# مهك — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D9%83/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%87%D9%83/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مهك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D9%83.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: مهك

مهكه أي الشيء كمنعه يمهكه مهكا، أهمله الجوهري، وقال ابن دريد: أي سحقه فبالغ في سحقه ووطئه كمهكه تمهيكا.
 وقال غيره: مهك في المشي: إذا أسرع.
 ومن المجاز: مهك المرأة مهكا: جهدها جماعا.
 ومهك الشيء مهكا: ملسه قال النابغة الذبياني:
  إلى الملك النعمان حتى لقيتـه                      وقد مهكت أصلابها والجناجن ومهكة الشباب، بالضم وعليه اقتصر الليث، قال ابن سيده: ويفتح والضم أعلى: نفخته وامتلاؤه وماؤه وارتواؤه.
 وشاب ممتهك وممهك أي ممتلئ شبابا ومرتو منه.
 وقال الكسائي: الممهك كزملق هو: الطويل المضطرب.
 قال: ومن الخيل: الوساع، قال ابن فارس: ويقولون للفرس الذريع ممهك.
 والمهوك كصبور: القوس اللينة نقله الصاغاني.
 ويوسف بن ماهك بن بهزاد الفارسي المكي كهاجر: محدث وفي العباب من ثقات التابعين. قلت: وكذلك أورده ابن حبان في ثقاتهم، وقال: أصله من فارس، سكن مكة، وكان من المخضرمين، وكان ينزل فيهم، يروي عن ابن عباس، وابن عمر، وأم هانئ، روى عنه أبو بشر وإبراهيم بن مهاجر، مات سنة ثلاث عشرة ومائة بمكة، وقد قيل: سنة ست ومائة فإذا قول المصنف فحدث فيه نظر لا يخفى.
 قلت: وماهك فيه الصرف وعدمه إن كان كما ضبطه المصنف، فأعجمية ممنوع من الصرف، ومعناه القمر الصغير، وإن كان بكسر الهاء فعربية من مهكه: إذا سحقه، كذا ذكره شراح البخاري.
 والتمهك: التحسن في العمل.
 وأيضا: نقش الرجل بيده.
 قال ابن دريد: والممهوك من الناس: الكثير الخطإ في الكلام.
 قال: والمهيك كأمير: الفحل إذا ضرب فلم يلقح.
 ومهك صلبه، كسمع وعني مثل نهك، عن الفراء.
 وتماهكوا: إذا تماحكوا ولجوا نقله الصاغاني.
 ومما يستدرك عليه: امهك صلا المرأة امهكاكا، وانهك انهكاكا: إذا استرخى.
 وامهك الرجل: خف لحمه.
 وامهك في العدو، بتشديد الميم: اجتهد في العدو، قال رؤبة:

  نشوى المحاضير بعدو ممهك ومما يستدرك عليه: ماك: جد والد أبي الفتح إسماعيل ابن عبد الجبار بن محمد القزويني الماكي، وعنه السلفي.
 وأيضا جد عبد الواحد بن محمد الماكي، عن عبد الوهاب بن محمد بن داود الخطيب القزويني.
 وأيضا والد أبي القاسم عبد العزيز الفقيه، عن محمد بن صالح الطبري قال الخليل في تاريخ قزوين: أدركته وقرئ عليه وأنا حاضر، وكان شافعيا مات سنة 372.

### Türkçe

**مهكه**: yani şeyi, onu men etmek gibi; onu **يمهكه** **مهكا** (yapar). Cevherî onu ihmal etti. İbn Düreyd dedi ki: yani onu ezdi; ezmede mübalağa etti ve onu çiğnedi; **كمهكه** **تمهيكا** (gibi).

Başkası dedi ki: yürüyüşte **مهك**: hızlı yürüdüğü zaman.

Mecazdan: **مهك المرأة** **مهكا**: onu cinsel birleşmeyle yordu.

Ve **مهك الشيء** **مهكا**: onu düzledi. Nâbiga ez-Zübyânî dedi ki:
  Melik Nu‘mân’a, onu buluncaya dek (gittim)                      hâlbuki onun bel kemiklerini ve göğüslerini **مهكت** (düzlemişti).

**ومهكة الشباب**: zamme ile; Leys bununla yetindi. İbn Sîde dedi ki: ve fetha da yapılır; zamme daha üstündür: onun şişmesi ve dolması ve suyu ve kanması.

Ve **شاب ممتهك وممهك**: yani gençlikle dolu ve ondan kanmış.

Kisâî dedi ki: **الممهك** (tıpkı) **زملق** gibi: o, uzun, çalkantılı olandır.

Dedi ki: ve atlardan: **الوساع**. İbn Fâris dedi ki: ve çevik ata **ممهك** derler.

**المهوك** (tıpkı) **صبور**: yumuşak yaydır; Sâgânî onu nakletti.

Ve Yûsuf b. **ماهك** b. Behzâd el-Fârisî el-Mekkî (tıpkı) **هاجر**: muhaddistir; ve el-‘Ubâb’da: tâbiînin sika olanlarındandır. Dedim ki: İbn Hibbân da onu onların sika olanları içinde böylece zikretti ve dedi ki: aslı Fars’tandır; Mekke’de oturdu; muhadramlardandı; onların içinde konaklardı; İbn Abbâs’tan, İbn Ömer’den ve Ümmü Hânî’den rivayet eder; ondan Ebû Bişr ve İbrâhîm b. Muhâcir rivayet etti; Mekke’de yüz on üç senesinde öldü; ve denilmiştir ki: yüz altı senesi. Öyleyse musannifin “فحدث” sözü hakkında, gizli olmayan bir nazar vardır.

Dedim ki: **ماهك**’te sarf (tenvin alma) ve sarf olmama, eğer musannifin ضبط ettiği gibi ise: yabancı dildir, sarftan men edilmiştir; manası küçük aydır. Eğer **الهاء**’nın kesresi ile ise: Arapçadır; **مهكه**’den: onu ezdiği zaman; Buhârî şârihleri böyle zikretti.

**والتمهك**: işte güzelleşmedir.

Ve ayrıca: adamın eliyle nakşetmesidir.

İbn Düreyd dedi ki: insanlardan **والممهوك**: sözde hatası çok olandır.

Dedi ki: **والمهيك** (tıpkı) **أمير**: aygır, sıçradığı hâlde dölleyemediği zaman.

**ومهك صلبه**: (tıpkı) **سمع** ve **عني**; **نهك** gibi; Ferrâ’dan.

**وتماهكوا**: **تماحكوا** (birbirleriyle sürtüştüler) ve inatlaştılar zaman; Sâgânî onu nakletti.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **امهك** kadının sırtını **امهكاكا**; ve **انهك** **انهكاكا**: gevşediği zaman.

Ve **امهك الرجل**: eti hafifledi.

Ve **امهك في العدو**; **الميم**’in şeddelenmesiyle: koşuda gayret etti. Ru’be dedi ki:

  Hazır olanların sarhoşu, **بعدو ممهك** (gayretli bir koşuyla).

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **ماك**: Ebü’l-Feth İsmâîl b. Abdülcebbâr b. Muhammed el-Kazvînî el-**الماكي**’nin babasının dedesi; ondan Selefî (rivayet etti).

Ve ayrıca: Abdülvâhid b. Muhammed el-**الماكي**’nin dedesi; Abdülvehhâb b. Muhammed b. Dâvûd el-Hatîb el-Kazvînî’den.

Ve ayrıca: Ebü’l-Kâsım Abdülazîz el-fakîh’in babası; Muhammed b. Sâlih et-Taberî’den. Halîl, Târîhu Kazvîn’de dedi ki: ona yetiştim ve ben حاضر iken ona okundu; Şâfiî idi; 372 senesinde öldü.
