# موت — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%88%D8%AA/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: موت

م و ت
مات موتةً لم يمتها أحد ومات ميتة سوء وأماته الله وهو ميّت وميت وهم موتى وأموات وميتون‏.‏
وموّتت البهائم‏.‏
وأكل الميتة‏.‏
وفلان مستميت‏:‏ مسترسل للموت كمستقتل‏.‏
قال‏:‏ فأعطيت الجعالة مستميتاً خفيف الحاذ من فتيان جرم واستميتوا صيدكم ودابتكم‏:‏ انتظروا حتى تبينوا أنه قد مات‏.‏
ووقع في الناس والمال موتان وموتان بالفتح والضم مع سكون الواو‏.‏
وتماوت الثعلب‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أحيا الله البلد الميت وهو يحي الموات والموتان واشتر من الموتان ولا تشتر من الحيوان‏.‏
وأمات الشيء طبخاً وأميتت الخمر‏:‏ طبخت‏.‏
ورجل موتان الفؤاد إذا لم يكن حركاً حي القلب‏.‏
وامرأة موتانة الفؤاد‏.‏
وهو مستميت إلى كذا‏:‏ مستهلك إليه يظن أنه إن لم يصل إليه مات‏.‏
قال‏:‏ وصاحب صاحبته زميت ليس إلى الزاد بمستميت واستمات الشيء‏:‏ استرخى‏.‏
قال‏:‏ قامت تريك بشراً مكنوناً كغرقىءِ البيض استمات ليناً وماتت النار‏:‏ خمدت‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ ربلاً وأرطى نفت عنه ذوائبه كواكب القيظ حتى ماتت الشهب سخاويّ ماتت فوقها كل هبوة من القيظ واعتمّت بهنّ الحزاور السخواء‏:‏ الأرض السهلة وجمعها‏:‏ سخاويّ‏.‏
ومات الثوب‏:‏ أخلق‏.‏
ومات الطريق‏:‏ انقطع سلوكه‏.‏
وبلد تموت فيه الريح كما يقال‏:‏ تهلك فيه أشواط الرياح‏.‏
قال محمد بن ذؤيب‏:‏ فلاة تموت الريح في حجراتها يحار القطا فيها عن الأفرخ الطحل وماتت الريح‏:‏ سكنت‏.‏
قال أبو النجم‏:‏ بحر يكلّل بالسديف جفانه حتى تموت شمال كلّ شتاء ومات فوق الرحل إذا استثقل في نومه‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ إذا مات فوق الرحل أحييت روحه بذكراك والصهب المراسيل جنّح مائلة في السير‏.‏
وماوت قرنه‏:‏ صابره وثابته‏.‏
قال يصف ثوراً وكلاباً‏:‏ فأيقنّ أن لاقينه أن يومه بذي الرّمث إن ماوتنه يوم أنفس أي يوم أنفسها‏:‏ أطولها عمراً‏.‏
وفلان مات من الغمّ ويموت من الحسد وموتٌ مائتٌ‏:‏ شديد‏.‏
وأمات فلان بنين‏:‏ ماتوا له كما يقال‏:‏ أشبّ فلان بنين إذا شبّوا له‏.‏
قال الأخطل‏:‏ مدمية حراً من الوجه حاسراً كأن لم تمت قبلي غلاماً ولا كهلاً وبه موتة‏:‏ فتور في العقل‏.‏
وأخذته الموتة‏:‏ الغشي‏.‏
وبها موتة‏:‏ فتور في عينيها كأنها وسنى‏.‏
فقد تهازلني المستبعلات وقد يعتاقني عند ذات الموتة الأنق وفلان متماوت‏:‏ يسكّن أطرافه رياء‏.‏
وفي حديث عائشة‏:‏ لا تمت علينا ديننا أماتك الله‏.‏
وأمات غضبه‏:‏ سكّنه‏.‏
قال أبو النجم‏:‏ نهذهم هذّ الحريق القصبا بالمشرفيّات يمتن الغضبا

### Türkçe

م و ت
**مات**: bir **موتةً** ile öldü; onu hiç kimse ölmemiştir. Ve kötü bir **ميتة** ile öldü. Ve Allah onu öldürdü; o **ميّت**tir. Ve **ميت**; onların çoğulu **موتى** ve **أموات** ve **ميتون**dur.‏
Ve **موّتت**: hayvanları öldürdüm.‏
Ve **أكل الميتة**: leşi yedi.‏
Ve falan **مستميت**tir: ölüme salıverilmiş; **كمستقتل** (öldürülmeyi ister gibi).‏
Dedi ki: Böylece ben, **الجعالة**yi, **مستميتاً** olarak, **خفيف الحاذ** (çabuk anlayışlı) birine, **من فتيان جرم** (Cerm’in delikanlılarından) verdim. Ve **استميتوا صيدكم ودابتكم**: avınızı ve binitinizi bekleyin; ta ki onun gerçekten öldüğünü açıklığa kavuşturuncaya kadar.‏
Ve insanlar ve mal içinde **موتان** vuku buldu; ve **موتان** (vavın sükûnu ile) fetha ve damme ile (gelir).‏
Ve **تماوت**: tilki ölü taklidi yaptı.‏
Ve mecazdan: Allah ölü beldeyi diriltti; ve O, **الموات**ı ve **الموتان**ı diriltir. Ve **الموتان**dan satın al; **الحيوان**dan satın alma.‏
Ve **أمات**: şeyi pişirmekle öldürdü. Ve **أميتت الخمر**: pişirildi.‏
Ve **رجل موتان الفؤاد**: eğer hareketli, kalbi diri değilse (böyledir).‏
Ve **امرأة موتانة الفؤاد**.‏
Ve o, şuna **مستميت**tir: ona karşı tükenmiş; ona ulaşmazsa öldüğünü zanneder.‏
Dedi ki: Ve arkadaş, arkadaşını **زميت** olarak (buldu); azığa karşı **بمستميت** değildir. Ve **استمات الشيء**: gevşedi.‏
Dedi ki: Kalktı; sana, saklı bir güzellik gösteriyor; yumurtanın boğulmuşu gibi; **استمات** yumuşaklıkla. Ve **ماتت النار**: söndü.‏
Zü’r-Rumme dedi ki: **ربلاً وأرطى**; onun saçaklarını ondan uzaklaştırdı; yaz sıcağının yıldızları; ta ki **ماتت الشهب** (kayan yıldızlar öldü) oluncaya kadar. **سخاويّ**: üstünde her bir toz bulutu ölmüş; ve **الحزاور** onların etrafını sarmış. **السخواء**: düz arazi; çoğulu: **سخاويّ**.‏
Ve **مات الثوب**: eskidi.‏
Ve **مات الطريق**: gidip gelmesi kesildi.‏
Ve rüzgârın içinde öldüğü belde; nitekim denir ki: onda rüzgârların koşuları helâk olur.‏
Muhammed b. Züeyb dedi ki: Çöl; odacıklarında rüzgâr ölür; orada **القطا** (çöl kekliği) **الأفرخ الطحل** (tozlu yavrular) hakkında şaşırır. Ve **ماتت الريح**: duruldu.‏
Ebû’n-Necm dedi ki: Deniz; kenarları iç yağ ile taçlandırılır; ta ki her kışın kuzeyi **تموت** (ölür) oluncaya kadar. Ve **مات فوق الرحل**: uykusunda ağırlaşınca (böyledir).‏
Zü’r-Rumme dedi ki: Eğer eyerin üstünde ölürse, senin zikrinle onun ruhunu dirilttim; ve **الصهب المراسيل** (salıverilmiş dorular) kanatlandı; yürüyüşte eğik (olarak).‏
Ve **ماوت قرنه**: boynuzdaşına sabretti ve ona karşı sebat etti.‏
Bir boğayı ve köpekleri vasfederek dedi ki: Böylece, onunla karşılaşacaklarını kesin bildiler; onun günü, **بذي الرّمث**’te; eğer onu **ماوتنه** (dayanışırlarsa), gün, **أنفس**tir; yani onun **أنفسها**sı: ömürce en uzunu.‏
Ve falan kederden **مات**; ve hasetten **يموت**. Ve **موتٌ مائتٌ**: şiddetli.‏
Ve **أمات** falan oğullar (sahibi oldu): ona öldüler; nitekim denir ki: falan oğullar **أشبّ** etti; eğer ona yetişkinleştilerse.‏
Ahtal dedi ki: Yüzden hür (derisi) kanatılmış, başı açık; sanki benden önce ne bir delikanlı ne de bir ihtiyar öldürmemiştir. Ve onda **موتة** vardır: akılda gevşeklik.‏
Ve onu **الموتة** aldı: baygınlık.‏
Ve onda **موتة** vardır: gözlerinde gevşeklik; sanki o uykuludur.‏
Böylece, **المستبعلات** beni hafife aldı; ve bazen, **ذات الموتة** yanında **الأنق** beni kurtarır. Ve falan **متماوت**tur: gösteriş için uzuvlarını sakinleştirir.‏
Âişe’nin hadîsinde: “Bize borcumuzu **لا تمت** (öldürme); Allah seni öldürsün.”‏
Ve **أمات غضبه**: onu sakinleştirdi.‏
Ebû’n-Necm dedi ki: Onları, kamışı yangının biçmesi gibi biçeriz; **بالمشرفيّات** ile; **يمتن الغضبا** (öfkeyi öldürürler).
