# مهر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%87%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: مهر

المهر: الصداق، ج مهور. وقد مهرها، كمنع ونصر، يمهرها ويمهرها مهرا وأمهرها: جعل لها مهرا، وفي حديث أم حبيبة:  و أمهرها النجاشي من عنده  أي ساق لها مهرها، أو مهرها: أعطاها مهرا، فهي ممهورة. وأمهرها: زوجها من غيره على مهر، قال ساعدة بن جوية:
  إذا مهرت صلبا قليلا عراقة                      تقول ألا أديتني فتـقـرب وقال آخر:
  أخذن اغتصابا خطبة عجرفـية                      وأمهرن أرماحا من الخط ذبلا

  وفي المثل: كالممهورة إحدى خدمتيها. يضرب للأحمق البالغ في الحمق للغاية، وذلك أن طالبت حمقاء بعلها لما دخل بها بالمهر وقالت: لا أطيعك أو تعطيني مهري. فنزع إحدى خدمتيها من رجلها ودفعها إليها فرضيت بها لحمقها. ونظيرها أن رجلا أعطى آخر مالا فتزوج به ابنة المعطي ثم امتن عليها بما مهرها وساق إليها، فقالوا: كالممهورة من مال أبيها. يضرب في الذي يمتن فيما ليس له. والمهيرة، كسفينة: الحرة، والجمع المهائر، وهي الحرائر، وهي ضد السراري، والمهيرة أيضا: الغالية المهر. والماهر: الحاذق بكل عمل، وأكثر ما يوصف به السابح المجيد، ج مهرة، محركة. قال الأعشى يذكر فيه تفضيل عامر على علقمة بن علاثة:
  إن الذي فيه تمـاريتـمـا                      بين للسامع والـنـاظـر
  ما جعل الجد الظنون الـذي                      جنب صوب اللجب الماطر
  مثل الفراتي إذا ما طـمـا                      يقذف بالبوصي والماهـر الجد: البئر. والظنون: التي لا يوثق بمائها. والفراتي: الماء المنسوب إلى الفرات، وطما: ارتفع. والبوصي: الملاح. والماهر: السابح، وكذلك المتمهر، قاله الزمخشري. وقد مهر الشيء وفيه وبه، كمنع يمهر مهرا بالفتح ومهورا، بالضم، ومهارا ومهارة، بفتحهما، أي صار حاذقا. وفي اللسان: مهارة ومهارة، كسحابة وكتابة. والمهر، بالضم: عظم الزور، وهو الكركرة، كالمهرة، وبه فسر الجوهري قول الشاعر:
  جافي اليدين عن مشاش المهر المهر: ثمر الحنظل، ج مهرة، كعنبة، نقله الصاغاني. المهر: ولد الفرس والرمكة، أو أول ما ينتج منه ومن غيره، أي من الخيل والحمر الأهلية وغيرها، كما قاله ابن سيده، ج في القليل أمهار، وفي الكثير مهار ومهارة. قال عدي بن زيد:
  وذي تناوير ممعون له صبح                      يغذو أوابد قد أفلين أمهارا يعني بالأمهار هنا أولاد الوحش. وقال آخر:
  كأن عتيقا من مهارة تـغـلـب                      بأيدي الرجال الدافنين ابن عتاب قال ابن سيده: هكذا الرواية بتسكين الباء، والأنثى مهرة، والجمع مهرات ومهر. قال الربيع بن زياد العبسي:
  ومجنبات ما يذقن عذوفـا                      يقذفن بالمهرات والأمهار والأم ممهر. يقال: فرس ممهر، أي ذات مهر، وقد أمهرت: تبعها مهر. والمهرة، بالضم: خرزة كان النساء يتحببن بها، أو هي فارسية وقال الأزهري: وما أراه عربيا. والمهر، كصرد: مفاصل متلاحكة في الصدر، أو هي غراضيف الضلوع، واحدتها مهرة، كأنها فارسية، قال أبو حاتم: وأراها بالفارسية، أراد فصوص الصدر أو خرز الصدر في الزور، أنشد ابن الأعرابي لغداف:
  عن مهرة الزور وعن رحاها ومهرة بن حيدان بن عمرو بن الحاف بن قضاعة، بالفتح أبو قبيلة، وهم حي عظيم، وإليها يرجع كل مهري، منهم أبو الحجاج زبيد بن سعد المهري، من أهل مصر، والإبل المهرية منه، أي من هذا الحي منسوبة إليهم، ج مهارى كسكارى، هكذا هو مضبوط في النسخ، وفي اللسان بكسر الراء وتخفيف الياء، ومهار، بحذف الياء، ومهاري، بكسر الراء وتشديد الياء، قال رؤبة:
  به تمطت غول كل ميلـه                      بنا حراجيج المهارى النفه

  و أمهر الناقة: جعلها مهرية. والمهرية: حنطة حمراء، قال أبو حنيفة: وكذلك سفاها، وهي عظيمة السنبل غليظة القصب مربعة. وماهر ومهيرة كجهينة: اسمان، وكذا مهير ومهري ومهران بالكسر. ومهور، كقسور: ع، قال ابن سيده: وإنما حملناه على فعول دون مفعل، من هار يهور، لأنه لو كان مفعلا منه كان معتلا، ولا يحمل على مكرره، لأن ذلك شاذ للعلمية. قلت: وقال السكري: مهور: بلد قال المعطل الهذلي:
  فإن أمس في أهل الرجيع ودوننا                      جبال السراة مهور فـعـوائن كذا قرأته في أشعار الهذليين. ونهر مهران، بالكسر: نهر عظيم بالسند وبخراسان يعرف بجيحون ويقال: إنه منهما تمتد الدنيا. قال أبو النجم:
  فسافروا حتى يملوا السفـرا                      وسار هاديهم بهم وسـيرا
  برا وخاضوا بالسفين الأبحرا                      ما بين مشهران وبين بربرا قال ابن دريد: وليس بعربي. ومهران: ة بأصفهان. ومهران جد أبي بكر أحمد بن الحسين الزاهد المقرئ المهراني النيسابوري، مجاب الدعوة، عن ابن خزيمة، وعنه الحاكم، وهو صاحب الغاية والشامل، مات سنة 381. والمهار ككتاب: العود الغليظ في رأسه فلكة، يجعل في أنف البختي. عن أبي زيد: يقال: لم تعط هذا الأمر المهرة، كعنبة، وضبطه الصاغاني بفتح فكسر مجودا، أي لم تأته من قبل وجهه. ويقال أيضا: لم تأت إلى هذا البناء المهرة، أي لم تأته من قبل وجهه ولم تبنه على ما كان ينبغي. وقالوا: لم نفعل به المهرة، ولم تعطه المهرة، وذلك إذا عالجت شيئا فلم ترفق به ولم تحسن عمله، وكذلك إذا أدب إنسانا فلم يحسن. كذا في اللسان. والتمهير: طلب المهر واتخاذه. قال أبو زبيد يصف الأسد:
  أقبل يردي كما يردي الحصان إلى                      مستعسب أرب منه بتـمـهـير يقول: أقبل كأنه حصان جاء إلى مستعسب وهو المستطرق لأنثاه، أرب: ذي إربة، أي حاجة. والمتمهر: الأسد الحاذق بالافتراس، وتمهر الرجل في شيء، إذا حذق فيه، كمهر فيه. ومما يستدرك عليه: المهيرة: مصغرا، كناية عن الزوجة، وبه فسر قول الحريري في الحضرمية: تذهب في الدويرة، لتجلد عميرة، وتستغني عن المهيرة. ومهر البغي المنهي عنه هو أجرة الفاجرة. وأم أمهار: اسم قارة. وفي التهذيب هضبة. وقال ابن جبلة: أكم حمر بأعلى الصمان، ولعلها شبهت بأمهار الخيل فسميت بذلك. قال الراعي:
  مرت على أم أمهار مشمـرة                      تهوي بها طرق أوساطها زور

  وقال الفراء: تحت القلب عظيم يقال له: المهر والزر، وهو قوام القلب. والمهر، بالضم: فراخ حمام يشبه الورشان، وجمعها: مهرة كعنبة، قاله الصاغاني. وتسمى النعجة: الماهر، وتدعى فيقال: ماهر ماهر. ومهرات، بالضم: بلد قرب حضرموت. ومهروان، بالكسر: بلد في سهل طبرستان. ومهرة، بالكسر من أجداد أبي علي الحداد، ومن أجداد أبي مسعود كوتاه. وعبد الوهاب بن علي بن مهرة، حدث. ومهرويه بفتح الميم وضم الراء، جد أبي الحسن علي بن محمد بن مهرويه القزويني، حدث عن علي بن عبد العزيز البغوي. ومهيار الديلمي، كمحراب: شاعر زمانه. وجناب بن مهير العبدي كزبير عن عطاء، ومحمد وعلوان، ابنا مفلح بن المهير، وابن أخيهما مقلد ابن علي بن مفلح بن المهير، كلهم عن أبي الحسن بن العلاف، وروى عنهم ابن سويد في مشيخته. وعز الدين الحسن بن الحسين بن المهير البغدادي، سمع يحيى بن بوش، ومات سنة 666 ومهير عم سعيد بن عروبة، قاله قتادة، كذا في كتاب الصحابة لأبي القاسم البغوي. ومهيرة: لقب محرز بن نضلة الصحابي. وماهر بن عبد الله بن نجم المقدسي، حدث عن الزين العراقي، والشرف يحيى المناوي وغيرهما، أجاز شيخ الإسلام زكريا وكريم الدين أبا الفضل محمد بن محمد بن العماد البلبيسي، وغيرهما. ومما يستدرك عليه:

### Türkçe

**المهر**: mehir; **الصداق**, çoğulu **مهور**. Ve “onu mehirledi”; **كمنع ونصر** (babında), “onu mehirler” ve “onu mehirler”, **مهرا** olarak; ve “onu mehirledi”: ona bir mehir kıldı. Ve Ümmü Habîbe hadîsinde: “ve onu Necâşî kendi yanından mehirledi”; yani ona mehirini sevk etti; yahut “onu mehirledi”: ona bir mehir verdi; o da **ممهورة**’dur. Ve “onu mehirledi”: onu başkasıyla bir mehir üzerine evlendirdi. Sâ‘ide b. Cüveyye dedi ki:
  “Eğer (o) katı birini, az bir asaletle mehirlerse                      ‘Söyle: bana ödemedin mi?’ der; sonra yaklaşır”
Ve bir başkası:
  “Zorla aldılar kaba bir dünürlüğü                      ve mehirlediler: mızraklar; hatt’tan (yapılmış) zayıf (mızraklar)”

Ve meselde: “**كالممهورة** (gibi), iki hizmetçisinden biri.” Aşırı derecede ahmak olan ahmak için darb-ı mesel yapılır. Bu da şudur: Ahmak bir kadın, kocası onunla mehir karşılığında zifafa girdikten sonra kocasından istedi ve dedi: “Sana itaat etmem; yahut mehirimi bana ver.” Bunun üzerine (koca) iki hizmetçisinden birini ayağından çıkardı ve onu ona verdi; o da ahmaklığından dolayı onunla razı oldu. Bunun benzeri: Bir adam, bir başkasına mal verdi; o da verenin kızıyla o mal ile evlendi; sonra onu, onu mehirlemesi ve ona sevk etmesiyle minnet altına soktu; bunun üzerine dediler: “**كالممهورة من مال أبيها** (gibi).” Kendisine ait olmayan şeyde minnet eden kimse hakkında darb-ı mesel yapılır. Ve **المهيرة**, **كسفينة**: hür kadın; çoğulu **المهائر**; o da **الحرائر**’dir; ve o, **السراري**’nin zıddıdır. Ve **المهيرة** ayrıca: pahalı mehirli (kadın). Ve **الماهر**: her işte mahir olan; en çok da iyi yüzücü için vasıflandırılır; çoğulu **مهرة**, harekeli. A‘şâ, ‘Âmir’in ‘Alkame b. ‘Ulâse’ye üstünlüğünü zikrederek dedi:
  “Şüphesiz ki onda çekiştiğiniz şey                      dinleyene ve bakana açıktır
  Cedd, zannı olan şeyi kılmadı                      şiddetli yağmurlu dalgalı suyun akışından uzak
  Fıratlı gibi; ne zaman kabarsa                      **البوصي**’yi ve **الماهر**’i fırlatır”
**الجد**: kuyu. **الظنون**: suyuna güvenilmeyen (kuyu). **الفراتي**: Fırat’a nispet edilen su. Ve “**طما**”: yükseldi. **البوصي**: gemici. Ve **الماهر**: yüzücü; aynı şekilde **المتمهر**; bunu Zemahşerî söyledi. Ve “şeyi mahir oldu” onda ve onda ve onunla; **كمنع** (babında) “mahir olur”, **مهرا** (fetha ile) ve **مهورا** (damma ile) ve **مهارا** ve **مهارة** (ikisini de fetha ile); yani mahir oldu. Ve **اللسان**’da: **مهارة** ve **مهارة**, **كسحابة وكتابة**. Ve **المهر**, damma ile: boğazın kemiği; o **الكركرة**’dir; **كالمهرة**. Ve bununla Cevherî şairin sözünü tefsir etti:
  “Eller(ini) **مشاش المهر**’den uzak tutan”
**المهر**: acı kavun (**الحنظل**) meyvesi; çoğulu **مهرة**, **كعنبة**; bunu Sâgânî nakletti. **المهر**: atın ve kısrağın yavrusu; yahut ondan ve başkasından ilk doğan; yani atlardan, evcil eşeklerden ve başkalarından; İbn Sîde’nin dediği gibi. Azda çoğulu **أمهار**, çokta **مهار** ve **مهارة**. ‘Adî b. Zeyd dedi:
  “Ve sabahı olan, kendisine sabah verilmiş, kandilli (bir yer) sahibi                      (o) vahşîleri besler; **أمهارا**’yı (yavruları) düşürmüşlerdir”
Burada **الأمهار** ile vahşin yavrularını kasteder. Ve bir başkası:
  “Sanki Tağlib’in **مهارة**’sından bir eski (at)                      İbn ‘Attâb’ı gömen erkeklerin ellerinde”
İbn Sîde dedi: Rivayet böyledir; **الباء**’nın sükûnu ile. Dişisi **مهرة**; çoğulu **مهرات** ve **مهر**. Rebî‘ b. Ziyâd el-‘Absî dedi:
  “Ve yanlara çekilmiş (atlar) ki sertlik tatmazlar                      **بالمهرات** ve **الأمهار** ile fırlatırlar”
Ve anne **ممهر**’dir. Denir: “**فرس ممهر**”; yani mehir (yavru) sahibi; ve “**أمهرت**”: ona bir yavru tâbi oldu. Ve **المهرة**, damma ile: kadınların kendisiyle sevimlilik aradığı bir boncuk; yahut o Farsçadır. Ezherî dedi: Onu Arapça görmüyorum. Ve **المهر**, **كصرد**: göğüste birbirine geçmiş eklemler; yahut o kaburgaların kıkırdaklarıdır; tekili **مهرة**, sanki o Farsçadır. Ebû Hâtim dedi: Onu Farsçada görüyorum; göğüs halkalarını yahut boğazda göğüs boncuklarını kastetti. İbnü’l-A‘râbî, Gıdâf için inşâd etti:
  “**مهرة الزور**’dan ve onun değirmeninden”
Ve **مهرة بن حيدان بن عمرو بن الحاف بن قضاعة**, fetha ile: bir kabilenin babasıdır; onlar büyük bir haydır; her **مهري** ona nispetle döner. Onlardan Ebû’l-Haccâc Zübeyd b. Sa‘d el-**مهري**, Mısır ehlindendir. Ve **الإبل المهرية** ondandır; yani bu haydan, onlara nispetle. Çoğulu **مهارى** **كسكارى**; nüshalarda böyle ضبط edilmiştir. Ve **اللسان**’da **الراء**’nın kesri ve **الياء**’nın tahfîfi ile; ve **مهار**, **الياء**’yı hazf ile; ve **مهاري**, **الراء**’nın kesri ve **الياء**’nın teşdîdi ile. Ru’be dedi:
  “Onunla her milinde bir gûl uzandı                      bizimle **المهارى**’nin, nefhe (develerinin) haraçîc’leri”

Ve “dişi deveyi **أمهر** etti”: onu **مهرية** kıldı. Ve **المهرية**: kırmızı buğday. Ebû Hanîfe dedi: **سفاها** da böyledir; o, iri başaklı, kalın kamışlı, dört köşelidir. Ve **ماهر** ve **مهيرة** **كجهينة**: iki isimdir; aynı şekilde **مهير** ve **مهري** ve **مهران** kesr ile. Ve **مهور**, **كقسور**: bir yer. İbn Sîde dedi: Onu ancak **فعول** üzerine, **مفعل** değil, **هار يهور**’dan taşıdık; çünkü eğer ondan **مفعل** olsaydı illetli olurdu; ve mükerrerine hamledilmez; çünkü bu, ilmiyye sebebiyle şâzdır. Ben dedim: Sükkerî dedi: **مهور** bir beldedir. Mu‘attal el-Hüzelî dedi:
  “Eğer bu akşam er-Recî‘ ehli içinde olursam ve aramızda                      es-Serât dağları (var); **مهور** (ve) **فعوائن**”
Hüzelîlerin şiirlerinde onu böyle okudum. Ve **نهر مهران**, kesr ile: Sind’de ve Horasan’da büyük bir nehirdir; **جيحون** diye bilinir; ve denir ki: dünya ikisinden uzanır. Ebû’n-Necm dedi:
  “Yolculuk ettiler; ta ki yolculuktan usanacaklar                      ve kılavuzları onları yürüttü; yürüyüşle
  Karada; ve gemilerle denizleri aştılar                      **مشهران** ile **بربرا** arasında”
İbn Düreyd dedi: Arapça değildir. Ve **مهران**: İsfahan’da bir köydür. Ve **مهران**, Nîsâbûrî **المهراني** nisbesiyle kurrâ zâhid Ebû Bekir Ahmed b. el-Hüseyn’in dedesidir; duası kabul olunan; İbn Huzeyme’den; ondan Hâkim (rivayet etti); o, **الغاية** ve **الشامل** sahibidir; 381 yılında öldü. Ve **المهار** **ككتاب**: başında bir yumru bulunan kalın değnek; **البختي**’nin burnuna konur. Ebû Zeyd’den: denir: “Bu işe **المهرة**’yi vermedin”; **كعنبة**; Sâgânî onu iyi bir ضبط ile fetha sonra kesr ile ضبط etti; yani ona yüzünden (doğru tarafından) gelmedin. Ve ayrıca denir: “Bu binaya **المهرة**’ye gelmedin”; yani ona yüzünden gelmedin ve onu gerektiği üzere bina etmedin. Ve dediler: “Onunla **المهرة**’yi yapmadık” ve “ona **المهرة**’yi vermedin”; bu, bir şeyi tedavi edip de ona yumuşak davranmadığın ve işini güzel yapmadığın zamandır; aynı şekilde bir insanı terbiye edip de güzel yapmadığın zaman. **اللسان**’da böyledir. Ve **التمهير**: mehir istemek ve onu edinmek. Ebû Zübeyd, aslanı vasfederek dedi:
  “Yaklaştı; atın yaklaştırdığı gibi öldürür                      **مستعسب**’e; onda **بتمهير** ile bir ihtiyacı olan”
Der ki: Yaklaştı; sanki bir at, **مستعسب**’e geldi; o, dişisine aşmak için istenen erkektir. **أرب**: **ذي إربة**; yani ihtiyaç sahibi. Ve **المتمهر**: avlanmada mahir aslan. Ve adam bir şeyde **تمهر** etti; onda mahir olunca; onda **مهر** gibi. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **المهيرة**, küçültme olarak: eşe kinaye; ve bununla Harîrî’nin Hadramiyye’deki sözü tefsir edildi: “**تذهب في الدويرة، لتجلد عميرة، وتستغني عن المهيرة**.” Ve yasaklanan **مهر البغي**: fâcirenin ücretidir. Ve **أم أمهار**: bir kıra‘nın adıdır; ve **التهذيب**’de: bir tepe. İbn Cebele dedi: es-Sammân’ın yukarısında kırmızı tümsekler; belki atların **أمهار**’ına benzetildi de bununla adlandırıldı. Râ‘î dedi:
  “**أم أمهار** üzerine geçti; sıvanmış (hâlde)                      onunla, ortalarının yolları (üzerinde) **زور** ile düşer”

Ve el-Ferrâ dedi: Kalbin altında büyük (bir şey) vardır; ona: **المهر** ve **الزر** denilir; o, kalbin kıvamıdır. Ve **المهر**, zamme ile: **الورشان**’a benzeyen güvercin yavruları; onun çoğulu: **مهرة** ( **عنبة** gibi); bunu es-Sâgânî söyledi. Ve koyuna **الماهر** adı verilir; çağrılır da “**ماهر ماهر**” denilir. Ve **مهرات**, zamme ile: Hadramut yakınında bir beldedir. Ve **مهروان**, kesre ile: Taberistan ovasında bir beldedir. Ve **مهرة**, kesre ile: Ebû Ali el-Haddâd’ın dedelerinden (biri)dir; ve Ebû Mes‘ûd Kûtâh’ın dedelerinden (biri)dir. Ve Abdülvehhâb b. Ali b. **مهرة**, rivayet etti. Ve **مهرويه**, mîm’in fethası ve râ’nın zammı ile: Ebü’l-Hasen Ali b. Muhammed b. **مهرويه** el-Kazvînî’nin dedesidir; Ali b. Abdülazîz el-Begavî’den rivayet etti. Ve **مهيار** ed-Deylemî, **محراب** gibi: zamanının şairidir. Ve Cenâb b. **مهير** el-‘Abdî, **زبير** gibi, Atâ’dan (rivayet etti); ve Muhammed ile ‘Alvân, Muflih b. **المهير**’in iki oğlu; ve onların yeğeni Mukallid b. Ali b. Muflih b. **المهير**; hepsi Ebü’l-Hasen b. el-‘Allâf’tan (rivayet etti); ve İbn Süveyd, meşyehasında onlardan rivayet etti. Ve İzzüddîn el-Hasen b. el-Hüseyn b. **المهير** el-Bağdâdî, Yahyâ b. Bûş’u dinledi; ve 666 yılında öldü. Ve **مهير**, Saîd b. ‘Arûbe’nin amcasıdır; bunu Katâde söyledi; Ebü’l-Kâsım el-Begavî’nin Sahâbe kitabında böyledir. Ve **مهيرة**: sahâbî Muhrez b. Nadle’nin lakabıdır. Ve Mâhir b. Abdillâh b. Necm el-Makdisî, Zeyn el-‘Irâkî’den, Şeref Yahyâ el-Menâvî’den ve başkalarından rivayet etti; Şeyhülislâm Zekeriyyâ’ya ve Kerîmüddîn Ebü’l-Fazl Muhammed b. Muhammed b. el-‘İmâd el-Bilbîsî’ye ve başkalarına icâzet verdi. Ve kendisine istidrâk olunan(lar)dan:
