# مهر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%87%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: مهر

المَهْرُ: الصَّداق، والجمع مُهور؛ وقد مهر المرأَة يَمْهَرها ويَمْهُرها مَهْراً وأَمهرها. وفي حديث أُمِّ حبيبة: وأَمهرها النجاشيُّ من عنده؛ ساق لها مهرها، وهو الصداق وفي المثل: أَحمقُ من المَمْهُورة إِحدى خَدَمَتَيْها؛ يضرب مثلاً للأَحمق البالغ في الحمق الغايةَ؛ وذلك أَنّ رجلاً تزوج امرأَة فلما دخل عليها قالت: لا أُطيعك أَو تُعطِيَني مهري فنزع إِحدى خدمتَيْها من رجلها ودفعها إِليها فرضيت بذلك لحمقها؛ وقال ساعدة بن جؤية:
إِذا مُهِرتْ صُلْباً قليلاً عِراقُهُ
تَقول: أَلا أَدّيْتَني فَتَقَرَّبِ
وقال آخر:
أُخِذْنَ اغْتِصاباً خِطْبَةً عَجْرَفِيَّةً،
وأُمْهِرْنَ أَرْماحاً مِنَ الخَطِّ ذُبَّلا
وقال بعضهم: مَهَرْتها، فهي ممهورة، أَعطيتها مهراً. وأَمهرتها: زوّجتها غيري على مهر. والمَهِيرة: الغالية المهر.
والمَهارة: الحِذق في الشيء. والماهر: الحاذق بكل عمل، وأَكثر ما يوصف به السابح المُجِيد، والجمع مَهَرَة؛ قال الأَعشى يذكر فيه تفضيل عامر على علقمة ابن عُلاثة:
إِنّ الذي فيه تمارَيْتُما
بَيَّنَ لِلسامِع والنَّاظرِ
ما جُعِلَ الجُدُّ الظَّنُونُ الذي
جُنِّب صَوْب اللَّجِبِ المَاطِر
مثلَ الفُراتيِّ، إِذا ما طَما
يَقْذِف بالبُوصِيِّ والماهِر
قال: الجُدُّ البئر، والظَّنون: التي لا يوثق بمائها، والفراتيّ: الماء المنسوب إِلى الفرات، وطما: ارتفع، والبُوصي: الملاَّح، والماهر: السابح. ويقال: مَهَرْتُ بهذا الأَمر أَمهَرُ به مَهارة أَي صرتُ به حاذقاً. قال ابن سيده: وقد مَهَر الشيءَ وفيه وبه يَمْهَر مَهْراً ومُهُوراً ومَهارة ومِهارة.
وقالوا: لم تفعل به المِهَرَة ولم تُعْطِه المِهَرَة، وذلك إِذا عالجت شيئاً فلم ترفُق به ولم تُحسِن عملَه، وكذلك إِن غَذَّى إِنساناً أَو أَدّبه فلم يحسن. أَبو زيد: لم تعط هذا الأَمر المِهَرَة أَي لم تأْته من قِبَل وجهه. ويقال أَيضاً: لم تأْت إِلى هذا البناء المِهَرَة أَي لم تأْته من قِبَل وجهه ولم تَبْنِه على ما كان ينبغي. وفي الحديث: مَثَلُ الماهِر بالقرآن مَثَل السَّفَرَة؛ الماهر: الحاذق بالقراءة، والسفَرة: الملائكة.الأَزهري: والمُهْر ولد الرَّمَكَة والفرسِ، والأُنثى مُهْرة، والجمع مُهَر ومُهَرات؛ قال الربيع بن زياد العبسي يحرِّض قومه في طلب دم مالك بن زهير العبسي،وكانت فزارة قتلته لما قَتَلَ حذيفة بن بدر الفزاري: أَفبَعْدَ مَقْتَلِ مالك بنِ زُهَيْر
تَرْجو النساءُ عَواقِبَ الأَطْهارِ؟
ما إِنْ أَرَى في قتله لِذوِي الحِجى،
إِلا المَطِيَّ تُشدُّ بالأَكْوارِ
ومُجَنَّباتٍ ما يَذُقْنَ عَذُوفاً
يَقْذِفْنَ بالمُهَرات والأَمْهارِ
(* وقوله« عذوفاً» أورده المؤلف هنا وأورده في عدف بمهملتين وهاء تأنيث.)المجنبات: الخيل تُجَنَّب إِلى الإِبل. ابن سيده: المُهْر ولدُ الفرس أَوّل ما يُنْتَج من الخيل والحُمُرِ الأَهلية وغيرها، والجمع القليل أَمْهار؛ قال عدي بن زيد:
ودي تَناوِيرَ مَمْعُونٍ، له صَبَحٌ،
يَغْذُو أَوابِدَ قَدْ أَفْلَيْنَ أَمْهارا
يعني بالأَمْهار ههنا أَولادَ الوحش، والكثير مِهار ومِهارة؛ قال: كأَن عَتِيقاً مِن مِهارة تَغلِب،
بأَيْدِي الرِّجال الدَّافِنين ابنَ عَتَّابْ
وقد فَرَّ حَرْبٌ هارباً وابنُ عامِرٍ،
ومن كان يرجو أَنْ يَؤُوبَ، فلا آبْ
قال ابن سيده: هكذا روته الرواة بإِسكان الباء ووزن نَعَتْتَابْ؛ ووزن فلا آب مفاعيلْ، والأُنثى مُهْرَة؛ قال الأَزهري: ومنه قولهم لا يَعْدَمُ شَقِيٌّ مُهَيْراً. يقول: من الشَّقاءِ مُعالَجَة المِهارَةِ. وفرس مُمْهِرٌ: ذات مُهْر. وأُمُّ أَمْهار: اسم قارَة، وفي التهذيب: هَضْبَة، وقال ابن جبلة: أُمُّ أَمْهار أُكُمٌ حُمْر بأَعْلى الصَّمَّان، ولعلها شبهت بالأَمْهار من الخيل فسميت بذلك؛ قال الراعي:
مَرَّتْ على أُمِّ أَمْهارٍ مُشَمِّرَةً،
تَهْوِي بها طُرُقٌ، أَوساطُها زُورُ
وأَما قول أَبي زبيد في صفة الأَسد:
أَقْبَلَ يَرْدِي، كما يَرْدِي الحِصانُ، إِلى
مُسْتَعْسِبٍ أَرِبٍ مِنْهُ بِتَمْهِيرِ
أَرِبٍ: ذي إِرْبَةٍ أَي حاجة. وقوله بِتَمْهِير أَي يَطْلُب مُهْراً. ويقال للخَرَزَة: المُهْرة، قال: وما أُراه عربيّاً.
والمِهارُ: عُود غليظ يُجْعَل في أَنْفِ البُخْتيِّ.
والمُهَرُ: مَفاصِلُ مُتلاحِكَةٌ في الصَّدْرِ، وقيل: هي غَراضِيفُ الضُّلوعِ، واحدتها مُهْرَةٌ؛ قال أَبو حاتم: وأُراها بالفارسية، أَراد فُصُوصَ الصدْرِ أَو خَرَزَ الصدْرِ في الزوْر؛ أَنشد ابن الأَعراي لغُداف: عن مُهْرَةِ الزَّوْرِ وعنْ رَحاها
وأَنشد أَيضاً:
جافي اليدَين عن مُشاشِ المُهْر
الفراء: تحت القلب عُظَيْم يقال له المُهْر والزِّرُّ، وهو قِوامُ القلب. وقال الجوهري في تفسير قوله مشاش المهر: يقال هو عَظْم في زُوْر الفرس.ومَهْرَةُ بن حَيْدان: أَبو قبيلة، وهم حيّ عظيم، وإِبل مَهْرِيَّة منسوبة إِليهم، والجمع مَهارِيُّ ومَهارٍ ومَهارَى، مخففة الياء؛ قال رؤبة:به تَمَطَّتْ غَوْلَ كلِّ مِيلَهِ
بنا حَراجِيجُ المَهارَى النُّفَّهِ
وأَمْهَرَ الناقةَ: جلعها مَهْرِيَّة. والمَهْرِيَّة: ضَرْب من الحِنْطَة، قال أَبو حنيفة: وهي حمراء، وكذلك سَفاها، وهي عظيمة السُّنْبُلِ غَلِيظة القَصَب مُرَبَّعة. وماهِرٌ ومُهَيْر: اسمان.
ومَهْوَرٌ: موضع؛ قال ابن سيده: وإِنما حملناه على فَعْوَل دون مَفْعل من هار يَهُورُ لأَنه لو كان مفعلاً منه كان مُعْتَلاًّ ولا يحمل على مُكرَّرِه لأَن ذلك شاذ للعلمية. ونَهْرُ مِهْرانَ: نَهر بالسند، وليس بعربي. الجوهري: المَهِيرَةُ الحُرّةُ، والمَهائِرُ الحرائِرُ، وهي ضِدُّ السَّرائرِ.

### Türkçe

**المَهْرُ**: mehir (evlilikte verilen) sadak; çoğulu **مُهور**; ve kadınla mehir verdi: onu **يَمْهَرها** ve **يَمْهُرها** **مَهْراً** (mehir olarak) ve onu **أَمهرها** (mehir verdi).

Ümmü Habîbe hadîsinde: “Ve onu Necâşî kendi yanından **أَمهرها**; ona mehrini sevk etti”; o, sadaktır. Ve meselde: “**المَمْهُورة**’dan daha ahmak, iki hizmetçisinden birisi”; ahmaklığın nihayetine varmış ahmak için mesel olarak vurulur; bu da şudur ki: bir adam bir kadınla evlendi; onun yanına girince kadın dedi ki: “Bana mehrimi verinceye kadar sana itaat etmem.” Bunun üzerine iki hizmetçisinden birini ayağından çekip çıkardı ve onu ona verdi; o da ahmaklığından dolayı bununla razı oldu. Ve Sâ‘ide b. Cüeyye dedi ki:

Eğer (o) sertçe **مُهِرتْ** (mehirlenirse), ırâkı az olan,
Der ki: “Bana (onu) edâ etmedin mi; öyleyse yaklaş.”

Ve bir başkası dedi ki:

Zorla alındılar, kaba bir isteme (nişan) olarak,
Ve **أُمْهِرْنَ** (mehir verildiler) **أَرْماحاً** (mızraklar) ile, Hatt’tan, ince.

Ve bazısı dedi: “Onu **مَهَرْتها**; o da **ممهورة**’dur”; ona mehir verdim. Ve “Onu **أَمهرتها**”: onu, benden başkasıyla, bir mehir üzerine evlendirdim. Ve **المَهِيرة**: mehri pahalı olan.

Ve **المَهارة**: bir şeyde ustalık. Ve **الماهر**: her işte mahir olan; en çok bununla iyi yüzücü vasfedilir; çoğulu **مَهَرَة**. A‘şâ, içinde Âmir’in, ‘Alkame b. ‘Ulâse’ye üstünlüğünü anarak dedi ki:

Şüphesiz ki, ikinizin hakkında çekiştiğiniz şey,
Dinleyene ve bakana açıklık getirdi:
O şüpheli kuyu ki,
Gürültülü yağmurun isabetinden uzak tutuldu,
Fıratlı (su) gibi kılınmadı; o, kabarınca,
Kayıkçıyı ve yüzücüyü fırlatır.

Dedi ki: **الجُدُّ** kuyu; ve **الظَّنون**: suyuna güvenilmeyen; ve **الفراتيّ**: Fırat’a nisbet edilen su; ve **طما**: yükseldi; ve **البُوصي**: gemici; ve **الماهر**: yüzücü.

Ve denilir: “Bu işte **مَهَرْتُ**; onda **أَمهَرُ**; **مَهارة** (ustalık) ile”; yani onda mahir oldum. İbn Sîde dedi ki: Ve bir şeyi **مَهَر**; onda, onunla ve onun sayesinde **يَمْهَر**; **مَهْراً** ve **مُهُوراً** ve **مَهارة** ve **مِهارة** (ile).

Ve dediler: “Ona **المِهَرَة** yapmadın ve ona **المِهَرَة** vermedin”; bu, bir şeyi işleyip de ona yumuşak davranmadığın ve işini güzel yapmadığın zaman olur; aynı şekilde bir insanı besleyip yahut terbiye edip de iyi yapmadığında. Ebû Zeyd: “Bu işe **المِهَرَة** vermedin”; yani ona yüzünün tarafından gelmedin. Ve yine denilir: “Bu binaya **المِهَرَة** ile gelmedin”; yani ona yüzünün tarafından gelmedin ve onu gerektiği üzere bina etmedin. Hadîste: “Kur’ân’da **الماهِر**’in misali, **السَّفَرَة**’nin misali gibidir”; **الماهر**: okumada mahir olan; ve **السفَرة**: melekler.

Ezherî: ve **المُهْر** kısrağın ve atın yavrusudur; dişisi **مُهْرة**; çoğulu **مُهَر** ve **مُهَرات**. Rebî‘ b. Ziyâd el-‘Absî, kavmini Mâlik b. Züheyr el-‘Absî’nin kanını talep etmeye teşvik ederek—Fazâre onu öldürmüştü; çünkü Huzeyfe b. Bedr el-Fazârî’yi öldürmüştü—dedi ki:

Mâlik b. Züheyr’in öldürülmesinden sonra mı,
Kadınlar temizlerin akıbetlerini umuyor?
Ben, akıl sahipleri için onun öldürülmesinde,
Ancak bineklerin semerlere bağlanmasını görüyorum.
Ve yanlara çekilmiş (atlar) ki, hiç **عَذُوفاً** tatmamışlar,
**المُهَرات** ve **الأَمْهار** ile fırlatırlar.

(* “**عذوفاً**” sözü: müellif onu burada zikretti; onu **عدف** maddesinde iki ihmâlî (noktasız) ve dişilik **هاء**’sı ile zikretti.) **المجنبات**: develere yanlatılan atlar.

İbn Sîde: **المُهْر** atın yavrusudur; atlardan, evcil eşeklerden ve başkalarından ilk doğan; az çoğulu **أَمْهار**. ‘Adî b. Zeyd dedi ki:

Ve benim, sabahı olan, sağlam bir (şeyin) tandırlarıdır;
Yabanîleri besler; (onlar) **أَمْهارا** (yavrular) bırakmışlardır.

Burada **الأَمْهار** ile yabanın yavrularını kasteder. Ve çok olanı **مِهار** ve **مِهارة**; dedi ki:

Sanki Tağlib’in **مِهارة**’sından bir asil,
İbn ‘Attâb’ı gömen adamların ellerinde;
Ve Harb kaçıp gitmiştir, ve İbn Âmir de,
Ve kim dönmeyi umuyorsa, artık dönmedi.

İbn Sîde dedi ki: Raviler bunu, **الباء**’yı sâkin kılarak ve **نَعَتْتَابْ** vezninde rivayet ettiler; ve “**فلا آب**”ın vezni **مفاعيلْ**’dir. Dişisi **مُهْرَة**. Ezherî dedi ki: Ve ondandır onların sözü: “Bedbaht bir kimse **مُهَيْراً** eksik etmez.” Der ki: bedbahtlıktandır **المِهارَة**’yi (tayları) uğraşmak. Ve **مُمْهِرٌ** kısrak: **مُهْر** sahibi (taylı). Ve **أُمُّ أَمْهار**: bir **قارَة**’nin adı; ve **التهذيب**’de: bir **هَضْبَة**. İbn Cebele dedi ki: **أُمُّ أَمْهار**: es-Sammân’ın yukarısında kızıl tepeler; belki atların **الأَمْهار**’ına benzetildi de bununla adlandırıldı. Râ‘î dedi ki:

**أُمِّ أَمْهار**’ın üzerinden, eteğini toplayarak geçti;
Onu, ortaları eğri yollar indirir.

Ve Ebû Zübeyd’in, aslanın vasfında sözüne gelince:

İleri geldi, öldürerek; tıpkı atın öldürerek (gelişi) gibi;
**مُسْتَعْسِبٍ** (azgın) **أَرِبٍ**’e; ondan, **بِتَمْهِيرِ** ile.

**أَرِبٍ**: **إِرْبَة** sahibi; yani ihtiyaç. Ve “**بِتَمْهِير**” sözü: yani bir **مُهْراً** (tay) talep eder.

Ve boncuğa **المُهْرة** denilir; dedi ki: onu Arapça görmüyorum.

Ve **المِهارُ**: kalın bir çubuk; **البُخْتيِّ**’nin burnuna konulur.

Ve **المُهَرُ**: göğüste birbirine geçmiş eklemler; ve denildi ki: kaburgaların kıkırdaklarıdır; bir tanesi **مُهْرَةٌ**. Ebû Hâtim dedi ki: Onu Farsça görüyorum; göğsün halkalarını yahut göğsün boncuklarını, **الزوْر**’da kastetti. İbnü’l-A‘râbî, Gudâf için inşâd etti:

**مُهْرَةِ الزَّوْرِ**’dan ve onun değirmen taşından.

Ve yine inşâd etti:

**مُشاشِ المُهْر**’dan uzak, kaba elli.

Ferrâ: kalbin altında küçük bir kemik vardır; ona **المُهْر** ve **الزِّرُّ** denilir; o, kalbin direğidir. Cevherî, “**مشاش المهر**” sözünün tefsirinde dedi ki: Atın **زُوْر**’unda bir kemiktir denilir.

Ve **مَهْرَةُ بن حَيْدان**: bir kabilenin babasıdır; onlar büyük bir topluluktur. Ve onlara nisbetle **مَهْرِيَّة** develer; çoğulu **مَهارِيُّ** ve **مَهارٍ** ve **مَهارَى**; **الياء** hafifletilmiş olarak. Ru’be dedi ki:

Onunla, her milin gûlü uzandı,
Bizi, gevşek **المَهارَى**’nın harâcîcleriyle.

Ve **أَمْهَرَ** dişi deveyi: onu **مَهْرِيَّة** yaptı. Ve **المَهْرِيَّة**: buğdaydan bir tür. Ebû Hanîfe dedi ki: O kırmızıdır; ve onun **سَفاها**’sı da öyledir; ve o, büyük başaklı, kalın kamışlı, dört köşelidir. Ve **ماهِرٌ** ve **مُهَيْر**: iki isimdir.

Ve **مَهْوَرٌ**: bir yer. İbn Sîde dedi ki: Onu, **هار يَهُورُ**’dan **مَفْعل** değil de **فَعْوَل** üzerine taşıdık; çünkü ondan **مفعلاً** olsaydı mu‘tell olurdu; ve onu mükerrerine hamletmez; çünkü bu, ilmiyye sebebiyle şâzdır. Ve **نَهْرُ مِهْرانَ**: Sind’de bir nehirdir; Arapça değildir.

Cevherî: **المَهِيرَةُ** hür kadındır; ve **المَهائِرُ** hür kadınlardır; ve o, **السَّرائرِ**’in zıddıdır.
