# موس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%88%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [موس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: موس

رجل ماسٌ مثل مالٍ: خفيف طيَّاش لا يلتفت إِلى موعظة أَحد ولا يقبل قولَه؛ كذلك حكى أَبو عبيد، قال: وما أَمْساه، قال: وهذا لا يوافق ماساً لأَن حرف العلة في قولهم ماسٌ عَيْنٌ، وفي قولهم: ما أَمساه لامٌ، والصحيح أَنه ماسٍ على مثال ماشٍ، وعلى هذا يصح ما أَمساه. والمَوْس: لغة في المَسْيِ، وهو أَن يُدْخِلَ الراعي يده في رَحِم الناقة أَو الرَّمَكَةِ يمسُط ماءَ الفحل من رحمها اسِتْلآماً للفَحْل كراهِية أَن تحمِل له؛ قال الأَزهري: لم أَسمع المَوْس بمعنى المَسْيِ لغير الليث، ومَيْسون فَيْعُول من مسَنَ أَو فَعْلُون من مَاسَ. والمُوسَى: من آلة الحديد فيمن جعلها فُعْلَى، ومن جعلها من أَوْسَيْتُ أَي حَلَقْت، فهو من باب وسى؛ قال الليث: المَوْس تأْسيس اسم المُوسَى الذي يحلق به، قال الأَزهري: جعل الليث موسى فُعْلى من المَوْس، وجعل الميم أَصلية ولا يجوز تنوينه على قياسه. ابن السكيت: تقول هذه موسى جَيِّدة، وهي فُعْلى؛ عن الكسائي؛ قال: وقال الأُموي: هو مذكر لا غير، هذا موسى كما تَرَى، وهو مُفْعَلٌ من أَوْسَيْتُ رأْسه إِذا حلقته بالمُوسَى؛ قال يعقوب: وأَنشد الفراء في تأْنيث الموسَى:
فإِن تَكُنِ المُوسَى جَرَتْ فَوْقَ بَطْنِها،
فَمَا وُضِعَتْ إِلا وَمَصّانُ قاعِد
وفي حديث عمر، رضي اللَّه عنه: كَتَبَ أَن يَقْتُلوا من جَرَت عليه المَواسِي أَي من نبتَتْ عانته لأَن المواسي إِنما تَجْرِي على من أَنْبَت، أَراد من بَلَغ الحُلُم من الكُفَّار.
وموسى اسم النبي، صلوات اللَّه على محمد نبينا وعليه وسلم، عربيٌّ مُعَرَّبٌ، وهو مُو أَي ماء، وسا أَي شجر لأَن التابوت الذي فيه وجد بين الماء والشجر فسمي به، وقيل: هو بالعبرانية موسى، ومعناه الجذب لأَنه جذب من الماء؛ قال الليث: واشتقاقه من الماء والساج، فالمُو ماءٌ وسَا شجر (* قوله
«وسا شجر» مثله في القاموس، ونقل شارحه عن ابن الجواليقي أَنه بالشين المعجمة.) لحال التابوت في الماء، قال أَبو عمرو: سأَل مَبْرَمان أَبا العباس عن موسى وصَرْفِه، فقال: إِن جعلته فُعْلى لم تَصْرفه، وإِن جعلته مُفْعَلاً من أَوْسَيْتَه صرفته.

### Türkçe

**رجل ماسٌ مثل مالٍ**: hafif, çok atılgan; bir kimsenin öğüdüne dönüp bakmaz ve onun sözünü kabul etmez; Ebû Ubeyd böyle nakletti, dedi: ve “**وما أَمْساه**”, dedi: ve bu, **ماساً** ile uyuşmaz; çünkü onların “**ماسٌ**” sözünde illet harfi ayn’dır, onların “**ما أَمساه**” sözünde ise lâm’dır; doğru olan, onun **ماسٍ** olduğudur, **ماشٍ** misali üzere; ve bu üzere “**ما أَمساه**” sahih olur.

**والمَوْس**: **المَسْيِ** hakkında bir lugattır; o da, çobanın elini devenin yahut kısrağın rahmine sokmasıdır; onun rahminden aygırın suyunu, aygır için istihlâm olarak, ona hamile kalmasından hoşlanmama sebebiyle, emip çekip çıkarır; Ezherî dedi: **المَوْس**’u **المَسْيِ** manasında, Leys’ten başkası için işitmedim; ve **مَيْسون** ya **مسَنَ**’dan **فَيْعُول** veznindedir yahut **مَاسَ**’dan **فَعْلُون** veznindedir.

**والمُوسَى**: demir âletinden (olan)dır, onu **فُعْلَى** kılan kimseye göre; onu “**أَوْسَيْتُ**”tan, yani “tıraş ettim”den kılan kimseye göre ise, **وسى** babındandır; Leys dedi: **المَوْس**, onunla tıraş olunan **المُوسَى** isminin tesisidir; Ezherî dedi: Leys, **موسى**’yı **المَوْس**’tan **فُعْلى** kıldı ve **الميم**’i aslî kıldı; ve onun kıyasına göre tenvinlenmesi câiz olmaz.

İbnü’s-Sikkît: “bu iyi bir **موسى**” dersin; ve o **فُعْلى**’dır; Kisâî’den; dedi: ve Ümevî dedi: o, yalnızca müzekkerdir; “bu **موسى**” —gördüğün gibi—; ve o, “başını **المُوسَى** ile tıraş ettiğinde” “**أَوْسَيْتُ**”tan **مُفْعَلٌ**’dır; Ya‘kūb dedi: Ferrâ, **الموسَى**’nın müennesliği hakkında inşâd etti:

فإِن تَكُنِ **المُوسَى** جَرَتْ فَوْقَ بَطْنِها،
فَمَا وُضِعَتْ إِلا وَمَصّانُ قاعِد

Ömer’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “üzerine **المَواسِي** yürüyen kimseyi öldürmelerini” yazdı; yani, kasık kılları biten kimseyi; çünkü **المواسي** ancak bitirmiş olana yürür; kâfirlerden bulûğa ermiş olanı kastetti.

**وموسى** peygamberin ismidir; Allah’ın salâtları, nebîmiz Muhammed’in ve onun üzerine olsun ve selâm; Arapça kılınmış mu‘arrebdir; ve o, **مو** yani su, ve **سا** yani ağaçtır; çünkü içinde bulunduğu tabut su ile ağaç arasında bulunmuştu da onunla isimlendirildi; ve denildi ki: o, İbrânîce **موسى**’dır; ve manası “çekme”dir; çünkü sudan çekildi; Leys dedi: ve onun iştikakı sudan ve **الساج**’dandır; artık **المُو** sudur ve **سَا** ağaçtır
(* “**وسا شجر**” sözü, Kāmûs’ta da böyledir; şârihi, İbnü’l-Cevâlîkī’den, onun mu‘ceme **الشين** ile olduğunu nakletti.) tabutun suda oluşu sebebiyle; Ebû Amr dedi: Mebrâmân, Ebü’l-Abbâs’a **موسى** ve onun sarfı hakkında sordu; o da dedi ki: eğer onu **فُعْلى** kılarsan onu sarf etmezsin; eğer onu “**أَوْسَيْتَه**”tan **مُفْعَلاً** kılarsan onu sarf edersin.
