# موز (م-و-ز) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B2
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%88%D8%B2

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - و - ز
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B2/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الزاي والميم و و ا ي ء معهما
و ز م، م و ز، ز ي م، م ز ي، م ي ز، ز أ م، أ ز م مستعملات
وزم:
الوَزْمُ والوَزيمُ: حُزْمةٌ من بَقْلٍ، وبَعْضُهم يقولُ: وزيمة، قال: أَتَوْنا ثائرين فلم يؤوبوا بأُبْلُمةٍ تُشَدُّ على وَزيمِ.
والوَزْمةُ: الأَكْلةُ من اليوم إلى مثلِها من الغَد مرّة.
ورجلٌ مُتَوزِّم: شديدُ الوَطْء، هُذَليّة.
موز:
المَوْزُ: معروف، الواحدة: مَوزة.
زيم:
تزيّم اللّحْمُ يتزيّم، إذا صار زِيَماً زِيَماً، وهو شدّةُ اكْتِنازِهِ واجتماعِه، ومنه قيل: اجتمعوا فصاروا زِيَماً زِيَماً.
وزِيَم: اسم فَرَسٍ سابقٍ، قال:
هذا أوان الشَدِّ فاشتدّي زِيَمْ
مزي:
المَزْيُ والمزيّة: تمامٌ وكمالٌ في كلِّ شيء.
وفلانٌ يتمزَّى به، أي: يَتَشَبَّهُ به.
ميز:
المَيْز: التمييز بين الأشياء، تقول: مِزْتُ الشَّيء أَمِيزُهُ مَيْزاً، وقَدِ انْمازَ بَعْضُه من بعض، وميّزته.
وامتاز القوم: تَنَحَّى بعضهم عن بعض.
نوإذا أراد الرّجلُ أن يضربَ عُنُقَ رَجُلٍ يقول له: مازِ عنقك، ويقال: مازِ رأسك، أي: مُدَّ عنقك. أو يقول: مازِ ويَسْكُت من غير أن يَذْكُرَ الرَّأْس.
ويقال: امتاز القَوْم، واستمازوا، قال الله جلّ وعزّ: وامتازوا اليومَ أيّها المجرمون، وقال الأخطل:
فإلاّ تُغَيِّرْها قُريشٌ بمُـلـكـهـا		يَكُنْ عن قُرَيْشٍ مُسْتمازٌ ومَزْحَلُ
زأم:
زأمت الرَّجلَ: ذعرته فأنا زائم، وذاك مَزْءُوم ولغةٌ أخرى: زَئِمَ، أي: ذُعِرَ وفَزِعَ، يقال: رجلٌ زَئِمٌ،أي فَزِعٌ.
والمَوْت الزُّؤام: الموتُ الوَحِيُّ.
أزم:
الأَوازم، وواحدُها: آزمة: الأَنْيابُ. وأَزَمْتُ يدَ الرّجلِ آزِمُها أَزْما. وهو أَشَدُّ العَضّ. وأَزَمَ علينا الدّهرُ يأزِمُ أَزْماً، إذا ما اشتدّ وقل خَيْرُه.
وسُئِل الحارثُ بنُ كَلَدة: مال الدّواءُ?? قال: الأزْم، أراد به: الحِمْية، وأَلاّ يُؤْكَلَ إلا بقَدر، ومعناه القبض للأسنان، ويُقال: له أَزْمة وَوَزْمة ووجبة إذا كان له أكلة واحدة في النّهار. وتقول: سنة أَزْمة وأزوم.

##### Türkçe

باب **الزاي** و**الميم** و**و** **ا** **ي** **ء** معهما
**و ز م**، **م و ز**، **ز ي م**، **م ز ي**، **م ي ز**، **ز أ م**، **أ ز م** kullanımdadırlar.

**وزم**:
**الوَزْمُ** ve **الوَزيمُ**: bir demet sebze; bazısı der ki: **وزيمة**. Dedi ki: “Bize öfkeli olarak geldiler de, **وَزيمِ** üzerine bağlanan bir **أُبْلُمةٍ** ile dönmediler.”
**الوَزْمةُ**: bugünden, ertesi günün onun benzerine kadar olan yeme; bir kere.
Ve **مُتَوزِّم** bir adam: basması şiddetli; Hüzeyl lehçesi.

**موز**:
**المَوْزُ**: bilinen (muz); teki: **مَوزة**.

**زيم**:
**تزيّم** et, **يتزيّم**; **زِيَماً زِيَماً** olduğu zaman; bu, onun iyice etlenip dolgunlaşmasının ve toplanıp sıkılaşmasının şiddetidir. Ondan dolayı denildi: toplandılar da **زِيَماً زِيَماً** oldular.
Ve **زِيَم**: yarışçı bir atın adıdır. Dedi ki:
“Bu, sıkıca sarılma vaktidir; öyleyse sıkıca sarıl, **زِيَمْ**.”

**مزي**:
**المَزْيُ** ve **المزيّة**: her şeyde tamamlık ve kemal.
Ve falan, onunla **يتمزَّى**; yani: ona benzerlik taslar.

**ميز**:
**المَيْز**: şeyler arasında ayırt etme. Dersin ki: **مِزْتُ** şeyi, **أَمِيزُهُ** **مَيْزاً**; ve onun bir kısmı bir kısmından **انْمازَ**; ve onu **ميّزته**.
Ve kavim **امتاز** etti: bazısı bazısından ayrılıp uzaklaştı.
Ve adam, bir adamın boynunu vurmak istediğinde ona der ki: **مازِ** boynunu; ve denilir: **مازِ** başını; yani: boynunu uzat. Yahut başı zikretmeksizin “**مازِ**” der ve susar.
Ve denilir: kavim **امتاز** etti ve **استمازوا** ettiler. Allah yüce ve aziz dedi ki: “Ve bugün, ey suçlular, **وامتازوا**.” Ve Ahtal dedi ki:
“Eğer Kureyş onu mülküyle değiştirmezse,
Kureyş’ten bir **مُسْتمازٌ** ve bir **مَزْحَلُ** olur.”

**زأم**:
**زأمتُ** adamı: onu korkuttum; ben **زائم**im; o da **مَزْءُوم**dur. Ve başka bir dil: **زَئِمَ**; yani: korktu ve ürktü. Denilir: **زَئِمٌ** bir adam; yani ürkek.
Ve **المَوْت الزُّؤام**: hızlı ölüm.

**أزم**:
**الأَوازم**; onun teki: **آزمة**: azı dişleri. Ve **أَزَمْتُ** adamın elini, onu **آزِمُها** **أَزْما**; bu, ısırmanın en şiddetlisidir. Ve zaman bize **أَزَمَ** eder, **يأزِمُ** **أَزْماً**; yani şiddetlendiği ve hayrı azaldığı zaman.
Ve Hâris b. Kelde’ye soruldu: “İlacın malı nedir?” Dedi: **الأزْم**; bununla **الحِمْية**yi, ve ancak ölçüyle yenilmesini kastetti. Manası: dişler için sıkmadır. Ve denilir: gündüz bir tek yemeği olduğunda onun için **أَزْمة** ve **وَزْمة** ve **وجبة** vardır. Ve dersin: **أَزْمة** ve **أزوم** bir yıl.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B2/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

المَوْزُ معروف، الواحدة مَوْزَةٌ.

##### Türkçe

**المَوْزُ** bilinen (şey)dir; bir tanesi **مَوْزَةٌ**dur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B2/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ز م ( و ا ي ء )
وزم ، زيم ، مزي ، ميز ، موز ، زأم ، أزم : ( مستعملة ) .
وزم : قال الليث : الوَزم والوَزيم : دَسْتَجةٌ من بَقْل ، وبعضُهم يقول وَزيمَة ، ويقال : البَزِيم أيضاً .
وقال ابن دريد : وزمه بفِيه : إذا عَضّه عَضّةً خفيفة .
قال : والوَزمة : الأكْلة في اليومِ إلى مِثلِها من الغد ، وكذلك البَزمة .
أبو عُبيد عن الكسائيّ : فلانٌ يأكل وَجْبة ووَزمَة . قال : وقال الفراء : وكذلك البَزْمة .
ابن الأعرابي : الوَزِيم : لَحمُ العَضَل ، يقال : رجلٌ ذُو وزِيم : إذا تَعضّل لحمُه واشتدّ ، وقال الراجز :
إنْ سَرَّك الرِّيُّ أخا تَميمِ
فاعجَلْ بعَبْدَيْن ذَوَيْ وزِيمِ
بفارِسيّ وأخٍ للرُّومِ
يقول : إذا اختَلفَ لساناهما لم يَفهَم أحدُهما كلامَ صاحبه ، فلم يَشْتغِلا عن عَملِهما .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الجرَاد إذا جُفِّف وهو مطبوخٌ فهو الوَزِيمة .
وقال ابن السكّيت : الوَزِيمة من الضِّباب : أن يُطبخَ لحمُها ثم يُيَبَّس ثم يُدَقّ فيؤكل ، وهو من الجَراد وَزِيمةٌ أيضاً .
أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ قال :
الوَزِيم : اللحمُ المقطَّع . والوَزِيم : الباقةُ من البَقْل . والوَزِيمة : الخُوصة .
وقال ابن دُريد : الوَزْم : جمْعُك الشيءَ القليلَ إلى مِثلِه . والوَزِيمُ : ما يَبقَى من المَرَق ونحوِه في القِدْر . والوَزِيمُ : ما تَجمَعُه العُقاب في وَكْرها من اللحم .
زيم : قال الليث : يقال : اللَّحْمُ يتزَيّم ويتزيَّبُ : إذا صارَ زِيماً زِيماً ، وهو شدّة اكتنازِه وانضمامُ بعضه إلى بعض .
وقال سلامة بن جندَل يصف فرساً :
رَقَاقُها ضَرِمٌ وجَرْيها خَذَم
ولحمها زِيمٌ والبَطنُ مَقْبوبُ
وقال أبو الهيثم في قوله :
هذا أوانُ الشَّدِّ فاشتَدِّي زِيمْ
قال : زِيَمْ اسمُ فَرَس . قال : والزِّيمُ : الغارة ، كأنّه يخاطبها . والزِّيمُ : المتفرِّقة .
سلمة عن الفرّاء : لحمُه زِيم : وهو المتعَضِّل المتفرِّق .
ومررتُ بمنازلَ زِيَم : متفرِّقة .
قلتُ : كأنّ زِيما جمعُ زِيمة .
ميز موز : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : مَاز الرجلُ : إذا انتَقَل من مكان إلى مكان . وزامَ : إذا ماتَ . والزَّويم : المجتمِع من كل شيء .
وقال الليث وغيرُه : المَيْزُ : التمييزُ بين الأشياء ، تقول : مِزْتُ بعضَه من بعض فأناأَمِيزُه مَيْزاً ، وقد انمازَ بعضُه من بعض . ويقال : امتاز القومُ : إذا تنحَّى عِصابةٌ منهم ناحيةً ، وكذلك استمازوا .
وقال الأخطل :
فإن لا تغيرها قريش بملكها
يَكُنْ عن قُرَيشٍ مُسْتَمازٌ ومَزْحَلُ
وقرىء قول الله : ( حَتَّى يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ ) ( آل عمران : 179 ) ، من ماز يمِيز .
ومن قرأ : ( حتى يُميِّز ) فهو من مَيَّز يُمَيِّز .
وقولُه جلّ وعزّ : ( ( رَّبٍّ رَّحِيمٍ وَامْتَازُواْ الْيَوْمَ أَيُّهَا الْمُجْرِمُونَ ) ( يس : 59 ) ، أي : تميَّزوا .
وقال اللّيث : إذا أراد الرجلُ أن يَضرِب عُنُقَ آخَرَ فيقول : أَخْرِج رأسَك ، فقد أخطأ حتّى يقول : مازِ رأسَك ، أو يقول : مازِ ، وَيَسكُت ، معناه : مُدَّ رأسَك .
قلت : لا أعرِفُك مازِ رأسَكَ بهذا المعنى ، إلا أن يكون بمعنى مايِزْ ، فأخّر اليَاء ، فقال : مازِ وسَقَطت الياءُ في الأمر .
والمَوْز : معروف ، والواحدة مَوْزة .
قال الليث : ورجُلٌ متوزِّم : شديدُ الوَطء .
زأم : سَلَمة عن الفرّاء : الزُّؤامِيُّ : الرجلُ القَتَّال ، من الزُّؤام وهو الموت .
وقال أبو عُبيد : موتٌ زُؤامٌ مُجْهز .
وقال اللّيث : زأمْتُ الرجُلَ : ذَعَرته . وقد زَئِمَ وازْدَأم : إذا فَزَع ، ورجلٌ زَئِمٌ فَزِع ، ورجل مُزْدَئم ، وهو غايةُ الذُّعر والفَزَع .
الأصمعيّ : ما سمعتُ له زَأْمة ولا زَجمة ، أي : صوتاً .
وقال ابن شميل : زَئمْتُ الطعامَ زأْماً .
قال : والزَّأْمُ أن يَملأ بطنَه . وقد أَخذَ زأْمَتَه ، أي : حاجَتَه من الشِّبَع والرِّيّ ، وقد اشتَرَى بنو فلانٍ زأْمَتَهم من الطّعام ، أي : ما يكفيهم سَنَتهم . وزَئمْتُ اليوم زأْمة ، أي : أَكَلْتُ أكلَةً . والزَّأْمُ : شِدّة الأكل وأزْأَمْتُ الجُرحَ بدَمِه ، أي : غَمزْته حتْى لَزِقتْ جِلدتُه بدَمِه ويَبِس الدمُ عليه ، وجُرْح مُزْأَم .
قلتُ : هكذا قال ابن شميل : أزأَمْتُ الجرحَ بالزّاي .
وقال أبو زيد في ( كتاب الهمز ) : أزْأمْتُ الجُرح : إذا داويْتَه حتى يَبرَأَ إِرآماً بالراء ، والّذي قاله ابن شميل بمعناه الّذي ذهبَ إليه صحيح .
وقال أبو زيد : أزأمْتُ الرجل على أمرٍ لم يكن من شأنه إزءاماً : إذا أكرَهْتَه عليه .
قلتُ : وكأنّ أزأَمَ الجُرحَ في قول ابن شميل مِن هذا أخذ .
قال النضر : زأَمه القُرّ ، وهو أن يملأ جوفه حتى يرعُد منه ويأخذه لذلك قِلٌّ وقِفة أي : رعدة . وموت زؤام : سريع مجهز . وما عصيتُه زأْمةً ولا وَشْمةً . يعقوب : أزأمته على الأمر ، أي : أكرهته عليه . وأظأرته بمعناه .
أزم : قال الليث : أَزمْتُ يدَ الرجلِ آزِمُها أَزماً : وهو أَشدُّ العَضّ .
ويقول : أَزم علينا الدهرُ يأزم أَزماً : إذا ما اشتدّ وقلّ خيره .
وأزم علينا عيشنا يأزم أزماً إزاماً : اشتد .
قال : وأَزمْتُ الحبلَ آزمُه أَزْماً : إذا فَتَلْتَه ، والأَزمُ : ضربٌ من الضَّفْر ، وهو الفَتْل .
وقال اللّيث : سَنةٌ أزمة وأَزوم .
وقال : أزمْتُ العِنان أَزماً : إذا أحكمْتَ ضَفْرَهُ ، وهو مأزوم .
والأزمُ : شِدّة العَضّ بالأنْياب ، والأنْياب هي الأوازم . والأزمُ : الجَدْبُ والمَحْل . والأزمُ : إغلاقُ البابِ .
وسُئِل الحارثُ بن كَلْدة عن الطبّ فقال : هو الأَزْم ، وفسّره الناسُ أنّه الْحَميَة والإمساكُ عن الاستكثار من الطعام .
وقال الأصمعيّ : قال عيسى بن عُمر : كانت لنا بَطّةٌ تأزِم ، أي : تَعَضّ ، ومنه قيل للسّنة أَزْمة وأَزُوم وأَزامِ بكسر الميم .
أبو عبيد عن الكسائي : أصابتهم سنة أزمتهم أزماً ، أي : استأصلتهم . وقال شمر : إنما هو أرمتهم بالراء . وكذلك قال أبو الهيثم .
وقال أبو زيد : الأُزُم : المحافَظة على الضَّيعة ، أَزَم على الضَّيْعة : إذا حافَظَ عليها .
مزي : ثعلب عن ابن الأعرابيّ : يقال له : عندي قَفِيّةٌ ومَزِيّةٌ : إذا كانت له مَنزِلة ليستْ لغيره .
ويقال : أقفيْتُه ، ولا يقال : أَمْزَيْته .
وقال اللّيث : المَزْيُ والمَزِيّةُ في كلّ شيء : تمامٌ وكمال .
ورَوَى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيِّ : الزِّيزِيمُ : صوتُ الجِنّ باللّيل . قال : ومِيمُ زِيزِيم مِثالُ دالِ زَيْد يَجرِي عليها الإعراب ، وأنشَد غيره لرؤبة :
تَسمَع للجِنِّ لها زِيزِيمَا
أبو عبيد عن الأحمر : بعير أزْيَمُ وأَسْجَم ، وهو الّذي لا يَرْغُو .
وقال شمر : الذي سمعتُ : بعير أَزْجَم بالزاي والجيم .
وقال أبو الهيثم : ليس بين الأزْيَم والأزْجم إلا تحويلة الجيم ياءً ، وهي لغةٌ في تميم معروفة .
وقال شمر : أنشدنا أبو جعفر الهُذَيمي :
مِن كلِّ أزْجَمَ شائكٍ أَنْيابُه
ومُقصِّفٍ بالهَدْرِ كيف يَصُولُ
وفي ( نوادر الأعراب ) : يقال : هذا سِرْبُ خَيْل غارةٍ ، قد وَقَعتْ على مزاياها ، أي : على مَواقِعها التي نهضت عليها متقدِّم ومتأخِّر .
ويقال لفلانٍ على فلانٍ مازِية ، أي : فَضْل ، وكان فلانٌ عَنِّي مازِيةً العامَ ، وقاصِيةً وكالِية وراكِيةً . وقَعَدَ فلانٌ عنّي مازياً ونازياً ومُتمازياً ، وناصياً ، أي : مخالفاً بعيداً .

##### Türkçe

ز م ( **و ا ي ء** )
**وزم** ، **زيم** ، **مزي** ، **ميز** ، **موز** ، **زأم** ، **أزم** : (kullanılanlar).

**وزم** : Leys dedi: **الوَزم** ve **الوَزيم**: otlardan bir deste; bazısı **وَزيمَة** der; ve **البَزِيم** de denir.
İbn Düreyd dedi: Onu ağzıyla **وزمه**: onu hafif bir ısırıkla ısırdığı zaman.
Dedi: **الوَزمة**: bir günde olan yemeğin ertesi gün onun benzerine (kadar olanı); **البَزمة** de böyledir.
Ebu Ubeyd, Kisâî’den: Falan kimse bir **وَجْبة** ve bir **وَزمَة** yer. Dedi: Ferrâ dedi: **البَزْمة** de böyledir.
İbnü’l-A‘râbî: **الوَزِيم**: kas eti; “**ذُو وزِيم** adam” denir: eti kaslaşıp sertleştiği zaman. Râciz dedi ki:
إنْ سَرَّك الرِّيُّ أخا تَميمِ
فاعجَلْ بعَبْدَيْن ذَوَيْ وزِيمِ
بفارِسيّ وأخٍ للرُّومِ
Der ki: İki dilleri ayrıştığında, biri diğerinin sözünü anlamaz; böylece işlerinden geri kalmadılar.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: Çekirge kurutulduğunda, o pişmiş iken, o **الوَزِيمة**’dir.
İbnü’s-Sikkît dedi: Kertenkelelerden **الوَزِيمة**: etinin pişirilmesi, sonra kurutulması, sonra dövülmesi, sonra yenilmesidir; çekirgelerden de **وَزِيمة**’dir.
Ebu’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi:
**الوَزِيم**: parçalanmış ettir. **الوَزِيم**: otlardan demettir. **الوَزِيمة**: hurma yaprağı şerididir.
İbn Düreyd dedi: **الوَزْم**: az şeyi benzerine toplaman. **الوَزِيمُ**: tencerede et suyundan ve benzerinden kalan şeydir. **الوَزِيمُ**: kartalın yuvasında etten topladığı şeydir.

**زيم** : Leys dedi: Denir ki: Et **يتزَيّم** ve **يتزيَّبُ**: **زِيماً زِيماً** olduğu zaman; bu, onun iyice dolgunlaşmasının şiddeti ve bir kısmının bir kısmına birleşmesidir.
Selâme b. Cendel bir atı vasfederek dedi:
رَقَاقُها ضَرِمٌ وجَرْيها خَذَم
ولحمها زِيمٌ والبَطنُ مَقْبوبُ
Ebu’l-Heysem onun sözü hakkında:
هذا أوانُ الشَّدِّ فاشتَدِّي زِيمْ
Dedi: **زِيَمْ** bir atın adıdır. Dedi: **الزِّيمُ**: akındır; sanki ona hitap ediyor. **الزِّيمُ**: dağınık olan(lar)dır.
Seleme, Ferrâ’dan: Eti **زِيم**’dir: o, kaslaşmış, dağınık olandır.
Ve **زِيَم** menzillerine uğradım: dağınık.
Dedim: Sanki **زِيما** , **زِيمة**’nin çoğuludur.

**ميز موز** : Ebu’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: Adam **مَاز** etti: bir yerden bir yere geçtiği zaman. Ve **زامَ**: öldüğü zaman. Ve **الزَّويم**: her şeyden toplanmış olandır.
Leys ve başkası dedi: **المَيْزُ**: şeyler arasında ayırt etmedir; dersin ki: Onun bir kısmını bir kısmından **مِزْتُ**; ben onu **أَمِيزُه** **مَيْزاً** ile; ve onun bir kısmı bir kısmından **انمازَ** etti. Ve denir ki: Kavim **امتاز** etti: onlardan bir topluluk bir tarafa çekildiği zaman; **استمازوا** da böyledir.
Ahtal dedi:
فإن لا تغيرها قريش بملكها
يَكُنْ عن قُرَيشٍ مُسْتَمازٌ ومَزْحَلُ
Allah’ın sözü şöyle okundu: ( **حَتَّى يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ** ) (Âl-i İmrân: 179), **ماز**’dan, **يمِيز**.
Ve kim ( **حتى يُميِّز** ) okursa, o **مَيَّز**’dandır, **يُمَيِّز**.
Ve O’nun (celâl ve izzet sahibi) sözü: ( ( **رَّبٍّ رَّحِيمٍ وَامْتَازُواْ الْيَوْمَ أَيُّهَا الْمُجْرِمُونَ** ) (Yâsîn: 59), yani: ayrışın.
Leys dedi: Adam bir başkasının boynunu vurmak istediğinde “Başını çıkar” derse, “Başını **مازِ** et” demedikçe hata etmiştir; yahut “**مازِ**” der ve susar; manası: başını uzat.
Dedim: Bu manada “**مازِ رأسَكَ**”ı bilmiyorum; ancak **مايِزْ** manasında olması müstesna; sonra **اليَاء**’yı geri bıraktı, “**مازِ**” dedi; ve emir kipinde **الياء** düştü.
**المَوْز**: bilinen (şey)dir; teki **مَوْزة**’dir.
Leys dedi: **متوزِّم** adam: basışı şiddetli.

**زأم** : Seleme, Ferrâ’dan: **الزُّؤامِيُّ**: öldürücü adam; **الزُّؤام**dan, o da ölümdür.
Ebu Ubeyd dedi: **موتٌ زُؤامٌ**: işi bitiren (tamamlayan) ölüm.
Leys dedi: Adamı **زأمْتُ**: onu korkuttum. Ve **زَئِمَ** ve **ازْدَأم** etti: korktuğu zaman. Ve **زَئِمٌ** adam: korkmuş. Ve **مُزْدَئم** adam: o, dehşet ve korkunun en uç noktasıdır.
Asma‘î: Onun için ne bir **زَأْمة** ne de bir **زَجمة** işittim; yani: bir ses.
İbn Şümeyl dedi: Yemeği **زَئمْتُ** **زأْماً**.
Dedi: **الزَّأْمُ**: karnını doldurmasıdır. Ve onun **زأْمَتَه**’sini aldı: yani, tokluk ve suya kanma ihtiyacını. Ve falan oğulları yiyecekten **زأْمَتَهم**’lerini satın aldı: yani, senelerini yetecek şeyi. Ve bugün bir **زأْمة** **زَئمْتُ**: yani, bir yiyiş yedim. Ve **الزَّأْمُ**: yemenin şiddetidir. Ve yarayı kanıyla **أزْأَمْتُ**: yani, onu bastırdım; ta ki derisi kanıyla yapıştı ve kan onun üzerinde kurudu; ve **مُزْأَم** yara.
Dedim: İbn Şümeyl böyle dedi: yarayı **أزأَمْتُ**; **الزّاي** ile.
Ebu Zeyd ( **كتاب الهمز** )’de dedi: Yarayı **أزْأمْتُ**: onu tedavi ettiğin zaman; ta ki **إِرآماً** ile iyileşsin; **الرّاء** ile. İbn Şümeyl’in dediği, kastettiği manaya göre doğrudur.
Ebu Zeyd dedi: Adamı, onun işi olmayan bir işe **إزءاماً** ile **أزأمْتُ**: onu ona zorladığın zaman.
Dedim: Sanki İbn Şümeyl’in sözünde yarayı **أزأَمَ** etmek bundan alınmıştır.
Nadr dedi: Soğuk onu **زأَمه** etti: bu, içini doldurmasıdır; ta ki ondan titrer ve bundan dolayı onu bir **قِلٌّ** ve **قِفة** alır; yani: titreme. Ve **موت زؤام**: hızlı, işi bitiren. Ona bir **زأْمةً** da bir **وَشْمةً** de isyan etmedim. Ya‘kûb: İşe onu **أزأمته**: yani, onu ona zorladım. Ve **أظأرته** de aynı manadadır.

**أزم** : Leys dedi: Adamın elini **أَزمْتُ**; onu **آزِمُها** **أَزْماً**: bu, ısırmanın en şiddetlisidir.
Ve der: Zaman bize **أَزم** etti; **يأزم** **أَزْماً**: şiddetlendiği ve hayrı azaldığı zaman.
Ve yaşayışımız bize **أزم** etti; **يأزم** **أَزْماً إزاماً**: şiddetlendi.
Dedi: İpi **أَزمْتُ**; onu **آزمُه** **أَزْماً**: onu büktüğün zaman. Ve **الأَزمُ**: örgünün bir türüdür; o, bükmedir.
Leys dedi: **سَنةٌ أزمة** ve **أَزوم**.
Dedi: Dizgini **أزمْتُ** **أَزْماً**: örgüsünü sağlam yaptığın zaman; o **مأزوم**dur.
Ve **الأزمُ**: köpekdişleriyle ısırmanın şiddetidir; köpekdişleri **الأوازم**dir. Ve **الأزمُ**: kıtlık ve kuraklıktır. Ve **الأزمُ**: kapının kapanmasıdır.
Hâris b. Kelde’ye tıp hakkında soruldu; dedi: O **الأَزْم**’dir; insanlar onu, perhiz ve yemekten çokça almaktan kaçınma diye açıkladılar.
Asma‘î dedi: Îsâ b. Ömer dedi: Bizim bir ördeğimiz vardı, **تأزِم** ederdi; yani, ısırırdı; bundan dolayı seneye **أَزْمة** ve **أَزُوم** ve **أَزامِ** denildi; **الميم**’in kesresiyle.
Ebu Ubeyd, Kisâî’den: Onlara bir sene isabet etti; onları **أزمتهم** **أَزْماً**: yani, köklerini kazıdı. Şemr dedi: Ancak o **أرمتهم**’dir; **الرّاء** ile. Ebu’l-Heysem de böyle dedi.
Ebu Zeyd dedi: **الأُزُم**: çiftliği korumaktır; çiftliğe **أَزَم** etti: onu koruduğu zaman.

**مزي** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Ona denir: “Bende bir **قَفِيّةٌ** ve bir **مَزِيّةٌ** var”: ona, başkasında olmayan bir mevki olduğu zaman.
Ve denir: Onu **أقفيْتُه**; “onu **أَمْزَيْته**” denmez.
Leys dedi: Her şeyde **المَزْيُ** ve **المَزِيّةُ**: tamamlık ve kemâldir.
Ebu’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **الزِّيزِيمُ**: gecede cinlerin sesidir. Dedi: **زِيزِيم**’in **مِيم**’i, **زَيْد**’in **دال**’inin misali (gibidir); ona i‘rab cereyan eder. Başkası, Ru’be’den şu beyti okudu:
تَسمَع للجِنِّ لها زِيزِيمَا
Ebu Ubeyd, Ahmer’den: **أزْيَمُ** ve **أَسْجَم** deve: o, köpürmeyendir.
Şemr dedi: İşittiğim: **أَزْجَم** deve; **الزاي** ve **الجيم** ile.
Ebu’l-Heysem dedi: **الأزْيَم** ile **الأزْجم** arasında, ancak **الجيم**’in **ياءً**ya çevrilmesi vardır; bu, Temîm’de bilinen bir lehçedir.
Şemr dedi: Ebu Ca‘fer el-Hüzeymî bize okudu:
مِن كلِّ أزْجَمَ شائكٍ أَنْيابُه
ومُقصِّفٍ بالهَدْرِ كيف يَصُولُ
Ve ( **نوادر الأعراب** )’da: Denir: “Bu, bir akın atları sürüsüdür; **مزاياها**’sına düşmüştür”: yani, üzerine kalktığı mevzilerine; önde olan ve geride olan.
Ve denir: Falanın falana karşı bir **مازِية**’si vardır: yani, bir fazlalık. Ve falan, bu yıl benden **مازِيةً** idi; ve **قاصِيةً** ve **كالِية** ve **راكِيةً**. Ve falan benden **مازياً** ve **نازياً** ve **مُتمازياً** ve **ناصياً** olarak geri kaldı: yani, muhalif, uzak.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B2/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الليث: إِذا أَراد الرجل أَن يضرب عُنُقَ آخر فيقول: أَخْرِجْ رأْسَك، فقد أَخطأَ، حتى يقول مازِ رأْسك، أَو يقول: مازِ ويسكت، معناه مُدَّ رأْسك؛ قال الأَزهري: لا أَعرف مازِ رأْسك بهذا المعنى إِلاَّ أَن يكون بمعنى مايِزْ فأَخر الياء فقال: مازِ، وسقطت الياء في الأَمر (* زاد في
القاموس ابن الأَعرابي: أصله أن رجلاً اراد قتل رجل اسمه مازن، فقال: ماز رأسك والسيف، ترخيم مازن، فصار مستعملاً وتكلمت به الفصحاء).والمَوْزُ: معروف، الواحدة مَوْزَةٌ. قال أَبو حنيفة: المَوْزة تَنْبُتُ نباتَ البَرْدِيِّ ولها ورقة طويلة عريضة تكون ثلاثة أَذرع في ذراعين وترتفع قامة، ولا تزال فراخها تنبت حولها كا واحد منها أَصغر من صاحبه، فإِذا أَجْرَتْ قطعت الأُم من أَصلها وأَطْلَعَ فَرْخُها الذي كان لحق بها فيصير أُمًّا، وتبقى البواقي فِراخاً ولا تزال هكذا، ولذلك قال أَشْعَبُ لابنه فيما رواه الأَصمعي: لم لا تكون مثليففقال: مَثَلي كَمَثَلِ المَوْزَةِ لا تَصْلُحُ حتى تموت أُمها؛ وبائعه: مَوَّازٌ.

##### Türkçe

**الليث**: Adam bir başka adamın boynunu vurmak istediğinde şöyle der: “Başını çıkar”; hata etmiştir; ta ki “**مازِ** başını” deyinceye kadar; yahut “**مازِ**” der ve susar; mânâsı: başını uzat; **الأزهري** dedi: Bu mânâ ile “**مازِ** başını”yı, ancak “**مايِزْ**” mânâsında olması hâlinde bilirim; sonra **الياء**’yı geri bıraktı da “**مازِ**” dedi; ve emir kipinde **الياء** düştü.
(* **القاموس**’ta **ابن الأَعرابي** şunu ekledi: Aslı şudur: Bir adam, adı **مازن** olan bir adamı öldürmek istedi; “**ماز** başını ve kılıç” dedi; **مازن**’in ترخيم’i; böylece kullanılır oldu ve fasihler onunla konuştular).

Ve **المَوْزُ**: bilinen (şey); bir tanesi **مَوْزَةٌ**. **أَبو حنيفة** dedi: **المَوْزة** **البَرْدِيِّ** bitişi gibi biter; ve onun uzun geniş bir yaprağı vardır; üç arşın boyunda iki arşın eninde olur; ve boyca yükselir; ve yavruları onun etrafında bitmeye devam eder; her biri arkadaşından daha küçüktür; sonra, meyve verdiğinde, ana kökünden kesilir; ve ona yetişmiş olan yavrusu çıkar, böylece ana olur; ve geri kalanlar yavrular olarak kalır; ve böyle olmaya devam eder; bundan dolayı **أَشْعَبُ**, **الأَصمعي**’nin rivayet ettiği üzere, oğluna dedi: “Niçin iki mislin olmazsın?”; o da dedi: “Benim mislim **المَوْزَة** misali gibidir; anası ölmedikçe işe yaramaz.”; ve onun satıcısı: **مَوَّازٌ**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B2/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* م و ز * * المَوْزُ * من الفواكه معروف الواحدة * مَوْزَةٌ

##### Türkçe

* م و ز * * **المَوْزُ** * meyvelerdendir; bilinen (bir meyve). Tekili: **مَوْزَةٌ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B2/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الموز، ثمر معروف، والواحدة بهاء ملين مدر محرك للباءة، يزيد في النطفة والبلغم والصفراء، وإكثاره مثقل جدا؛ لأنه بطيء الهضم، وقنوه يحمل من الثلاثين إلى خمسمائة موزة، نقله المؤرخون. قلت: هو مشاهد في نواحي مقدشوه. قال أبو حنيفة: الموزة تنبت نبات البردي، ولها ورقة طويلة عريضة تكون ثلاثة أذرع في ذراعين، وترتفع قامة، ولا تزال فراخها تنبت حولها، كل واحد منها أصغر من صاحبه، فإذا أجرت قطعت الأم من أصلها، وطلع فرخها الذي كان لحق بها، فيصير أما، وتبقى البواقي فراخا، فلا تزال هكذا، ولذلك قال أشعب لابنه - فيما رواه الأصمعي - : لم لا تكون مثلي? فقال: مثلي كمثل الموزة لا تصلح حتى تموت أمها. وبائعه مواز، كشداد. والمواز بن حموية: محدث وهو شيخ البخاري، وقد حصل فيه تصحيف منكر للمصنف، وصوابه المرار - براءين - وما ظهر لي ذلك إلا بعد تأمل شديد، وتصفح أكيد، في التبصير للحافظ، والإكمال وذيله للصابوني، فلم أجد في المحدثين من اسمه المواز، إلى أن أرشدني الله تعالى بإلهامه: فظهر أنه تصحيف. وقال الحافظ في مقدمة الفتح: قال الجياني: أبو أحمد المرار بن حمويه الهمذاني - بفتح الميم والذال المعجمة - يقال إن البخاري حدث عنه في الشروط. ومما يستدرك عليه: منية الموز: قرية بمصر، من أعمال جزيرة قويسنا، وقد رأيتها. وابن المواز: من العلماء المالكية، وهو مشهور. ومحمد بن عبد الله بن حسن بن المواز: حدث، ذكره المقريزي في العقود.

##### Türkçe

**الموز**: bilinen bir meyve; bir tanesi, sonunda **هاء** bulunan (şekilde)dir; yumuşatıcı, idrar söktürücü, cinsel gücü harekete geçirici; meni, balgam ve safra(ya) artırır; onu çoğaltmak ise çok ağırlaştırıcıdır; çünkü o, yavaş hazmolunandır. Ve onun salkımı, otuzdan beş yüz **موزة**ye kadar taşır; tarihçiler onu nakletmişlerdir. Dedim: o, **مقدشوه** yörelerinde müşahede olunandır. **أبو حنيفة** dedi: **الموزة** **البردي** bitkisi gibi biter; ve onun, üç arşın(ın) iki arşın(da) (ölçüsünde) olan uzun geniş bir yaprağı vardır; ve boyca yükselir; ve onun yavruları onun etrafında bitmeye devam eder; onların her biri, arkadaşından daha küçüktür; artık meyve verdiği vakit, ana kökünden kesilir; ve ona yetişmiş olan yavrusu çıkar; böylece ana olur; ve geri kalanlar yavrular olarak kalır; işte böyle olmaya devam eder. Bundan dolayı **أشعب**, oğluna - **الأصمعي**’nin rivayet ettiği üzere - dedi ki: “Niçin benim gibi olmuyorsun?” O dedi: “Benim gibim, **الموزة** gibidir; anası ölmedikçe işe yaramaz.” Ve onun satıcısı **مواز**dır; **شداد** gibi. Ve **المواز بن حموية**: bir muhaddistir ve o, **البخاري**’nin şeyhidir; ve onda, musannif için münker bir tashif vuku bulmuştur; ve onun doğrusu **المرار**dır - iki **راء** ile -; ve bu, bana ancak şiddetli bir teemmülden ve sağlam bir gözden geçirmeden sonra zahir oldu: **التبصير**’de, hâfız için; ve **الإكمال**’de ve onun zeylinde, **الصابوني** için; ben, adı **المواز** olan muhaddisler içinde kimse bulmadım; ta ki Allah Teâlâ beni ilhamıyla irşad edinceye kadar: böylece onun bir tashif olduğu ortaya çıktı. Ve hâfız, **الفتح**’ın mukaddimesinde dedi: **الجياني** dedi: **أبو أحمد المرار بن حمويه الهمذاني** - **الميم** ve **الذال** mu‘ceme(yi) fetha ile - denilir ki **البخاري** şartlar(kitabın)da ondan hadis rivayet etmiştir. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **منية الموز**: Mısır’da bir köy; **جزيرة قويسنا** amelinden; ve onu görmüşümdür. Ve **ابن المواز**: Mâlikî âlimlerdendir; ve o meşhurdur. Ve **محمد بن عبد الله بن حسن بن المواز**: hadis rivayet etti; **المقريزي** onu **العقود**’da zikretti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B2/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَوْزٌ
مَوْزٌ ذ A certain kind of tree, (Mgh,) or fruit, (Msb, K,) well known; (S, Mgh, Msb, K;) [the fruit of the banana-tree, or musa paradisiaca;] i. q. طَلْحٌ [in one of the acceptations of this latter word]: (Msb:) it is lenitive, diuretic, provocative of venery, and augments the spermatic fluid and the phlegm and the yellow bile, and the eating much of it is very oppressive, (K,) for it is slow of digestion: (TA:) the tree grows in the manner of the بَرْدِىّ, [i. e., papyrus, or perhaps other rushes,] and has a long and broad leaf, which may be three cubits by two cubits, (AHn, Mgh, TA,) the مَوْز [i. e., the fruit] is found, where it grows, throughout the whole year, (AHn, as cited by 'Abd-El-Lateef,) and there may be on one of its racemes from thirty to five hundred fruits; (AHn, Mgh, K, TA;) this is seen in the districts of Makdishoo [between Abyssinia and the country of the Zenj]; (TA;) and when this is the case, the raceme is propped up; (AHn, Mgh;) it rises to the height of the stature of a man, [and higher,] and its offsets continually grow around it, every one of them smaller than another; and when it has produced its fruit, the mother-tree is cut down at the foot, and its offset that has attained to its height fructifies, and becomes a mother, the rest remaining its offsets, and thus it continues: whence the saying of Ash'ab, to his son, as related by As, Wherefore dost thou not become like me? to which he answered, Such as I is like the مَوْزَة, which does not attain to a good state until its mother dies. (AHn, TA.) مَوْزَةٌ is the n. un. (S, Msb.)

مَوَّازٌ
مَوَّازٌ ذ A seller of مَوْز [or fruit of the bananatree]. (K.)

##### Türkçe

مَوْزٌ
**مَوْزٌ**: (Mgh,) belli bir tür ağaç, yahut meyve, (Msb, K,) iyi bilinen; (S, Mgh, Msb, K;) [muz ağacının meyvesi, yahut musa paradisiaca;] **طَلْحٌ** ile aynı anlamdadır [bu son kelimenin kabullerinden birinde]: (Msb:) o, yumuşatıcıdır, idrar söktürücüdür, cinsel isteği tahrik edicidir; menî sıvısını ve balgamı ve sarı safrayı artırır; ondan çok yemenin ise çok eziyet verici olduğu (K,) [söylenmiştir]; çünkü o, sindirimi yavaştır: (TA:) ağaç, **بَرْدِىّ** tarzında büyür, [yani papirüs, yahut belki başka kamışlar,] ve uzun ve geniş bir yaprağı vardır; üç arşın’a iki arşın olabilir, (AHn, Mgh, TA,) **مَوْز** [yani meyve], yetiştiği yerde, bütün yıl boyunca bulunur, (AHn, ‘Abd-El-Lateef’in nakliyle,) ve onun salkımlarından birinin üzerinde otuzdan beş yüze kadar meyve bulunabilir; (AHn, Mgh, K, TA;) bu, Makdishoo bölgelerinde [Habeşistan ile Zenj ülkesi arasında] görülür; (TA;) ve bu böyle olduğunda, salkım dayanakla desteklenir; (AHn, Mgh;) bir adamın boyu yüksekliğine [ve daha yükseğe] yükselir; ve onun filizleri sürekli olarak onun çevresinde büyür; onların her biri bir diğerinden daha küçüktür; ve meyvesini verdiği zaman, ana ağaç dipten kesilir; ve onun boyuna erişmiş olan filizi meyve verir ve ana olur; geri kalanlar onun filizleri olarak kalır; ve böylece devam eder: buradan, As’ın rivayet ettiği üzere, Ash‘ab’ın oğluna sözü: “Niçin benim gibi olmuyorsun?”; o da cevap verdi: “Benim gibisi, **مَوْزَة** gibidir; o, anası ölmedikçe iyi bir hâle erişmez.” (AHn, TA.) **مَوْزَةٌ**, tekil isimdir. (S, Msb.)

مَوَّازٌ
**مَوَّازٌ**: **مَوْز** [yahut muz ağacının meyvesi] satıcısı. (K.)

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B2/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

موز
مَازَ - يَمِيزُ - امْتَازَ - يَمْتَازُ - تَمَيَّزَ - يَتَمَيَّزُ
مَازَ - يَميْزُ + كائن + شيئاً أو أشياء + من أشياء: يعزل المتشابه منها عن الباقي: يفصل عدداً من أفراد مجموعة في مجموعة جديدة أصغر، وذلك لكونهم يشتركون بصفة مشتركة فيهم جميعاً دون باقي المجموعة الأصلية
امْتَازَ - يَمْتَازُ: على وزن " افْتَعَلَ " من " مَازَ - يَمِيزُ ": يقوم بفعل " مَازَ - يَمِيزُ " بشكل ذاتي: يَميْزُ نفسه بنفسه: يكون له (ولمجموعته)  صفة خاصة تجعله ينفرد (أو ينفردون) عن باقي المجموعة
تََمَيَّزَ - يَتَمَيَّزُ: على وزن " تَفَعَّلَ " من " مَازَ - يَمِيزُ ": يقوم بفعل " مَازَ - يَمِيزُ " بشكل ذاتي على وجه التكرار والشدة: يَميْزُ نفسه بنفسه إلى مجموعات كثيرة متعددة: يتفرق ويتقطع إلى مجموعات كثيرة متعددة
﴿تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنْ الْغَيْظِ﴾ أصلها تتَمَيَّزُ ِ: تتفرق النار إلى مجموعات متعددة متقطعة من شدة الاستعار والفوران
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " العزل والتمييز والفصل والتفريق " وهي:
فَصَل - يَفْصِلُ، خَصَمَ - يَخْصِمُ، عَزَا - يَعْزُوْ، فَرَقَ - يَفْرُقُ، مَازَ - يَمِيْزُ، جَدَرَ - يَجْدُرُ

يميز
 	﴿ما كان الله ليذر المؤمنين على ما أنتم عليه حتى يميز الخبيث من الطيب وما كان الله ليطلعكم على الغيب ولكن الله يجتبي من رسله من يشاء فآمنوا بالله ورسله وإن تؤمنوا وتتقوا فلكم أجر عظيم(179)﴾ آل عمران ﴿ليميز الله الخبيث من الطيب ويجعل الخبيث بعضه على بعض فيركمه جميعا فيجعله في جهنم أولئك هم الخاسرون(37)﴾ الأنفال
امتازوا
 ﴿وامتازوا اليوم أيها المجرمون(59)﴾ يس
تَمَيَّزُ
 تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنْ الْغَيْظِ كُلَّمَا أُلْقِيَ فِيهَا فَوْجٌ سَأَلَهُمْ خَزَنَتُهَا أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَذِيرٌ(8)} الملك

مختار الصحاح
● [ميز] م ي ز: مَازَ الشيء عزله وفرزه وبابه باع وكذا مَيَّزهُ تَمْيِيزاً فَانْمَازَ و امْتَازَ و تَمَيَّزَ و اسْتَمَازَ كله بمعنى يُقال امْتَازَ القوم إذا تميز بعضهم من بعض وفُلان يكاد يتميز من الغيظ أي يتقطع
الراغب
ميز
- الميز والتمييز: الفصل بين المتشابهات، يقال: مازه يميزه ميزا، وميزه تمييزا، قال تعالى: }ليميز الله﴿[الأنفال/37]، وقرئ:﴾ليميز الله الخبيث من الطيب﴿(وهي قراءة حمزة والكسائي ويعقوب وخلف. انظر: الإتحاف ص 183). والتمييز يقال تارة للفصل، وتارة للقوة التي في الدماغ، وبها تستنبط المعاني، ومنه يقال: فلان لا تمييز له، ويقال: انماز وامتاز، قال:﴾وامتازوا اليوم﴿[يس/59] وتميز كذا مطاوع ماز. أي: انفصل وانقطع، قال تعالى:﴾تكاد تميز من الغيظ{ [الملك/8].
ملخص اللسان
1) المَيْزُ: التمييز بين الأَشياء. تقول: مِزْتُ بعضه من بعض فأَنا أَمِيزُه مَيْزاً، وقد أَمازَ بعضَه من بعض، ومِزْتُ الشيءَ أَمِيزُه  مَيْزاً: عزلته وفَرَزْتُه، وكذلك مَيَّزْتُه تمييزاً فانْمازَ
2) مازَ الشيءَ مَيْزاً ومِيزَةً ومَيَّزَهُ: فصل بعضه من بعض
3) وتَمَيَّزَ القومُ وامْتازوا: صاروا في ناحية. وفي التنزيل العزيز:  وامْتازوا اليومَ أَيُّها المُجْرِمُونَ؛ أَي تَمَيَّزوا، وقيل: أَي  انْفَرِدُوا عن المؤمنين. واسْتَمازَ عن الشيء: تباعد منه ،ويقال: امْتاز القومُ إِذا تنحَّى عِصابَةٌ منهم ناحيةً،
4) لا تَهْلِكُ  أُمتي حتى يكون بينهم التَّمايُلُ والتَّمايُزُ أَي يتحزبون أَحزاباً  ويتميز بعضهم من بعض ويقع التنازع
5) يقال: مِزْتُ الشيءَ من الشيءِ إِذا  فَرَّقْتَ بينهما فانْمازَ وامْتازَ، ومَيَّزْتُه فَتَمَيَّزَ؛
6) ومنه الحديث:  من مازَ أَذًى فالحسَنةُ بعشر أَمثالها أَي نَحَّاه وأَزاله؛
7) أَنه كان إِذا صلى يَنْمازُ عن مُصَلاَّه فيركع أَي يتحول عن  مُقامه الذي صلى فيه.
8) وتَمَيَّزَ من الغَيْظِ: تَقَطَّع. وفي التنزيل العزيز: تَكادُ  تَمَيَّزُ من الغَيْظِ.
لسان العرب
● - ميز: المَيْزُ: التمييز بين الأَشياء. تقول: مِزْتُ بعضه من بعض فأَنا  أَمِيزُه مَيْزاً، وقد أَمازَ بعضَه من بعض، ومِزْتُ الشيءَ أَمِيزُه  مَيْزاً: عزلته وفَرَزْتُه، وكذلك مَيَّزْتُه تمييزاً فانْمازَ. ابن سيده:  مازَ الشيءَ مَيْزاً ومِيزَةً ومَيَّزَهُ: فصل بعضه من بعض. وفي التنزيل  العزيز: حتى يَمِيزَ الخَبِيثَ من الطَّيِّبِ، قرئ: يَمِيزَ من مازَ  يَمِيزُ، وقرئ: يُمَيِّزْ من مَيَّزَ يُمَيِّزُ، وقد تَمَيَّزَ وامَّازَ  واسْتَمازَ كله بمعنى، إِلاَّ أَنهم إِذا قالوا مِزْتُه فلم يَنْمَزُ لم  يتكلموا بهما جميعاً إِلا على هاتين الصيغتين، كما أَنهم إِذا قالوا زِلْتُه  فلم يَنْزَلْ لم يتكلموا به إِلا على هاتين الصيغتين لا يقولون مَيَّزْته  فلم يَتَمَيَّزْ ولا زَيَّلْتُه فلم يَتَزَيَّلْ؛ وهذا قول اللحياني.  وتَمَيَّزَ القومُ وامْتازوا: صاروا في ناحية. وفي التنزيل العزيز:  وامْتازوا اليومَ أَيُّها المُجْرِمُونَ؛ أَي تَمَيَّزوا، وقيل: أَي  انْفَرِدُوا عن المؤمنين. واسْتَمازَ عن الشيء: تباعد منه، وهو من ذلك. وفي حديث  إِبراهيم النخعي: اسْتَمازَ رجلٌ عن رجل به بَلاءٌ فابْتُلِيَ به أَي  انفصل عنه وتباعد، وهو اسْتَفْعَلَ من المَيْزِ. ابن الأَعرابي: مازَ الرجلُ  إِذا انتقل من مكان إِلى مكان. ويقال: امْتاز القومُ إِذا تنحَّى  عِصابَةٌ منهم ناحيةً، وكذلك اسْتَمازَ، قال الأَخطل:  فإِن لا تُعَيِّرْها قريشٌ بِمَلْكِها،  يكن عن قُرَيْشٍ مُسْتَمازٌ ومَرْحَلُ  ويقال: امتازَ القومُ إِذا تميز بعضهم من بعض. وفي الحديث: لا تَهْلِكُ  أُمتي حتى يكون بينهم التَّمايُلُ والتَّمايُزُ أَي يتحزبون أَحزاباً  ويتميز بعضهم من بعض ويقع التنازع. يقال: مِزْتُ الشيءَ من الشيءِ إِذا  فَرَّقْتَ بينهما فانْمازَ وامْتازَ، ومَيَّزْتُه فَتَمَيَّزَ؛ ومنه الحديث:  من مازَ أَذًى فالحسَنةُ بعشر أَمثالها أَي نَحَّاه وأَزاله؛ ومنه حديث  ابن عمر: أَنه كان إِذا صلى يَنْمازُ عن مُصَلاَّه فيركع أَي يتحول عن  مُقامه الذي صلى فيه.  وتَمَيَّزَ من الغَيْظِ: تَقَطَّع. وفي التنزيل العزيز: تَكادُ  تَمَيَّزُ من الغَيْظِ.
مقاييس اللغة:
(ميز) الميم والياء والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تزيُّلِ شيءٍ من شيء وتَزيِيله. وميَّزته تمييزاً ومِزْتُه مَيْزاً. وامتازُوا: تميَّزَ بعضهم من بعض. ويكاد يَتمَيَّز غيظاً، أي يتقَطَّع. وانمازَ الشَّيء: انفصَلَ عن الشيء. قال يصف حيّة:
قَرَى السُّمَّ حتَّى انمازَ فروةُ رأسِهِ *** عن العَظْمِ صِلٌّ فاتِكُ اللَّسْعِ مارِدُ
القاموس المحيط:
مازَهُ يَمِيزُهُ مَيْزاً عَزَلَهُ، وفَرَزَهُ، كأَمازَهُ ومَيَّزَهُ فامْتازَ وانْمازَ وتَمَيَّزَ واسْتَمازَ، الشيءَ فَضَّلَ بعضَه على بعضٍ، فلانٌ انْتَقَلَ من مَكانٍ إلى مَكانٍ. ورجل مَيْزٌ ومَيِّزٌ شديدُ العَضَلِ.واسْتَمازَ تَنَحَّى. وتَمَيَّزَ من الغَيْظِ تَقَطَّعَ. وقولُ القاتِلِ للمَقْتولِ مازِ رأسَكَ، وقد يقولُ مازِ ويَسْكُتُ، مَعْنَاهُ مُدَّ عُنُقَكَ. الأزْهَرِيُّ لا أدْري ما هو إلا أن يكونَ بمعنَى مايِزْ، فأَخَّرَ الياءَ، فقال مازِي، وحَذَفَ الياءَ للأمرِ. ابنُ الأعرابِي أصْلُهُ أن رجُلاً أرادَ قَتْلَ رَجُلٍ اسْمُهُ مازِنٌ، فقال مازِ رأسَكَ والسَّيْفَ، تَرْخيمُ مازِنٍ، فصارَ مُسْتَعْمَلاً، وتَكَلَّمَتْ به الفُصَحاءُ.
تاج العروس:
ميز
مازَه يَميزُه مَيْزَاً : عَزَلَه وفَرَزَه كأمازَه ومَيَّزَه والاسمُ المِيزَةُ بالكَسْر فامْتازَ وانْمازَ وَتَمَيَّزَ واسْتَمازَ وكذلك امّازَ وفي التنزيل العزيز : " حتى يَميزَ الخَبيثَ من الطَّيِّب " قُرِئَ يَميزَ من مازَ يَميزُ وما ذَكَرَه المُصَنِّف من الأفعال المُطاوعة كلِّها بمعنىً واحدٍ إلاّ أنهم إذا قالوا : مِزْتُه فلم يَنْمَزْ لم يتكلَّموا بهما جميعاً إلاّ على هاتَيْن الصِّيغتَيْن كما أنّهم إذا قالوا : زِلتُه فلم يَنْزَلْ لم يتكلَّموا به إلاّ على هاتَيْن الصِّيغتَيْن لا يقولون : مَيَّزْتُه فلم يَتَمَيَّز ولا زَيَّلْتُه فلم يَتَزَيَّلْ وهذا قَوْلُ اللِّحْيانيِّ . مازَ الشيءَ يَميزُه مَيْزَاً : فَضَّلَ بعضَه على بعضٍ هكذا في سائرِ الأصول الموجودة والذي في المُحكَم : فضَّلَ بعضَه من بعضٍ وهذا هو الصواب . مازَ فلانٌ إذا انتقلَ من مكانٍ إلى مكان عن ابْن الأَعْرابِيّ . يقال : رجلٌ مَيْزٌ ومَيِّزٌ كهَيْنٍ وهَيِّن : شديدُ العَضَل . واسْتَمازَ القومُ : تنَحَّى عِصابةٌ منهم ناحيةً كامْتازَ قال الأخطل :
فإنْ لا تُغَيِّرْها قُرَيْشٌ بمُلْكِها ... يكن عن قُرَيْشٍ مُسْتَمازٌ ومَزْحَلُ وَتَمَيَّزَ الرجلُ من الغَيْظ : تقطَّع ومنه قَوْله تَعالى : " تكادُ تَمَيَّزُ من الغَيْظ " وهو مَجاز . وقولُ القاتلِ للمَقتول : مازِ رَأْسَك - وقد يقول : مازَ ويسكُت - معناه مُدَّ عنُقَك أو رَأْسَك . قال الليث : فإذا قال : أَخْرِجْ رَأْسَك فقد أخطأ . قال أبو منصور الأَزْهَرِيّ : لا أدري ما هو ونصُّه في التهذيب : لا أعرفُ مازِ رَأْسَك بهذا المعنى إلاّ أن يكون بمعنى مايِز فأَخَّرَ الياءَ فقال : مازِي وحذفَ الياءَ للأمر ونصُّ التهذيب : وَسَقَطت الياءُ في الأمر . ابْن الأَعْرابِيّ في نوادره : أصلُه أنّ رجلاً أرادَ قَتْلَ رجل اسمُه مازِنٌ فقال : مازِ رَأْسَك والسَّيْف ؛ ترخيمُ مازنٍ فصار مُستعمَلاً وَتَكَلَّمَتْ به الفُصَحاء . واقْتصرَ صاحبُ اللِّسان على ما ذكره الأَزْهَرِيّ . ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : المَيْز : التَّمْيِيزُ بين الأشياء . والمَيْز : الرِّفعَة . والمِيزَة بالكَسْر : التَّنَقُّل . وَتَمَيَّزَ القومُ وامْتازوا : صاروا في ناحية وقيل انفرَدوا . واسْتمازَ عن الشيءِ : تَباعدَ منه واستمازَ عن الشيء : انفصلَ منه . وامْتازَ القومُ : تميَّزَ بَعْضُهم من بعض . والتَّمايُز : التَّحَزُّبُ والتَّنافُس . ومازَ الأذى من الطريق : نَحَّاه وأزاله . وانْمازَ عن مُصَلاّه : تحَوَّل عنه

##### Türkçe

موز
**مَازَ** - **يَمِيزُ** - **امْتَازَ** - **يَمْتَازُ** - **تَمَيَّزَ** - **يَتَمَيَّزُ**
**مَازَ** - **يَميْزُ** + bir varlık + bir şeyi veya şeyleri + şeylerden: benzer olanını geri kalandan ayırır: bir grubun fertlerinden bir sayıyı yeni, daha küçük bir gruba ayırır; bu, onların hepsinde ortak bir sıfatı paylaşmaları sebebiyledir; asıl grubun geri kalanında değil.
**امْتَازَ** - **يَمْتَازُ**: “**افْتَعَلَ**” vezninde, “**مَازَ - يَمِيزُ**”den: “**مَازَ - يَمِيزُ**” fiilini özsel biçimde yapar: kendisini kendisiyle ayırır: kendisine (ve grubuna) onu (yahut onları) grubun geri kalanından tek başına kalır kılan (yahut tek başına kalırlar kılan) özel bir sıfat olur.
**تََمَيَّزَ** - **يَتَمَيَّزُ**: “**تَفَعَّلَ**” vezninde, “**مَازَ - يَمِيزُ**”den: “**مَازَ - يَمِيزُ**” fiilini özsel biçimde, tekrar ve şiddet üzere yapar: kendisini kendisiyle çok, çeşitli gruplara ayırır: çok, çeşitli gruplara ayrılıp parçalanır.
﴿**تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنْ الْغَيْظِ**﴾ aslı **تتَمَيَّزُ**’dur: alevlenme ve kaynamanın şiddetinden ateş, kopuk çoklu gruplara ayrılır.
Ve lafız, “**العزل والتمييز والفصل والتفريق**” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**فَصَل** - **يَفْصِلُ**، **خَصَمَ** - **يَخْصِمُ**، **عَزَا** - **يَعْزُوْ**، **فَرَقَ** - **يَفْرُقُ**، **مَازَ** - **يَمِيْزُ**، **جَدَرَ** - **يَجْدُرُ**

**يميز**
 	﴿Allah, müminleri sizin üzerinde bulunduğunuz hâl üzere bırakacak değildir; ta ki murdarı temizden **يميز** edinceye kadar; ve Allah sizi gayba muttali kılacak değildir; fakat Allah, resullerinden dilediğini seçer; öyleyse Allah’a ve resullerine iman edin; ve eğer iman eder ve sakınırsanız, sizin için büyük bir ecir vardır (179)﴾ Âl-i İmrân ﴿Allah murdarı temizden **ليميز** etsin ve murdarı bir kısmını bir kısmı üzerine kılsın da onu yığsın, hepsini bir araya yığsın; sonra onu cehennemde kılsın; işte onlar ziyana uğrayanların ta kendileridir (37)﴾ el-Enfâl
**امتازوا**
 ﴿Ve bugün, ey suçlular, **وامتازوا** (59)﴾ Yâsîn
**تَمَيَّزُ**
 **تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنْ الْغَيْظِ**; her ne zaman içine bir bölük atılsa, onun bekçileri onlara: “Size bir uyarıcı gelmedi mi?” diye sorar (8)} el-Mülk

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**ميز**] م ي ز: **مَازَ** şeyi: onu ayırdı ve seçti; ve babı **باع**’dır; ve yine **مَيَّزهُ** onu **تَمْيِيزاً** (temyiz ederek) (yaptı); böylece **فَانْمَازَ** ve **امْتَازَ** ve **تَمَيَّزَ** ve **اسْتَمَازَ**; hepsi “dedi” mânasındadır: kavim **امْتَازَ** etti denir; bazıları bazılarından temayüz ettiğinde. Ve falan, öfkeden neredeyse **يتميز** eder; yani parçalanır.
er-Râgıb
**ميز**
- **الميز** ve **التمييز**: benzerler arasını ayırma; denir: **مازه يميزه ميزا** ve **ميزه تمييزا**. Yüce Allah dedi ki: ﴿**ليميز الله**﴾ [el-Enfâl/37]; ve şöyle okunmuştur: ﴿**ليميز الله الخبيث من الطيب**﴾ (ve bu, **حمزة**’nin, **الكسائي**’nin, **يعقوب**’un ve **خلف**’un kıraatidir. Bkz.: el-İthâf s. 183). Ve **التمييز** bazen ayırma için söylenir, bazen de beyinde bulunan kuvvet için söylenir; onunla mânalar çıkarılır; bundan dolayı denir: falanın **تمييز**i yoktur. Ve denir: **انماز** ve **امتاز**. Dedi ki: ﴿**وامتازوا اليوم**﴾ [Yâsîn/59]. Ve **تميز**: **ماز**’ın mutâviidir; yani: ayrıldı ve koptu. Yüce Allah dedi ki: ﴿**تكاد تميز من الغيظ**﴾ [el-Mülk/8].
Lisân’ın özeti
1) **المَيْزُ**: şeyler arasında temyiz. Dersin: onun bir kısmını bir kısmından **مِزْتُ**; ben onu **أَمِيزُه** **مَيْزاً** (mîz ederek) (yaparım). Ve onun bir kısmını bir kısmından **أَمازَ** etmiştir. Ve şeyi **مِزْتُ**; onu **أَمِيزُه** **مَيْزاً**: onu ayırdım ve seçtim; ve yine onu **مَيَّزْتُه** **تمييزاً**; böylece **فانْمازَ**.
2) Şeyi **مازَ** etti: **مَيْزاً** ve **مِيزَةً** ve onu **مَيَّزَهُ**: onun bir kısmını bir kısmından ayırdı.
3) Kavim **تَمَيَّزَ** etti ve **امْتازوا**: bir tarafta oldular. Ve aziz tenzilde: **وامْتازوا اليومَ أَيُّها المُجْرِمُونَ**; yani **تَمَيَّزوا**. Ve denildi: yani müminlerden **انْفَرِدُوا**. Ve **اسْتَمازَ** şeyden: ondan uzaklaştı. Ve denilir: kavim **امْتاز** eder; onlardan bir topluluk bir tarafa çekildiğinde.
4) “Ümmetim, aralarında **التَّمايُلُ** ve **التَّمايُزُ** oluncaya kadar helâk olmaz”; yani hiziplere ayrılırlar; ve bazısı bazısından temayüz eder; ve çekişme vuku bulur.
5) Denilir: şeyi şeyden **مِزْتُ**; ikisinin arasını ayırdığında; böylece **فانْمازَ** ve **امْتازَ**; ve onu **مَيَّزْتُه**; böylece **فَتَمَيَّزَ**.
6) Ondandır hadis: “Kim bir eziyeti **مازَ** ederse, hasene on misliyledir”; yani onu kenara itti ve giderdi.
7) O, namaz kıldığında, **يَنْمازُ** ederdi; musallasından; sonra rükû ederdi; yani namaz kıldığı makamından başka bir yere dönerdi.
8) Öfkeden **تَمَيَّزَ** etti: parçalandı. Ve aziz tenzilde: **تَكادُ تَمَيَّزُ من الغَيْظِ**.
Lisânü’l-ʿArab
● - **ميز**: **المَيْزُ**: şeyler arasında temyiz. Dersin: onun bir kısmını bir kısmından **مِزْتُ**; ben onu **أَمِيزُه** **مَيْزاً**. Ve onun bir kısmını bir kısmından **أَمازَ** etmiştir. Ve şeyi **مِزْتُ**; onu **أَمِيزُه** **مَيْزاً**: onu ayırdım ve seçtim; ve yine onu **مَيَّزْتُه** **تمييزاً**; böylece **فانْمازَ**. İbn Sîde: şeyi **مازَ** etti: **مَيْزاً** ve **مِيزَةً**; ve onu **مَيَّزَهُ**: onun bir kısmını bir kısmından ayırdı. Ve aziz tenzilde: murdarı temizden **يَمِيزَ** edinceye kadar. Şöyle okunmuştur: **يَمِيزَ**; **مازَ يَمِيزُ**’den. Ve şöyle okunmuştur: **يُمَيِّزْ**; **مَيَّزَ يُمَيِّزُ**’den. Ve **تَمَيَّزَ** etti ve **امَّازَ** etti ve **اسْتَمازَ** etti; hepsi bir mânadadır. Ancak onlar, “onu **مِزْتُ** ettim de **يَنْمَزُ** etmedi” dediklerinde, ikisiyle de ancak bu iki sigada konuşurlar; nitekim “onu **زِلْتُ** ettim de **يَنْزَلْ** etmedi” dediklerinde de onunla ancak bu iki sigada konuşurlar; “onu **مَيَّزْتُه** ettim de **يَتَمَيَّزْ** etmedi” demezler; “onu **زَيَّلْتُه** ettim de **يَتَزَيَّلْ** etmedi” demezler; bu, el-Lihyânî’nin sözüdür. Ve kavim **تَمَيَّزَ** etti ve **امْتازوا**: bir tarafta oldular. Ve aziz tenzilde: **وامْتازوا اليومَ أَيُّها المُجْرِمُونَ**; yani **تَمَيَّزوا**. Ve denildi: yani müminlerden **انْفَرِدُوا**. Ve **اسْتَمازَ** şeyden: ondan uzaklaştı; ve o, bundandır. İbrâhîm en-Nehaʿî hadîsinde: “Bir adam, belâsı olan bir adamdan **اسْتَمازَ** etti de onunla imtihan olundu”; yani ondan ayrıldı ve uzaklaştı; ve o, **اسْتَفْعَلَ**dır, **المَيْز**’den. İbnü’l-Aʿrâbî: adam **مازَ** eder; bir yerden bir yere geçtiğinde. Ve denilir: kavim **امْتاز** eder; onlardan bir topluluk bir tarafa çekildiğinde; ve yine **اسْتَمازَ**. el-Aḫṭal dedi ki:
فإِن لا تُعَيِّرْها قريشٌ بِمَلْكِها،  يكن عن قُرَيْشٍ مُسْتَمازٌ ومَرْحَلُ
Ve denilir: kavim **امتازَ** eder; bazıları bazılarından temayüz ettiğinde. Ve hadiste: “Ümmetim, aralarında **التَّمايُلُ** ve **التَّمايُزُ** oluncaya kadar helâk olmaz”; yani hiziplere ayrılırlar; ve bazısı bazısından temayüz eder; ve çekişme vuku bulur. Denilir: şeyi şeyden **مِزْتُ**; ikisinin arasını ayırdığında; böylece **فانْمازَ** ve **امْتازَ**; ve onu **مَيَّزْتُه**; böylece **فَتَمَيَّزَ**. Ondandır hadis: “Kim bir eziyeti **مازَ** ederse, hasene on misliyledir”; yani onu kenara itti ve giderdi. Ondandır İbn Ömer hadisi: o, namaz kıldığında, **يَنْمازُ** ederdi; musallasından; sonra rükû ederdi; yani namaz kıldığı makamından başka bir yere dönerdi. Ve öfkeden **تَمَيَّزَ** etti: parçalandı. Ve aziz tenzilde: **تَكادُ تَمَيَّزُ من الغَيْظِ**.
Maqâyîsü’l-Luğa:
(**ميز**) **الميم** ve **الياء** ve **الزاء**: sahih bir asıldır; bir şeyin bir şeyden ayrılıp uzaklaşmasına ve onu ayırmasına delâlet eder. Ve onu **ميَّزته** **تمييزاً** (temyiz ederek) ve onu **مِزْتُه** **مَيْزاً** (mîz ederek). Ve **امتازُوا**: bazısı bazısından **تميَّزَ** etti. Ve öfkeden neredeyse **يَتمَيَّز**; yani parçalanır. Ve şey **انمازَ** etti: şeyden ayrıldı. Bir yılanı vasfederek dedi:
قَرَى السُّمَّ حتَّى انمازَ فروةُ رأسِهِ *** عن العَظْمِ صِلٌّ فاتِكُ اللَّسْعِ مارِدُ
el-Qâmûsü’l-Muḥîṭ:
Onu **مازَهُ** eder; onu **يَمِيزُهُ** **مَيْزاً**: onu ayırdı ve seçti; **كأَمازَهُ** ve **مَيَّزَهُ** gibi; böylece **فامْتازَ** ve **انْمازَ** ve **تَمَيَّزَ** ve **اسْتَمازَ**. Şeyi: onun bir kısmını bir kısmına üstün kıldı. Falan: bir mekândan bir mekâna geçti. Ve **مَيْزٌ** ve **مَيِّزٌ** adam: kası şiddetli. Ve **اسْتَمازَ**: bir tarafa çekildi. Ve öfkeden **تَمَيَّزَ** etti: parçalandı. Ve katilin maktule sözü: “**مازِ** başını”; bazen “**مازِ**” der ve susar; mânası: boynunu uzat. el-Ezherî: bilmiyorum; ancak **مايِزْ** mânasında olması mümkündür; sonra **الياء**’yı sona aldı, **مازِي** dedi; ve emir için **الياء**’yı hazf etti. İbnü’l-Aʿrâbî: aslı şudur ki bir adam, adı **مازِنٌ** olan bir adamı öldürmek istedi; “**مازِ** başını ve kılıcı” dedi; **مازِنٌ**’in ترخيم’i; böylece kullanılır oldu; ve fasihler onunla konuştu.
Tâcü’l-ʿArûs:
**ميز**
Onu **مازَه** eder; onu **يَميزُه** **مَيْزَاً**: onu ayırdı ve seçti; **كأمازَه** ve **مَيَّزَه** gibi. İsim: kesre ile **المِيزَةُ**. Böylece **فامْتازَ** ve **انْمازَ** ve **تَمَيَّزَ** ve **اسْتَمازَ**; ve yine **امّازَ**. Ve aziz tenzilde: “murdarı temizden **يَميزَ** edinceye kadar”; **يَميزَ** diye okunmuştur; **مازَ يَميزُ**’den. Ve müellifin zikrettiği mutâvi fiillerin hepsi tek bir mânadadır; ancak onlar “onu **مِزْتُه** ettim de **يَنْمَزْ** etmedi” dediklerinde, ikisiyle de ancak bu iki sigada konuşurlar; nitekim “onu **زِلتُه** ettim de **يَنْزَلْ** etmedi” dediklerinde de onunla ancak bu iki sigada konuşurlar; “onu **مَيَّزْتُه** ettim de **يَتَمَيَّز** etmedi” demezler; “onu **زَيَّلْتُه** ettim de **يَتَزَيَّلْ** etmedi” demezler; bu, el-Lihyânî’nin sözüdür. Şeyi **مازَ** eder; onu **يَميزُه** **مَيْزَاً**: onun bir kısmını bir kısmına üstün kıldı; mevcut asılların tamamında böyledir; ve **المُحكَم**’de olan: “onun bir kısmını bir kısmından üstün kıldı”; ve doğru olan budur. İbnü’l-Aʿrâbî’den: falan **مازَ** eder; bir yerden bir yere geçtiğinde. Denilir: **مَيْزٌ** ve **مَيِّزٌ** adam; **هَيْنٍ** ve **هَيِّن** gibi: kası şiddetli. Ve kavim **اسْتَمازَ** etti: onlardan bir topluluk bir tarafa çekildi; **كامْتازَ** gibi. el-Aḫṭal dedi ki:
فإنْ لا تُغَيِّرْها قُرَيْشٌ بمُلْكِها ... يكن عن قُرَيْشٍ مُسْتَمازٌ ومَزْحَلُ
Ve adam öfkeden **وَتَمَيَّزَ** etti: parçalandı; ve ondan, Yüce’nin sözü: “öfkeden neredeyse **تَمَيَّزُ**”; ve o mecazdır. Ve katilin maktule sözü: “**مازِ** başını” — bazen “**مازَ**” der ve susar — mânası: boynunu yahut başını uzat. el-Leys dedi ki: “Başını çıkar” derse hata etmiştir. Ebû Mansûr el-Ezherî dedi ki: bilmiyorum; ve onun **التهذيب**’deki nassı: bu mânada “**مازِ** başını”yı tanımıyorum; ancak **مايِز** mânasında olması mümkündür; sonra **الياء**’yı sona aldı, **مازِي** dedi; ve emir için **الياء**’yı hazf etti; **التهذيب**’in nassı: ve emir kipinde **الياء** düştü. İbnü’l-Aʿrâbî, Nevâdir’inde: aslı şudur ki bir adam, adı **مازِنٌ** olan bir adamı öldürmek istedi; “**مازِ** başını ve kılıcı” dedi; **مازن**’in ترخيم’i; böylece kullanılır oldu; ve fasihler onunla konuştu. Lisân sahibi, el-Ezherî’nin zikrettiğiyle yetindi. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **المَيْز**: şeyler arasında temyiz. Ve **المَيْز**: yücelik. Ve kesre ile **المِيزَة**: yer değiştirme. Ve kavim **وَتَمَيَّزَ** etti ve **امْتازوا**: bir tarafta oldular; ve denildi: tek başına kaldılar. Ve **اسْتمازَ** şeyden: ondan uzaklaştı. Ve **استمازَ** şeyden: ondan ayrıldı. Ve kavim **امْتازَ** etti: bazısı bazısından **تميَّزَ** etti. Ve **التَّمايُز**: hizipleşme ve rekabet. Ve yoldan eziyeti **مازَ** etti: onu kenara itti ve giderdi. Ve musallasından **انْمازَ** etti: ondan başka yere döndü.
