# موز — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B2/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%88%D8%B2/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [موز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B2.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: موز

موز
مَازَ - يَمِيزُ - امْتَازَ - يَمْتَازُ - تَمَيَّزَ - يَتَمَيَّزُ
مَازَ - يَميْزُ + كائن + شيئاً أو أشياء + من أشياء: يعزل المتشابه منها عن الباقي: يفصل عدداً من أفراد مجموعة في مجموعة جديدة أصغر، وذلك لكونهم يشتركون بصفة مشتركة فيهم جميعاً دون باقي المجموعة الأصلية
امْتَازَ - يَمْتَازُ: على وزن " افْتَعَلَ " من " مَازَ - يَمِيزُ ": يقوم بفعل " مَازَ - يَمِيزُ " بشكل ذاتي: يَميْزُ نفسه بنفسه: يكون له (ولمجموعته)  صفة خاصة تجعله ينفرد (أو ينفردون) عن باقي المجموعة
تََمَيَّزَ - يَتَمَيَّزُ: على وزن " تَفَعَّلَ " من " مَازَ - يَمِيزُ ": يقوم بفعل " مَازَ - يَمِيزُ " بشكل ذاتي على وجه التكرار والشدة: يَميْزُ نفسه بنفسه إلى مجموعات كثيرة متعددة: يتفرق ويتقطع إلى مجموعات كثيرة متعددة
﴿تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنْ الْغَيْظِ﴾ أصلها تتَمَيَّزُ ِ: تتفرق النار إلى مجموعات متعددة متقطعة من شدة الاستعار والفوران
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " العزل والتمييز والفصل والتفريق " وهي:
فَصَل - يَفْصِلُ، خَصَمَ - يَخْصِمُ، عَزَا - يَعْزُوْ، فَرَقَ - يَفْرُقُ، مَازَ - يَمِيْزُ، جَدَرَ - يَجْدُرُ

يميز
 	﴿ما كان الله ليذر المؤمنين على ما أنتم عليه حتى يميز الخبيث من الطيب وما كان الله ليطلعكم على الغيب ولكن الله يجتبي من رسله من يشاء فآمنوا بالله ورسله وإن تؤمنوا وتتقوا فلكم أجر عظيم(179)﴾ آل عمران ﴿ليميز الله الخبيث من الطيب ويجعل الخبيث بعضه على بعض فيركمه جميعا فيجعله في جهنم أولئك هم الخاسرون(37)﴾ الأنفال
امتازوا
 ﴿وامتازوا اليوم أيها المجرمون(59)﴾ يس
تَمَيَّزُ
 تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنْ الْغَيْظِ كُلَّمَا أُلْقِيَ فِيهَا فَوْجٌ سَأَلَهُمْ خَزَنَتُهَا أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَذِيرٌ(8)} الملك

مختار الصحاح
● [ميز] م ي ز: مَازَ الشيء عزله وفرزه وبابه باع وكذا مَيَّزهُ تَمْيِيزاً فَانْمَازَ و امْتَازَ و تَمَيَّزَ و اسْتَمَازَ كله بمعنى يُقال امْتَازَ القوم إذا تميز بعضهم من بعض وفُلان يكاد يتميز من الغيظ أي يتقطع
الراغب
ميز
- الميز والتمييز: الفصل بين المتشابهات، يقال: مازه يميزه ميزا، وميزه تمييزا، قال تعالى: }ليميز الله﴿[الأنفال/37]، وقرئ:﴾ليميز الله الخبيث من الطيب﴿(وهي قراءة حمزة والكسائي ويعقوب وخلف. انظر: الإتحاف ص 183). والتمييز يقال تارة للفصل، وتارة للقوة التي في الدماغ، وبها تستنبط المعاني، ومنه يقال: فلان لا تمييز له، ويقال: انماز وامتاز، قال:﴾وامتازوا اليوم﴿[يس/59] وتميز كذا مطاوع ماز. أي: انفصل وانقطع، قال تعالى:﴾تكاد تميز من الغيظ{ [الملك/8].
ملخص اللسان
1) المَيْزُ: التمييز بين الأَشياء. تقول: مِزْتُ بعضه من بعض فأَنا أَمِيزُه مَيْزاً، وقد أَمازَ بعضَه من بعض، ومِزْتُ الشيءَ أَمِيزُه  مَيْزاً: عزلته وفَرَزْتُه، وكذلك مَيَّزْتُه تمييزاً فانْمازَ
2) مازَ الشيءَ مَيْزاً ومِيزَةً ومَيَّزَهُ: فصل بعضه من بعض
3) وتَمَيَّزَ القومُ وامْتازوا: صاروا في ناحية. وفي التنزيل العزيز:  وامْتازوا اليومَ أَيُّها المُجْرِمُونَ؛ أَي تَمَيَّزوا، وقيل: أَي  انْفَرِدُوا عن المؤمنين. واسْتَمازَ عن الشيء: تباعد منه ،ويقال: امْتاز القومُ إِذا تنحَّى عِصابَةٌ منهم ناحيةً،
4) لا تَهْلِكُ  أُمتي حتى يكون بينهم التَّمايُلُ والتَّمايُزُ أَي يتحزبون أَحزاباً  ويتميز بعضهم من بعض ويقع التنازع
5) يقال: مِزْتُ الشيءَ من الشيءِ إِذا  فَرَّقْتَ بينهما فانْمازَ وامْتازَ، ومَيَّزْتُه فَتَمَيَّزَ؛
6) ومنه الحديث:  من مازَ أَذًى فالحسَنةُ بعشر أَمثالها أَي نَحَّاه وأَزاله؛
7) أَنه كان إِذا صلى يَنْمازُ عن مُصَلاَّه فيركع أَي يتحول عن  مُقامه الذي صلى فيه.
8) وتَمَيَّزَ من الغَيْظِ: تَقَطَّع. وفي التنزيل العزيز: تَكادُ  تَمَيَّزُ من الغَيْظِ.
لسان العرب
● - ميز: المَيْزُ: التمييز بين الأَشياء. تقول: مِزْتُ بعضه من بعض فأَنا  أَمِيزُه مَيْزاً، وقد أَمازَ بعضَه من بعض، ومِزْتُ الشيءَ أَمِيزُه  مَيْزاً: عزلته وفَرَزْتُه، وكذلك مَيَّزْتُه تمييزاً فانْمازَ. ابن سيده:  مازَ الشيءَ مَيْزاً ومِيزَةً ومَيَّزَهُ: فصل بعضه من بعض. وفي التنزيل  العزيز: حتى يَمِيزَ الخَبِيثَ من الطَّيِّبِ، قرئ: يَمِيزَ من مازَ  يَمِيزُ، وقرئ: يُمَيِّزْ من مَيَّزَ يُمَيِّزُ، وقد تَمَيَّزَ وامَّازَ  واسْتَمازَ كله بمعنى، إِلاَّ أَنهم إِذا قالوا مِزْتُه فلم يَنْمَزُ لم  يتكلموا بهما جميعاً إِلا على هاتين الصيغتين، كما أَنهم إِذا قالوا زِلْتُه  فلم يَنْزَلْ لم يتكلموا به إِلا على هاتين الصيغتين لا يقولون مَيَّزْته  فلم يَتَمَيَّزْ ولا زَيَّلْتُه فلم يَتَزَيَّلْ؛ وهذا قول اللحياني.  وتَمَيَّزَ القومُ وامْتازوا: صاروا في ناحية. وفي التنزيل العزيز:  وامْتازوا اليومَ أَيُّها المُجْرِمُونَ؛ أَي تَمَيَّزوا، وقيل: أَي  انْفَرِدُوا عن المؤمنين. واسْتَمازَ عن الشيء: تباعد منه، وهو من ذلك. وفي حديث  إِبراهيم النخعي: اسْتَمازَ رجلٌ عن رجل به بَلاءٌ فابْتُلِيَ به أَي  انفصل عنه وتباعد، وهو اسْتَفْعَلَ من المَيْزِ. ابن الأَعرابي: مازَ الرجلُ  إِذا انتقل من مكان إِلى مكان. ويقال: امْتاز القومُ إِذا تنحَّى  عِصابَةٌ منهم ناحيةً، وكذلك اسْتَمازَ، قال الأَخطل:  فإِن لا تُعَيِّرْها قريشٌ بِمَلْكِها،  يكن عن قُرَيْشٍ مُسْتَمازٌ ومَرْحَلُ  ويقال: امتازَ القومُ إِذا تميز بعضهم من بعض. وفي الحديث: لا تَهْلِكُ  أُمتي حتى يكون بينهم التَّمايُلُ والتَّمايُزُ أَي يتحزبون أَحزاباً  ويتميز بعضهم من بعض ويقع التنازع. يقال: مِزْتُ الشيءَ من الشيءِ إِذا  فَرَّقْتَ بينهما فانْمازَ وامْتازَ، ومَيَّزْتُه فَتَمَيَّزَ؛ ومنه الحديث:  من مازَ أَذًى فالحسَنةُ بعشر أَمثالها أَي نَحَّاه وأَزاله؛ ومنه حديث  ابن عمر: أَنه كان إِذا صلى يَنْمازُ عن مُصَلاَّه فيركع أَي يتحول عن  مُقامه الذي صلى فيه.  وتَمَيَّزَ من الغَيْظِ: تَقَطَّع. وفي التنزيل العزيز: تَكادُ  تَمَيَّزُ من الغَيْظِ.
مقاييس اللغة:
(ميز) الميم والياء والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تزيُّلِ شيءٍ من شيء وتَزيِيله. وميَّزته تمييزاً ومِزْتُه مَيْزاً. وامتازُوا: تميَّزَ بعضهم من بعض. ويكاد يَتمَيَّز غيظاً، أي يتقَطَّع. وانمازَ الشَّيء: انفصَلَ عن الشيء. قال يصف حيّة:
قَرَى السُّمَّ حتَّى انمازَ فروةُ رأسِهِ *** عن العَظْمِ صِلٌّ فاتِكُ اللَّسْعِ مارِدُ
القاموس المحيط:
مازَهُ يَمِيزُهُ مَيْزاً عَزَلَهُ، وفَرَزَهُ، كأَمازَهُ ومَيَّزَهُ فامْتازَ وانْمازَ وتَمَيَّزَ واسْتَمازَ، الشيءَ فَضَّلَ بعضَه على بعضٍ، فلانٌ انْتَقَلَ من مَكانٍ إلى مَكانٍ. ورجل مَيْزٌ ومَيِّزٌ شديدُ العَضَلِ.واسْتَمازَ تَنَحَّى. وتَمَيَّزَ من الغَيْظِ تَقَطَّعَ. وقولُ القاتِلِ للمَقْتولِ مازِ رأسَكَ، وقد يقولُ مازِ ويَسْكُتُ، مَعْنَاهُ مُدَّ عُنُقَكَ. الأزْهَرِيُّ لا أدْري ما هو إلا أن يكونَ بمعنَى مايِزْ، فأَخَّرَ الياءَ، فقال مازِي، وحَذَفَ الياءَ للأمرِ. ابنُ الأعرابِي أصْلُهُ أن رجُلاً أرادَ قَتْلَ رَجُلٍ اسْمُهُ مازِنٌ، فقال مازِ رأسَكَ والسَّيْفَ، تَرْخيمُ مازِنٍ، فصارَ مُسْتَعْمَلاً، وتَكَلَّمَتْ به الفُصَحاءُ.
تاج العروس:
ميز
مازَه يَميزُه مَيْزَاً : عَزَلَه وفَرَزَه كأمازَه ومَيَّزَه والاسمُ المِيزَةُ بالكَسْر فامْتازَ وانْمازَ وَتَمَيَّزَ واسْتَمازَ وكذلك امّازَ وفي التنزيل العزيز : " حتى يَميزَ الخَبيثَ من الطَّيِّب " قُرِئَ يَميزَ من مازَ يَميزُ وما ذَكَرَه المُصَنِّف من الأفعال المُطاوعة كلِّها بمعنىً واحدٍ إلاّ أنهم إذا قالوا : مِزْتُه فلم يَنْمَزْ لم يتكلَّموا بهما جميعاً إلاّ على هاتَيْن الصِّيغتَيْن كما أنّهم إذا قالوا : زِلتُه فلم يَنْزَلْ لم يتكلَّموا به إلاّ على هاتَيْن الصِّيغتَيْن لا يقولون : مَيَّزْتُه فلم يَتَمَيَّز ولا زَيَّلْتُه فلم يَتَزَيَّلْ وهذا قَوْلُ اللِّحْيانيِّ . مازَ الشيءَ يَميزُه مَيْزَاً : فَضَّلَ بعضَه على بعضٍ هكذا في سائرِ الأصول الموجودة والذي في المُحكَم : فضَّلَ بعضَه من بعضٍ وهذا هو الصواب . مازَ فلانٌ إذا انتقلَ من مكانٍ إلى مكان عن ابْن الأَعْرابِيّ . يقال : رجلٌ مَيْزٌ ومَيِّزٌ كهَيْنٍ وهَيِّن : شديدُ العَضَل . واسْتَمازَ القومُ : تنَحَّى عِصابةٌ منهم ناحيةً كامْتازَ قال الأخطل :
فإنْ لا تُغَيِّرْها قُرَيْشٌ بمُلْكِها ... يكن عن قُرَيْشٍ مُسْتَمازٌ ومَزْحَلُ وَتَمَيَّزَ الرجلُ من الغَيْظ : تقطَّع ومنه قَوْله تَعالى : " تكادُ تَمَيَّزُ من الغَيْظ " وهو مَجاز . وقولُ القاتلِ للمَقتول : مازِ رَأْسَك - وقد يقول : مازَ ويسكُت - معناه مُدَّ عنُقَك أو رَأْسَك . قال الليث : فإذا قال : أَخْرِجْ رَأْسَك فقد أخطأ . قال أبو منصور الأَزْهَرِيّ : لا أدري ما هو ونصُّه في التهذيب : لا أعرفُ مازِ رَأْسَك بهذا المعنى إلاّ أن يكون بمعنى مايِز فأَخَّرَ الياءَ فقال : مازِي وحذفَ الياءَ للأمر ونصُّ التهذيب : وَسَقَطت الياءُ في الأمر . ابْن الأَعْرابِيّ في نوادره : أصلُه أنّ رجلاً أرادَ قَتْلَ رجل اسمُه مازِنٌ فقال : مازِ رَأْسَك والسَّيْف ؛ ترخيمُ مازنٍ فصار مُستعمَلاً وَتَكَلَّمَتْ به الفُصَحاء . واقْتصرَ صاحبُ اللِّسان على ما ذكره الأَزْهَرِيّ . ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : المَيْز : التَّمْيِيزُ بين الأشياء . والمَيْز : الرِّفعَة . والمِيزَة بالكَسْر : التَّنَقُّل . وَتَمَيَّزَ القومُ وامْتازوا : صاروا في ناحية وقيل انفرَدوا . واسْتمازَ عن الشيءِ : تَباعدَ منه واستمازَ عن الشيء : انفصلَ منه . وامْتازَ القومُ : تميَّزَ بَعْضُهم من بعض . والتَّمايُز : التَّحَزُّبُ والتَّنافُس . ومازَ الأذى من الطريق : نَحَّاه وأزاله . وانْمازَ عن مُصَلاّه : تحَوَّل عنه

### Türkçe

موز
**مَازَ** - **يَمِيزُ** - **امْتَازَ** - **يَمْتَازُ** - **تَمَيَّزَ** - **يَتَمَيَّزُ**
**مَازَ** - **يَميْزُ** + bir varlık + bir şeyi veya şeyleri + şeylerden: benzer olanını geri kalandan ayırır: bir grubun fertlerinden bir sayıyı yeni, daha küçük bir gruba ayırır; bu, onların hepsinde ortak bir sıfatı paylaşmaları sebebiyledir; asıl grubun geri kalanında değil.
**امْتَازَ** - **يَمْتَازُ**: “**افْتَعَلَ**” vezninde, “**مَازَ - يَمِيزُ**”den: “**مَازَ - يَمِيزُ**” fiilini özsel biçimde yapar: kendisini kendisiyle ayırır: kendisine (ve grubuna) onu (yahut onları) grubun geri kalanından tek başına kalır kılan (yahut tek başına kalırlar kılan) özel bir sıfat olur.
**تََمَيَّزَ** - **يَتَمَيَّزُ**: “**تَفَعَّلَ**” vezninde, “**مَازَ - يَمِيزُ**”den: “**مَازَ - يَمِيزُ**” fiilini özsel biçimde, tekrar ve şiddet üzere yapar: kendisini kendisiyle çok, çeşitli gruplara ayırır: çok, çeşitli gruplara ayrılıp parçalanır.
﴿**تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنْ الْغَيْظِ**﴾ aslı **تتَمَيَّزُ**’dur: alevlenme ve kaynamanın şiddetinden ateş, kopuk çoklu gruplara ayrılır.
Ve lafız, “**العزل والتمييز والفصل والتفريق**” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**فَصَل** - **يَفْصِلُ**، **خَصَمَ** - **يَخْصِمُ**، **عَزَا** - **يَعْزُوْ**، **فَرَقَ** - **يَفْرُقُ**، **مَازَ** - **يَمِيْزُ**، **جَدَرَ** - **يَجْدُرُ**

**يميز**
 	﴿Allah, müminleri sizin üzerinde bulunduğunuz hâl üzere bırakacak değildir; ta ki murdarı temizden **يميز** edinceye kadar; ve Allah sizi gayba muttali kılacak değildir; fakat Allah, resullerinden dilediğini seçer; öyleyse Allah’a ve resullerine iman edin; ve eğer iman eder ve sakınırsanız, sizin için büyük bir ecir vardır (179)﴾ Âl-i İmrân ﴿Allah murdarı temizden **ليميز** etsin ve murdarı bir kısmını bir kısmı üzerine kılsın da onu yığsın, hepsini bir araya yığsın; sonra onu cehennemde kılsın; işte onlar ziyana uğrayanların ta kendileridir (37)﴾ el-Enfâl
**امتازوا**
 ﴿Ve bugün, ey suçlular, **وامتازوا** (59)﴾ Yâsîn
**تَمَيَّزُ**
 **تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنْ الْغَيْظِ**; her ne zaman içine bir bölük atılsa, onun bekçileri onlara: “Size bir uyarıcı gelmedi mi?” diye sorar (8)} el-Mülk

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**ميز**] م ي ز: **مَازَ** şeyi: onu ayırdı ve seçti; ve babı **باع**’dır; ve yine **مَيَّزهُ** onu **تَمْيِيزاً** (temyiz ederek) (yaptı); böylece **فَانْمَازَ** ve **امْتَازَ** ve **تَمَيَّزَ** ve **اسْتَمَازَ**; hepsi “dedi” mânasındadır: kavim **امْتَازَ** etti denir; bazıları bazılarından temayüz ettiğinde. Ve falan, öfkeden neredeyse **يتميز** eder; yani parçalanır.
er-Râgıb
**ميز**
- **الميز** ve **التمييز**: benzerler arasını ayırma; denir: **مازه يميزه ميزا** ve **ميزه تمييزا**. Yüce Allah dedi ki: ﴿**ليميز الله**﴾ [el-Enfâl/37]; ve şöyle okunmuştur: ﴿**ليميز الله الخبيث من الطيب**﴾ (ve bu, **حمزة**’nin, **الكسائي**’nin, **يعقوب**’un ve **خلف**’un kıraatidir. Bkz.: el-İthâf s. 183). Ve **التمييز** bazen ayırma için söylenir, bazen de beyinde bulunan kuvvet için söylenir; onunla mânalar çıkarılır; bundan dolayı denir: falanın **تمييز**i yoktur. Ve denir: **انماز** ve **امتاز**. Dedi ki: ﴿**وامتازوا اليوم**﴾ [Yâsîn/59]. Ve **تميز**: **ماز**’ın mutâviidir; yani: ayrıldı ve koptu. Yüce Allah dedi ki: ﴿**تكاد تميز من الغيظ**﴾ [el-Mülk/8].
Lisân’ın özeti
1) **المَيْزُ**: şeyler arasında temyiz. Dersin: onun bir kısmını bir kısmından **مِزْتُ**; ben onu **أَمِيزُه** **مَيْزاً** (mîz ederek) (yaparım). Ve onun bir kısmını bir kısmından **أَمازَ** etmiştir. Ve şeyi **مِزْتُ**; onu **أَمِيزُه** **مَيْزاً**: onu ayırdım ve seçtim; ve yine onu **مَيَّزْتُه** **تمييزاً**; böylece **فانْمازَ**.
2) Şeyi **مازَ** etti: **مَيْزاً** ve **مِيزَةً** ve onu **مَيَّزَهُ**: onun bir kısmını bir kısmından ayırdı.
3) Kavim **تَمَيَّزَ** etti ve **امْتازوا**: bir tarafta oldular. Ve aziz tenzilde: **وامْتازوا اليومَ أَيُّها المُجْرِمُونَ**; yani **تَمَيَّزوا**. Ve denildi: yani müminlerden **انْفَرِدُوا**. Ve **اسْتَمازَ** şeyden: ondan uzaklaştı. Ve denilir: kavim **امْتاز** eder; onlardan bir topluluk bir tarafa çekildiğinde.
4) “Ümmetim, aralarında **التَّمايُلُ** ve **التَّمايُزُ** oluncaya kadar helâk olmaz”; yani hiziplere ayrılırlar; ve bazısı bazısından temayüz eder; ve çekişme vuku bulur.
5) Denilir: şeyi şeyden **مِزْتُ**; ikisinin arasını ayırdığında; böylece **فانْمازَ** ve **امْتازَ**; ve onu **مَيَّزْتُه**; böylece **فَتَمَيَّزَ**.
6) Ondandır hadis: “Kim bir eziyeti **مازَ** ederse, hasene on misliyledir”; yani onu kenara itti ve giderdi.
7) O, namaz kıldığında, **يَنْمازُ** ederdi; musallasından; sonra rükû ederdi; yani namaz kıldığı makamından başka bir yere dönerdi.
8) Öfkeden **تَمَيَّزَ** etti: parçalandı. Ve aziz tenzilde: **تَكادُ تَمَيَّزُ من الغَيْظِ**.
Lisânü’l-ʿArab
● - **ميز**: **المَيْزُ**: şeyler arasında temyiz. Dersin: onun bir kısmını bir kısmından **مِزْتُ**; ben onu **أَمِيزُه** **مَيْزاً**. Ve onun bir kısmını bir kısmından **أَمازَ** etmiştir. Ve şeyi **مِزْتُ**; onu **أَمِيزُه** **مَيْزاً**: onu ayırdım ve seçtim; ve yine onu **مَيَّزْتُه** **تمييزاً**; böylece **فانْمازَ**. İbn Sîde: şeyi **مازَ** etti: **مَيْزاً** ve **مِيزَةً**; ve onu **مَيَّزَهُ**: onun bir kısmını bir kısmından ayırdı. Ve aziz tenzilde: murdarı temizden **يَمِيزَ** edinceye kadar. Şöyle okunmuştur: **يَمِيزَ**; **مازَ يَمِيزُ**’den. Ve şöyle okunmuştur: **يُمَيِّزْ**; **مَيَّزَ يُمَيِّزُ**’den. Ve **تَمَيَّزَ** etti ve **امَّازَ** etti ve **اسْتَمازَ** etti; hepsi bir mânadadır. Ancak onlar, “onu **مِزْتُ** ettim de **يَنْمَزُ** etmedi” dediklerinde, ikisiyle de ancak bu iki sigada konuşurlar; nitekim “onu **زِلْتُ** ettim de **يَنْزَلْ** etmedi” dediklerinde de onunla ancak bu iki sigada konuşurlar; “onu **مَيَّزْتُه** ettim de **يَتَمَيَّزْ** etmedi” demezler; “onu **زَيَّلْتُه** ettim de **يَتَزَيَّلْ** etmedi” demezler; bu, el-Lihyânî’nin sözüdür. Ve kavim **تَمَيَّزَ** etti ve **امْتازوا**: bir tarafta oldular. Ve aziz tenzilde: **وامْتازوا اليومَ أَيُّها المُجْرِمُونَ**; yani **تَمَيَّزوا**. Ve denildi: yani müminlerden **انْفَرِدُوا**. Ve **اسْتَمازَ** şeyden: ondan uzaklaştı; ve o, bundandır. İbrâhîm en-Nehaʿî hadîsinde: “Bir adam, belâsı olan bir adamdan **اسْتَمازَ** etti de onunla imtihan olundu”; yani ondan ayrıldı ve uzaklaştı; ve o, **اسْتَفْعَلَ**dır, **المَيْز**’den. İbnü’l-Aʿrâbî: adam **مازَ** eder; bir yerden bir yere geçtiğinde. Ve denilir: kavim **امْتاز** eder; onlardan bir topluluk bir tarafa çekildiğinde; ve yine **اسْتَمازَ**. el-Aḫṭal dedi ki:
فإِن لا تُعَيِّرْها قريشٌ بِمَلْكِها،  يكن عن قُرَيْشٍ مُسْتَمازٌ ومَرْحَلُ
Ve denilir: kavim **امتازَ** eder; bazıları bazılarından temayüz ettiğinde. Ve hadiste: “Ümmetim, aralarında **التَّمايُلُ** ve **التَّمايُزُ** oluncaya kadar helâk olmaz”; yani hiziplere ayrılırlar; ve bazısı bazısından temayüz eder; ve çekişme vuku bulur. Denilir: şeyi şeyden **مِزْتُ**; ikisinin arasını ayırdığında; böylece **فانْمازَ** ve **امْتازَ**; ve onu **مَيَّزْتُه**; böylece **فَتَمَيَّزَ**. Ondandır hadis: “Kim bir eziyeti **مازَ** ederse, hasene on misliyledir”; yani onu kenara itti ve giderdi. Ondandır İbn Ömer hadisi: o, namaz kıldığında, **يَنْمازُ** ederdi; musallasından; sonra rükû ederdi; yani namaz kıldığı makamından başka bir yere dönerdi. Ve öfkeden **تَمَيَّزَ** etti: parçalandı. Ve aziz tenzilde: **تَكادُ تَمَيَّزُ من الغَيْظِ**.
Maqâyîsü’l-Luğa:
(**ميز**) **الميم** ve **الياء** ve **الزاء**: sahih bir asıldır; bir şeyin bir şeyden ayrılıp uzaklaşmasına ve onu ayırmasına delâlet eder. Ve onu **ميَّزته** **تمييزاً** (temyiz ederek) ve onu **مِزْتُه** **مَيْزاً** (mîz ederek). Ve **امتازُوا**: bazısı bazısından **تميَّزَ** etti. Ve öfkeden neredeyse **يَتمَيَّز**; yani parçalanır. Ve şey **انمازَ** etti: şeyden ayrıldı. Bir yılanı vasfederek dedi:
قَرَى السُّمَّ حتَّى انمازَ فروةُ رأسِهِ *** عن العَظْمِ صِلٌّ فاتِكُ اللَّسْعِ مارِدُ
el-Qâmûsü’l-Muḥîṭ:
Onu **مازَهُ** eder; onu **يَمِيزُهُ** **مَيْزاً**: onu ayırdı ve seçti; **كأَمازَهُ** ve **مَيَّزَهُ** gibi; böylece **فامْتازَ** ve **انْمازَ** ve **تَمَيَّزَ** ve **اسْتَمازَ**. Şeyi: onun bir kısmını bir kısmına üstün kıldı. Falan: bir mekândan bir mekâna geçti. Ve **مَيْزٌ** ve **مَيِّزٌ** adam: kası şiddetli. Ve **اسْتَمازَ**: bir tarafa çekildi. Ve öfkeden **تَمَيَّزَ** etti: parçalandı. Ve katilin maktule sözü: “**مازِ** başını”; bazen “**مازِ**” der ve susar; mânası: boynunu uzat. el-Ezherî: bilmiyorum; ancak **مايِزْ** mânasında olması mümkündür; sonra **الياء**’yı sona aldı, **مازِي** dedi; ve emir için **الياء**’yı hazf etti. İbnü’l-Aʿrâbî: aslı şudur ki bir adam, adı **مازِنٌ** olan bir adamı öldürmek istedi; “**مازِ** başını ve kılıcı” dedi; **مازِنٌ**’in ترخيم’i; böylece kullanılır oldu; ve fasihler onunla konuştu.
Tâcü’l-ʿArûs:
**ميز**
Onu **مازَه** eder; onu **يَميزُه** **مَيْزَاً**: onu ayırdı ve seçti; **كأمازَه** ve **مَيَّزَه** gibi. İsim: kesre ile **المِيزَةُ**. Böylece **فامْتازَ** ve **انْمازَ** ve **تَمَيَّزَ** ve **اسْتَمازَ**; ve yine **امّازَ**. Ve aziz tenzilde: “murdarı temizden **يَميزَ** edinceye kadar”; **يَميزَ** diye okunmuştur; **مازَ يَميزُ**’den. Ve müellifin zikrettiği mutâvi fiillerin hepsi tek bir mânadadır; ancak onlar “onu **مِزْتُه** ettim de **يَنْمَزْ** etmedi” dediklerinde, ikisiyle de ancak bu iki sigada konuşurlar; nitekim “onu **زِلتُه** ettim de **يَنْزَلْ** etmedi” dediklerinde de onunla ancak bu iki sigada konuşurlar; “onu **مَيَّزْتُه** ettim de **يَتَمَيَّز** etmedi” demezler; “onu **زَيَّلْتُه** ettim de **يَتَزَيَّلْ** etmedi” demezler; bu, el-Lihyânî’nin sözüdür. Şeyi **مازَ** eder; onu **يَميزُه** **مَيْزَاً**: onun bir kısmını bir kısmına üstün kıldı; mevcut asılların tamamında böyledir; ve **المُحكَم**’de olan: “onun bir kısmını bir kısmından üstün kıldı”; ve doğru olan budur. İbnü’l-Aʿrâbî’den: falan **مازَ** eder; bir yerden bir yere geçtiğinde. Denilir: **مَيْزٌ** ve **مَيِّزٌ** adam; **هَيْنٍ** ve **هَيِّن** gibi: kası şiddetli. Ve kavim **اسْتَمازَ** etti: onlardan bir topluluk bir tarafa çekildi; **كامْتازَ** gibi. el-Aḫṭal dedi ki:
فإنْ لا تُغَيِّرْها قُرَيْشٌ بمُلْكِها ... يكن عن قُرَيْشٍ مُسْتَمازٌ ومَزْحَلُ
Ve adam öfkeden **وَتَمَيَّزَ** etti: parçalandı; ve ondan, Yüce’nin sözü: “öfkeden neredeyse **تَمَيَّزُ**”; ve o mecazdır. Ve katilin maktule sözü: “**مازِ** başını” — bazen “**مازَ**” der ve susar — mânası: boynunu yahut başını uzat. el-Leys dedi ki: “Başını çıkar” derse hata etmiştir. Ebû Mansûr el-Ezherî dedi ki: bilmiyorum; ve onun **التهذيب**’deki nassı: bu mânada “**مازِ** başını”yı tanımıyorum; ancak **مايِز** mânasında olması mümkündür; sonra **الياء**’yı sona aldı, **مازِي** dedi; ve emir için **الياء**’yı hazf etti; **التهذيب**’in nassı: ve emir kipinde **الياء** düştü. İbnü’l-Aʿrâbî, Nevâdir’inde: aslı şudur ki bir adam, adı **مازِنٌ** olan bir adamı öldürmek istedi; “**مازِ** başını ve kılıcı” dedi; **مازن**’in ترخيم’i; böylece kullanılır oldu; ve fasihler onunla konuştu. Lisân sahibi, el-Ezherî’nin zikrettiğiyle yetindi. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **المَيْز**: şeyler arasında temyiz. Ve **المَيْز**: yücelik. Ve kesre ile **المِيزَة**: yer değiştirme. Ve kavim **وَتَمَيَّزَ** etti ve **امْتازوا**: bir tarafta oldular; ve denildi: tek başına kaldılar. Ve **اسْتمازَ** şeyden: ondan uzaklaştı. Ve **استمازَ** şeyden: ondan ayrıldı. Ve kavim **امْتازَ** etti: bazısı bazısından **تميَّزَ** etti. Ve **التَّمايُز**: hizipleşme ve rekabet. Ve yoldan eziyeti **مازَ** etti: onu kenara itti ve giderdi. Ve musallasından **انْمازَ** etti: ondan başka yere döndü.
