# مهه — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D9%87/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%87%D9%87/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مهه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D9%87.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: مهه

: ( *!مَهَّ الإبِلَ ) *!مَهًّا : ( رَفَقَ بها .

( *!ومَهِهَ ، كفَرِحَ : لانَ .
( *!والمَهاهُ : الطَّراوَةُ والحُسْنُ ) ؛ ) وأَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ لعِمْران بنِ حِطَّانَ :
وليسَ لِعَيْشِنا هذا *!مَهاهٌ وليستْ دارُنا هاتَا بدارِأَي حُسْنٌ .
قالَ ابنُ بَرِّي : الأَصْمعيُّ يَرْوِيه *!مَهاةٌ ، وهو مَقْلوبٌ من الماءِ ، قالَ : ووزْنُه فَلَعَه تقْديرُه مَهَوة ، فلمَّا تَحرَّكَتِ الواوُ قُلِبَتْ أَلِفاً ؛ وقالَ آخَرُ :
كفَى حَزَناً أَن لا مَهاهَ لعَيْشِناولا عملٌ يَرْضَى به اللَّهُ صالِحُقالَ الجَوْهرِيُّ : وهذه الهاءُ إذا اتَّصَلَتْ بالكَلامِ لم تَصِر تاءً ، وإنَّما تَصِيرُ تاءً إذا أَرَدْتَ *!بالمَهاةِ البَقَرَةَ الوَحْشيَّةَ .
( و ) *!المَهاهُ : ( الحَسَنُ ) الجَميلُ ؛ ومنه المَثَلُ الآتي .
( و ) *!المَهاهُ : ( الرَّفيقُ من السَّيرِ ، *!كالمَهَهِ محرّكةً .
( و ) مِن الأمْثالِ : ( كلُّ شيءٍ ) مَهَهٌ و ( *!مَهاهٌ *!ومَهاهَةٌ ما خَلاَ النِّساءَ وذِكْرَهُنَّ ) ، هكذا رَواهُ الزَّمَخْشريُّ والميدانيُّ بإثْباتِ لَفْظ خَلَا ، والأكْثَرُونَ على حَذْفِه .
وقالَ ابنُ بَرِّي : الرِّوايَةُ بحذْفِ خَلَا ، وهو يُريدُها ، قالَ : وهو ظاهِرُ كَلامِ الجَوْهرِيّ .
قالَ الجَوْهرِيُّ : قالَ الأحْمَرُ والفرَّاءُ : يقالُ في المَثَلِ : كلُّ شيءٍ مَهَهٌ ما النِّساءَ وذِكْرَهُنَّ .
وقد أَتَى بها المصنِّفُ على صحَّتِها في ترْكِيبِ ما في الحُرُوفِ اللَّيِّنةِ .
( أَي ) كلُّ شيءٍ ( يَسِيرٌ سَهْلٌ يَحْتَمِلُهُ الرَّجُلُ حتى يأْتِيَ ذِكْرُ

حُرَمِهِ فيَمْتَعِضُ ) حينَئِذٍ فلا يَحْتَمِلُه .
قالَ : ويقالُ أَيْضاً : *!مَهاهٌ أَي حَسَنٌ ، ونَصَبَ النِّساءَ على الاسْتِثْناءِ أَي ما خَلاَ النِّساءَ .
قُلْتُ : وهو مُرادُ ابنِ بَرِّي من قَوْلِه : وهو يُريدُها .
ثم قالَ : وإنَّما أَظْهَرُوا التَّضْعيفَ في مَهَهٍ فرقاً بينَ فَعَل وفَعْل .
وزَعَمَ الميدانيُّ أَنَّ المَهَهَ مَقْصورٌ مِن المَهَاه ، وأَنَّ الألِفَ زِيدَتْ كَراهَةَ التَّضْعيفِ .
قالَ شيْخُنا : وليسَ ذلكَ بلازِمٌ .
وفي المُحْكَم : الهاءُ مِنَ *!المَهَهِ *!والمَهاهِ أَصْلِيَّةٌ ثابتَةٌ ، كالهاءِ مِن مِياهٍ وشِفاهٍ .
( أَو ) مَعْناه : ( كلُّ شيءٍ باطِلٌ إلاَّ النِّساءَ ) ؛ ) عن اللّحْيانيّ .
( أَو ) مَعْناه : ( كلُّ شيءٍ قَصْدٌ ) إلاَّ النّساءَ ؛ عنه أَيْضاً .
وقالَ أبو عبيدٍ في الأجْناسِ : أَي دَعِ النِّساءَ وذِكْرَهُنَّ .
قُلْتُ : مَعْناه تَعرَّض لكلِّ شيءٍ إلاَّ النِّساءَ فإنَّ الفَضِيحَةَ في التَّعرُّضَ لهُنَّ ، وما بمعْنَى إلاّ لا يكونُ زائِداً ، ويَجوزُ أَنْ يكونَ ما نَفْياً ، يُريدُ ما أُرِيدُ النِّساءَ وما أَعْنِي النِّساءَ .
ويُرْوَى : كلُّ شيءٍ *!مَهَهٌ إلاَّ حَديثَ النِّساءِ .
قالَ ابنُ الأثيرِ : المَهَهُ والمَهاهُ الشيءُ الحَقيرُ اليَسِيرُ ؛ وقيلَ : *!المَهاهُ النَّضارَةُ والحُسْنُ ، فعلى الأَوَّل أَرادَ كلُّ شيءٍ يَهُونُ ويُطْرَحُ إلاَّ ذِكْرَ النِّساءِ ، وعلى الثاني يكونُ الأَمْرُ بعَكْسِه ، أَي أَنَّ كلَّ ذِكْرٍ وحدِيثٍ حَسَنٌ إلاَّ ذِكْرَ النِّساءِ .
وقد أغفلَ المصنِّفُ عن أَكْثرِ هذه

المَعاني كما أغفلَ عن ذِكْرِ *!المَهَهِ في المَثَلِ ، وهو قُصُورٌ لا يَخْفى .
( *!والمَهَهُ ، محرّكةً : الرَّجاءُ ) .
( قالَ ابنُ بُزُرْج : يقالُ : ما في ذلكَ الأمْرِ مَهَهٌ ، وهو الرَّجاءُ . وقد *!مَهِهْتُ منه *!مَهَهاً : أَي رَجَوْتُ رجاءً .
( و ) المَهَهُ : ( المَهَلُ ) ، *!كالمَهَاهِ .
قالَ الزَّمَخْشرِيُّ : لو كانَ في الأمْرِ *!مَهَهٌ *!ومَهاهٌ لطَلَبتُه .
( *!والمَهْمَهُ *!والمَهْمَهَةُ : المَفازَةُ البَعيدَةُ ) ؛ ) كذا في الصِّحاحِ ، واقْتَصَرَ على الأُولى .
ويقالُ : مَهْمَهٌ بِلا لامٍ ، وعلى اللّغَةِ الثانِيَةِ قَوْلُ الشاعِرِ :
في تيهِ *!مَهْمَهَةٍ كأَنَّ صُوَيَّها أَيْدي مُخالِعةٍ تَكُفُّ وتَنْهَدُ ( و ) *!المَهْمَهُ أَيْضاً : ( البلَدُ المُقْفِرُ ) ، أَو الخَرْقُ الأَمْلَسُ الواسِعُ .
وقالَ اللَّيْثُ : المَهْمَهُ الفَلاةُ بعَيْنِها لا ماءَ بها ولا أَنيسَ .
قالَ شيْخُنا : مِن لطائِفِهم أنَّهم قالوا : سُمِّيَت للخَوْفِ فيها ، فكلُّ واحِدٍ يقولُ لصاحِبِه *!مَهْ مَهْ ، كما في شرْحِ الكِفايَةِ .
( ج *!مَهامِهُ ) .
( وقالَ اللّيْثُ : أَرضٌ مهامِهُ بَعيدَةٌ .
( *!ومَهْمَهَهُ : قال له *!مَهْ مَهْ ، أَي اكْفُفْ ) .
( قالَ الجوْهرِيُّ : مَهْ كَلمَةٌ بُنِيَتْ على السّكونِ ، وهي اسمٌ سُمِّي به الفعْلُ ، ومَعْناهُ اكْفُفْ لأنَّه زَجْرٌ ، فإن وصَلْتَ نوَّنْتَ فقلْتَ *!مَهٍ مَهْ ، ويقالُ : مَهْمَهْتُ به ، أَي زَجَرْتُه ، انتَهَى .
وقالَ بعضُ النَّحويِّين : أَمَّا قَوْلُهم : مَهٍ إذا نوَّنْتَ فكأَنَّكَ قُلْتَ ازْدِجاراً ، وإذا لم تُنوِّنْ فكأَنَّكَ قُلْتَ الازْدِجارَ ، فصارَ التَّنْوينُ عَلَمَ التَّنْكِير ، وتَرْكُه علَمَ التَّعْريفِ .
وفي الحدِيثِ : ( فقالَتِ

الرَّحِمُ مَهْ هذا مقامُ العائِذِ بك ) ؛ قيلَ : هو زَجْرٌ مَصْروفٌ إلى المُسْتعاذِ منه ، وهو القاطِعُ ، لا إلى المُسْتعاذِ به ، تبارَكَ وتعالى .
( و ) *!مَهْمَهَهُ ( عن السَّفَرِ : مَنَعَهُ .
( *!وتَمَهْمَهَ : كَفَّ ) عنه ( وارْتَدَعَ ) ؛ ) نَقَلَهُ الزَّمَخْشريُّ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!المَهَهُ : الباطِلُ ؛ وبه فُسِّرَ المَثَلُ .
وأَيْضاً : الهَيِّنُ اليَسِيرُ ؛ وبه فُسِّرَ المَثَلُ أَيْضاً .
ويقالُ : ما كانَ لكَ عنْدَ ضَرْبِكَ فلاناً مَهَهٌ ولا رَوِيَّةٌ .
وكلِمةُ *!مَهْ : أداةُ اسْتِفهامٍ .
قالَ ابنُ مالِكٍ : هي ما الاسْتِفْهاميَّة حُذِفَتْ أَلِفُها ووقفَ عليها بهاءِ السّكْتِ .
قُلْتُ : ومنه حدِيثُ طلاقِ ابن عُمَر : ( قلت *!فمَهْ أَرَأَيْتَ إنْ عَجَزَ واسْتَحْمَقَ ) ، أَي فماذا للاسْتِفهامِ . وفي حدِيثٍ آخر : ثُمَّ *!مَهْ .
وفي التَّوْشِيح : أنَّها هي الوَاقعَةُ اسمَ فعْلٍ بمعْنَى اكْفُفْ ، اسْتَعْمَلُوه أَحْياناً اسْتِفْهاماً .
وقالَ بعضُ النّحويّين في مَهْمَا : إنَّها مُرَكَّبَة مِن مَهْ بمعْنَى اكْفُفْ ، وما للشَّرْط والجَزاءِ ، ويأْتي البَحْثُ فيه في الحُرُوفِ اللَّيِّنَةِ إنْ شاءَ اللَّهُ تعالى .
*!والمَهَهَةُ *!والمَهاهَةُ : المَهاةُ ؛ عن الفرَّاء .

### Türkçe

: ( **مَهَّ الإبِلَ** ) **مَهًّا** : ( ona yumuşak davrandı.

( **ومَهِهَ** ، feriha gibi : yumuşadı.
( **والمَهاهُ** : tazelik ve güzellik ) ؛ ) ve el-Cevherî, İmrân b. Hıttân’a ait olarak inşâd etti:
Ve bizim şu yaşayışımız için **مَهاهٌ** yoktur; ve bizim yurdumuz şu, bir yurt değildir
yani bir güzellik.
İbn Berrî dedi: el-Asma‘î onu **مَهاةٌ** diye rivayet eder; o, sudan قلب (ters çevrilmiş)tir; dedi: ve onun vezni فَلَعَه’dır; takdiri مَهَوة’dir; sonra vav harekelenince elif’e çevrildi; ve bir başkası dedi:
Hüzün olarak yeter ki bizim yaşayışımız için **مَهاهَ** olmasın
ve Allah’ın razı olacağı bir salih amel de olmasın
el-Cevherî dedi: ve bu هاء, sözle birleştiğinde تاء olmaz; ancak **بالمَهاةِ** ile vahşi sığırı kastettiğin zaman تاء olur.
( ve ) **المَهاهُ** : ( güzel ) hoş olan; ve ondan aşağıdaki mesel.
( ve ) **المَهاهُ** : ( yürüyüşten refîk olan, **كالمَهَهِ** harekeli olarak.
( ve ) mesellerdendir: ( her şey ) مَهَهٌ ve ( **مَهاهٌ** **ومَهاهَةٌ** kadınlar ve onların zikri hariç )؛ Zemahşerî ve Meydânî bunu خَلَا lafzını ispat ederek böyle rivayet etti; ekseriyet ise onu hazfetme üzeredir.
İbn Berrî dedi: rivayet خَلَا’yı hazfetmekledir; hâlbuki onu kastediyor; dedi: ve bu, el-Cevherî’nin sözünün zahiridir.
el-Cevherî dedi: el-Ahmer ve el-Ferrâ dedi: meselde şöyle denir: her şey مَهَهٌ ما kadınlar ve onların zikri.
Musannif onu, yumuşak harflerde ما’nın terkibinde, sıhhatine göre getirmiştir.
( yani ) her şey ( az, kolaydır; erkek onu, mahremlerinin zikri gelinceye kadar taşır; o vakit öfkelenir ) o zaman artık onu taşımaz.
Dedi: ayrıca denir: **مَهاهٌ** yani güzel; ve النساء’yı istisna üzere nasbetti; yani ما خَلاَ النساءَ.
Ben dedim: bu, İbn Berrî’nin “ve o onu kastediyor” sözünden muradıdır.
Sonra dedi: ancak مَهَه’de şeddeliği, فَعَل ile فَعْل arasında fark olsun diye izhar ettiler.
Meydânî, mَهَه’in, mَهَاه’dan maksur olduğunu ve elifi, şeddeliği kerih görerek ziyade ettiklerini iddia etti.
Şeyhimiz dedi: bu lâzım değildir.
el-Muhkem’de: **المَهَهِ** ve **المَهاهِ**’daki هاء aslidir, sabittir; مِياه ve شِفاه’daki هاء gibi.
( yahut ) manası: ( her şey batıldır, kadınlar hariç )؛ el-Lihyânî’den.
( yahut ) manası: ( her şey kasttır ) kadınlar hariç; ondan da.
Ebû Ubeyd, el-Ecnâs’ta dedi: yani kadınları ve onların zikrini bırak.
Ben dedim: manası, kadınlar hariç her şeye iliş; çünkü onlara ilişmede rezillik vardır; ve ما, إلاّ manasında, زائد olmaz; ve ما’nın nefy olması caizdir; “kadınları istemiyorum” ve “kadınları kastetmiyorum” demek ister.
Şöyle de rivayet edilir: her şey **مَهَهٌ** إلاّ kadınların hadisi.
İbnü’l-Esîr dedi: مَهَه ve **المَهاهُ**, hakir, az şeydir; ve denildi: **المَهاهُ** parlaklık ve güzelliktir; birincisine göre “her şey hor olur ve atılır, kadınların zikri hariç” demek istedi; ikincisine göre iş bunun tersidir; yani her zikir ve hadis güzeldir, kadınların zikri hariç.
Musannif, bu manaların çoğundan, **المَهَهِ**’in meselde zikrinden gaflet ettiği gibi, gaflet etmiştir; bu, gizli olmayan bir kusurdur.
( **والمَهَهُ** , harekeli olarak : ümit ) .
( İbn Büzurc dedi: denir: o işte مَهَهٌ yoktur; o, ümittir. Ve ondan **مَهِهْتُ** **مَهَهاً** : yani bir ümit ümit ettim.
( ve ) المَهَهُ : ( mühlet ) , **كالمَهَاهِ**.
Zemahşerî dedi: işte **مَهَهٌ** **ومَهاهٌ** olsaydı onu isterdim.
( **والمَهْمَهُ** **والمَهْمَهَةُ** : uzak çöl ) ؛ ) Sıhâh’ta böyledir; ve birincisiyle yetindi.
Ve denir: لام’sız مَهْمَهٌ; ve ikinci lugate göre şairin sözü:
Bir **مَهْمَهَةٍ** çölünde; sanki onun küçük taşları, koparıcı ellerdir; engeller ve kaldırır
( ve ) **المَهْمَهُ** ayrıca: ( ıssız belde ), yahut geniş, düz, pürüzsüz açıklık.
Leys dedi: **المَهْمَهُ**, bizzat çöldür; onda ne su vardır ne de bir üns.
Şeyhimiz dedi: onların لطائفindendir ki dediler: onda korkudan dolayı isimlendirildi; her biri arkadaşına **مَهْ مَهْ** der; Kifâye şerhinde olduğu gibi.
( çoğulu **مَهامِهُ** ).
( ve Leys dedi: مهامِهُ bir yer: uzak.
( **ومَهْمَهَهُ** : ona **مَهْ مَهْ** dedi; yani vazgeç ) .
( el-Cevherî dedi: **مَهْ** sükûn üzere bina edilmiş bir kelimedir; fiilin adı olarak isimdir; manası vazgeçtir; çünkü o bir zecirdir; eğer vasledersen tenvinlersin ve **مَهٍ مَهْ** dersin; ve denir: مَهْمَهْتُ به, yani onu azarladım; bitti.
Bazı nahivciler dedi: onların “**مَهٍ**” sözüne gelince, tenvinlediğinde sanki “azarlanma” dedin; tenvinlemezsen sanki “azarlanmayı” dedin; böylece tenvin, nekreliğin alameti oldu; onu terk etmek de marifeliğin alameti oldu.
Hadiste: ( rahim dedi ki: **مَهْ** bu, sana sığınanın makamıdır )؛ denildi: bu, sığınılan şeyden (o da kesendir) sığınılana değil, mübarek ve yüce olana, çevrilmiş bir zecirdir.
( ve ) **مَهْمَهَهُ** ( seferden: onu men etti.
( **وتَمَهْمَهَ** : vazgeçti ) ondan ( ve geri durdu )؛ ) Zemahşerî nakletti.
Ondan istidrâk olunanlardandır:
**المَهَهُ** : batıl; ve mesel bununla tefsir edildi.
Ve ayrıca: kolay, az; ve mesel bununla da tefsir edildi.
Ve denir: senin falanı dövmen sırasında senin için مَهَهٌ da yoktu, düşünce de.
**مَهْ** kelimesi: istifham edatıdır.
İbn Mâlik dedi: o, istifhamiyye ما’dır; elifi hazfedildi ve هاءِ السكت ile üzerinde vakfedildi.
Ben dedim: ve ondan İbn Ömer’in talakı hadisi: ( dedim: **فمَهْ** bana haber ver; eğer aciz kalır ve ahmaklaşırsa ) yani istifham için “peki ne?”; ve başka bir hadiste: sonra **مَهْ**.
et-Tevşîh’te: onun, “vazgeç” manasında isim-fiil olarak vaki olan olduğu; onu bazen istifham olarak kullandıkları.
Bazı nahivciler مَهْمَا hakkında dedi: o, “vazgeç” manasında **مَهْ** ile şart ve ceza için ما’dan mürekkeptir; onun araştırması, Allah تعالى dilerse, yumuşak harflerde gelecektir.
**والمَهَهَةُ** **والمَهاهَةُ** : **المَهاةُ**؛ Ferrâ’dan.
