ قلت: أمْهرتُها. قال:
أُمُّكم ناكحة ضُرَيْسَا *** قد أمهَرُوها أعْنُزاً وتَيسا
وامرأةٌ مَهِيرة ونساء مهائر.
والأصل الآخر المُمْهِر: الفرسُ ذات المهْر. [والمهْر([9])]: عظم في زَوْر الفَرَس، وهذا تشبيهٌ. قال:
* جافي اليدينِ عن مُشَاشِ المُهر([10]) *
(مهش)  الميم والهاء والشين ما أحسبه أصلاً ولا فرعاً، لكنّهم يقولون: ناقةٌ مَهْشاء، أسرَعَ هُزالُها([11]). ويقولون: امتَهَشَت المرأةُ: حَلَقت وجْهَها بمُوسَى.
(مهق)  الميم والهاء والقاف أُصَيْلٌ يدلُّ على لونٍ من الألوان. قالوا: الأمْهق: الأبيض. ويقولون: عَينٌ مَهْقَاء، فينبغي أن تَكون الشّديدَةَ بياضِ بياضِها. وقال ابن دريد([12]): هو بياضٌ سمجٌ قبيح لا يخالطُه صفرةٌ ولا حُمرة، إلاّ أنّهم يقولون: المُحْمَرَّة المآقي. ويقولون: المَهَق في قول رؤبة:
* صَفَقْن أيديهِنَّ في الحَوْم المَهَقْ([13]) *
شِدَّة خُضرَة الماء.
(مهك)  الميم والهاء والكاف ليس فيه إلاّ المُمَّهِك، وهو الطَّويل المضطرب. ويقولون للقوس اللَّيِّنة مَهُوك([14]). ويقولون للفرس الذّريع: مُمَّهِك أيضاً، والقياسُ واحد.
(مهل)  الميم والهاء واللام أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدهما على تُؤَدة، والآخر جنسٌ من الذائبات([15]).
فالأول التُّؤدة. تقول: مهلاً يا رجُل، وكذلك للاثنين والجميع. وإذا قال مَهْلاً قالوا: لا مَهْلَ واللهِ، وما مَهْلٌ بمغنيةٍ عنك شيئاً([16]). قال:
* وما مَهلٌ بواعظةِ الجَهُولِ([17]) *
وقال أبو عبيد: التمهّل: التقدُّم. وهذا خلاف الأوّل، ولعلَّه أن يكون من الأضداد. وأمهَله الله: لم يُعاجِلْه. ومشى على مُهْلته، أي على رِسْلِه.
والأصل الآخر المُهْل، وقالوا: هو خُثَارَة الزَّيت([18])، وقالوا: هو النُّحَاس الذَّائب.
(مهن)  الميم والهاء والنون أصلٌ صحيح يدلُّ على احتقارٍ وحَقَارةٍ في الشيء. منه قولهم مَهِينٌ، أي حقير. والمَهانة: الحَقَارَة، وهو مَهينٌ بيِّنُ المَهانة. ومن الباب المهْن: الخِدْمة، والمِهْنة. والماهِن: الخادم. ومَهَنْت الثّوْب: جذبته([19]) وثوبٌ مَمْهُون. وربما قالوا: مَهَنْتُ الإبلَ: حلبتُها.
--------------ـــ
([1]) من معلقته، والرواية المشهورة، "لكالطول المرخى".
([2]) في الأصل: "في الضرسة من الماء"، صوابه ما أثبت.
([3]) لصخر الغي الهذلي في ديوان الهذليين (2: 60) وشرح السكري للهذليين 12 واللسان (مها، ربد)، وقد سبق في (ربد).
([4]) وكذا روايته في المجمل، وديوان الأعشى 215 وهو في اللسان (مها) برواية "إذا تعطى المقبل".
([5]) ديوان الأعشى 112 واللسان (مها).
([6]) في اللسان: "وفي حديث ابن عبد العزيز أن رجلاً سأل ربه أن يريه موقع الشيطان من قلب ابن آدم، فرأى فيما يرى النائم جسد رجل ممهى".
([7]) شاهده قول أمية بن أبي الصلت:
رسخ المها فيها فأصبح لونها *** في الوارسات كأنهن الإثمد
([8]) سبق في (دمل) وكذا في (3: 159)، وأنشده في اللسان (مهد، دمل).
([9]) التكملة من المجمل واللسان.
([10]) في الأصل والمجمل: "جاء في اليدين"، صوابه من اللسان (مهر).
([11]) وردت الكلمة في القاموس، وأغفلت في اللسان.
([12]) الجمهرة (3: 167).
([13]) في الديوان 108 : "حتى إذا ما كن"، وفي اللسان: "حتى إذا كرعن".
([14]) وردت في القاموس ولم ترد في اللسان.
([15]) في الأصل: "الذاتيات".
([16]) في الأصل: "لا مهل ولا مهل بمغنية عنك شيئاً"، والوجه ما أثبت من المجمل، ونحوه في اللسان.
([17]) للكميت، كما في اللسان (مهل). وصدره:
* وكنا يا قضاع لكم فمهلاً  *
([18]) في الأصل: "الزبد"، صوابه في المجمل واللسان.
([19]) وردت في القاموس ولم ترد في اللسان. وفي حواشي اللسان عن التكملة: "مهنت الثوب: حذمته". والحذم: القطع.

ـ

##### Türkçe

(باب **الميم** ve **الهاء** ve ikisini üçleyen şey)
(**مهي**)  **الميم** ve **الهاء** ve illetli harf, sahih bir asıldır; bir şeyde mühlet verme ve gevşetme ve kolaylığa delâlet eder. Ondan: **أمْهَيْتُ الحَبلَ**: onu gevşettim. Ve insanlar, **طرَفة**’nin bir beytini rivayet ederler:
Hayatın hakkı için, ölüm genci ıskaladığı şey değil; *** el ile iki ucu (tutulan) gevşetilmiş uzun ip gibidir([1])
Ve **أمْهَيْتُ الفَرسَ إمهاءً**: onun yularından gevşettim. Ve kolaylıkla akıp giden her şey **مَهْوٌ**’dur. Ve **لبنٌ مَهْوٌ**: ince (sulu). Ve **ناقةٌ مِمْهاءٌ**: sütü ince. Ve **نُطفةٌ مَهْوة**: ince. Ve **سيفٌ مَهوٌ**: ağzı ince; sanki darbe yerinde suyun geçişi gibi geçer([2]). Dedi:
Ve keskin bir (kılıç) ki odunu arıtılmıştır *** beyaz, **مَهْوٌ**, sırtında kül rengi([3])
Ve babdan: **أمهيت الحديدة**: onu suladım. Bununla suyun inceliğini kasteder. Ve **المَهَا**: **المهاة**’nin cem‘idir; o da billûrdur; saflığından dolayı böyle adlandırıldı, sanki suymuş gibi. **الأعشَى** dedi:
Ve soğuk, parlak **مَهَاً**’dan (dişlerden) dolayı tebessüm eder *** öpene verildiğinde daha fazlasını ister([4])
Ve cem‘i **مَهَوات** ve **مَهَيات**’tır. Sığıra gelince, **مَهاةً** diye adlandırılır; ve ben onu billûra benzetme sanıyorum.
Ve babdan şâz olan şeylerden: **الخليل**’in zikrettiği bir şey: **المَهَاءَ** (medli): okta bulunan bir ayıp ve eğriliktir; ve muhtemeldir ki o da babdandır; çünkü bu, gevşetmeye ve benzerine yaklaşır. Ve diş (ön dişler) beyazlaşıp suyu çoğalınca **مَهاً** (olur). **الأعشى** dedi:
Ve **مَهَاً**; batışı titrer *** hararet sahibi tutkuluya şifa verir([5])
Ve hadiste: "**جَسَدَ رجل مُمَهَّى([6])**" yani arıtılmış; billûr olan **المها**’ya benzer. Ve İbn Abbas’ın **عُتْبَة بن أبي سفيان**’a hadîsinde—o, onu övmüş ve güzel yapmıştı—: "**أمْهَيْت أبا الوليد**", yani övgüde mübalağa ettin ve sonuna kadar götürdün. Ve denir: **أمهَى الحافِرُ** ve **أماهَ**; yani kazdı ve su çıkardı. Ve belki bu, قلب babındandır; ve yine onun kız kardeşleri de babdandır; ve belki yıldızlar **مَهاً** diye adlandırılmıştır, benzetme olarak([7]).

(**مهج**)  **الميم** ve **الهاء** ve **الجيم**, akıcı bir şeye delâlet eden bir kelimedir. Ondan: **الأُمْهُجانُ**: ince süt. Ve **لبنٌ ماهج**: inceldiği zaman. Ve **المُهْجة** denildiğine göre: kalbin kanı.

(**مهد**)  **الميم** ve **الهاء** ve **الدال**, bir şeyi hazırlama ve kolaylaştırmaya delâlet eden bir kelimedir. Ondan **المَهْد**. Ve **مهَّدْتُ الأمرَ**: onu hazırladım. Ve **تمَهَّد**: hazırlanıp yerleşti. Ve **المِهاد**: her şeyden döşektir. Ve **امْتَهَدَ سَنامُ البعير** ve başkası: yükseldi. **أبو النَّجم** dedi:
* Ve hörgüç, çıbanın fiili gibi yükseldi([8]) *
Yani yükseldi ve düzleşti ve döşek gibi oldu. Ve **المهاد**’ın cem‘i **مُهُدٌ**’dur.

(**مهر**)  **الميم** ve **الهاء** ve **الراء**, iki asıldır; bunlardan biri özel bir şeyde bir ücrete, diğeri hayvandan bir şeye delâlet eder.
Birincisi **المَهْر**: kadının mehri onun ücretidir; dersin ki: **مَهَرْتها** bin olmaksızın. Onu bir erkeğe bir mehir üzerine evlendirdiğinde: **أمْهرتُها** dersin. Dedi:
Anneniz **ضُرَيْسَا** ile evlidir *** onu keçiler ve bir teke ile mehirlediler
Ve **امرأةٌ مَهِيرة** ve **نساء مهائر**.
Diğer asıl **المُمْهِر**: mehirli (yavrulu) kısrak olan attır. Ve **المهْر([9])**: atın göğsünde bir kemiktir; bu bir benzetmedir. Dedi:
* **المُهر**’ün eklemlerinden uzak, iki elli([10]) *

(**مهش**)  **الميم** ve **الهاء** ve **الشين**’i ne asıl ne de fer‘ sayıyorum; lâkin onlar derler ki: **ناقةٌ مَهْشاء**: zayıflaması hızlandı([11]). Ve derler ki: **امتَهَشَت المرأةُ**: yüzünü ustura ile tıraş etti.

(**مهق**)  **الميم** ve **الهاء** ve **القاف**, renklerden bir renge delâlet eden küçük bir asıldır. Dediler ki: **الأمْهق**: beyaz. Ve derler ki: **عَينٌ مَهْقَاء**; o hâlde beyazının beyazlığı pek şiddetli olmalıdır. Ve **ابن دريد([12])** dedi: O, sarılık ve kızıllıkla karışmayan çirkin, kaba bir beyazlıktır; ancak onlar derler ki: **المُحْمَرَّة المآقي**. Ve derler ki: **المَهَق** **رؤبة**’nin sözünde:
* Ellerini, **المَهَق** havuzunda çırptılar([13]) *
Suyun yeşilliğinin şiddeti.

(**مهك**)  **الميم** ve **الهاء** ve **الكاف**’ta **المُمَّهِك**’ten başka bir şey yoktur; o, uzun ve çalkantılı olandır. Ve yumuşak yaya **مَهُوك([14])** derler. Ve hızlı ata da **مُمَّهِك** derler; kıyas birdir.

(**مهل**)  **الميم** ve **الهاء** ve **اللام**, iki sahih asıldır; bunlardan biri ağır davranmaya, diğeri eriyenlerden bir cinse delâlet eder([15]).
Birincisi ağır davranmadır. Dersin ki: **مهلاً** ey adam; ikisi ve cem‘ için de böyledir. Ve **مَهْلاً** dediğinde derler ki: Allah’a yemin olsun **لا مَهْلَ**; ve **مَهْلٌ** senden bir şeyi gidermeye yarar değildir([16]). Dedi:
* Ve **مَهلٌ**, cahile öğüt verici değildir([17]) *
Ve **أبو عبيد** dedi: **التمهّل**: öne geçmedir. Bu, birincinin zıddıdır; ve belki o, zıtlar babından olur. Ve **أمهَله الله**: ona acele etmedi. Ve **مشى على مُهْلته**: yani kendi yavaşlığı üzere yürüdü.
Diğer asıl **المُهْل**’dür. Ve dediler ki: o, zeytinin tortusudur([18]); ve dediler ki: o, erimiş bakırdır.

(**مهن**)  **الميم** ve **الهاء** ve **النون**, bir şeyde hor görme ve hakirliğe delâlet eden sahih bir asıldır. Ondan onların sözü **مَهِينٌ**: yani hakir. Ve **المَهانة**: hakirliktir; ve o, hakirliği açık olan **مَهينٌ**’dir. Ve babdandır **المهْن**: hizmet; ve **المِهْنة**. Ve **الماهِن**: hizmetçi. Ve **مَهَنْت الثّوْب**: onu çektim([19]); ve **ثوبٌ مَمْهُون**. Ve bazen derler ki: **مَهَنْتُ الإبلَ**: onları sağdım.
--------------ـــ
([1]) Muallakasındandır; meşhur rivayet: "gevşetilmiş uzun ip gibi".
([2]) Asılda: "diş darbesinde sudan"; doğrusu, tespit ettiğim gibidir.
([3]) **صخر الغي الهذلي**’nindir; **ديوان الهذليين** (2: 60) ve **شرح السكري للهذليين** 12 ve **اللسان** (**مها**، **ربد**)’de; daha önce (**ربد**)’de geçti.
([4]) **المجمل**’de rivayeti de böyledir; **ديوان الأعشى** 215; **اللسان** (**مها**)’da "إذا تعطى المقبل" rivayetiyle.
([5]) **ديوان الأعشى** 112 ve **اللسان** (**مها**).
([6]) **اللسان**’da: "İbn Abdülaziz hadîsinde: bir adam Rabbinden, şeytanın İbn Âdem’in kalbinden yerini ona göstermesini istedi; uykuda gördüğü şeyde **جسد رجل ممهى** gördü."
([7]) Şahidi, **أمية بن أبي الصلت**’in sözü:
**رسخ المها فيها فأصبح لونها** *** **في الوارسات كأنهن الإثمد**
([8]) Daha önce (**دمل**)’de geçti; ve yine (3: 159)’da; **اللسان** (**مهد**، **دمل**)’de de inşad etti.
([9]) **المجمل** ve **اللسان**’dan tekmiledir.
([10]) Asılda ve **المجمل**’de: "iki elde geldi"; doğrusu **اللسان** (**مهر**)’dandır.
([11]) Kelime **القاموس**’ta geçti; **اللسان**’da ihmal edildi.
([12]) **الجمهرة** (3: 167).
([13]) Divanda 108: "حتى إذا ما كن"; **اللسان**’da: "حتى إذا كرعن".
([14]) **القاموس**’ta geçti, **اللسان**’da geçmedi.
([15]) Asılda: "özsel olanlar".
([16]) Asılda: "لا مهل ولا مهل بمغنية عنك شيئاً"; vech, **المجمل**’den tespit ettiğim gibidir; ve benzeri **اللسان**’dadır.
([17]) **الكميت**’indir; **اللسان** (**مهل**)’de olduğu gibi. صدرُه:
* Ve biz, ey **قضاع** size idik; öyleyse **فمهلاً**  *
([18]) Asılda: "köpük"; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([19]) **القاموس**’ta geçti, **اللسان**’da geçmedi. **اللسان** hâşiyelerinde **التكملة**’den: "**مهنت الثوب**: onu kestim." Ve kesmek: koparmadır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م ه ر
مهر في الصناعة وتمهّر فيها ومهرها ومهر بها وهو ماهر بيّن المهارة وخطيب ماهر وسابح ماهر وقوم مهرة وتمهّر فلان‏:‏ سبح‏.‏
ومهر المرأة‏:‏ أعطاها المهر ‏"‏ كالممهورة إحدى خدمتيها ‏"‏ وأمهرها‏:‏ سمّي لها مهراً وتزوّجها به‏.‏
قال‏:‏ أخذن اغتصاباً خطبة عجرفيّة وأمهرن أرماحاً من الخطّ ذبّلا وله مهيرة وسرّية ومهائر وسراريّ‏.‏
وفرس ممهر‏:‏ ذات مهر ومهار ومهارة‏.‏
وجعل المهار في أنف البختيّ وهو عود في رأسه فلكة‏.‏

##### Türkçe

م ه ر
Sanatta **مهر** etti ve onda **تمهّر** etti ve onu **مهر** etti ve onunla **مهر** etti; o, mahareti apaçık olan **ماهر**dir. **خطيب ماهر**: mahir hatip; **سابح ماهر**: mahir yüzücü; **قوم مهرة**: mahir bir kavim. **تمهّر فلان**: yüzdü.

**مهر المرأة**: ona mehri verdi. “**كالممهورة إحدى خدمتيها**” (sözü). **أمهرها**: ona bir mehir adadı ve onunla onu nikâhladı.

Dedi ki: Zorla, kaba bir hutbe aldılar; ve **أمهرن**: **أرماحاً من الخطّ ذبّلا** (yani) Hatt’tan (yapılmış) mızraklar (mehir olarak verdiler), zayıf (mızraklar). Onun **مهيرة**si ve **سرّية**si; ve **مهائر** ve **سراريّ**(leri) vardır.

**فرس ممهر**: **مهر** ve **مهار** ve **مهارة** sahibi (at).

Ve **المهار**ı **أنف البختيّ**de yaptı; o, başında bir yumru bulunan bir çubuktur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

المَهْرُ: الصَّداق، والجمع مُهور؛ وقد مهر المرأَة يَمْهَرها ويَمْهُرها مَهْراً وأَمهرها. وفي حديث أُمِّ حبيبة: وأَمهرها النجاشيُّ من عنده؛ ساق لها مهرها، وهو الصداق وفي المثل: أَحمقُ من المَمْهُورة إِحدى خَدَمَتَيْها؛ يضرب مثلاً للأَحمق البالغ في الحمق الغايةَ؛ وذلك أَنّ رجلاً تزوج امرأَة فلما دخل عليها قالت: لا أُطيعك أَو تُعطِيَني مهري فنزع إِحدى خدمتَيْها من رجلها ودفعها إِليها فرضيت بذلك لحمقها؛ وقال ساعدة بن جؤية:
إِذا مُهِرتْ صُلْباً قليلاً عِراقُهُ
تَقول: أَلا أَدّيْتَني فَتَقَرَّبِ
وقال آخر:
أُخِذْنَ اغْتِصاباً خِطْبَةً عَجْرَفِيَّةً،
وأُمْهِرْنَ أَرْماحاً مِنَ الخَطِّ ذُبَّلا
وقال بعضهم: مَهَرْتها، فهي ممهورة، أَعطيتها مهراً. وأَمهرتها: زوّجتها غيري على مهر. والمَهِيرة: الغالية المهر.
والمَهارة: الحِذق في الشيء. والماهر: الحاذق بكل عمل، وأَكثر ما يوصف به السابح المُجِيد، والجمع مَهَرَة؛ قال الأَعشى يذكر فيه تفضيل عامر على علقمة ابن عُلاثة:
إِنّ الذي فيه تمارَيْتُما
بَيَّنَ لِلسامِع والنَّاظرِ
ما جُعِلَ الجُدُّ الظَّنُونُ الذي
جُنِّب صَوْب اللَّجِبِ المَاطِر
مثلَ الفُراتيِّ، إِذا ما طَما
يَقْذِف بالبُوصِيِّ والماهِر
قال: الجُدُّ البئر، والظَّنون: التي لا يوثق بمائها، والفراتيّ: الماء المنسوب إِلى الفرات، وطما: ارتفع، والبُوصي: الملاَّح، والماهر: السابح. ويقال: مَهَرْتُ بهذا الأَمر أَمهَرُ به مَهارة أَي صرتُ به حاذقاً. قال ابن سيده: وقد مَهَر الشيءَ وفيه وبه يَمْهَر مَهْراً ومُهُوراً ومَهارة ومِهارة.
وقالوا: لم تفعل به المِهَرَة ولم تُعْطِه المِهَرَة، وذلك إِذا عالجت شيئاً فلم ترفُق به ولم تُحسِن عملَه، وكذلك إِن غَذَّى إِنساناً أَو أَدّبه فلم يحسن. أَبو زيد: لم تعط هذا الأَمر المِهَرَة أَي لم تأْته من قِبَل وجهه. ويقال أَيضاً: لم تأْت إِلى هذا البناء المِهَرَة أَي لم تأْته من قِبَل وجهه ولم تَبْنِه على ما كان ينبغي. وفي الحديث: مَثَلُ الماهِر بالقرآن مَثَل السَّفَرَة؛ الماهر: الحاذق بالقراءة، والسفَرة: الملائكة.الأَزهري: والمُهْر ولد الرَّمَكَة والفرسِ، والأُنثى مُهْرة، والجمع مُهَر ومُهَرات؛ قال الربيع بن زياد العبسي يحرِّض قومه في طلب دم مالك بن زهير العبسي،وكانت فزارة قتلته لما قَتَلَ حذيفة بن بدر الفزاري: أَفبَعْدَ مَقْتَلِ مالك بنِ زُهَيْر
تَرْجو النساءُ عَواقِبَ الأَطْهارِ؟
ما إِنْ أَرَى في قتله لِذوِي الحِجى،
إِلا المَطِيَّ تُشدُّ بالأَكْوارِ
ومُجَنَّباتٍ ما يَذُقْنَ عَذُوفاً
يَقْذِفْنَ بالمُهَرات والأَمْهارِ
(* وقوله« عذوفاً» أورده المؤلف هنا وأورده في عدف بمهملتين وهاء تأنيث.)المجنبات: الخيل تُجَنَّب إِلى الإِبل. ابن سيده: المُهْر ولدُ الفرس أَوّل ما يُنْتَج من الخيل والحُمُرِ الأَهلية وغيرها، والجمع القليل أَمْهار؛ قال عدي بن زيد:
ودي تَناوِيرَ مَمْعُونٍ، له صَبَحٌ،
يَغْذُو أَوابِدَ قَدْ أَفْلَيْنَ أَمْهارا
يعني بالأَمْهار ههنا أَولادَ الوحش، والكثير مِهار ومِهارة؛ قال: كأَن عَتِيقاً مِن مِهارة تَغلِب،
بأَيْدِي الرِّجال الدَّافِنين ابنَ عَتَّابْ
وقد فَرَّ حَرْبٌ هارباً وابنُ عامِرٍ،
ومن كان يرجو أَنْ يَؤُوبَ، فلا آبْ
قال ابن سيده: هكذا روته الرواة بإِسكان الباء ووزن نَعَتْتَابْ؛ ووزن فلا آب مفاعيلْ، والأُنثى مُهْرَة؛ قال الأَزهري: ومنه قولهم لا يَعْدَمُ شَقِيٌّ مُهَيْراً. يقول: من الشَّقاءِ مُعالَجَة المِهارَةِ. وفرس مُمْهِرٌ: ذات مُهْر. وأُمُّ أَمْهار: اسم قارَة، وفي التهذيب: هَضْبَة، وقال ابن جبلة: أُمُّ أَمْهار أُكُمٌ حُمْر بأَعْلى الصَّمَّان، ولعلها شبهت بالأَمْهار من الخيل فسميت بذلك؛ قال الراعي:
مَرَّتْ على أُمِّ أَمْهارٍ مُشَمِّرَةً،
تَهْوِي بها طُرُقٌ، أَوساطُها زُورُ
وأَما قول أَبي زبيد في صفة الأَسد:
أَقْبَلَ يَرْدِي، كما يَرْدِي الحِصانُ، إِلى
مُسْتَعْسِبٍ أَرِبٍ مِنْهُ بِتَمْهِيرِ
أَرِبٍ: ذي إِرْبَةٍ أَي حاجة. وقوله بِتَمْهِير أَي يَطْلُب مُهْراً. ويقال للخَرَزَة: المُهْرة، قال: وما أُراه عربيّاً.
والمِهارُ: عُود غليظ يُجْعَل في أَنْفِ البُخْتيِّ.
والمُهَرُ: مَفاصِلُ مُتلاحِكَةٌ في الصَّدْرِ، وقيل: هي غَراضِيفُ الضُّلوعِ، واحدتها مُهْرَةٌ؛ قال أَبو حاتم: وأُراها بالفارسية، أَراد فُصُوصَ الصدْرِ أَو خَرَزَ الصدْرِ في الزوْر؛ أَنشد ابن الأَعراي لغُداف: عن مُهْرَةِ الزَّوْرِ وعنْ رَحاها
وأَنشد أَيضاً:
جافي اليدَين عن مُشاشِ المُهْر
الفراء: تحت القلب عُظَيْم يقال له المُهْر والزِّرُّ، وهو قِوامُ القلب. وقال الجوهري في تفسير قوله مشاش المهر: يقال هو عَظْم في زُوْر الفرس.ومَهْرَةُ بن حَيْدان: أَبو قبيلة، وهم حيّ عظيم، وإِبل مَهْرِيَّة منسوبة إِليهم، والجمع مَهارِيُّ ومَهارٍ ومَهارَى، مخففة الياء؛ قال رؤبة:به تَمَطَّتْ غَوْلَ كلِّ مِيلَهِ
بنا حَراجِيجُ المَهارَى النُّفَّهِ
وأَمْهَرَ الناقةَ: جلعها مَهْرِيَّة. والمَهْرِيَّة: ضَرْب من الحِنْطَة، قال أَبو حنيفة: وهي حمراء، وكذلك سَفاها، وهي عظيمة السُّنْبُلِ غَلِيظة القَصَب مُرَبَّعة. وماهِرٌ ومُهَيْر: اسمان.
ومَهْوَرٌ: موضع؛ قال ابن سيده: وإِنما حملناه على فَعْوَل دون مَفْعل من هار يَهُورُ لأَنه لو كان مفعلاً منه كان مُعْتَلاًّ ولا يحمل على مُكرَّرِه لأَن ذلك شاذ للعلمية. ونَهْرُ مِهْرانَ: نَهر بالسند، وليس بعربي. الجوهري: المَهِيرَةُ الحُرّةُ، والمَهائِرُ الحرائِرُ، وهي ضِدُّ السَّرائرِ.

##### Türkçe

**المَهْرُ**: mehir (evlilikte verilen) sadak; çoğulu **مُهور**; ve kadınla mehir verdi: onu **يَمْهَرها** ve **يَمْهُرها** **مَهْراً** (mehir olarak) ve onu **أَمهرها** (mehir verdi).

Ümmü Habîbe hadîsinde: “Ve onu Necâşî kendi yanından **أَمهرها**; ona mehrini sevk etti”; o, sadaktır. Ve meselde: “**المَمْهُورة**’dan daha ahmak, iki hizmetçisinden birisi”; ahmaklığın nihayetine varmış ahmak için mesel olarak vurulur; bu da şudur ki: bir adam bir kadınla evlendi; onun yanına girince kadın dedi ki: “Bana mehrimi verinceye kadar sana itaat etmem.” Bunun üzerine iki hizmetçisinden birini ayağından çekip çıkardı ve onu ona verdi; o da ahmaklığından dolayı bununla razı oldu. Ve Sâ‘ide b. Cüeyye dedi ki:

Eğer (o) sertçe **مُهِرتْ** (mehirlenirse), ırâkı az olan,
Der ki: “Bana (onu) edâ etmedin mi; öyleyse yaklaş.”

Ve bir başkası dedi ki:

Zorla alındılar, kaba bir isteme (nişan) olarak,
Ve **أُمْهِرْنَ** (mehir verildiler) **أَرْماحاً** (mızraklar) ile, Hatt’tan, ince.

Ve bazısı dedi: “Onu **مَهَرْتها**; o da **ممهورة**’dur”; ona mehir verdim. Ve “Onu **أَمهرتها**”: onu, benden başkasıyla, bir mehir üzerine evlendirdim. Ve **المَهِيرة**: mehri pahalı olan.

Ve **المَهارة**: bir şeyde ustalık. Ve **الماهر**: her işte mahir olan; en çok bununla iyi yüzücü vasfedilir; çoğulu **مَهَرَة**. A‘şâ, içinde Âmir’in, ‘Alkame b. ‘Ulâse’ye üstünlüğünü anarak dedi ki:

Şüphesiz ki, ikinizin hakkında çekiştiğiniz şey,
Dinleyene ve bakana açıklık getirdi:
O şüpheli kuyu ki,
Gürültülü yağmurun isabetinden uzak tutuldu,
Fıratlı (su) gibi kılınmadı; o, kabarınca,
Kayıkçıyı ve yüzücüyü fırlatır.

Dedi ki: **الجُدُّ** kuyu; ve **الظَّنون**: suyuna güvenilmeyen; ve **الفراتيّ**: Fırat’a nisbet edilen su; ve **طما**: yükseldi; ve **البُوصي**: gemici; ve **الماهر**: yüzücü.

Ve denilir: “Bu işte **مَهَرْتُ**; onda **أَمهَرُ**; **مَهارة** (ustalık) ile”; yani onda mahir oldum. İbn Sîde dedi ki: Ve bir şeyi **مَهَر**; onda, onunla ve onun sayesinde **يَمْهَر**; **مَهْراً** ve **مُهُوراً** ve **مَهارة** ve **مِهارة** (ile).

Ve dediler: “Ona **المِهَرَة** yapmadın ve ona **المِهَرَة** vermedin”; bu, bir şeyi işleyip de ona yumuşak davranmadığın ve işini güzel yapmadığın zaman olur; aynı şekilde bir insanı besleyip yahut terbiye edip de iyi yapmadığında. Ebû Zeyd: “Bu işe **المِهَرَة** vermedin”; yani ona yüzünün tarafından gelmedin. Ve yine denilir: “Bu binaya **المِهَرَة** ile gelmedin”; yani ona yüzünün tarafından gelmedin ve onu gerektiği üzere bina etmedin. Hadîste: “Kur’ân’da **الماهِر**’in misali, **السَّفَرَة**’nin misali gibidir”; **الماهر**: okumada mahir olan; ve **السفَرة**: melekler.

Ezherî: ve **المُهْر** kısrağın ve atın yavrusudur; dişisi **مُهْرة**; çoğulu **مُهَر** ve **مُهَرات**. Rebî‘ b. Ziyâd el-‘Absî, kavmini Mâlik b. Züheyr el-‘Absî’nin kanını talep etmeye teşvik ederek—Fazâre onu öldürmüştü; çünkü Huzeyfe b. Bedr el-Fazârî’yi öldürmüştü—dedi ki:

Mâlik b. Züheyr’in öldürülmesinden sonra mı,
Kadınlar temizlerin akıbetlerini umuyor?
Ben, akıl sahipleri için onun öldürülmesinde,
Ancak bineklerin semerlere bağlanmasını görüyorum.
Ve yanlara çekilmiş (atlar) ki, hiç **عَذُوفاً** tatmamışlar,
**المُهَرات** ve **الأَمْهار** ile fırlatırlar.

(* “**عذوفاً**” sözü: müellif onu burada zikretti; onu **عدف** maddesinde iki ihmâlî (noktasız) ve dişilik **هاء**’sı ile zikretti.) **المجنبات**: develere yanlatılan atlar.

İbn Sîde: **المُهْر** atın yavrusudur; atlardan, evcil eşeklerden ve başkalarından ilk doğan; az çoğulu **أَمْهار**. ‘Adî b. Zeyd dedi ki:

Ve benim, sabahı olan, sağlam bir (şeyin) tandırlarıdır;
Yabanîleri besler; (onlar) **أَمْهارا** (yavrular) bırakmışlardır.

Burada **الأَمْهار** ile yabanın yavrularını kasteder. Ve çok olanı **مِهار** ve **مِهارة**; dedi ki:

Sanki Tağlib’in **مِهارة**’sından bir asil,
İbn ‘Attâb’ı gömen adamların ellerinde;
Ve Harb kaçıp gitmiştir, ve İbn Âmir de,
Ve kim dönmeyi umuyorsa, artık dönmedi.

İbn Sîde dedi ki: Raviler bunu, **الباء**’yı sâkin kılarak ve **نَعَتْتَابْ** vezninde rivayet ettiler; ve “**فلا آب**”ın vezni **مفاعيلْ**’dir. Dişisi **مُهْرَة**. Ezherî dedi ki: Ve ondandır onların sözü: “Bedbaht bir kimse **مُهَيْراً** eksik etmez.” Der ki: bedbahtlıktandır **المِهارَة**’yi (tayları) uğraşmak. Ve **مُمْهِرٌ** kısrak: **مُهْر** sahibi (taylı). Ve **أُمُّ أَمْهار**: bir **قارَة**’nin adı; ve **التهذيب**’de: bir **هَضْبَة**. İbn Cebele dedi ki: **أُمُّ أَمْهار**: es-Sammân’ın yukarısında kızıl tepeler; belki atların **الأَمْهار**’ına benzetildi de bununla adlandırıldı. Râ‘î dedi ki:

**أُمِّ أَمْهار**’ın üzerinden, eteğini toplayarak geçti;
Onu, ortaları eğri yollar indirir.

Ve Ebû Zübeyd’in, aslanın vasfında sözüne gelince:

İleri geldi, öldürerek; tıpkı atın öldürerek (gelişi) gibi;
**مُسْتَعْسِبٍ** (azgın) **أَرِبٍ**’e; ondan, **بِتَمْهِيرِ** ile.

**أَرِبٍ**: **إِرْبَة** sahibi; yani ihtiyaç. Ve “**بِتَمْهِير**” sözü: yani bir **مُهْراً** (tay) talep eder.

Ve boncuğa **المُهْرة** denilir; dedi ki: onu Arapça görmüyorum.

Ve **المِهارُ**: kalın bir çubuk; **البُخْتيِّ**’nin burnuna konulur.

Ve **المُهَرُ**: göğüste birbirine geçmiş eklemler; ve denildi ki: kaburgaların kıkırdaklarıdır; bir tanesi **مُهْرَةٌ**. Ebû Hâtim dedi ki: Onu Farsça görüyorum; göğsün halkalarını yahut göğsün boncuklarını, **الزوْر**’da kastetti. İbnü’l-A‘râbî, Gudâf için inşâd etti:

**مُهْرَةِ الزَّوْرِ**’dan ve onun değirmen taşından.

Ve yine inşâd etti:

**مُشاشِ المُهْر**’dan uzak, kaba elli.

Ferrâ: kalbin altında küçük bir kemik vardır; ona **المُهْر** ve **الزِّرُّ** denilir; o, kalbin direğidir. Cevherî, “**مشاش المهر**” sözünün tefsirinde dedi ki: Atın **زُوْر**’unda bir kemiktir denilir.

Ve **مَهْرَةُ بن حَيْدان**: bir kabilenin babasıdır; onlar büyük bir topluluktur. Ve onlara nisbetle **مَهْرِيَّة** develer; çoğulu **مَهارِيُّ** ve **مَهارٍ** ve **مَهارَى**; **الياء** hafifletilmiş olarak. Ru’be dedi ki:

Onunla, her milin gûlü uzandı,
Bizi, gevşek **المَهارَى**’nın harâcîcleriyle.

Ve **أَمْهَرَ** dişi deveyi: onu **مَهْرِيَّة** yaptı. Ve **المَهْرِيَّة**: buğdaydan bir tür. Ebû Hanîfe dedi ki: O kırmızıdır; ve onun **سَفاها**’sı da öyledir; ve o, büyük başaklı, kalın kamışlı, dört köşelidir. Ve **ماهِرٌ** ve **مُهَيْر**: iki isimdir.

Ve **مَهْوَرٌ**: bir yer. İbn Sîde dedi ki: Onu, **هار يَهُورُ**’dan **مَفْعل** değil de **فَعْوَل** üzerine taşıdık; çünkü ondan **مفعلاً** olsaydı mu‘tell olurdu; ve onu mükerrerine hamletmez; çünkü bu, ilmiyye sebebiyle şâzdır. Ve **نَهْرُ مِهْرانَ**: Sind’de bir nehirdir; Arapça değildir.

Cevherî: **المَهِيرَةُ** hür kadındır; ve **المَهائِرُ** hür kadınlardır; ve o, **السَّرائرِ**’in zıddıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* م ه ر * * المَهْرُ * الصَّدّاق وقد * مَهَرَ * المرأة من باب قطع و * أَمْهَرَها * أيضا و * المَهَارَةُ * بالفتح الحِذق في الشيء وقد * مَهَرْتُ * الشيء * أمْهَرُهُ * بالفتح * مَهَارَةً * بالفتح أيضا و * المُهْرُ * ولد الفرس والجمع * أَمْهَارٌ * و * مِهَارٌ * و * مِهَارَةً * بكسر الميم فيهما والأُنثى * مُهْرَةٌ * والجمع * مُهَرٌ * بوزن عُمر و * مُهَرَاتٌ * بفتح الهاء وفرس * مُمْهَرٌ * ذات مُهْرٍ

##### Türkçe

* م ه ر * * **المَهْرُ** *: mehir; ve (kadına) mehir verdi: **مَهَرَ** kadını, “قطع” bâbından; ve **أَمْهَرَها** da. Ve **المَهَارَةُ** (fetha ile): bir şeyde ustalık; ve ben bir şeyi ustaca yaptım: **مَهَرْتُ** bir şeyi, **أمْهَرُهُ** (fetha ile), **مَهَارَةً** (fetha ile) de. Ve **المُهْرُ**: kısrağın yavrusu; çoğulu **أَمْهَارٌ** ve **مِهَارٌ** ve **مِهَارَةً**; ikisinde de mîm’in kesresiyle. Dişisi **مُهْرَةٌ**; çoğulu **مُهَرٌ**, “عُمر” vezninde; ve **مُهَرَاتٌ**, hâ’nın fethasıyla. Ve **مُمْهَرٌ** at: **مُهْرٍ** sahibi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

المهر: الصداق، ج مهور. وقد مهرها، كمنع ونصر، يمهرها ويمهرها مهرا وأمهرها: جعل لها مهرا، وفي حديث أم حبيبة:  و أمهرها النجاشي من عنده  أي ساق لها مهرها، أو مهرها: أعطاها مهرا، فهي ممهورة. وأمهرها: زوجها من غيره على مهر، قال ساعدة بن جوية:
  إذا مهرت صلبا قليلا عراقة                      تقول ألا أديتني فتـقـرب وقال آخر:
  أخذن اغتصابا خطبة عجرفـية                      وأمهرن أرماحا من الخط ذبلا

  وفي المثل: كالممهورة إحدى خدمتيها. يضرب للأحمق البالغ في الحمق للغاية، وذلك أن طالبت حمقاء بعلها لما دخل بها بالمهر وقالت: لا أطيعك أو تعطيني مهري. فنزع إحدى خدمتيها من رجلها ودفعها إليها فرضيت بها لحمقها. ونظيرها أن رجلا أعطى آخر مالا فتزوج به ابنة المعطي ثم امتن عليها بما مهرها وساق إليها، فقالوا: كالممهورة من مال أبيها. يضرب في الذي يمتن فيما ليس له. والمهيرة، كسفينة: الحرة، والجمع المهائر، وهي الحرائر، وهي ضد السراري، والمهيرة أيضا: الغالية المهر. والماهر: الحاذق بكل عمل، وأكثر ما يوصف به السابح المجيد، ج مهرة، محركة. قال الأعشى يذكر فيه تفضيل عامر على علقمة بن علاثة:
  إن الذي فيه تمـاريتـمـا                      بين للسامع والـنـاظـر
  ما جعل الجد الظنون الـذي                      جنب صوب اللجب الماطر
  مثل الفراتي إذا ما طـمـا                      يقذف بالبوصي والماهـر الجد: البئر. والظنون: التي لا يوثق بمائها. والفراتي: الماء المنسوب إلى الفرات، وطما: ارتفع. والبوصي: الملاح. والماهر: السابح، وكذلك المتمهر، قاله الزمخشري. وقد مهر الشيء وفيه وبه، كمنع يمهر مهرا بالفتح ومهورا، بالضم، ومهارا ومهارة، بفتحهما، أي صار حاذقا. وفي اللسان: مهارة ومهارة، كسحابة وكتابة. والمهر، بالضم: عظم الزور، وهو الكركرة، كالمهرة، وبه فسر الجوهري قول الشاعر:
  جافي اليدين عن مشاش المهر المهر: ثمر الحنظل، ج مهرة، كعنبة، نقله الصاغاني. المهر: ولد الفرس والرمكة، أو أول ما ينتج منه ومن غيره، أي من الخيل والحمر الأهلية وغيرها، كما قاله ابن سيده، ج في القليل أمهار، وفي الكثير مهار ومهارة. قال عدي بن زيد:
  وذي تناوير ممعون له صبح                      يغذو أوابد قد أفلين أمهارا يعني بالأمهار هنا أولاد الوحش. وقال آخر:
  كأن عتيقا من مهارة تـغـلـب                      بأيدي الرجال الدافنين ابن عتاب قال ابن سيده: هكذا الرواية بتسكين الباء، والأنثى مهرة، والجمع مهرات ومهر. قال الربيع بن زياد العبسي:
  ومجنبات ما يذقن عذوفـا                      يقذفن بالمهرات والأمهار والأم ممهر. يقال: فرس ممهر، أي ذات مهر، وقد أمهرت: تبعها مهر. والمهرة، بالضم: خرزة كان النساء يتحببن بها، أو هي فارسية وقال الأزهري: وما أراه عربيا. والمهر، كصرد: مفاصل متلاحكة في الصدر، أو هي غراضيف الضلوع، واحدتها مهرة، كأنها فارسية، قال أبو حاتم: وأراها بالفارسية، أراد فصوص الصدر أو خرز الصدر في الزور، أنشد ابن الأعرابي لغداف:
  عن مهرة الزور وعن رحاها ومهرة بن حيدان بن عمرو بن الحاف بن قضاعة، بالفتح أبو قبيلة، وهم حي عظيم، وإليها يرجع كل مهري، منهم أبو الحجاج زبيد بن سعد المهري، من أهل مصر، والإبل المهرية منه، أي من هذا الحي منسوبة إليهم، ج مهارى كسكارى، هكذا هو مضبوط في النسخ، وفي اللسان بكسر الراء وتخفيف الياء، ومهار، بحذف الياء، ومهاري، بكسر الراء وتشديد الياء، قال رؤبة:
  به تمطت غول كل ميلـه                      بنا حراجيج المهارى النفه

  و أمهر الناقة: جعلها مهرية. والمهرية: حنطة حمراء، قال أبو حنيفة: وكذلك سفاها، وهي عظيمة السنبل غليظة القصب مربعة. وماهر ومهيرة كجهينة: اسمان، وكذا مهير ومهري ومهران بالكسر. ومهور، كقسور: ع، قال ابن سيده: وإنما حملناه على فعول دون مفعل، من هار يهور، لأنه لو كان مفعلا منه كان معتلا، ولا يحمل على مكرره، لأن ذلك شاذ للعلمية. قلت: وقال السكري: مهور: بلد قال المعطل الهذلي:
  فإن أمس في أهل الرجيع ودوننا                      جبال السراة مهور فـعـوائن كذا قرأته في أشعار الهذليين. ونهر مهران، بالكسر: نهر عظيم بالسند وبخراسان يعرف بجيحون ويقال: إنه منهما تمتد الدنيا. قال أبو النجم:
  فسافروا حتى يملوا السفـرا                      وسار هاديهم بهم وسـيرا
  برا وخاضوا بالسفين الأبحرا                      ما بين مشهران وبين بربرا قال ابن دريد: وليس بعربي. ومهران: ة بأصفهان. ومهران جد أبي بكر أحمد بن الحسين الزاهد المقرئ المهراني النيسابوري، مجاب الدعوة، عن ابن خزيمة، وعنه الحاكم، وهو صاحب الغاية والشامل، مات سنة 381. والمهار ككتاب: العود الغليظ في رأسه فلكة، يجعل في أنف البختي. عن أبي زيد: يقال: لم تعط هذا الأمر المهرة، كعنبة، وضبطه الصاغاني بفتح فكسر مجودا، أي لم تأته من قبل وجهه. ويقال أيضا: لم تأت إلى هذا البناء المهرة، أي لم تأته من قبل وجهه ولم تبنه على ما كان ينبغي. وقالوا: لم نفعل به المهرة، ولم تعطه المهرة، وذلك إذا عالجت شيئا فلم ترفق به ولم تحسن عمله، وكذلك إذا أدب إنسانا فلم يحسن. كذا في اللسان. والتمهير: طلب المهر واتخاذه. قال أبو زبيد يصف الأسد:
  أقبل يردي كما يردي الحصان إلى                      مستعسب أرب منه بتـمـهـير يقول: أقبل كأنه حصان جاء إلى مستعسب وهو المستطرق لأنثاه، أرب: ذي إربة، أي حاجة. والمتمهر: الأسد الحاذق بالافتراس، وتمهر الرجل في شيء، إذا حذق فيه، كمهر فيه. ومما يستدرك عليه: المهيرة: مصغرا، كناية عن الزوجة، وبه فسر قول الحريري في الحضرمية: تذهب في الدويرة، لتجلد عميرة، وتستغني عن المهيرة. ومهر البغي المنهي عنه هو أجرة الفاجرة. وأم أمهار: اسم قارة. وفي التهذيب هضبة. وقال ابن جبلة: أكم حمر بأعلى الصمان، ولعلها شبهت بأمهار الخيل فسميت بذلك. قال الراعي:
  مرت على أم أمهار مشمـرة                      تهوي بها طرق أوساطها زور

  وقال الفراء: تحت القلب عظيم يقال له: المهر والزر، وهو قوام القلب. والمهر، بالضم: فراخ حمام يشبه الورشان، وجمعها: مهرة كعنبة، قاله الصاغاني. وتسمى النعجة: الماهر، وتدعى فيقال: ماهر ماهر. ومهرات، بالضم: بلد قرب حضرموت. ومهروان، بالكسر: بلد في سهل طبرستان. ومهرة، بالكسر من أجداد أبي علي الحداد، ومن أجداد أبي مسعود كوتاه. وعبد الوهاب بن علي بن مهرة، حدث. ومهرويه بفتح الميم وضم الراء، جد أبي الحسن علي بن محمد بن مهرويه القزويني، حدث عن علي بن عبد العزيز البغوي. ومهيار الديلمي، كمحراب: شاعر زمانه. وجناب بن مهير العبدي كزبير عن عطاء، ومحمد وعلوان، ابنا مفلح بن المهير، وابن أخيهما مقلد ابن علي بن مفلح بن المهير، كلهم عن أبي الحسن بن العلاف، وروى عنهم ابن سويد في مشيخته. وعز الدين الحسن بن الحسين بن المهير البغدادي، سمع يحيى بن بوش، ومات سنة 666 ومهير عم سعيد بن عروبة، قاله قتادة، كذا في كتاب الصحابة لأبي القاسم البغوي. ومهيرة: لقب محرز بن نضلة الصحابي. وماهر بن عبد الله بن نجم المقدسي، حدث عن الزين العراقي، والشرف يحيى المناوي وغيرهما، أجاز شيخ الإسلام زكريا وكريم الدين أبا الفضل محمد بن محمد بن العماد البلبيسي، وغيرهما. ومما يستدرك عليه:

##### Türkçe

**المهر**: mehir; **الصداق**, çoğulu **مهور**. Ve “onu mehirledi”; **كمنع ونصر** (babında), “onu mehirler” ve “onu mehirler”, **مهرا** olarak; ve “onu mehirledi”: ona bir mehir kıldı. Ve Ümmü Habîbe hadîsinde: “ve onu Necâşî kendi yanından mehirledi”; yani ona mehirini sevk etti; yahut “onu mehirledi”: ona bir mehir verdi; o da **ممهورة**’dur. Ve “onu mehirledi”: onu başkasıyla bir mehir üzerine evlendirdi. Sâ‘ide b. Cüveyye dedi ki:
  “Eğer (o) katı birini, az bir asaletle mehirlerse                      ‘Söyle: bana ödemedin mi?’ der; sonra yaklaşır”
Ve bir başkası:
  “Zorla aldılar kaba bir dünürlüğü                      ve mehirlediler: mızraklar; hatt’tan (yapılmış) zayıf (mızraklar)”

Ve meselde: “**كالممهورة** (gibi), iki hizmetçisinden biri.” Aşırı derecede ahmak olan ahmak için darb-ı mesel yapılır. Bu da şudur: Ahmak bir kadın, kocası onunla mehir karşılığında zifafa girdikten sonra kocasından istedi ve dedi: “Sana itaat etmem; yahut mehirimi bana ver.” Bunun üzerine (koca) iki hizmetçisinden birini ayağından çıkardı ve onu ona verdi; o da ahmaklığından dolayı onunla razı oldu. Bunun benzeri: Bir adam, bir başkasına mal verdi; o da verenin kızıyla o mal ile evlendi; sonra onu, onu mehirlemesi ve ona sevk etmesiyle minnet altına soktu; bunun üzerine dediler: “**كالممهورة من مال أبيها** (gibi).” Kendisine ait olmayan şeyde minnet eden kimse hakkında darb-ı mesel yapılır. Ve **المهيرة**, **كسفينة**: hür kadın; çoğulu **المهائر**; o da **الحرائر**’dir; ve o, **السراري**’nin zıddıdır. Ve **المهيرة** ayrıca: pahalı mehirli (kadın). Ve **الماهر**: her işte mahir olan; en çok da iyi yüzücü için vasıflandırılır; çoğulu **مهرة**, harekeli. A‘şâ, ‘Âmir’in ‘Alkame b. ‘Ulâse’ye üstünlüğünü zikrederek dedi:
  “Şüphesiz ki onda çekiştiğiniz şey                      dinleyene ve bakana açıktır
  Cedd, zannı olan şeyi kılmadı                      şiddetli yağmurlu dalgalı suyun akışından uzak
  Fıratlı gibi; ne zaman kabarsa                      **البوصي**’yi ve **الماهر**’i fırlatır”
**الجد**: kuyu. **الظنون**: suyuna güvenilmeyen (kuyu). **الفراتي**: Fırat’a nispet edilen su. Ve “**طما**”: yükseldi. **البوصي**: gemici. Ve **الماهر**: yüzücü; aynı şekilde **المتمهر**; bunu Zemahşerî söyledi. Ve “şeyi mahir oldu” onda ve onda ve onunla; **كمنع** (babında) “mahir olur”, **مهرا** (fetha ile) ve **مهورا** (damma ile) ve **مهارا** ve **مهارة** (ikisini de fetha ile); yani mahir oldu. Ve **اللسان**’da: **مهارة** ve **مهارة**, **كسحابة وكتابة**. Ve **المهر**, damma ile: boğazın kemiği; o **الكركرة**’dir; **كالمهرة**. Ve bununla Cevherî şairin sözünü tefsir etti:
  “Eller(ini) **مشاش المهر**’den uzak tutan”
**المهر**: acı kavun (**الحنظل**) meyvesi; çoğulu **مهرة**, **كعنبة**; bunu Sâgânî nakletti. **المهر**: atın ve kısrağın yavrusu; yahut ondan ve başkasından ilk doğan; yani atlardan, evcil eşeklerden ve başkalarından; İbn Sîde’nin dediği gibi. Azda çoğulu **أمهار**, çokta **مهار** ve **مهارة**. ‘Adî b. Zeyd dedi:
  “Ve sabahı olan, kendisine sabah verilmiş, kandilli (bir yer) sahibi                      (o) vahşîleri besler; **أمهارا**’yı (yavruları) düşürmüşlerdir”
Burada **الأمهار** ile vahşin yavrularını kasteder. Ve bir başkası:
  “Sanki Tağlib’in **مهارة**’sından bir eski (at)                      İbn ‘Attâb’ı gömen erkeklerin ellerinde”
İbn Sîde dedi: Rivayet böyledir; **الباء**’nın sükûnu ile. Dişisi **مهرة**; çoğulu **مهرات** ve **مهر**. Rebî‘ b. Ziyâd el-‘Absî dedi:
  “Ve yanlara çekilmiş (atlar) ki sertlik tatmazlar                      **بالمهرات** ve **الأمهار** ile fırlatırlar”
Ve anne **ممهر**’dir. Denir: “**فرس ممهر**”; yani mehir (yavru) sahibi; ve “**أمهرت**”: ona bir yavru tâbi oldu. Ve **المهرة**, damma ile: kadınların kendisiyle sevimlilik aradığı bir boncuk; yahut o Farsçadır. Ezherî dedi: Onu Arapça görmüyorum. Ve **المهر**, **كصرد**: göğüste birbirine geçmiş eklemler; yahut o kaburgaların kıkırdaklarıdır; tekili **مهرة**, sanki o Farsçadır. Ebû Hâtim dedi: Onu Farsçada görüyorum; göğüs halkalarını yahut boğazda göğüs boncuklarını kastetti. İbnü’l-A‘râbî, Gıdâf için inşâd etti:
  “**مهرة الزور**’dan ve onun değirmeninden”
Ve **مهرة بن حيدان بن عمرو بن الحاف بن قضاعة**, fetha ile: bir kabilenin babasıdır; onlar büyük bir haydır; her **مهري** ona nispetle döner. Onlardan Ebû’l-Haccâc Zübeyd b. Sa‘d el-**مهري**, Mısır ehlindendir. Ve **الإبل المهرية** ondandır; yani bu haydan, onlara nispetle. Çoğulu **مهارى** **كسكارى**; nüshalarda böyle ضبط edilmiştir. Ve **اللسان**’da **الراء**’nın kesri ve **الياء**’nın tahfîfi ile; ve **مهار**, **الياء**’yı hazf ile; ve **مهاري**, **الراء**’nın kesri ve **الياء**’nın teşdîdi ile. Ru’be dedi:
  “Onunla her milinde bir gûl uzandı                      bizimle **المهارى**’nin, nefhe (develerinin) haraçîc’leri”

Ve “dişi deveyi **أمهر** etti”: onu **مهرية** kıldı. Ve **المهرية**: kırmızı buğday. Ebû Hanîfe dedi: **سفاها** da böyledir; o, iri başaklı, kalın kamışlı, dört köşelidir. Ve **ماهر** ve **مهيرة** **كجهينة**: iki isimdir; aynı şekilde **مهير** ve **مهري** ve **مهران** kesr ile. Ve **مهور**, **كقسور**: bir yer. İbn Sîde dedi: Onu ancak **فعول** üzerine, **مفعل** değil, **هار يهور**’dan taşıdık; çünkü eğer ondan **مفعل** olsaydı illetli olurdu; ve mükerrerine hamledilmez; çünkü bu, ilmiyye sebebiyle şâzdır. Ben dedim: Sükkerî dedi: **مهور** bir beldedir. Mu‘attal el-Hüzelî dedi:
  “Eğer bu akşam er-Recî‘ ehli içinde olursam ve aramızda                      es-Serât dağları (var); **مهور** (ve) **فعوائن**”
Hüzelîlerin şiirlerinde onu böyle okudum. Ve **نهر مهران**, kesr ile: Sind’de ve Horasan’da büyük bir nehirdir; **جيحون** diye bilinir; ve denir ki: dünya ikisinden uzanır. Ebû’n-Necm dedi:
  “Yolculuk ettiler; ta ki yolculuktan usanacaklar                      ve kılavuzları onları yürüttü; yürüyüşle
  Karada; ve gemilerle denizleri aştılar                      **مشهران** ile **بربرا** arasında”
İbn Düreyd dedi: Arapça değildir. Ve **مهران**: İsfahan’da bir köydür. Ve **مهران**, Nîsâbûrî **المهراني** nisbesiyle kurrâ zâhid Ebû Bekir Ahmed b. el-Hüseyn’in dedesidir; duası kabul olunan; İbn Huzeyme’den; ondan Hâkim (rivayet etti); o, **الغاية** ve **الشامل** sahibidir; 381 yılında öldü. Ve **المهار** **ككتاب**: başında bir yumru bulunan kalın değnek; **البختي**’nin burnuna konur. Ebû Zeyd’den: denir: “Bu işe **المهرة**’yi vermedin”; **كعنبة**; Sâgânî onu iyi bir ضبط ile fetha sonra kesr ile ضبط etti; yani ona yüzünden (doğru tarafından) gelmedin. Ve ayrıca denir: “Bu binaya **المهرة**’ye gelmedin”; yani ona yüzünden gelmedin ve onu gerektiği üzere bina etmedin. Ve dediler: “Onunla **المهرة**’yi yapmadık” ve “ona **المهرة**’yi vermedin”; bu, bir şeyi tedavi edip de ona yumuşak davranmadığın ve işini güzel yapmadığın zamandır; aynı şekilde bir insanı terbiye edip de güzel yapmadığın zaman. **اللسان**’da böyledir. Ve **التمهير**: mehir istemek ve onu edinmek. Ebû Zübeyd, aslanı vasfederek dedi:
  “Yaklaştı; atın yaklaştırdığı gibi öldürür                      **مستعسب**’e; onda **بتمهير** ile bir ihtiyacı olan”
Der ki: Yaklaştı; sanki bir at, **مستعسب**’e geldi; o, dişisine aşmak için istenen erkektir. **أرب**: **ذي إربة**; yani ihtiyaç sahibi. Ve **المتمهر**: avlanmada mahir aslan. Ve adam bir şeyde **تمهر** etti; onda mahir olunca; onda **مهر** gibi. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **المهيرة**, küçültme olarak: eşe kinaye; ve bununla Harîrî’nin Hadramiyye’deki sözü tefsir edildi: “**تذهب في الدويرة، لتجلد عميرة، وتستغني عن المهيرة**.” Ve yasaklanan **مهر البغي**: fâcirenin ücretidir. Ve **أم أمهار**: bir kıra‘nın adıdır; ve **التهذيب**’de: bir tepe. İbn Cebele dedi: es-Sammân’ın yukarısında kırmızı tümsekler; belki atların **أمهار**’ına benzetildi de bununla adlandırıldı. Râ‘î dedi:
  “**أم أمهار** üzerine geçti; sıvanmış (hâlde)                      onunla, ortalarının yolları (üzerinde) **زور** ile düşer”

Ve el-Ferrâ dedi: Kalbin altında büyük (bir şey) vardır; ona: **المهر** ve **الزر** denilir; o, kalbin kıvamıdır. Ve **المهر**, zamme ile: **الورشان**’a benzeyen güvercin yavruları; onun çoğulu: **مهرة** ( **عنبة** gibi); bunu es-Sâgânî söyledi. Ve koyuna **الماهر** adı verilir; çağrılır da “**ماهر ماهر**” denilir. Ve **مهرات**, zamme ile: Hadramut yakınında bir beldedir. Ve **مهروان**, kesre ile: Taberistan ovasında bir beldedir. Ve **مهرة**, kesre ile: Ebû Ali el-Haddâd’ın dedelerinden (biri)dir; ve Ebû Mes‘ûd Kûtâh’ın dedelerinden (biri)dir. Ve Abdülvehhâb b. Ali b. **مهرة**, rivayet etti. Ve **مهرويه**, mîm’in fethası ve râ’nın zammı ile: Ebü’l-Hasen Ali b. Muhammed b. **مهرويه** el-Kazvînî’nin dedesidir; Ali b. Abdülazîz el-Begavî’den rivayet etti. Ve **مهيار** ed-Deylemî, **محراب** gibi: zamanının şairidir. Ve Cenâb b. **مهير** el-‘Abdî, **زبير** gibi, Atâ’dan (rivayet etti); ve Muhammed ile ‘Alvân, Muflih b. **المهير**’in iki oğlu; ve onların yeğeni Mukallid b. Ali b. Muflih b. **المهير**; hepsi Ebü’l-Hasen b. el-‘Allâf’tan (rivayet etti); ve İbn Süveyd, meşyehasında onlardan rivayet etti. Ve İzzüddîn el-Hasen b. el-Hüseyn b. **المهير** el-Bağdâdî, Yahyâ b. Bûş’u dinledi; ve 666 yılında öldü. Ve **مهير**, Saîd b. ‘Arûbe’nin amcasıdır; bunu Katâde söyledi; Ebü’l-Kâsım el-Begavî’nin Sahâbe kitabında böyledir. Ve **مهيرة**: sahâbî Muhrez b. Nadle’nin lakabıdır. Ve Mâhir b. Abdillâh b. Necm el-Makdisî, Zeyn el-‘Irâkî’den, Şeref Yahyâ el-Menâvî’den ve başkalarından rivayet etti; Şeyhülislâm Zekeriyyâ’ya ve Kerîmüddîn Ebü’l-Fazl Muhammed b. Muhammed b. el-‘İmâd el-Bilbîsî’ye ve başkalarına icâzet verdi. Ve kendisine istidrâk olunan(lar)dan:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَهَرَ المَرْأَةَ
1 مَهَرَ المَرْأَةَ ذ , (AZ, S, A, Mgh, Msb, K,) aor. مَهَرَ (S, Msb, K) and مَهُرَ , (K,) inf. n. مَهْرٌ, (S, Msb, TA,) He gave the woman a مَهْر [or dowry]: (A, Mgh, Msb, K:) or he assigned to her (جَعَلَ لَهَا) a مَهْر: (K:) and ↓ أَمْهَرَهَا signifies the same as مَهَرَهَا, (AZ, S, Msb, K,) which is of the dial. of Temeem, and the more usual: (Msb:) or مَهَرَهَا has the first of the above significations, (A, Mgh, Msb, K,) or signifies he set apart for her a مَهْر: (Msb:) and ↓ أَمْهَرَهَا signifies he named for her a مَهْر and married her to himself for it; (A, Mgh;) or he married her to another man for a certain مَهْر; (Msb, K;) or he sent for her a مَهْر. (TA.) -A2- مَهَرَ الشَّىْءَ, (S, K,) and فِيهِ, and بِهِ (K,) and فِيهِ ↓ تمهّر, (K, * TA,) and مَهَرَ صِنَاعَتَهُ, (A,) and فِيهَا, (Mgh, Msb,) and بِهَا, and فِيهَا ↓ تمهّر, (A,) and مَهَرَ فِى العِلْمِ وَغَيْرِهِ, (Msb,) aor. مَهَرَ , (Msb, K,) inf. n. مَهَارَةٌ (S, A, Mgh, L, Msb, K) and مِهَارَةٌ (L) and مُهُورٌ (Msb, K) and مَهَارٌ and مَهْرٌ, (K,) He was, or became, skilled, or expert, (S, A, Mgh, Msb, K,) in the thing, (S, K,) and in his art, or craft, (A, Mgh, Msb,) and in science, &c., (Msb,) knowing its abstrusities and niceties, or having learned the whole of it; syn. حَذَقَ. (S, A, Mgh, Msb, K.)

مهّر
2 مهّر ذ , inf. n. تَمْهِيرٌ, He desired a colt: (K, TA:) he procured for himself a colt. (JK, K, TA.) [In the CK, and in a MS. copy of the K, we find المَهْر put by mistake for المُهْر.] Aboo-Zubeyd says, describing a lion,
أَقْبَلَ يَرْدِى كَمَا يَرْدِى الحِصَانُ اِلَى
مُسْتَعْسِبٍ أَرِبٍ مِنْهُ بِتَمْهِيرِ
 He came [beating the ground with his feet] like as a horse comes [so beating the ground] to a man borrowing him for covering, wanting by his means to procure for himself a colt. (TA.) [In the L, and TA, يَرْوِى is put for يردى in both instances: but it is corrected by SM in the margin of the L.]

امهر المَرْأَةَ
4 امهر المَرْأَةَ ذ : see 1, in two places. -A2- امهر النَّاقَةَ He called, or rendered, (جَعَلَ) the she-camel a مَهْرِيَّة: (K:) [it has sometimes, if not always, the latter meaning; for] it is said of the breaker, or trainer; and is like أَرْحَلَهَا. (TA, in art. رحل.) -A3- امهرت الفَرَسُ The mare had a colt following her. (TA.)

5 تَمَهَّرَ see 1, in two places.

مَهْرٌ
مَهْرٌ ذ A dowry; a nuptial gift; a gift that is given to, or for, a bride; syn. صَدَاقٌ: (S, A, Msb, K:) pl. مُهُورٌ, (K,) or مُهُورَةٌ, like as بُعُولَةٌ is pl. of بَعْلٌ, and فُحُولَةٌ of فَحْلٌ. (Msb.) زَوْجٌ مَهْرٍ A husband from whom a dowry is got: (S, art. بهر:) or a husband who has not nobility of race, and who therefore doubles the dowry to make himself desired. (TA, same art.) See بَهْرٌ. ― -b2- The hire of a prostitute. Ex. نَهَى عَنْ مَهْرِ البَغِىّ He forbade [receiving] the hire of the prostitute. (Mgh, Msb.)

مُهْرٌ
مُهْرٌ ذ A colt; the male foal of a mare; (S, K;) and of a mare kept for breeding: (TA:) or the first male offspring of a mare or other animal; (K;) i. e., of a tame ass; &c.: (ISd, TA:) fem. with ة; a filly: (S, Msb, K:) and dim. مُهَيْرٌ: (JK:) pl. masc., (of pauc., TA,) أَمْهَارٌ, and (of mult., TA) مِهَارٌ and مِهَارَةٌ; (S, Msb, K;) and pl. fem. مُهَرٌ and مُهَرَاتٌ. (S, Msb.)

اِبِلٌ مَهْرِيَّةٌ
اِبِلٌ مَهْرِيَّةٌ ذ Camels of Mahreh; i. e. certain camels, so called in relation to Mahreh Ibn- Heydلn, (T, S, Msb, K,) a tribe, (K,) or a great tribe, (TA,) or the father of a tribe of El-Yemen: (S:) or in relation to Mahreh, a district of 'Omلn: (Msb:) they are excellent camels, that outstrip horses; and some add, that they are unequalled in quickness of running, understanding what is desired of them with the least training, and having names, by which being called, they answer quickly: (Msb:) [and hence, any such like camels; i. e. any excellent, fleet, camels: (see 4:) n. un. مَهْرِىٌّ:] pl. مَهَارِىُّ [which is irreg. like ظَهَارِىٌّ] (S, Msb, K) and مَهَارٍ (S, K) and مَهَارَى, (K, TA,) written in the L مَهَارِى, (TA,) [and so in the CK,] or مَهَارَا, the ى being changed into ا, (Msb,) [but it generally retains the form of ى, though pronounced ا.] See also حُوشِىٌّ.

مَهِيرَةٌ
مَهِيرَةٌ ذ [A woman to whom a dowry has been given: and hence,] a free [married] woman: (S, K:) opposed to سُرِّيَّةٌ: (A:) pl. مَهَائِرُ. (A, TA.) And, (TA,) One whose dowry is dear. (K, TA.)

مَاهِرٌ
مَاهِرٌ ذ Skilled, or skilful, (A, Msb, K,) فى صِنَاعَتِهِ, in his art, (A, Msb,) and بكُلِّ عَمَلٍ, in every work, (A, K,) فِى عِلْمِ وَغَيْرِهِ in science &c., (Msb,) knowing its abstrusities and niceties, or having learned the whole of it; syn. حَاذِقٌ: (A, Msb, K:) and, (K,) in most instances, (TA,) [but only when used absolutely,] a good swimmer; (JK, K;) as also ↓ مُتَمَهِّرٌ: (Z, TA;) pl. مَهَرَةٌ: (A, K:) also ↓ مُتَمَهِّرٌ a lion skilled in slaying his prey. (K.)

مُمْهِرٌ
مُمْهِرٌ ذ A mare having a colt or foal. (S, K.)

مَمْهُورَةٌ
مَمْهُورَةٌ ذ A woman dowered; to whom a dowry has been given; or for whom a dowry has been set apart. (Msb.) It is said in a proverb, كَالْمَمْهُورَةِ اِحْدَى خَدَمَتَيْهَا [Like her who has been dowered with one of her two anklets]: (S, K:) or أَحْمَقُ مِنَ الْمَمْهُورَةِ اِحْدَى خَدَمَتَيْهَا [More stupid than she who has been dowered with one of her two anklets]: (Mgh:) applied to him who has reached the utmost degree of stupidity: from the following case: (TA:) a stupid woman demanded of her husband her dowry, (K, TA,) when he paid her his first visit, and she said, I will not obey thee unless thou give me my dowry: (TA:) so he pulled off one of her two anklets (K, TA) from her foot, (TA,) and gave it to her, and she was content with it. (K, TA.) In like manner, a certain man gave to another property, and he married with it the daughter of the giver, and then reproached her for the dowry he had given her: so they said, كَالْمَمْهُورَةِ مِنْ مَالِ أَبِيهَا [Like her who has been dowered from the property of her father]: (K, TA:) [a proverb] applied in relation to him who reproaches for that which is not his own. (TA.)

مُتَمَهِّرٌ
مُتَمَهِّرٌ ذ : see مَاهِرٌ, in two places.

##### Türkçe

مَهَرَ المَرْأَةَ
1 **مَهَرَ المَرْأَةَ** ذ , (AZ, S, A, Mgh, Msb, K,) muzâri‘ı **مَهَرَ** (S, Msb, K) ve **مَهُرَ** , (K,) mastarı **مَهْرٌ**, (S, Msb, TA,) O, kadına bir **مَهْر** [yahut mehir] verdi: (A, Mgh, Msb, K:) yahut ona (جَعَلَ لَهَا) bir **مَهْر** tahsis etti: (K:) ve ↓ **أَمْهَرَهَا** **مَهَرَهَا** ile aynı mânâya gelir, (AZ, S, Msb, K,) ki bu, Temîm lehçesindendir ve daha yaygın olandır: (Msb:) yahut **مَهَرَهَا** yukarıdaki iki mânânın birincisine sahiptir, (A, Mgh, Msb, K,) yahut ona bir **مَهْر** ayırdı mânâsına gelir: (Msb:) ve ↓ **أَمْهَرَهَا** ona bir **مَهْر** adını koydu ve onunla bunun karşılığında kendisi evlendi mânâsına gelir; (A, Mgh;) yahut onu belirli bir **مَهْر** karşılığında başka bir adamla evlendirdi; (Msb, K;) yahut ona bir **مَهْر** gönderdi. (TA.) -A2- **مَهَرَ الشَّىْءَ**, (S, K,) ve **فِيهِ**, ve **بِهِ** (K,) ve **فِيهِ** ↓ **تمهّر**, (K, * TA,) ve **مَهَرَ صِنَاعَتَهُ**, (A,) ve **فِيهَا**, (Mgh, Msb,) ve **بِهَا**, ve **فِيهَا** ↓ **تمهّر**, (A,) ve **مَهَرَ فِى العِلْمِ وَغَيْرِهِ**, (Msb,) muzâri‘ı **مَهَرَ** , (Msb, K,) mastarı **مَهَارَةٌ** (S, A, Mgh, L, Msb, K) ve **مِهَارَةٌ** (L) ve **مُهُورٌ** (Msb, K) ve **مَهَارٌ** ve **مَهْرٌ**, (K,) O, şeyde, (S, K,) ve sanatında, yahut zanaatında, (A, Mgh, Msb,) ve ilimde vb., (Msb,) mahir oldu yahut mahir hâle geldi, (S, A, Mgh, Msb, K,) onun giriftliklerini ve inceliklerini bilerek, yahut onun tamamını öğrenmiş olarak; eş anlamlısı **حَذَقَ**. (S, A, Mgh, Msb, K.)

مهّر
2 **مهّر** ذ , mastarı **تَمْهِيرٌ**, O, bir tay istedi: (K, TA:) kendisi için bir tay edindi. (JK, K, TA.) [CK’de ve K’nın bir yazma nüshasında, yanlışlıkla **المَهْر** **المُهْر** yerine konulmuş olarak buluruz.] Ebû-Zübeyd, bir aslanı vasfederek der ki,
أَقْبَلَ يَرْدِى كَمَا يَرْدِى الحِصَانُ اِلَى
مُسْتَعْسِبٍ أَرِبٍ مِنْهُ بِتَمْهِيرِ
O, [ayaklarıyla yeri döverek] tıpkı bir atın [öyle döverek] aşım için onu ödünç alan, onun vasıtasıyla kendisi için bir tay edinmeyi isteyen bir adama gelişine benzer şekilde geldi. (TA.) [L’de ve TA’da, iki yerde de **يَرْوِى** **يردى** yerine konulmuştur: fakat L’nin kenarında SM tarafından düzeltilmiştir.]

امهر المَرْأَةَ
4 **امهر المَرْأَةَ** ذ : 1’e bak, iki yerde. -A2- **امهر النَّاقَةَ** O, dişi deveyi bir **مَهْرِيَّة** diye adlandırdı yahut (جَعَلَ) öyle kıldı: (K:) [bazen, hatta her zaman olmasa da, ikinci mânâya sahiptir; zira] bu, deve kırıcı yahut eğitici hakkında söylenir; ve **أَرْحَلَهَا** gibidir. (TA, رحل maddesinde.) -A3- **امهرت الفَرَسُ** Kısrağın, onu takip eden bir tayı oldu. (TA.)

5 **تَمَهَّرَ** 1’e bak, iki yerde.

مَهْرٌ
**مَهْرٌ** ذ Bir mehir; bir nikâh hediyesi; geline verilen yahut gelin için verilen bir hediye; eş anlamlısı **صَدَاقٌ**: (S, A, Msb, K:) çoğulu **مُهُورٌ**, (K,) yahut **مُهُورَةٌ**, tıpkı **بُعُولَةٌ**’nin **بَعْلٌ**’ün çoğulu olması ve **فُحُولَةٌ**’nin **فَحْلٌ**’ün çoğulu olması gibi. (Msb.) **زَوْجٌ مَهْرٍ** Mehir alınan bir koca: (S, بهر maddesinde:) yahut soyluluk asâleti olmayan, bu yüzden kendisini arzulatsın diye mehri iki kat yapan bir koca. (TA, aynı madde.) **بَهْرٌ**’e bak. ― -b2- Bir fahişenin ücreti. Örnek: **نَهَى عَنْ مَهْرِ البَغِىّ** O, fahişenin ücretini [almayı] yasakladı. (Mgh, Msb.)

مُهْرٌ
**مُهْرٌ** ذ Bir tay; kısrağın erkek yavrusu; (S, K;) ve damızlık için tutulan kısrağınki: (TA:) yahut kısrağın veya başka bir hayvanın ilk erkek yavrusu; (K;) yani evcil eşeğin vb.: (ISd, TA:) dişisi ة ile; bir dişi tay: (S, Msb, K:) ve küçültmesi **مُهَيْرٌ**: (JK:) eril çoğulu, (azlık için, TA,) **أَمْهَارٌ**, ve (çokluk için, TA) **مِهَارٌ** ve **مِهَارَةٌ**; (S, Msb, K;) ve dişil çoğulu **مُهَرٌ** ve **مُهَرَاتٌ**. (S, Msb.)

اِبِلٌ مَهْرِيَّةٌ
**اِبِلٌ مَهْرِيَّةٌ** ذ Mahre develeri; yani Mahreh İbn-Heydلn’a nispetle böyle adlandırılan birtakım develer, (T, S, Msb, K,) bir kabile, (K,) yahut büyük bir kabile, (TA,) yahut Yemen’in bir kabilesinin babası: (S:) yahut ‘Umلn’ın bir bölgesi olan Mahreh’e nispetle: (Msb:) bunlar mükemmel develerdir, atları geçerler; ve bazıları şunu da ekler: koşma süratinde eşi yoktur, en az bir alıştırmayla kendilerinden isteneni anlarlar, ve çağrıldıkları isimleri vardır, onlarla çağrılınca çabucak cevap verirler: (Msb:) [ve buradan, bunun gibi her türlü deve; yani her mükemmel, çevik deve: (4’e bak:) tekili **مَهْرِىٌّ**:] çoğulu **مَهَارِىُّ** [ki bu, **ظَهَارِىٌّ** gibi kural dışıdır] (S, Msb, K) ve **مَهَارٍ** (S, K) ve **مَهَارَى**, (K, TA,) L’de **مَهَارِى** yazılmıştır, (TA,) [CK’de de böyledir,] yahut **مَهَارَا**, ى’nin ا’ya çevrilmesiyle, (Msb,) [fakat genellikle ى şeklini korur, her ne kadar ا diye telaffuz edilse de.] Ayrıca **حُوشِىٌّ**’ye de bak.

مَهِيرَةٌ
**مَهِيرَةٌ** ذ [Kendisine mehir verilmiş bir kadın: ve buradan,] hür [evli] bir kadın: (S, K:) **سُرِّيَّةٌ**’nin karşıtı: (A:) çoğulu **مَهَائِرُ**. (A, TA.) Ve, (TA,) mehri pahalı olan kimse. (K, TA.)

مَاهِرٌ
**مَاهِرٌ** ذ Mahir, becerikli, (A, Msb, K,) **فى صِنَاعَتِهِ**, sanatında, (A, Msb,) ve **بكُلِّ عَمَلٍ**, her işte, (A, K,) **فِى عِلْمِ وَغَيْرِهِ** ilimde vb., (Msb,) onun giriftliklerini ve inceliklerini bilerek, yahut onun tamamını öğrenmiş olarak; eş anlamlısı **حَاذِقٌ**: (A, Msb, K:) ve, (K,) çoğu yerde, (TA,) [fakat ancak mutlak kullanıldığında,] iyi bir yüzücü; (JK, K;) bunun gibi ↓ **مُتَمَهِّرٌ**: (Z, TA;) çoğulu **مَهَرَةٌ**: (A, K:) ayrıca ↓ **مُتَمَهِّرٌ** avını öldürmede mahir bir aslan. (K.)

مُمْهِرٌ
**مُمْهِرٌ** ذ Yanında bir tay yahut yavru bulunan kısrak. (S, K.)

مَمْهُورَةٌ
**مَمْهُورَةٌ** ذ Mehirlenmiş bir kadın; kendisine mehir verilmiş; yahut kendisi için mehir ayrılmış. (Msb.) Bir darbımeselde şöyle denir: **كَالْمَمْهُورَةِ اِحْدَى خَدَمَتَيْهَا** [İki halhalından biriyle mehirlenmiş olan gibi]: (S, K:) yahut **أَحْمَقُ مِنَ الْمَمْهُورَةِ اِحْدَى خَدَمَتَيْهَا** [İki halhalından biriyle mehirlenmiş olandan daha ahmak]: (Mgh:) ahmaklığın en son derecesine ulaşmış kimse hakkında kullanılır: şu vak‘adan dolayı: (TA:) ahmak bir kadın, kocasından mehri istedi, (K, TA,) o, ona ilk ziyaretini yaptığında, ve dedi ki: bana mehrimi vermedikçe sana itaat etmeyeceğim: (TA:) bunun üzerine o, onun ayağından iki halhalından birini çıkardı (K, TA), (TA,) ve onu ona verdi, o da onunla yetindi. (K, TA.) Aynı şekilde, bir adam bir başkasına mal verdi, o da onunla verenin kızını nikâhladı, sonra ona verdiği mehir sebebiyle onu ayıpladı: bunun üzerine dediler ki, **كَالْمَمْهُورَةِ مِنْ مَالِ أَبِيهَا** [Babasının malından mehirlenmiş olan gibi]: (K, TA:) [bir darbımesel] kendisine ait olmayan şey sebebiyle ayıplayan kimse hakkında uygulanır. (TA.)

مُتَمَهِّرٌ
**مُتَمَهِّرٌ** ذ : **مَاهِرٌ**’e bak, iki yerde.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَهَرَ
مَهَرَ A ,  U ( n. ac. مَهْر 1 ,  مَهَاْر 22 ,  مَهَاْرَة 22t ,  مُهُوْر 27 )
a.  [ acc. or Bi or Fī ], Was skilled, expert, proficient in.

b.  ( n. ac. مَهْر 1 ), Gave a dowry to, dowered.

مَهَّرَ
مَهَّرَ II ,
a.  Wanted or got a colt.

مَاْهَرَ
مَاْهَرَ III ,
a.  Competed with in skill.

أَمْهَرَ
أَمْهَرَ IV ,
a.  see I (b) .

تَمَهَّرَ
تَمَهَّرَ V ,
a.  see I (a) .

b.  Became skilful, expert.

مَهْر
مَهْر 1 , ( pl. مُهُوْر 27 ,  مُهُوْرَة 27t ),
a.  Dowry, marriage-portion; wedding present.

b.  Hire ( of a prostitute ).

مَهْرِيَّة
مَهْرِيَّة 1yit ,
a.  Red wheat.

b.  ( pl. مَهَاْرَى 22ya ,  مَهَاْرِيّ 22yi &  مَهَارٍ ), A certain breed of camels.

مُهْر
مُهْر 3 , ( pl. مِهَاْر 23 ,  مِهَاْرَة 23t ,  أَمْهَاْر 38 ),
a.  Colt.

b.  Pectoral bone ( horse ).

c.  ( pl. مِهَرَة 7t ), Fruit of the colocynth.

مُهْرَة
مُهْرَة 3t , ( pl. مُهَر 9 &
a.  مُهَُرَات ), Filly; colt, foal &c.

b.  Shell, amulet.

c.  Cartilages of the ribs.

مَاْهِر
مَاْهِر 21 , ( pl. مَهَرَة 4t ),
a.  Skilful, expert, adroit; clever, ingenious.

مَهَاْرَة
مَهَاْرَة 22t ,
a.  Skill, expertness; cleverness; acumen.

مِهَاْر
مِهَاْر 23 ,
a.  Piece of wood inserted into a camel's nose.

مَهِيْرَة
مَهِيْرَة 25t , ( pl. مَهَاْئِرُ 46 ),
a.  Having a rich dowry.

b.  Married.

أَمْهَرَ
N. Ag. أَمْهَرَ IV ,
a.  Having a colt ( mare ).

تَمَهَّرَ
N. Ag. تَمَهَّرَ V ,
a.  see 21 .

مَمْهُوْرَة
مَمْهُوْرَة
a.  Endowered ( woman ).

مِهْرَجَان
مِهْرَجَان P. ,
a.  A certain Persian festival.

مَهْرَق
مَهْرَق ( pl. مَهَاْرِ٤ُ 47 ),  P. ,
a.  Glazed paper.

##### Türkçe

**مَهَرَ**
**مَهَرَ** A , U ( n. ac. **مَهْر** 1 , **مَهَاْر** 22 , **مَهَاْرَة** 22t , **مُهُوْر** 27 )
a. [ acc. or Bi or Fī ], -de mahir, uzman, ehil oldu.

b. ( n. ac. **مَهْر** 1 ), -e mehir verdi, mehirledi.

**مَهَّرَ**
**مَهَّرَ** II ,
a. Bir tay istedi veya elde etti.

**مَاْهَرَ**
**مَاْهَرَ** III ,
a. Maharette onunla yarıştı.

**أَمْهَرَ**
**أَمْهَرَ** IV ,
a. I (b)’ye bak.

**تَمَهَّرَ**
**تَمَهَّرَ** V ,
a. I (a)’ya bak.

b. Mahir, uzman oldu.

**مَهْر**
**مَهْر** 1 , ( pl. **مُهُوْر** 27 , **مُهُوْرَة** 27t ),
a. Mehir, evlenme payı; düğün hediyesi.

b. (bir fahişenin) ücreti.

**مَهْرِيَّة**
**مَهْرِيَّة** 1yit ,
a. Kırmızı buğday.

b. ( pl. **مَهَاْرَى** 22ya , **مَهَاْرِيّ** 22yi & **مَهَارٍ** ), develerin belli bir cinsi.

**مُهْر**
**مُهْر** 3 , ( pl. **مِهَاْر** 23 , **مِهَاْرَة** 23t , **أَمْهَاْر** 38 ),
a. Tay.

b. (atın) göğüs kemiği.

c. ( pl. **مِهَرَة** 7t ), Ebucehil karpuzunun meyvesi.

**مُهْرَة**
**مُهْرَة** 3t , ( pl. **مُهَر** 9 &
a. **مُهَُرَات** ), Kısrak tayı; tay, yavru vb.

b. Kabuk, muska.

c. Kaburgaların kıkırdakları.

**مَاْهِر**
**مَاْهِر** 21 , ( pl. **مَهَرَة** 4t ),
a. Mahir, uzman, becerikli; zeki, dahî.

**مَهَاْرَة**
**مَهَاْرَة** 22t ,
a. Maharet, uzmanlık; zekâ; keskin anlayış.

**مِهَاْر**
**مِهَاْر** 23 ,
a. Devenin burnuna sokulan bir parça tahta.

**مَهِيْرَة**
**مَهِيْرَة** 25t , ( pl. **مَهَاْئِرُ** 46 ),
a. Zengin mehirli.

b. Evli.

**أَمْهَرَ**
N. Ag. **أَمْهَرَ** IV ,
a. (kısrak) taylı olan.

**تَمَهَّرَ**
N. Ag. **تَمَهَّرَ** V ,
a. 21’e bak.

**مَمْهُوْرَة**
**مَمْهُوْرَة**
a. Mehir verilmiş (kadın).

**مِهْرَجَان**
**مِهْرَجَان** P. ,
a. Belli bir Fars bayramı.

**مَهْرَق**
**مَهْرَق** ( pl. **مَهَاْرِ٤ُ** 47 ), P. ,
a. Cilalı kâğıt.
