# موج (م-و-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%88%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Dalga

- Harfler: م - و - ج
- Kur'an'da: 7 geçiş · 6 ayet · 4 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مَوْجٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC/siga/%D9%85%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%AC%D9%8C.md) | فَعْلٌ | Dalga | 3 | 2 | [24:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC/ayet/24:40.md) |
| [الْمَوْجُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%AC%D9%8F.md) | الْفَعْلُ | Dalga | 2 | 2 | [10:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC/ayet/10:22.md) |
| [مَوْجٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC/siga/%D9%85%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%AC%D9%8D.md) | فَعْلٍ | Dalga | 1 | 1 | [11:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC/ayet/11:42.md) |
| [يَمُوجُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%85%D9%8F%D9%88%D8%AC%D9%8F.md) | يَفْعُلُ | Dalgalanır | 1 | 1 | [18:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC/ayet/18:99.md) |

## Mücavir kökler — 58 mücavir (77 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [غشو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Örter
2. [ختر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Htr(tı) devenin arkasına bulaşan pislik demektir
3. [برر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Berr kara, burr buğday demektir
4. [خلص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B5.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Hales : Çekirdek içidir
5. [جبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Dağ anlamındadır
6. [بحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AD%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Bahr deniz demektir
7. [جري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Cariye yelkenli sandal demektir
8. [نجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Özel konuşmak
9. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
10. [لجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Dalgalandılar
11. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Dane, inek yavrusuna denir
12. [عصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Bir vadide tek yönde esen rüzgar demektir
13. [قصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Kemik iliğidir
14. [عزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “A’zel(zal)” denk yapmak için bir torbada bulunanı iki…
15. [سحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Fışkıran sudur
16. [جحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Cehd sert topraktır
17. [عصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Kulp, bağ demektir
18. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
19. [ركب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Rükbe” diz demektir
20. [صور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sûr
21. [نفخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Körük demektir
22. [فرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ferh (ha) “Felah” çatlak toprak demektir, sonra toprağı…
23. [غرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir
24. [كود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Neredeyse o
25. [حول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ağaçlık yerleri çevreleyen topraktan tümsek ve çukur demetir
26. [سير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Gezerler
27. [فلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Fülk (kef), İğ topacı demektir
28. [حوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Çeper, çit demektir
29. [ظلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Gölge demektir
30. [أوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Eveye kuş yuvası demektir
31. [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
32. [فوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Üst
33. [نوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır
34. [طيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İyi
35. [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kevn tepe demektir
36. [ندو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Nedve halkın toplandığı yerdir
37. [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
38. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
39. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Su
40. [شكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sütle dolu memedir
41. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Yemm” durgun akan su demektir
42. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
43. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hufre, çukur demektir
44. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
45. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · El ve kol demektir
46. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Yumruk demektir
47. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Oğullar
48. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
49. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Beraber
50. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ateş demektir
51. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Murar acı bir ağacın adıdır
52. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
53. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Zalimler
54. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
55. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
56. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
57. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Beyn topraktaki yarık demektir
58. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Evye kuş yuvası demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | موج |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [مور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B1.md), [رجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%AC.md), [مخض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AE%D8%B6.md), [مرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%AC.md) |
| Zıt Kök | [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sıvı veya akışkan bir kütlenin kendi üzerine katlanarak kabarması, yükselmesi ve çalkalanması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanı çaresiz bırakan ontolojik kuşatılmışlık ile toplumların düzenini yitirip birbirine girdiği kıyamet çalkantısı |
| Çekirdek Özet 3 | Kararlı dengenin bozularak dinamik, kontrolsüz ve dalgalı bir karmaşaya dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca deniz dalgası olarak daraltıp insan topluluklarının kaotik hareketlerini ve iç içe geçen kriz dalgalarını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مو | Sıvılık, akışkanlık, yayılma ve belirsiz sınırlarla hareket etme; nitekim [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) suyun cevherini, [مور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B1.md) akışkanın çalkalanmasını ve [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) canlılık akışının durmasını gösterir | ج | Akışkan kütleye ani bir devinim, yukarı doğru fışkırma, kabarma ve birbirine çarpma karakteri ekleyerek durağan akışı yüksek genlikli dalgaya dönüştürmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Kökün temelini oluşturan akışkan, yaygın ve derin kütleyi temsil eder |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Akışkan parçaların birbirine eklenmesini, sürekli bir hat boyu birbirini çekmesini ve katmanlaşmayı imler |
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | İlerleyen, yük taşıyan ve ağırlığıyla kabarıp öne doğru atılan dinamik itkiyi kurar |
| موج | Suyun katlanarak ilerlemesi ve devasa bir kütle halinde kabarması | Sıvı kütlenin birbirine eklemlenen parçalar halinde ileriye ve yukarıya doğru hamle yaparak çalkantılı dalgalar oluşturması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun yüzeyinin rüzgâr veya sarsıntı etkisiyle kabarıp kendi üzerine yığılması ve bir su katmanının diğerinin üstüne yükselmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi el-Uceyr es-Selûlî bir beytinde devenin yürüyüşündeki dalgalanmayı ve palan iplerinin gevşeyip çalkalanmasını bu kökle tasvir eder: ولما تصدى للرواح انبرت له / براكبها موجى الحبال زهوق |
| Erken Arapça kullanım | Klasik lügat geleneğinde diz kapağının ya da deri altındaki bir urlu şişliğin kemik üzerinde oynaması ve yerinde duramayıp kayması da مُؤُوجُ الدَّاغِصَةِ ibaresiyle bu kökle adlandırılmıştır |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça موج kökü, Sami dillerinde akışkanlık, sarsıntı ve kütlesel çalkantı bildiren fonetik ve semantik çekirdeklerle ilişkilidir. Kökün biliteral çekirdeği olan مو, Proto-Sami düzeyde su ve akışkanlık gösteren köklerle (Akatça mû, İbranice mayim, Süryanice mayyā) doğrudan bağlantılıdır. Üçüncü ses birimi olan cim harfinin eklenmesiyle Arapçada sıvı kütlenin kabarması, dalgalanması ve denetimsiz hareketi somutlaşmıştır. İbranicede mûg (מוג) kökü erimek, çözülmek, korkudan gevşeyip dalgalanmak ve akıp gitmek anlamındadır. Süryanicede mawgā biçimi akıntı ve kabarış türevlerinde zayıf da olsa karşılık bulur. Arapçada kök, suyun kendi üzerine yükselmesini ve bu fiziksel durumun insan kalabalıklarına teşmil edilerek toplumsal çalkantı ve karmaşayı ifade etmesini sağlayan özgün bir semantik derinlik kazanmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | مو çekirdeğinden ج harfiyle türeme | Sıvı kütlenin durağanlığını yitirip yüzeyde tepecikler kurarak kendi üzerine katlanması ve hareketlenmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice mûg (erimek, çalkalanmak), Süryanice mawgā (akıntı) | Ortak Proto-Sami akışkanlık ve çözülme çekirdeğinin dillerdeki farklılaşması | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik su ve sıvı yayılımı kökleri | Sıvı unsurların yer değiştirmesi ve çalkantısı bağlamındaki ortak ses yansımalı taban | Muhtemel |

Kaynak: Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| موج | Anlamlı | Kabarmak, dalgalanmak | Suyun veya kalabalığın kendi üzerine yığılarak çalkalanması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| مجو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız bir ثلاثي kök olarak işlenmez | Kur'an'da geçmez |
| [ومج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%85%D8%AC.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [وجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%85.md) | Anlamlı | Sessizce donakalmak | Keder veya şaşkınlıktan ötürü nutku tutulup hareketsiz kalmak | Hedef kökün hareketliliğine zıt bir donukluk taşır; Kur'an'da geçmez |
| جمو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Bağımsız bir kök hüviyeti kazanmamıştır | Kur'an'da geçmez |
| [جوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D9%85.md) | Anlamlı | Kapsamak, tas | جام kelimesi üzerinden kap veya kadeh anlamı türemiştir | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| موج | Merkez | Dalgalanma, kabarma | Kütlenin tepecikler halinde yükselip kendi üzerine çökerek çalkalanması | Hem suyun fiziki kütlesini hem de insanların kaotik girişik hareketini içerir |
| [مور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B1.md) | Komşu | Hızlı akış, çalkantı | Yüzey kabarmasından ziyade kütlenin bir bütün olarak dönerek ve hızla yer değiştirerek hareket etmesi | Göğün çalkalanması gibi geniş alanlı sarsıntılı akışları anlatır |
| [رجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%AC.md) | Komşu | Şiddetli sarsıntı | Dikey kabarmadan çok yatay ve temeli sarsan kesintili titreme | Yerin sarsılması gibi katı zeminlerin kopuşunu bildirir |
| [مخض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AE%D8%B6.md) | Komşu | Çalkalama, kıvranma | Bir kabın içindeki sıvının sertçe sallanarak homojenliğinin bozulması | Doğum sancısı veya yayık çalkalama gibi içsel basınçla çalkalanmayı ifade eder |
| [مرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%AC.md) | Komşu | Serbest bırakma, karışma | İki akışkan kütlenin birbiriyle temas edip sınır boyu serbestçe salınması | Dalga şiddeti şart değildir, kontrolsüz salıverilme ve karışma esastır |
| [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) | Zıt | Durgunluk, sükûnet | Hareketin, kabarma ve çalkantının tamamen durup hareketsiz kalması | Dalganın dinmesi, rüzgârın durması ve yüzeyin yatışması halidir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | موج | Suyun kabarması, dalga | Akışkan kütlenin yukarı doğru fırlayıp altüst olması ve kalabalıkların birbirine girmesi | Kesin |
| Latince | fluctus, unda | Dalga, kabarma, çalkantı | fluctus kütlesel çalkantı ve karmaşayı karşılarken, unda akıcı yüzey dalgalanmasını anlatır | Güçlü |
| İngilizce | wave, surge, billow | Dalga, kütlesel kabarma | wave genel salınımı, surge şiddetli ve ani kabarmayı, billow ise dağ gibi yükselen duman veya su kütlesini karşılar | Kesin |
| Almanca | Welle, Woge, Brandung | Dalga, kütle dalgası | Woge büyük ve ağır su dalgasını tam karşılarken, Brandung kıyıya çarpan kırılmayı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | vague, onde, houle | Dalga, kabaran su | vague genel dalgayı, houle denizin derinlikten gelen ağır çalkantısını, onde ise yayılma hareketini belirtir | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَوْجٌ / الْمَوْجُ | İnsanı çepeçevre kuşatan, dağlar gibi yükselen helak edici deniz dalgası | Nuh tufanında geminin dağlar gibi dalgalar arasında akıp gitmesi ve kâfirlerin inkâr karanlıklarındaki çaresizliği; örnek ayetler: Hûd [11:42](https://lisan.digital/tr/ayet/11:42.md), Hûd [11:43](https://lisan.digital/tr/ayet/11:43.md) |
| مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ | Üst üste binen, katmanlaşan karanlık ve kaos dalgası | Kâfirlerin amellerinin ve zihnî durumlarının derin bir denizdeki katmerli karanlıklara benzetilmesi; örnek ayet: Nûr [24:40](https://lisan.digital/tr/ayet/24:40.md) |
| كَالظُّلَلِ مَوْجٌ | Gölgelikler, bulutlar veya dağlar gibi insanı örten devasa dalga | İnsanın denizde ölümle yüz yüze geldiğinde fıtraten dine sarılıp karaya çıkınca nankörlük etmesi; örnek ayet: Lokmân [31:32](https://lisan.digital/tr/ayet/31:32.md) |
| يَمُوجُ | Toplulukların düzenlerini kaybedip çalkantılı bir deniz gibi birbirine girmesi | Ye'cûc ve Me'cûc seddinin açılması sonrası veya sur üflenmeden önceki mahşer kargaşası; örnek ayet: Kehf [18:99](https://lisan.digital/tr/ayet/18:99.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İhlas ve اضطرار (çaresizlik) hali | İnsanın sahte ilahları terk edip yalnızca Allah'a yöneldiği anın dalgalarla kuşatılma anı olması | İnsanın aczini ve tevhidin fıtrî zorunluluğunu kavratan ontolojik kriz hali |
| Fıkıh | Deniz yolculuğunda can güvenliği ve ibadet | Dalgaların yükselip denizin mâyic (çalkantılı) olduğu durumlarda gemiye binmenin caiz olup olmaması ve namazın ifası | Can emniyetinin ortadan kalktığı risk ve tehlike sınırı |
| Tefsir | Nûr suresindeki zulümat ayeti ve Kehf suresindeki kıyamet tasviri | Dalga üstüne dalga ifadesinin zihnî körlük katmanları mı yoksa iç içe geçmiş fitneler mi olduğu | Katmerli cehalet, bâtıl fikirlerin üst üste binmesi ve mahşer kalabalıklarının kaosu |
| Hadis | Fitne tasvirleri | Hadislerde fitnelerin denizin dalgalanması gibi kabaracağı uyarısı (تَمُوجُ كَمَوْجِ البَحْرِ) | Toplumsal bağların çözülüp insanların kitleler halinde birbirine düşmesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve fıtrat uyanışı | Kuşatıcı helak korkusu | Sahte dayanakları yıkma | İnsan dev dalgalarla kuşatıldığında şirk koştuğu aracıları unutur ve arı bir yönelişle Allah'a sığınır | Kesin |
| İlmi | Dalga mekaniği ve hidrodinamik | Salınım enerjisinin kütlesel aktarımı | Enerji yayılımı | İç ve yüzey dalgalarının üst üste binerek (Nûr [24:40](https://lisan.digital/tr/ayet/24:40.md)) enerjiyi ve ışık geçirmezliği katlaması | Güçlü |
| Siyasi | Fitne ve toplumsal çözülme | Kitlelerin kaotik çatışması | Otoritenin ve hukukun çöküşü | Merkezi otorite ve nizam kaybolduğunda halk kitlelerinin kontrolsüz dalgalar gibi birbirine girmesi | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa krizleri ve spekülatif çalkantılar | Fiyat ve panik dalgalanmaları | İstikrarın bozulması | Arz-talep dengesinin altüst olmasıyla krizlerin birbirini tetikleyerek üst üste binmesi | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dalga hareketi ve süperpozisyon ilkesi | Faz farkı taşıyan dalgaların üst üste binerek genliklerini artırması, sıvılarda iç dalgalar (internal waves) ile yüzey dalgalarının etkileşimi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kolektif histeri ve kitle anomisi | Bireylerin iradelerini yitirip kitle hareketinin yarattığı dalgaya kapılarak kontrolsüzce savrulması ve birbirini ezmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca deniz suyunda meydana gelen basit coğrafi-fiziksel dalga olarak düşünmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca suyu değil, bilincin katman katman karanlıkla örtülmesini (Nûr [24:40](https://lisan.digital/tr/ayet/24:40.md)) ve insan topluluklarının kıyamet sürecinde sistemlerini yitirerek çalkalanmasını (Kehf [18:99](https://lisan.digital/tr/ayet/18:99.md)) ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlgili ayetleri sadece deniz kazası tasviri sanarak, ayetin insan psikolojisi, epistemolojik körleşme ve sosyolojik kriz dalgalarına dair sunduğu ontolojik uyarıyı ıskalamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın sahte güven duygusunu yerle bir eden mutlak acziyet anlarını ve hakkı inkâr eden zihnin içine düştüğü katmerli çıkmazı en somut fiziksel tabloyla zihne nakşettiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkârcı zihniyetin epistemolojik krizini anlatan temsil ayetlerinde (Nûr), fıtrî imanın açığa çıktığı deniz yolculuğu sahnelerinde (Yûnus, Lokmân) ve eskatolojik kırılma bağlamlarında (Kehf). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın kendi kendine yettiği vehmini ve kriz anlarında sığındığı yapay otoritelerin gücünü geçersiz kılarak, hakiki tevhidin ancak tüm sahte dalgakıranlar çöktüğünde kavrandığını gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir sıvı kütlesinin dış veya iç dinamiklerle dengesini yitirip tepecikler halinde kabarması, yükselmesi ve birbirini ezerek çalkalanmasıdır.
- Soyut anlam: Kontrol edilemeyen kuvvetlerin etkisiyle sistemik düzenin bozulması, katmanlaşan karanlıklar veya bireylerin iradelerini yitirip birbirine girdiği genel kaos halidir.
- Sistematik karşılık: Dengede duran bir yapının (su, toplum, bilinç) bozucu etkiyle yüksek genlikli ve üst üste binen dalgalı bir kriz evresine geçişidir.
- LaTeX modeli: $$S_{t} = S_{0} + \sum_{k=1}^{n} A_{k} \sin(\omega_{k} t + \phi_{k}) \quad \xrightarrow{\sum A_k \to C} \quad \Psi_{kaos}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S_0$ sistemin başlangıçtaki durağan veya kararlı halini temsil eder. $\sum_{k=1}^{n} A_{k} \sin(\omega_{k} t + \phi_{k})$ ifadesi üst üste binen farklı genlik ($A_k$), frekans ($\omega_k$) ve fazlardaki ($\phi_k$) dalga hareketlerini simgeler (Nûr [24:40](https://lisan.digital/tr/ayet/24:40.md)'taki dalga üstüne dalga hali). Dalgaların genlik toplamı kritik eşik değeri $C$'ye ulaştığında, sistemik kararlılık çöker ve sistem $\Psi_{kaos}$ ile temsil edilen denetimsiz çalkantı ve karmaşa durumuna (Kehf [18:99](https://lisan.digital/tr/ayet/18:99.md)) evrilir.

## Geçtiği ayetler (6 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%88%D8%AC/occurrences?meal=IK

### [Yunus 10:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC/ayet/10:22.md) — الْمَوْجُ

هُوَ الَّذِي يُسَيِّرُكُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ حَتَّى إِذَا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِ وَجَرَيْنَ بِهِمْ بِرِيحٍ طَيِّبَةٍ وَفَرِحُوا بِهَا جَاءَتْهَا رِيحٌ عَاصِفٌ وَجَاءَهُمُ الْمَوْجُ مِنْ كُلِّ مَكَانٍ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ أُحِيطَ بِهِمْ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ لَئِنْ أَنْجَيْتَنَا مِنْ هَذِهِ لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ

Meal (IK): Sizi karada ve denizde yürüten O’dur. Gemide bulunduğunuzda geminin onları hoş bir rüzgarla götürdüğünde ve onunla sevindiklerinde; birden şiddetli bir kasırga gelip onları her taraftan dalgaların sardığı ve çepeçevre kuşatıldıklarını sandıkları anda, Allah’ın dinine sarılarak: Bizi bu tehlikeden kurtarırsan; andolsun ki, şükredenlerden oluruz, diye O’na yalvarırlar.

### [Hud 11:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC/ayet/11:42.md) — مَوْجٍ

وَهِيَ تَجْرِي بِهِمْ فِي مَوْجٍ كَالْجِبَالِ وَنَادَى نُوحٌ ابْنَهُ وَكَانَ فِي مَعْزِلٍ يَابُنَيَّ ارْكَبْ مَعَنَا وَلَا تَكُنْ مَعَ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Dağlar gibi dalgaların içinde onları götürürken Nuh bir kenarda ayrı kalmış oğluna: Bizimle beraber gel, küfredenlerle birlikte olma, diye seslendi.

### [Hud 11:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC/ayet/11:43.md) — الْمَوْجُ

قَالَ سَآوِي إِلَى جَبَلٍ يَعْصِمُنِي مِنَ الْمَاءِ قَالَ لَا عَاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِلَّا مَنْ رَحِمَ وَحَالَ بَيْنَهُمَا الْمَوْجُ فَكَانَ مِنَ الْمُغْرَقِينَ

Meal (IK): O: Dağa sığınırım, beni sudan kurtarır, deyince; Nuh: Bu gün Allah’ın rahmetine erişenden başkası için Allah’ın buyruğundan kurtuluş yoktur, dedi. Ve aralarına dalga girdi, o da boğulanlardan oldu.

### [Kehf 18:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC/ayet/18:99.md) — يَمُوجُ

وَتَرَكْنَا بَعْضَهُمْ يَوْمَئِذٍ يَمُوجُ فِي بَعْضٍ وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَجَمَعْنَاهُمْ جَمْعًا

Meal (IK): O gün; Biz, onları bırakırız, dalgalar halinde birbirlerine girerler. Sur’a üflenince hepsini bir araya toplarız.

### [Nur 24:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC/ayet/24:40.md) — مَوْجٌ

أَوْ كَظُلُمَاتٍ فِي بَحْرٍ لُجِّيٍّ يَغْشَاهُ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ سَحَابٌ ظُلُمَاتٌ بَعْضُهَا فَوْقَ بَعْضٍ إِذَا أَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَرَاهَا وَمَنْ لَمْ يَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُورًا فَمَا لَهُ مِنْ نُورٍ

Meal (IK): Veya engin bir denizdeki karanlıklara benzer. Onun üstünü bir dalga kaplar, onun üstünde bir dalga, onun da üstünde bir bulut vardır. Karanlıklar üstünde karanlıklar. Elini uzattığı zaman; neredeyse onu bile göremez. Allah’ın nur vermediği kimsenin, asla nuru olmaz.

### [Lokman 31:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC/ayet/31:32.md) — مَوْجٌ

وَإِذَا غَشِيَهُمْ مَوْجٌ كَالظُّلَلِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ فَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَمَا يَجْحَدُ بِآيَاتِنَا إِلَّا كُلُّ خَتَّارٍ كَفُورٍ

Meal (IK): Onları dağlar gibi dalgalar sardığı vakit; dini yalnız Allah’a tahsis ederek O’na yalvarırlar. Onları karaya çıkararak kurtardığı zaman da; içlerinden bir kısmı orta yolu tutar. Ayetlerimizi gaddar ve nankör olanın dışında başkası bilerek inkar etmez.

## Sözlükler (11)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والميم و و ا ي ء معهما
أجم:

أجمَ الطَّعام: أي: كرهه بأجم أجوماً، وآجمه غيره حتى أجمَ، قال الكميت:
من هلوكٍ شمطا وتنزل لـلأ		مير ما يؤجمُ العشيرُ العشيرا
والأجمةُ: منبتُ الشَّعر كالغيضة.
أمج:
أمجتِ الإبلُ تأمجُ أمجاً: اشتدّ بها حرٌّ وعطشٌ. والإنسان كذلك.
وتقول: بغيرٌ أمِجٌ، أي: يشرب فلا يكاد يروى حتى يموت.
جيم:
الجيم حرفُ هِجاءٍ تؤنث ويجوز تذكيرها. ويقال: جيَّمت جيماً إذا كتبتها.
جوم:
الجومُ: كأنها فارسية، وهم الرُّعاةُ، وكلامُهم ومجلسُهم واحد.
وجم:
الوجُوم والأجُوم: السُّكوت إلى غيظٍ وهمٍّ.
والوجمُ، والجميع: الأوجام: علاماتٌ وأبنية يهتدون بها في الصَّحارى. ويقالُ: لا تفعل ذاك يا فلانٌ، فيكون عليك وجمة، ومرجعُه إلى الغيظ والهم.
موج:
الموجُ: ما ارتفع من الماء فوق الماء. والفعلُ: ماج يموجُ وماج النّاس: دخل بعضهم في بعضٍ.
مأج:
والمأجُ: الماء الملحُ، يقال: مؤج الماء يمؤج مؤودةً فهو مأج.
والمأج: الأحمق المُطرب الخلق، كأن فيه ضوىً.
والمُؤوج: مؤوج الداغِصة، ومؤوج السلعة. تمورٌ بين الجِلد والعظم.

##### Türkçe

باب **الجيم** و**الميم** و**و** و**ا** و**ي** و**ء** معهما
**أجم**:

**أجمَ الطَّعام**: yani: onu kerih gördü; **بأجم أجوماً**; başkası onu **آجمه** etti, ta ki **أجمَ** oluncaya kadar. **الكميت** dedi ki:
من هلوكٍ شمطا وتنزل لـلأ		مير ما يؤجمُ العشيرُ العشيرا
Ve **الأجمةُ**: saçın bittiği yer; **كالغيضة**.

**أمج**:
**أمجتِ الإبلُ تأمجُ أمجاً**: onlara bir sıcak ve susuzluk şiddetlendi. İnsan da böyledir.
Ve dersin ki: **بغيرٌ أمِجٌ**, yani: içer de neredeyse kanmaz; ta ki ölünceye kadar.

**جيم**:
**الجيم** hece harfidir; müennes kılınır ve müzekker kılınması caizdir. Ve denilir: onu yazdığında **جيَّمت جيماً**.

**جوم**:
**الجومُ**: sanki Farsçadır; onlar çobanlardır; sözleri ve meclisleri birdir.

**وجم**:
**الوجُوم** ve **الأجُوم**: bir öfke ve keder sebebiyle susmaktır.
Ve **الوجمُ**, çoğulu: **الأوجام**: çöllerde kendileriyle yol buldukları alâmetler ve yapılardır. Ve denilir: “Şunu yapma ey falan”, böylece senin üzerinde bir **وجمة** olur; onun dönüşü öfke ve kedere göredir.

**موج**:
**الموجُ**: suyun üstünde sudan yükselen şeydir. Fiil: **ماج يموجُ**; ve **ماج النّاس**: bazısı bazısının içine girdi.

**مأج**:
Ve **المأجُ**: tuzlu su; denilir: **مؤج الماء يمؤج مؤودةً فهو مأج**.
Ve **المأج**: ahmak, yaratılışı çalkantılı; sanki onda bir zayıflık var.
Ve **المُؤوج**: **مؤوج الداغِصة** ve **مؤوج السلعة**. Deri ile kemik arasında dalgalanır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ماجَ البحرُ يَموجُ مَوْجاً: اضطربت أمواجه. وكذلك الناس يَموجون.

##### Türkçe

**ماجَ** deniz **يَموجُ** **مَوْجاً**: dalgaları çalkalandı. Aynı şekilde insanlar da **يَموجون**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج م ( و ا ي ء )
جما ، جيم ، وجم ، مأج ، أمج ، أجم ، موج ، جوم .
جما : سَلَمة ، عن الفرّاء : جُمَاءُ كلِّ شيءٍ حَزْرُه وَمِقدارُه ، مَمدود .
وقالَ ابن دريد : جَمَاءُ كلِّ شيءٍ شَخصه ، وأنشد :
وقُرْصَةٍ مِثلَ جَمَاءِ التُّرْسِ
ابن السّكّيت : تَجَمَّى القَومُ ، إذا اجْتَمَع بعضهم إلى بعض ، وقد تَجَمَّوا عليه .
وقال ابن بُزرج : جَمَاءُ كلِّ شيء اجتماعُه وحَركته ، وَأَنشد :
وبَظْرٍ قد تَفَلَّقَ عن شَفِيرٍ
كأَنَّ جَماءَهُ قَرْناً عَتُودِ
أبو بكر : يقال جَماءُ الترس وجُماؤه وهو اجتماعه ونتوّه ، قال : وجُماء الشيء قدره . أبو عُبيد عن أبي عمرو الجُماء : شخص الشيء تراه من تحت الثوب .
قال الشاعر :
فيا عجباً للحب داء فلا يُرى
له تحت أثواب المحبِّ جُماءُ
أبو عمر : التجمُّؤ : أن ينحنِي على الشيء تحت ثوبه . الظليم يتجمَّا على بيضه .
جوم : أبو العباس ، عن ابن الأَعرابيّ : الْجَامُ الفَاثُورُ من اللُّجيْن .
قال : ويُجمع على أَجْؤُم . قال : وجامَ يَجُومُ جَوماً ، مثل حام يَحُومُ حَوماً ، إذا طلبَ شيئاً خَيراً أو شرَّاً .
وقال الليث : الجَوْمُ كأَنَّها فارسية ، وهم الرُّعَاةُ ، أمْرُهُمْ وكلامُهُمْ ومَجْلِسُهُم واحِد .
وقال ابن الأعرابي : يقال يُجمع الجامُ جامَات ، ومِنْهم مَنْ يقول ، جُومٌ .
موج مأج : ثعلب ، عن ابن الأعرابي : ماجَ في الأمرِ إذا دارَ فيه .
قال : والْمَيْجُ الاخْتَلاط .
اللّيث : المَوْجُ : ما ارتفَعَ من الماء فوقَ الماء ، والفِعل : ماجَ الْمَوْجُ .
وقال ابن الأعرابيّ : ماجَ يَمُوجُ إذا اضْطرب وتَحيَّر ، وماج البحرُ ، وماجَ النَّاس إذا دَخَلَ بَعضُهم في بعض .
والمُؤوجُ : مُؤُوج الدَّاغِصَة ، ومُؤوج السِّلعة تَمَوُّرٌ بين الجِلْدِ والعظم ، ومن مهموزه :
أبو عُبيد ، عن أبي زيد : الْمَأْجُ الماءُ
المِلح .
وقال ابن هَرْمَة :
فإنَّكَ كالْقَرِيحَةِ عام تُمْهَى
شُرُوبُ الماءِ ثم تَعُودُ مأجَا
وقال الليث : يقال مَؤُجَ الماءُ ، يَمْؤُجُ مُؤُوجَةً فهو مَأجُ ، وأنشد :
بأرْضٍ نَأَتْ عليها الْمُؤُوجَةُ والبَحْر
وجم : قال الليث : الْوُجُوم السكوتُ على غَيْظ . يقال : رَأيْتُه وَاجماً .
أبو عُبيد : إذا اشتدَّ حُزْنُه حتى يُمْسِكَ عن الكلام ، فهو الواجِم ، وقد وَجَمَ يَجِمُ .
قال شَمِر ، قال أبو عُبيد : الْوَجَمُ جَبَلٌ صغير ، مِثل الإرَمَ .
وقال ابن شُميل : الْوَجَمُ حجارة مَرْكُومةٌ بعضها فوق بعض على رؤوس القُورِ والإكام ، وهي أغلظ وأطول في السماء من الأُرومِ .
قال : وحجارتها عِظامٌ كحجارة الصِّيَرةِ والأمَرَة ، لو اجتمع على حجرٍ ألفُ رجل لم يُحَرِّكوه ، وهي أيضاً من صَنعة عاد ، وأصلُ الوَجَمِ مُستَدِيرٌ ، وأعلاه مُحدَّد ، والجماعة الوُجُومُ .
وقال رؤبة :
وَهَامَةٌ كالصَّمِدْ بَيْنَ الأصْمَادْ
أوْ وَجَم العَادِيّ بَيْنَ الأجْمَادْ
قال شَمِر ، وقال ابنُ الأعرابي : بَيْتٌ وَجْمٌ وَوَجَمٌ ، والأوْجامُ : الْبُيوت ، وهيَ العِظَام منها .
وقال رُؤْبة :
لَو كَانَ من دون رُكَامِ الْمُرتَكَم
وأرْمُلِ الدهْنَا وَصَمَّانِ الْوَجَم
قال : الوَجَمُ الصَّمَّانُ نَفسُه ، ويُجمع أوجاماً . قال رؤبة :
كَأَنَّ أوجاماً وصَخْراً صَاخِراً
أجم : قال الليث : يُقال أكَلْتُه حَتَّى أْجِمتُه .
أبو عُبيد ، عن الكسائي ، وأبي زيد : إذَا كَرِهَ الطعامَ فهو آجِم ، على فَاعِل ، وقد أجَم يَأْجَمُ .
وقال الأصمعيّ : ماءُ آجِنٌ وآجِمٌ إذا كان مُتَغَيِّراً .
وقال ابنُ الخَرْعِ :
ونَشْرَبُ أسْآرَ الحِياضِ تَسُوفُها
ولَو وَرَدَتْ مَاءَ المُرَيْرةِ آجِمَا
أراد آجِنَا .
وقال غيره : آجِمٌ بمعنى مأجومٌ ، أي تَأجِمُهُ وتَكرَهُه .
ويقال : أجَمت الشيءإذا لم يُوافِقكَ فكرِهتَه .
أبو عُبيد ، عن الأحمر : تَأَجَّمَ النّهار تأَجُّما إذا اشتَدّ حَرُّه . والأَجَمةُ : مَنْبِتُ الشجر ، كالْغَيْضة ، والجميع الآجام .
والأُجُم والأُطُم : الْقَصْر بلُغَة أهل
الحجاز ، وهي الآجام والآطام . قال :
ولا أُجُماً إلاَّ مَشيداً بجَنْدَل
أمج : الأصمعيّ : الأَمَجُ تَوَهُّج الحَرِّ قال العجاج وأنشد :
حَتَّى إذا ما الصَّيْفُ كان أمَجَا
وقال الليث : أَمِجَت الإبل تأْمَج ، إذا اشتد بها حَرٌّ أو عطش .
عمرو ، عن أبيه : أَمَج ، إذا سَار سَيْراً شديداً ، بالتخفيف .
جيم : قال الليث والجيم من الحروف تؤنث ، ويجوز تَذْكيرها ، وقد جَيَّمتُ جيماً إذا كَتَبْتَها .

##### Türkçe

ج م ( **و ا ي ء** )
**جما** ، **جيم** ، **وجم** ، **مأج** ، **أمج** ، **أجم** ، **موج** ، **جوم** .
**جما** : سَلَمة, el-فَرّاء’dan: Her şeyin **جُمَاءُ**’u onun tahmini ve miktarıdır, medlidir.
İbn Düreyd dedi: Her şeyin **جَمَاءُ**’u onun şahsıdır; ve şu beyti okudu:
وقُرْصَةٍ مِثلَ جَمَاءِ التُّرْسِ
İbnü’s-Sikkît: Kavim **تَجَمَّى** etti; yani bazısı bazısına toplandı; ve ona karşı **تَجَمَّوا** ettiler.
İbn Büzerc dedi: Her şeyin **جَمَاءُ**’u onun toplanması ve hareketidir; ve şu beyti okudu:
وبَظْرٍ قد تَفَلَّقَ عن شَفِيرٍ
كأَنَّ جَماءَهُ قَرْناً عَتُودِ
Ebû Bekir: Kalkanın **جَماءُ**’u ve **جُماؤه** denir; o, onun toplanması ve kabarmasıdır. Dedi: Şeyin **جُماءُ**’u onun miktarıdır. Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الجُماء**: Elbisenin altından gördüğün şeyin şahsı.
Şair dedi:
فيا عجباً للحب داء فلا يُرى
له تحت أثواب المحبِّ جُماءُ
Ebû Ömer: **التجمُّؤ**: Elbisesinin altında bir şeyin üzerine eğilmesidir. Devekuşu yumurtasının üzerine **يتجمَّا** eder.

**جوم** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الْجَامُ** lüceyn’den (gümüşten) **الفَاثُورُ**’dur.
Dedi: **أَجْؤُم** üzerine cem‘ olunur. Dedi: **جامَ يَجُومُ جَوماً**; **حامَ يَحُومُ حَوماً** gibi; bir hayır veya şer bir şeyi talep ettiğinde.
Leys dedi: **الجَوْمُ** sanki Farsçadır; onlar çobanlardır; işleri, sözleri ve meclisleri birdir.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الجامُ**’ın cem‘i **جامَات** olur denir; onlardan kimi de **جُومٌ** der.

**موج مأج** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: İşte **ماجَ** etti; yani onda döndü/dolaştı.
Dedi: **الْمَيْجُ** karışmadır.
Leys: **المَوْجُ**: Suyun üstünde sudan yükselen şeydir; fiil: Dalga **ماجَ** etti.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **ماجَ يَمُوجُ**; yani çalkalandığında ve şaşırıp bocaladığında; deniz **ماجَ** etti; insanlar **ماجَ** etti; yani bazısı bazısının içine girdi.
Ve **المُؤوجُ**: **مُؤُوج الدَّاغِصَة**; ve malın **مُؤوج**’u, deri ile kemik arasında **تَمَوُّرٌ**’dur; ve hemzelisinden:
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الْمَأْجُ** tuzlu sudur.
İbn Herme dedi:
فإنَّكَ كالْقَرِيحَةِ عام تُمْهَى
شُرُوبُ الماءِ ثم تَعُودُ مأجَا
Leys dedi: Su **مَؤُجَ** olur denir; **يَمْؤُجُ مُؤُوجَةً**; o hâlde o **مَأجُ**’dur; ve şu beyti okudu:
بأرْضٍ نَأَتْ عليها الْمُؤُوجَةُ والبَحْر

**وجم** : Leys dedi: **الْوُجُوم** öfke üzerine susmaktır. **وَاجماً** olarak gördüm denir.
Ebû Ubeyd: Hüznü şiddetlenip konuşmaktan kendini tutarsa o **الواجِم**’dir; ve **وَجَمَ يَجِمُ** etmiştir.
Şemmir dedi, Ebû Ubeyd dedi: **الْوَجَمُ** küçük bir dağdır; **الإرَمَ** gibi.
İbn Şümeyl dedi: **الْوَجَمُ** taşlardır; **القُورِ** ve **الإكام** başları üzerinde bazısı bazısının üstüne yığılmıştır; ve **الأُرومِ**’dan daha kalın ve gökte daha uzundur.
Dedi: Taşları, **الصِّيَرةِ** ve **الأمَرَة** taşları gibi büyüktür; bir taşın üzerine bin adam toplansa onu oynatamazlar; o da Âd’ın san‘atındandır; **الوَجَمِ**’in aslı yuvarlaktır, üstü sivridir; cemaat **الوُجُومُ**’dur.
Rü’be dedi:
وَهَامَةٌ كالصَّمِدْ بَيْنَ الأصْمَادْ
أوْ وَجَم العَادِيّ بَيْنَ الأجْمَادْ
Şemmir dedi; İbnü’l-A‘râbî dedi: **بَيْتٌ وَجْمٌ** ve **وَوَجَمٌ**; **الأوْجامُ**: evlerdir; ve onlardan büyük olanlarıdır.
Rü’be dedi:
لَو كَانَ من دون رُكَامِ الْمُرتَكَم
وأرْمُلِ الدهْنَا وَصَمَّانِ الْوَجَم
Dedi: **الوَجَمُ** bizzat **الصَّمَّانُ**’dır; **أوجاماً** olarak cem‘ olunur. Rü’be dedi:
كَأَنَّ أوجاماً وصَخْراً صَاخِراً

**أجم** : Leys dedi: “Onu yedim, ta ki onu **أْجِمتُه** edinceye kadar” denir.
Ebû Ubeyd, Kisâî ve Ebû Zeyd’den: Yemeği kerih görürse o **آجِم**’dir; **فَاعِل** vezni üzeredir; ve **أجَمَ يَأْجَمُ** etmiştir.
Asma‘î dedi: **ماءُ آجِنٌ** ve **آجِمٌ**; değişmiş olduğunda.
İbnü’l-Har‘ dedi:
ونَشْرَبُ أسْآرَ الحِياضِ تَسُوفُها
ولَو وَرَدَتْ مَاءَ المُرَيْرةِ آجِمَا
**آجِنَا**’yı kastetti.
Başkası dedi: **آجِمٌ** **مأجومٌ** manasınadır; yani onu **تَأجِمُهُ** ve onu kerih görürsün.
Ve “Şeyi **أجَمت**” denir; sana uygun düşmediğinde onu kerih gördüğünde.
Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den: Gündüz **تَأَجَّمَ** eder, **تأَجُّما**; sıcağı şiddetlendiğinde. **الأَجَمةُ**: Ağaç biten yerdir; **الْغَيْضة** gibi; hepsi **الآجام**’dır.
Ve **الأُجُم** ve **الأُطُم**: Hicaz ehlinin lügatinde kasırdır; onlar **الآجام** ve **الآطام**’dır. Dedi:
ولا أُجُماً إلاَّ مَشيداً بجَنْدَل

**أمج** : Asma‘î: **الأَمَجُ** sıcağın parlayıp alevlenmesidir. el-A‘accâc dedi ve şu beyti okudu:
حَتَّى إذا ما الصَّيْفُ كان أمَجَا
Leys dedi: Develer **أَمِجَت** eder, **تأْمَج**; onlara sıcak veya susuzluk şiddetlendiğinde.
Amr, babasından: **أَمَج**; yani hafifletmeyle, şiddetli bir yürüyüşle yürüdüğünde.

**جيم** : Leys dedi: **الجيم** harflerdendir; müennes kılınır; müzekker kılmak da caizdir. Ve onu yazdığında **جَيَّمتُ جيماً** etmişimdir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الموج في البحر: ما يعلو من غوارب الماء. قال تعالى: ﴿في موج كالجبال﴾ [هود/42]، ﴿يغشاه موج من فوقه موج﴾ [النور/40] وماج كذا يموج، وتموج تموجا: اضطرب اضطراب الموج. قال تعالى: ﴿وتركنا بعضهم يومئذ يموج في بعض﴾ [الكهف/99].

##### Türkçe

- **الموج** denizde: suyun hörgüçlerinden yükselen şey. Yüce Allah dedi ki: ﴿dağlar gibi bir **موج** içinde﴾ [Hûd/42], ﴿onu üstünden bir **موج** örter, onun üstünden bir **موج**﴾ [en-Nûr/40]. Ve **ماج** şöyle **يموج**; ve **تموج** **تموجا**: **الموج**un çalkantısı gibi çalkalandı. Yüce Allah dedi ki: ﴿ve o gün onların bir kısmını bir kısmı içinde **يموج** eder hâlde bıraktık﴾ [el-Kehf/99].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م و ج
بحر مائج وماج البحر وتموّج وارتفعت موجة عظيمة وموج كثير وأمواج‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ماج الناس في الفتنة وهم يموجون فيها وماجت الفتنة‏.‏
والسلعة تموج بني الجلد واللحم‏.‏
وفعل ذلك في موجة شبابه وغلوة شبابه‏:‏ في عنفوانه‏.‏
وماجت يدا الناقة وملاطاها في السير وإنها لموجى الحبال إذا جالت أنساعها‏.‏
قال العجير السلوليّ‏:‏ ولما تصدّى للرّواح انبرت له براكبها موجى الحبال زهوق وماج فلان عن الحق‏:‏ مال عنه‏.‏

##### Türkçe

م و ج
Dalgalı deniz; deniz **ماج** etti ve **تموّج** etti; büyük bir dalga yükseldi; çok **موج** ve **أمواج**.
Mecazdan: İnsanlar fitnede **ماج** etti; onlar onun içinde **يموجون**; fitne **ماجت** etti.
Ve meta, deri ve et arasında **تموج** eder.
Bunu gençliğinin **موجة**sinde ve gençliğinin **غلوة**sinde yaptı: onun coşkunluğunda.
Ve yürüyüşte dişi devenin iki eli ve iki yan düzlüğü **ماجت** etti; ve o, kayışları dolaştığında onun kayışları **لموجى الحبال**dır.
**العجير السلوليّ** dedi: Ve akşama gitmek için karşısına dikilince, ona binicisiyle birlikte **موجى الحبال** bir deve çıktı; hızlı soluklu. Ve falan, haktan **ماج** etti: ondan saptı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

المَوْجُ: ما ارتفع من الماء فوق الماء، والفعل ماجَ الموجُ، والجمع أَمْواج؛ وقد ماجَ البحرُ يموجُ مَوْجاً ومَوَجاناً ومُؤُوجاً، وتَموَّج: اضطرَبَت أَمواجُه. ومَوْجُ كلِّ شيء وموَجانُه: اضطرابُه. والمُؤُوجُ: مُؤُوجُ الدَّاغِصَةِ. ومُؤُوجُ السِّلْعَة: تَموُّرٌ بين الجلد والعظم. ابن الأَعرابي: ماجَ يَموج إِذا اضطرَب وتحَيَّر. ورجلٌ مَؤُوجٌ: مائجٌ؛ أَنشد ثعلب:
وكلُّ صاحٍ ثَمِلاً مَؤُوجا
والناسُ يَموجون، وماجَ الناسُ: دخل بعضُهم في بعض. وماج أَمْرُهم: مَرِجَ. وفرَسٌ غَوْجٌ مَوْجٌ إِتْباع
(* قوله «غوج موج اتباع» سبق في مادة
غوج: وفرس غوج موج؛ غوج جواد، وموج اتباع.) أَي جَوَاد، وقيل: هو الطويلُ القَصَبِ، وقيل: هو الذي يَنْثَني فيَذهبُ ويجيءُ.

##### Türkçe

**المَوْجُ**: suyun üstünde sudan yükselen şey; fiil: **ماجَ** **الموجُ**,

çoğulu **أَمْواج**; ve deniz **ماجَ** **يموجُ** **مَوْجاً** ve **مَوَجاناً** ve **مُؤُوجاً** (olarak) dalgalandı,

ve **تَموَّج**: onun **أَمواجُه**’u çalkalandı. Ve her şeyin **مَوْجُ**’u ve **موَجانُه**’u: onun çalkantısıdır.

Ve **المُؤُوجُ**: **مُؤُوجُ الدَّاغِصَةِ**. Ve **مُؤُوجُ السِّلْعَة**: deri ile kemik arasında bir **تَموُّرٌ**.

İbn el-A‘râbî: **ماجَ يَموج**; çalkalandığı ve şaşırıp kaldığı zaman (denir). Ve bir adam **مَؤُوجٌ**: **مائجٌ**; Sa‘leb inşâd etti:

وكلُّ صاحٍ ثَمِلاً مَؤُوجا

Ve insanlar **يَموجون**; ve **ماجَ الناسُ**: bazısı bazısının içine girdi. Ve onların işi **ماجَ**: **مَرِجَ**. Ve bir at **غَوْجٌ مَوْجٌ**: **إِتْباع**

(* onun sözü “**غوج موج اتباع**”: **غوج** maddesinde geçti: ve bir at **غوج موج**; **غوج**: cömert/iyi koşan at, ve **موج**: **اتباع**.) yani iyi koşan; ve denildi: o, uzun kamışlıdır; ve denildi: o, bükülür de gider ve gelir olandır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* م و ج * * ماجَ * البحر من باب قال اضطربت * أمواجُه * والناس يَمُوجُون

##### Türkçe

* م و ج * * **ماجَ** * deniz, **قال** babından: çalkalandı. * **أمواجُه** * ve insanlar **يَمُوجُون**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الموج  : ما ارتفع من الماء فوق الماء، ماج الموج.  والموج: اضطراب أمواج البحر  . وقد ماج يموج موجا وموجانا ومؤوجا وتموج: اضطربت أمواجه. وموج كل شيء وموجانه: اضطرابه. وعن ابن الأعرابي: ماج يموج: إذا اضطرب وتحير. موج بن قيس بن مازن ابن أخت القطامي،  شاعر تغلبي  خبيث، أو هو موج بن أبي سهم، أخو بني عبد الله بن غطفان، شاعر أيضا؛ كذا نقله شيخنا عن المختلف والمؤتلف للآمدي. من المجاز: الموج:  الميل  . يقال: ماج  عن الحق  : مال عنه، من الأساس. عن عقبة بن غزوان:  موجة الشباب: عنفوانه  . من المجاز:  ناقة موجى، كسكرى  ، أي  ناجية قد جالت أنساعها لاختلاف يديها ورجليها  . من المجاز:  ماجت الداغصة  والسلعة  مؤوجا  ، بالضم  : مارت بين الجلد والعظم  ، وفي نسخة:  اللحم  بدل  العظم  .  وماجه  بسكون الهاء، كما جزم به الشمس ابن خلكان:  لقب والد  الإمام الحافظ أبي عبد الله  محمد بن يزيد  الربعي  القزويني، صاحب  التفسير والتاريخ و  السنن  ، ولد سنة 209، عن إبراهيم بن محمد الشافعي وأبي بكر بن أبي شيبة، وعنه محمد بن عيسى الأبهري وعلي بن إبراهيم القطان، مات لثمان بقين من رمضان سنة 273، وصلى عليه أخوه أبو بكر،  لا جده  أي لا لقب جده، كما زعمه بعض. قال شيخنا: وما ذهب إليه المصنف، فقد جزم به أبو الحسن القطان، ووافقه على ذلك هبة الله بن زاذان وغيره، قالوا: وعليه فيكتب  ابن ماجه  ، بالألف لا غير. وهناك قول آخر ذكره جماعة وصححوه، وهو أن  ماجه  اسم لأمه؛ والله أعلم. ومما يستدرك عليه: رجل مائج، أي متموج. وبحر مائج، كذلك. وماج أمرهم: مرج. وفرس غوج موج، إتباع، أي جواد. وقيل: هو الطويل القصب. وقيل: هو الذي ينثني فيذهب ويجئ. ومن المجاز: ماجت الناس في الفتنة، وهم يموجون فيها.

##### Türkçe

**الموج**: suyun üstünde sudan yükselen şey; **ماج الموج**. Ve **الموج**: denizin dalgalarının çalkantısı. Ve gerçekten **ماج يموج** **موجا** ve **موجانا** ve **مؤوجا** ve **تموج**: dalgaları çalkandı. Ve her şeyin **موج**’u ve **موجانه**’ı: onun çalkantısıdır. Ve İbnü’l-A‘râbî’den: **ماج يموج**: çalkandığı ve şaşırıp kaldığı zaman.

**موج** b. Kays b. Mâzin, el-Kutâmî’nin kız kardeşinin oğlu; kötü bir Tağlibli şair; yahut o, **موج** b. Ebî Sehm’dir, Benî Abdullâh b. Gaṭafân’ın kardeşi, o da şairdir; şeyhimiz bunu el-Âmidî’nin **المختلف والمؤتلف**’inden böyle nakletti.

Mecazdan: **الموج**: meyil. Denir ki: **ماج عن الحق**: ondan meyletti; **الأساس**’tan.

Ukbe b. Gazvân’dan: **موجة الشباب**: onun coşkunluğu.

Mecazdan: **ناقة موجى**, **كسكرى**; yani, ellerinin ve ayaklarının farklılığından dolayı kayışları dolaşmış, kurtulmuş bir dişi deve.

Mecazdan: **ماجت الداغصة** ve **السلعة** **مؤوجا** (ötre ile): deri ile kemik arasında hareket etti; bir nüshada: kemik yerine **اللحم**.

Ve **ماجه** (hâ’sı sâkin), Şems İbn Hallikân’ın kesin olarak belirttiği üzere: **الإمام الحافظ أبي عبد الله محمد بن يزيد الربعي القزويني**’nin—**التفسير** ve **التاريخ** ve **السنن** sahibinin—babasının lakabıdır; 209 yılında doğdu; İbrâhîm b. Muhammed eş-Şâfi‘î’den ve Ebû Bekr b. Ebî Şeybe’den (rivayet etti); ondan Muhammed b. Îsâ el-Ebherî ve Alî b. İbrâhîm el-Kattân (rivayet etti); 273 yılı Ramazan’ından sekiz gün kalınca öldü; kardeşi Ebû Bekr onun cenaze namazını kıldırdı; dedesi değil; yani dedesinin lakabı değil, bazılarının zannettiği gibi.

Şeyhimiz dedi: Musannifin gittiği şey ise, Ebü’l-Hasen el-Kattân onu kesin olarak belirtmiştir; Hibetullâh b. Zâzân ve başkaları da bunda ona muvafakat etmiştir; dediler ki: buna göre **ابن ماجه** diye yazılır; yalnızca elif ile.

Ve orada bir başka söz vardır; bir cemaat onu zikretmiş ve sahih görmüştür; o da **ماجه**’nin annesinin adı olduğudur; Allah daha iyi bilir.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **رجل مائج**; yani dalgalanan. Ve **بحر مائج**; aynı şekilde. Ve **ماج أمرهم**: karıştı. Ve **فرس غوج موج**: tâbi‘ (itbâ‘); yani atılgan. Ve denildi ki: o, uzun kamışlı olandır. Ve denildi ki: o, bükülüp gidip gelen olandır.

Ve mecazdan: fitnede insanların **ماجت**’i; ve onlar onun içinde **يموجون**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَاجَ
1 مَاجَ ذ , aor. يَمُوجُ, inf. n. مَوْجٌ (S, K, &c.) and مَوَجَانٌ and مُؤُوجٌ; (TA;) It (the sea) was in a state of commotion; was tumultuous; (Msb;) was agitated with waves, conflicting, or dashing together; (S, K;) as also ↓ تموّج: (TA;) or this latter signifies it (the sea) was, or became, very tumultuous. (Msb.) [You say,] مَاجَ المَوْجُ The waves were in a state of commotion; were tumultuous; conflicted, or dashed together. (TA.) [And hence,] مَاجَ أَمْرُهُمْ (assumed tropical:) Their affair became in a confused and disturbed state. (TA.) ― -b2- مَاجَ, inf. n. مَوْجٌ and مَوَجَانٌ, (assumed tropical:) It (anything) was in a state of commotion, or agitation. (TA.) ― -b3- مَاجَ (tropical:) He was in a state of commotion, or agitation, and confounded, perplexed, or amazed. (IAar.) ― -b4- النَّاسُ يَمُوجُونٌ (tropical:) The people, or men, are in a state of commotion, or tumultuous. (S.) ― -b5- مَاجَتِ النَّاسُ (tropical:) The people were in a discordant and disturbed state of affairs. (Msb.) ― -b6- مَاجَ عَنِ الحَقِّ, inf. n. مَوْجٌ, (tropical:) He declined from the truth, or from the true, right, or just, course. (A, K.) ― -b7- مَاجَتِ الدَّاغِصَةُ, inf. n. مُؤُوجٌ, (tropical:) The patella, or knee-pan, moved backwards and forwards, or from side to side, between the skin and the bone, or, as in one copy of the K, flesh: (K, TA:) and in like manner السِّلْعَةُ [the ganglion]. (TA.)

5 تَمَوَّجَ see 1.

مَوْجٌ
مَوْجٌ ذ , [a coll. gen. n., Waves; billows; surges; or a collection of waves;] water rising above other water: (TA:) pl. أَمْوَاجٌ: (S, K, Msb:) مَوْجَةٌ has a more special signification; [namely, a wave, a single wave;] and the pl. of this, which is the n. un., is مَوْجَاتٌ. (Msb.) ― -b2- فَرَسٌ غَوْجٌ مَوْجٌ: see art. غوج. موج is here an imitative sequent. (TA.) ― -b3- مَوْجَةُ الشَّبَابِ (tropical:) The prime of youth. (K.)

ناقة مَوْجَى
ناقة مَوْجَى ذ (assumed tropical:) A swift (نَاجِيَة: in the CK نَاجِبَة) she-camel, whose أَنْسَاع [or woven thongs of the fore girth] have moved round (جَالَت) by reason of the backward and forward motion (اِخْتِلَاف) of her fore and hind legs. (K.)

مَوَّاجٌ
مَوَّاجٌ ذ [A sea tumultuous with waves]. (K, art. رد.)

مَائِجٌ
مَائِجٌ ذ A sea in a state of commotion; tumultuous; agitated with waves, conflicting, or dashing together. (TA.) ― -b2- Also, and ↓ مُتَمَوِّجٌ, A man in a state of commotion, or agitation. (TA.)

مُتَمَوِّجٌ
مُتَمَوِّجٌ ذ : see مَائِجٌ.

##### Türkçe

مَاجَ
1 **مَاجَ** ذ , muzâri‘ **يَمُوجُ**, mastar ismi **مَوْجٌ** (S, K, &c.) ve **مَوَجَانٌ** ve **مُؤُوجٌ**; (TA;) O (deniz) çalkantı hâlinde oldu; taşkın oldu; (Msb;) dalgalarla çalkalandı, birbirine çatışan yahut birbirine çarpan (dalgalarla); (S, K;) bunun gibi ↓ **تموّج**: (TA;) yahut bu ikincisi, O (deniz) çok taşkın oldu yahut çok taşkın hâle geldi, mânâsına gelir. (Msb.) [Denir ki,] **مَاجَ المَوْجُ** Dalgalar çalkantı hâlinde oldu; taşkın oldu; birbirine çatıştı yahut birbirine çarpıştı. (TA.) [Ve bundan dolayı,] **مَاجَ أَمْرُهُمْ** (mecaz kabul edilerek:) Onların işi karışık ve bozulmuş bir hâle geldi. (TA.) ― -b2- **مَاجَ**, mastar ismi **مَوْجٌ** ve **مَوَجَانٌ**, (mecaz kabul edilerek:) O (herhangi bir şey) çalkantı yahut hareketlenme hâlinde oldu. (TA.) ― -b3- **مَاجَ** (mecaz:) O, çalkantı yahut hareketlenme hâlinde oldu; ve şaşkın, mütehayyir, yahut hayrete düşmüş oldu. (IAar.) ― -b4- **النَّاسُ يَمُوجُونٌ** (mecaz:) İnsanlar, yahut adamlar, çalkantı hâlindedir; yahut taşkındır. (S.) ― -b5- **مَاجَتِ النَّاسُ** (mecaz:) İnsanlar, işlerde uyumsuz ve bozulmuş bir hâlde oldular. (Msb.) ― -b6- **مَاجَ عَنِ الحَقِّ**, mastar ismi **مَوْجٌ**, (mecaz:) O, haktan, yahut doğru, hak, yahut adil yoldan saptı. (A, K.) ― -b7- **مَاجَتِ الدَّاغِصَةُ**, mastar ismi **مُؤُوجٌ**, (mecaz:) Dizkapağı, deri ile kemik arasında, yahut K’nin bir nüshasında olduğu üzere et (arasında), ileri geri yahut sağa sola hareket etti: (K, TA:) ve aynı şekilde **السِّلْعَةُ** [ganglion]. (TA.)

5 **تَمَوَّجَ** 1’e bak.

مَوْجٌ
**مَوْجٌ** ذ , [cins isim, Dalgalar; kabaran dalgalar; coşkun dalgalar; yahut bir dalga topluluğu;] bir suyun başka suyun üstüne yükselmesi: (TA:) çoğulu **أَمْوَاجٌ**: (S, K, Msb:) **مَوْجَةٌ** daha hususî bir mânâya sahiptir; [yani, bir dalga, tek bir dalga;] ve bunun çoğulu ki bu tekil isimdir, **مَوْجَاتٌ**’tır. (Msb.) ― -b2- **فَرَسٌ غَوْجٌ مَوْجٌ**: غوج maddesine bak. **موج** burada taklidî bir tâbidir. (TA.) ― -b3- **مَوْجَةُ الشَّبَابِ** (mecaz:) Gençliğin en olgun çağı. (K.)

ناقة مَوْجَى
**ناقة مَوْجَى** ذ (mecaz kabul edilerek:) Süratli (**نَاجِيَة**: CK’de **نَاجِبَة**) bir dişi deve; onun **أَنْسَاع**’ı [yahut ön kuşağın örülmüş kayışları], ön ve arka ayaklarının ileri geri hareketi (**اِخْتِلَاف**) sebebiyle dönüp dolaşmıştır (**جَالَت**). (K.)

مَوَّاجٌ
**مَوَّاجٌ** ذ [dalgalarla taşkın bir deniz]. (K, رد maddesi.)

مَائِجٌ
**مَائِجٌ** ذ Çalkantı hâlinde bir deniz; taşkın; dalgalarla çalkalanmış, birbirine çatışan yahut birbirine çarpan (dalgalarla). (TA.) ― -b2- Ayrıca, ve ↓ **مُتَمَوِّجٌ**, çalkantı yahut hareketlenme hâlinde bir adam. (TA.)

مُتَمَوِّجٌ
**مُتَمَوِّجٌ** ذ : **مَائِجٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَاجَ
مَاجَ ( w )  U ( n. ac. مَوْج 1 ),
a.  Tossed, heaved, swelled; fluctuated, undulated; was agitated; became confused.

b.  [ 'An ], Deviated, swerved from.

تَمَوَّجَ
تَمَوَّجَ V ,
a.  see I (a) .

مَوْج
مَوْج 1 , ( pl. أَمْوَاْج 38 ),
a.  Waves, billows; breakers; surge.

مَوْجَة
مَوْجَة 1t ,
a.  Wave, billow; breaker.

مَوْجَى
مَوْجَى 1ya ,
a.  Swift.

مَاْوِج
مَاْوِج 21 ,
a.  Tumultuous.

b.  Agitated.

مَوَّاْج
مَوَّاْج 28 ,
a.  see 21 (a) .

تَمَوَّجَ
N. Ag. تَمَوَّجَ V ,
a.  see 21 (b) .

مَوْجَة الشَّبَاب
مَوْجَة الشَّبَاب
a.  Prime of youth.

##### Türkçe

مَاجَ
مَاجَ ( w ) U ( n. ac. **مَوْج** 1 ),
a. Savurdu, kabardı, şişti; dalgalandı, dalgalanır oldu; çalkalandı; karışık oldu.

b. [ 'An ], -den saptı, -den ayrıldı.

تَمَوَّجَ
تَمَوَّجَ V ,
a. I (a)’ya bak.

مَوْج
**مَوْج** 1 , ( pl. **أَمْوَاْج** 38 ),
a. Dalgalar, kabaran dalgalar; kıran (dalgalar); kabarma.

مَوْجَة
**مَوْجَة** 1t ,
a. Dalga, kabaran dalga; kıran (dalga).

مَوْجَى
**مَوْجَى** 1ya ,
a. Süratli.

مَاْوِج
**مَاْوِج** 21 ,
a. Çalkantılı.

b. Çalkalanmış.

مَوَّاْج
**مَوَّاْج** 28 ,
a. 21 (a)’ya bak.

تَمَوَّجَ
N. Ag. **تَمَوَّجَ** V ,
a. 21 (b)’ye bak.

مَوْجَة الشَّبَاب
**مَوْجَة الشَّبَاب**
a. Gençliğin baharı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AC/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

موج
مَاجَ - يَمُوجُ - مَوْج
مَاجَ - يَمُوْجُ + الكائن: يتحرك بعدد من الاتجلهات دافعاً ما حوله: يرتفع وينخفض ويتقدم ويتأخر ويدخل في الآخر ويدفعه
مَوْج - الموج: اسم فعل " مَاجَ - يَمُوجُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " مَاجَ - يَمُوجُ ": الشيء الذي يتحرك بعدد من الاتجاهات دافعاً ما حوله، وخاصة ماء البحر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الحركة والانتقال من مكان إلى آخر بشكل شبه موجي مرتبة من حيث درجة الالتصاق بالأرض أو سطح السواء والابتعاد عنه" وهي:
طَارَ - يَطِيْرُ (اللازم)، مَارَ - يَمُورُ، زَفَّ- يَزِفُّ، مَاجَ - يَمُوجُ ، سَدَا - يَسْدُوْ، زَحَفَ - يَزْحَفُ
ماج - يموج
 	﴿وتركنا بعضهم يومئذ يموج في بعض ونفخ في الصور فجمعناهم جمعا(99)﴾ الكهف
موج - الموج
 ﴿وهي تجري بهم في موج كالجبال ونادى نوح ابنه وكان في معزل يابني اركب معنا ولا تكن مع الكافرين(42)﴾ هود وإذا غشيهم موج كالظلل دعوا الله مخلصين له الدين فلما نجاهم إلى البر فمنهم مقتصد وما يجحد بآياتنا إلا كل ختار كفور(32) } النور
 	﴿هو الذي يسيركم في البر والبحر حتى إذا كنتم في الفلك وجرين بهم بريح طيبة وفرحوا بها جاءتها ريح عاصفوجاءهم الموج من كل مكان وظنوا أنهم أحيط بهم دعوا الله مخلصين له الدين لئن أنجيتنا من هذه لنكونن من الشاكرين(22)﴾ يونس ﴿أو كظلمات في بحر لجي يغشاه موج من فوقه موج من فوقه سحاب ظلمات بعضها فوق بعض إذا أخرج يده لم يكد يراها ومن لم يجعل الله له نورا فما له من نور(40)﴾ النور
 	﴿قال سآوي إلى جبل يعصمني من الماء قال لا عاصم اليوم من أمر الله إلا من رحم وحال بينهما الموج فكان من المغرقين(43)﴾ هود
مختار الصحاح
● [موج] م و ج: ماجَ البحر من باب قال اضطربت أمواجُه والناس يَمُوجُون
الراغب
موج
- الموج في البحر: ما يعلو من غوارب الماء. قال تعالى: }في موج كالجبال﴿[هود/42]،﴾يغشاه موج من فوقه موج﴿[النور/40] وماج كذا يموج، وتموج تموجا: اضطرب اضطراب الموج. قال تعالى:﴾وتركنا بعضهم يومئذ يموج في بعض{ [الكهف/99].
ملخص اللسان
1.     المَوْجُ: ما ارتفع من الماء فوق الماء، والفعل ماجَ الموجُ،  والجمع أَمْواج؛ وقد ماجَ البحرُ يموجُ مَوْجاً ومَوَجاناً ومُؤُوجاً،  وتَموَّج: اضطرَبَت أَمواجُه.
2.     ومَوْجُ كلِّ شيء وموَجانُه: اضطرابُه
3.     وماجَ الناسُ: دخل بعضُهم في بعض.
4.      وماج أَمْرُهم:  مَرِجَ
لسان العرب
● -   موج: المَوْجُ: ما ارتفع من الماء فوق الماء، والفعل ماجَ الموجُ،  والجمع أَمْواج؛ وقد ماجَ البحرُ يموجُ مَوْجاً ومَوَجاناً ومُؤُوجاً،  وتَموَّج: اضطرَبَت أَمواجُه. ومَوْجُ كلِّ شيء وموَجانُه: اضطرابُه.  والمُؤُوجُ: مُؤُوجُ الدَّاغِصَةِ. ومُؤُوجُ السِّلْعَة: تَموُّرٌ بين  الجلد والعظم. ابن الأَعرابي: ماجَ يَموج إِذا اضطرَب وتحَيَّر. ورجلٌ  مَؤُوجٌ: مائجٌ؛ أَنشد ثعلب:  وكلُّ صاحٍ ثَمِلاً مَؤُوجا  والناسُ يَموجون، وماجَ الناسُ: دخل بعضُهم في بعض. وماج أَمْرُهم:  مَرِجَ. وفرَسٌ غَوْجٌ مَوْجٌ إِتْباع  (* قوله «غوج موج اتباع» سبق في مادة  غوج: وفرس غوج موج؛ غوج جواد، وموج اتباع.) أَي جَوَاد، وقيل: هو الطويلُ  القَصَبِ، وقيل: هو الذي يَنْثَني فيَذهبُ ويجيءُ.
مقاييس اللغة:
القاموس المحيط:
المَوْجُ اضْطِرابُ أمواجِ البَحْرِ، وشاعِرٌ تَغْلَبِيُّ، والمَيْلُ عنِ الحَقِّ. ومَوْجَةُ الشَّبابِ عُنْفُوانُهُ. وناقَةٌ مَوْجى، كَسَكْرى ناجِيَةٌ، قد جالَتْ أنساعُها لاخْتِلافِ يَدَيْها ورِجْلَيْها. وماجَتِ الدَّاغِصَةُ مُؤُوجاً مارَتْ بين الجِلْدِ والعَظْمِ. وماجَهْ لَقَبُ والِدِ محمدِ بنِ يَزِيد القَزْوِينِيِّ صاحِبِ " السُّنَنِ " ، لا جَدُّه.
تاج العروس:
موج
" المَوْجُ " : ما ارتفعَ مِن الماءِ فوقَ الماءِ ماجَ المَوْجُ . " والمَوْجُ : اضْطرابُ أَمواجِ البَحْرِ " . وقد مَاجَ يَمُوجُ مَوْجاً ومَوَجَاناً ومُؤُوجاً وتَموَّجَ : اضْطَربَتْ أَمواجُه . ومَوْجُ كلِّ شيْءٍ ومَوَجَانُه : اضْطِرابُه . وعن ابن الأَعرابيّ : ماجَ يَمُوجُ : إِذا اضطربَ وتَحَيَّرَ . مَوْجُ بنُ قَيسِ بنِ مازِنٍ ابنُ أُختِ القُطَاميّ " شاعِرٌ تَغْلَبِيٌّ " خَبيثُ أَو هو مَوْجُ بنُ أَبي سَهْم أَخو بني عبدِ الله بنِ غَطَفَانَ شاعر أَيضاً ؛ كذا نقلَه شيخنا عن المُختلِف والمُؤتلِف للآمديّ . من المجاز : المَوْجُ : " المَيْلُ " . يقال : مَاجَ " عن الحَقِّ " : مَالَ عنه من الأَساس . عن عُقْبَةَ بنِ غَزْوَانَ : " مَوْجَةُ الشَّبابِ : عُنْفُوانُه " . من المجاز : " ناقَةٌ مَوْجَى كَسَكْرَى " أَي " ناجِيَةٌ قد جَالتْ أَنْساعُها لاختلافِ يَدَيْها ورِجْلَيْها " . من المجاز : " ماجَتِ الدّاغِصَةُ " والسَّلْعَة " مُؤُوجاً " بالضّمّ " : مارَتْ بين الجِلْدِ والعَظْمِ " وفي نسخةٍ : " الَّلحم " بدل " العظم " . " وماجَهْ " بسكون الهاءِ كما جَزَمَ به الشَّمْسُ ابنُ خِلَّكانَ : " لقب والدِ " الإِمام الحافِظ أَبي عبدِ الله " محمّد بن يَزيدَ " الرَّبَعِيّ " القَزْوينيّ صاحِب " التفسير والتاريخ و " السُّنَن " وُلِد سنة 209 ، عن إِبراهيمَ بنِ محمّدٍ الشافعيّ وأَبي بكرِ بنِ أَبي شَيْبةَ وعنه محمَّدُ بنُ عِيسى الأَبْهَرِيّ وعليُّ بنُ إِبراهيمَ القَطّانُ مات لثمانٍ بَقينَ من رَمضان سنة 273 ، وصّلى عليه أَخوه أَبو بكرٍ " لا جَدّه " أَي لا لَقبُ جَدِّه كما زَعمه بعضٌ . قال شيخُنا : وما ذَهبَ إِليه المُصنّف فقد جَزَم به أَبو الحسن القَطّان ووافقَه على ذلك هِبَةُ الله بنُ زَاذانَ وغيرُه قالوا : وعليه فيُكتَب " ابن ماجه " بالأَلف لا غير . وهناك قول آخرُ ذَكره جماعةٌ وصَحَّحوه وهو أَن " ماجَه " اسمٌ لأُمّه ؛ والله أَعلم . ومما يستدرك عليه : رَجلٌ مائِجٌ أَي مُتموِّجٌ . وبَحرٌ مائِجٌ كذلك . وماجَ أَمْرُهم : مَرِجَ . وفَرسٌ غَوْجٌ مَوْجٌ إِتباعٌ أَي جَوَادٌ . وقيل : هو الطَّويلُ القَصَبِ . وقيل : هو الذي يَنْثِني فيَذهَبُ وَيجِئُ . ومن المجاز : ماجَتِ النَّاسُ في الفِتْنة وهم يَمُوجون فيها

##### Türkçe

موج
**مَاجَ - يَمُوجُ - مَوْج**
Pazar, 13 Şubat/Şubat 2011 21:45 yazar: Administrator
**مَاجَ - يَمُوْجُ** + varlık: çevresindekini iterek birçok yönde hareket eder: yükselir ve alçalır, ilerler ve geri kalır, ötekine girer ve onu iter.
**مَوْج - الموج**: “**مَاجَ - يَمُوجُ**” fiilinin isim-fiilidir; yine “**مَاجَ - يَمُوجُ**” fiilinin fiiliyle olan şeydir: çevresindekini iterek birçok yönde hareket eden şey; özellikle deniz suyu.
Ve lafız, “yere yahut düz yüzeye yapışma derecesi ve ondan uzaklaşma bakımından sıralanmış, yarı dalga-vari bir biçimde bir yerden başka bir yere hareket ve intikal” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**طَارَ - يَطِيْرُ** (lâzım), **مَارَ - يَمُورُ**، **زَفَّ- يَزِفُّ**، **مَاجَ - يَمُوجُ** ، **سَدَا - يَسْدُوْ**، **زَحَفَ - يَزْحَفُ**
**ماج - يموج**
 	﴿Ve o gün onların bir kısmını bir kısmı içinde dalgalanır halde bıraktık; sûra üflendi de onları bir toplama ile topladık (99)﴾ Kehf
**موج - الموج**
 ﴿Ve o, onları dağlar gibi bir dalga içinde götürüyordu; Nûh oğluna seslendi—o ise bir kenarda idi—: “Yavrucuğum, bizimle bin; kâfirlerle olma” (42)﴾ Hûd  ﴿Ve onları gölgeler gibi bir dalga bürüdüğü zaman, dini O’na hâlis kılarak Allah’a dua ettiler; onları karaya kurtarınca, içlerinden orta yolu tutan vardır; âyetlerimizi ancak her hilekâr nankör inkâr eder (32)﴾ Nûr
 	﴿O, sizi karada ve denizde yürüten O’dur; nihayet gemilerde olduğunuzda ve onlar güzel bir rüzgârla onları yürüttüğünde ve onunla sevindiklerinde, ona bir kasırga rüzgârı geldi ve dalga her yerden onlara geldi; ve kuşatıldıklarını sandılar; dini O’na hâlis kılarak Allah’a dua ettiler: “Bizi bundan kurtarırsan mutlaka şükredenlerden olacağız” (22)﴾ Yûnus ﴿Yahut engin bir denizde karanlıklar gibi; onu üstünden bir dalga bürür, onun üstünden bir dalga, onun üstünden bir bulut; karanlıklar, bir kısmı bir kısmının üstünde; elini çıkardığında onu neredeyse göremez; Allah kime bir nur kılmazsa, onun için nur yoktur (40)﴾ Nûr
 	﴿Dedi: “Beni sudan koruyacak bir dağa sığınacağım.” Dedi: “Bugün Allah’ın emrinden koruyacak yoktur; ancak O’nun merhamet ettiği müstesna.” Ve ikisinin arasına dalga girdi; böylece boğulanlardan oldu (43)﴾ Hûd
مختار الصحاح
● [**موج**] م و ج: **ماجَ** deniz, **قال** bâbındandır: dalgaları çalkalandı; ve insanlar **يَمُوجُون** (dalgalanırlar/karmaşıkça hareket ederler).
الراغب
موج
- Denizde **الموج**: suyun hörgüçlerinden yükselen şey. Yüce Allah dedi ki: }dağlar gibi bir dalga içinde﴿[Hûd/42]،﴾onu üstünden bir dalga bürür, onun üstünden bir dalga﴿[Nûr/40]. Ve **ماج** şöyle **يموج**; ve **تموج** **تموجا**: dalganın çalkantısı gibi çalkalandı. Yüce Allah dedi ki:﴾Ve o gün onların bir kısmını bir kısmı içinde dalgalanır halde bıraktık{ [Kehf/99].
ملخص اللسان
1.     **المَوْجُ**: suyun üstünde sudan yükselen şey; fiil: **ماجَ** dalga; çoğulu: **أَمْواج**. Ve deniz **ماجَ** **يموجُ** **مَوْجاً** ve **مَوَجاناً** ve **مُؤُوجاً**; ve **تَموَّج**: dalgaları çalkalandı.
2.     Ve her şeyin **مَوْجُ**’u ve **موَجانُه**: onun çalkantısıdır.
3.     Ve insanlar **ماجَ**: bir kısmı bir kısmının içine girdi.
4.      Ve onların işi **ماج**: **مَرِجَ**.
لسان العرب
● -   **موج**: **المَوْجُ**: suyun üstünde sudan yükselen şey; fiil: **ماجَ** dalga; çoğulu: **أَمْواج**. Ve deniz **ماجَ** **يموجُ** **مَوْجاً** ve **مَوَجاناً** ve **مُؤُوجاً**; ve **تَموَّج**: dalgaları çalkalandı. Ve her şeyin **مَوْجُ**’u ve **موَجانُه**: onun çalkantısıdır. Ve **المُؤُوجُ**: **مُؤُوجُ الدَّاغِصَةِ**. Ve **مُؤُوجُ السِّلْعَة**: deri ile kemik arasında bir **تَموُّرٌ**dur. İbnü’l-A‘râbî: **ماجَ يَموج**: çalkalanıp şaşırdığı zaman. Ve bir adam **مَؤُوجٌ**: **مائجٌ**; Sa‘leb inşad etti:
  Ve her ayık, sarhoşça **مَؤُوجا**
Ve insanlar **يَموجون**; ve insanlar **ماجَ**: bir kısmı bir kısmının içine girdi. Ve onların işi **ماج**: **مَرِجَ**. Ve bir at **غَوْجٌ مَوْجٌ** (itbâ‘)
  (* “**غوج موج اتباع**” sözü **غوج** maddesinde geçti: “Ve bir at **غوج موج**; **غوج**: cömert/iyi koşan at; **موج**: itbâ‘.”)
yani: iyi koşan; ve denildi ki: uzun kamışlı (uzun bacaklı)dır; ve denildi ki: bükülüp gidip gelen kimsedir.
مقاييس اللغة:
القاموس المحيط:
**المَوْجُ**: denizin dalgalarının çalkantısı; ve Tağlibli bir şair; ve haktan sapma. Ve **مَوْجَةُ الشَّبابِ**: onun coşkunluğu. Ve bir dişi deve **مَوْجى**—**سَكْرى** gibi—: **ناجِيَةٌ**; elleri ve ayaklarının farklılığından dolayı kayışları dolaşmıştır. Ve **ماجَتِ الدَّاغِصَةُ** **مُؤُوجاً**: deri ile kemik arasında **مارَتْ** (hareket etti). Ve **ماجَهْ**: “**السُّنَن**” sahibı Kazvinli Muhammed b. Yezîd’in babasının lakabıdır; dedesi değil.
تاج العروس:
موج
“**المَوْجُ**”: suyun üstünde sudan yükselen şey; dalga **ماجَ**. “Ve **المَوْجُ**: denizin dalgalarının çalkantısıdır.” Ve **مَاجَ** **يَمُوجُ** **مَوْجاً** ve **مَوَجَاناً** ve **مُؤُوجاً**; ve **تَموَّجَ**: dalgaları çalkalandı. Ve her şeyin **مَوْجُ**’u ve **مَوَجَانُه**: onun çalkantısıdır. İbnü’l-A‘râbî’den: **ماجَ يَمُوجُ**: çalkalanıp şaşırdığı zaman. **مَوْجُ** b. Kays b. Mâzin, Kutâmî’nin kız kardeşinin oğlu: “Tağlibli bir şair”; habîs; yahut o, Benî Abdillâh b. Gatafân’ın kardeşi **مَوْجُ** b. Ebî Sehm’dir; o da şairdir; böylece şeyhimiz, Âmidî’nin **المُختلِف والمُؤتلِف**’inden nakletti. Mecazdan: **المَوْجُ**: “**المَيْلُ**”. Denir ki: **مَاجَ** “**عن الحَقِّ**”: temelden ondan saptı. Ukbe b. Gazvân’dan: “**مَوْجَةُ الشَّبابِ**: onun coşkunluğu.” Mecazdan: “**ناقَةٌ مَوْجَى كَسَكْرَى**” yani: “**ناجِيَةٌ**; elleri ve ayaklarının farklılığından dolayı kayışları dolaşmıştır.” Mecazdan: “**ماجَتِ الدّاغِصَةُ**” ve “**السَّلْعَة**” **مُؤُوجاً**—damme ile—: “deri ile kemik arasında **مارَتْ**.” Bir nüshada: “**اللَّحم**”, “**العظم**” yerine. “**وماجَهْ**”—hâ’sı sâkin olarak, Şems İbn Hallikân’ın kesinleştirdiği üzere—: “İmam hâfız Ebû Abdillâh **محمّد بن يَزيد** er-Rab‘î el-Kazvînî’nin—**التفسير** ve **التاريخ** ve **السُّنَن** sahibinin—babasının lakabıdır; 209 yılında doğdu; İbrâhîm b. Muhammed eş-Şâfi‘î’den ve Ebû Bekr b. Ebî Şeybe’den (rivayet etti); ondan Muhammed b. Îsâ el-Ebherî ve Ali b. İbrâhîm el-Kattân (rivayet etti); 273 yılı Ramazan’ından sekiz gün kalınca öldü; kardeşi Ebû Bekr onun cenaze namazını kıldırdı; “dedesi değil”; yani bazıların zannettiği gibi dedesinin lakabı değil. Şeyhimiz dedi ki: Musannifin gittiği şey, Ebû’l-Hasen el-Kattân’ın kesinleştirdiği şeydir; Hibetullâh b. Zâzân ve başkaları da ona muvafakat etti; dediler ki: buna göre “**ابن ماجه**” yalnız elif ile yazılır, başka değil. Ve başka bir söz vardır; bir cemaat onu zikretti ve sahih gördü: “**ماجَه**” onun annesinin adıdır; Allah daha iyi bilir. Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: bir adam **مائِجٌ** yani **مُتموِّجٌ**. Ve bir deniz **مائِجٌ**; yine öyle. Ve onların işi **ماجَ**: **مَرِجَ**. Ve bir at **غَوْجٌ مَوْجٌ** itbâ‘dır; yani iyi koşan. Ve denildi ki: uzun kamışlıdır. Ve denildi ki: bükülüp gider ve gelir olandır. Ve mecazdan: insanlar fitnede **ماجَتِ**; onlar onda **يَمُوجون**.
