# مول — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%88%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: مول

المالُ: معروف ما مَلَكْتَه من جميع الأَشياء. قال سيبويه: من شاذ الإِمالة قولهم مال، أَمالُوها لشبه أَلفها بأَلف غَزَا، قال: والأَعرف أَن لا يمال لأَنه لا علَّة هناك توجب الإِمالة، قال الجوهري: ذكر بعضهم أَن المال يؤنث؛ وأَنشد لحسان:
المالُ تُزْرِي بأَقوامٍ ذوِي حَسَبٍ،
وقد تُسَوِّد غير السيِّد المالُ
والجمع أَمْوال. وفي الحديث: نهى عن إِضاعة المال؛ قيل: أَراد به الحيوان أَي يُحْسَن إِليه ولا يهمَل، وقيل: إِضاعته إِنفاقه في الحرام والمعاصي وما لا يحبه الله، وقيل: أَراد به التبذير والإِسْراف وإِن كان في حَلال مُباح. قال ابن الأَثير: المال في الأَصل ما يُملك من الذهب والفضة ثم أُطلِق على كل ما يُقْتَنَى ويملَك من الأَعيان، وأَكثر ما يُطلق المال عند العرب على الإِبل لأَنها كانت أَكثر أَموالهم.
ومِلْت بعدنا تَمال ومُلْت وتَمَوَّلْت، كله: كثُر مالُك. ويقال: تَمَوَّل فلان مالاً إِذا اتَّخذ قَيْنة
(* قوله «قينة» كذا في الأصل، ولعله
بالكسر كما يؤخذ ذلك من مادة قنو في المصباح) ؛ ومنه قول النبي، صلى الله عليه وسلم: فليأْكُلْ منه غير مُتَمَوِّل مالاً وغير مُتَأَثِّل مالاً، والمعنيان مُتقارِبان. ومالَ الرجل يَمُول ويَمَالُ مَوْلاً ومُؤولاً إِذا صار ذا مالٍ، وتصغيره مُوَيْل، والعامة تقول مُوَيِّل، بتشديد الياء، وهو رجلٌ مالٌ، وتَمَوَّلَ مثله ومَوَّلَه غيره. وفي الحديث: ما جاءَك منه وأَنتَ غيرُ مُشْرِف عليه فَخْذْه وتَموّله أَي اجعله لك مالاً. قال ابن الأَثير: وقد تكرّر ذكر المال على اختلاف مُسَمَّياتِه في الحديث ويُفرَق فيها بالقَرائن. ورجلٌ مالٌ: ذو مالٍ، وقيل: كثيرُ المال كأَنه قد جَعل نفسَه مالاً، وحقيقته ذو مالٍ؛ وأَنشد أَبو عمرو:
إِذا كان مالاً كان مالاً مُرَزَّأً،
ونال ندَاه كلُّ دانٍ وجانِب
قال ابن سيده: قال سيبويه مال إِما أَن يكون فاعلاً ذهبت عينُه، وإِما أَن يكون فَعْلاً من قوم مالةٍ ومالِينَ، وامرأَة مالةٌ من نسوة مالةٍ ومالاتٍ. وما أَمْوَلَهُ أَي ما أَكثر مالَهُ. قال ابن جني: وحكى الفراء عن العرب رجل مَئِلٌ إِذا كان كثير المال، وأَصلُها مَوِل بوزن فَرِقٍ وحَذِرٍ، ثم انقلبت الواو أَلِفاً لتحركها وانفتاح ما قبلها فصارت مالاً، ثم إِنهم أَتوا بالكسرة التي كانت في واو مَوِل فحركوا بها الأَلف في مالٍ فانقلبت همزة فقالوا مَئِل. وفي حديث مُصْعَب بن عمير: قالت له أُمُّه والله لا أَلبَس خِماراً ولا أَستظِلُّ أَبداً ولا آكل ولا أَشرب حتى تَدَعَ ما أَنتَ عليه، وكانت امرأَة مَيِّلة أَي ذات مال. يقال: مالَ يَمالُ ويَمول فهو مالٌ ومَيِّل، على فَعْل وفَيْعِل، قال: والقياس مائِلِ. وفي حديث الطفيل: كان رجلاً شريفاً شاعراً مَيِّلاً أَي ذا مالٍ. ومُلْتُه: أَعطيته المال. ومالُ أَهلِ البادية: النَّعَمُ.
والمُولةُ: العنكبوت؛ أَبو عمرو: هي العنكبوت والمُولةُ والشَّبَثُ والمِنَنَة. قال الجوهري: زعم قوم أَن المُولَ العنكبوت، الواحدة مُولةٌ؛ وأَنشد:
حاملة دَلْوك لا محمولَهْ،
مَلأَى من المال كعَيْن المُولَهْ
قال: ولم أَسمعه عن ثِقَة.
ومُوَيْل: من أَسماء رَجَب؛ قال ابن سيده: أَراها عادِيَّة. الرماد تُبِينُه إِذا حرَّكته. ابن شميل: المُهْل عندهم المَلَّة إِذا حَمِيت جدًّا رأَيتها تَمُوج. والمُهْلُ والمَهْلُ والمُهْلةُ: صديد الميت. وفي الحديث عن أَبي بكر، رضي الله عنه: أَنه أَوْصى في مرضه فقال: ادفِنوني في ثوبيَّ هذين فإِنما هما للمُهْل التراب؛ قال أَبو عبيدة: المُهْل في هذا الحديث الصديدُ والقيحُ، قال: والمُهْل في غير هذا كلُّ فِلِزٍّ أُذِيبَ، قال: والفِلِزُّ جواهرُ الأَرض من الذهب والفضة والنُّحاس، وقال أَبو عمرو: المُهْل في شيئين، هو في حديث أَبي بكر، رضي الله عنه، القيحُ والصديدُ، وفي غيره دُرْدِيُّ الزيت، لم يعرف منه إِلاَّ هذا، وقد قدَّمنا أَنه روي في حديث أَبي بكر المُهْلة والمِهْلة، بضم الميم (* قوله «بضم
الميم» لم يتقدم له ذلك) وكسرها، وهي ثلاثَتُها القيحُ والصديدُ الذي يذُوب فيَسيل من الجسد، ومنه قيل للنُّحاس الذائب مُهْل.
والمَهَلُ والتمَهُّل: التقدُّم. وتمهَّل في الأَمر: تقدَّم فيه. والمُتْمَهِلّ والمُتْمَئلّ، الهمزة بدل من الهاء: الرجلُ الطويلُ المعتدلُ، وقيل: الطويلُ المنتصبُ. أَبو عبيد: التمَهُّل التقدُّم. ابن الأَعرابي: الماهِلُ السريع، وهو المتقدِّم. وفلان ذو مَهَل أَي ذو تقدُّم في الخير ولا يقال في الشرِّ؛ وقال ذو الرمة:
كم فيهمُ من أَشَمِّ الأَنْفِ ذي مَهَلٍ،
يأْبى الظُّلامةَ منه الضَّيْغم الضاري
أَي تقدُّمٍ في الشرَف والفضل. وقال أَبو سعيد: يقال أَخذ فلان على فلان المُهْلةَ إِذا تقدَّمه في سِنٍّ أَو أَدبٍ، ويقال: خُذِ المُهْلةَ في أَمْرك أَي خذ العُدَّة؛ وقال في قول الأَعشى:
إِلا الذين لهم فيما أَتَوْا مَهَلُ
قال: أَراد المعرفةَ المتقدِّمة بالموضع. ويقال: مَهَلُ الرجلِ: أَسْلافُه الذين تقدّموه، يقال: قد تقدّم مَهَلُك قبلك، ورَحِم الله مَهَلَك.ابن الأَعرابي: روي عن عليٍّ، عليه السلام، أَنه لما لَقِيَ الشُّراةَ قال لأَصحابه: أَقِلُّوا البِطْنةَ وأَعْذِبوا، وإِذا سِرْتم إِلى العدوِّ فَمَهْلاً مَهْلاً أَي رِفْقاً رِفْقاً، وإِذا وقعت العين على العين فَمَهَلاً مَهَلاً أَي تقدُّماً تقدُّماً، الساكن الرفق، والمتحرك التقدُّم، أَي إِذا سِرْتم فَتَأَنَّوْا وإِذا لَقِيتم فاحمِلوا. وقال الجوهري: المَهَل، بالتحريك، التُّؤدة والتباطُؤ، والاسم المُهْلة. وفلان ذو مَهَل، بالتحريك، أَي ذو تقدُّم في الخير، ولا يقال في الشر. يقال: مَهَّلْته وأَمْهَلْته أَي سكَّنته وأَخَّرته. ومنه حديث رُقَيْقة: ما يبلُغ سَعْيُهم مَهَلَه أَي ما يبلُغ إِسراعُهم إِبطاءه؛ وقول أُسامة بن الحرث الهذلي: لَعَمْري لقد أَمْهَلْت في نَهْي خالدٍ
عن الشام، إِمّا يَعْصِيَنَّك خالد
أَمْهَلْت: بالغت؛ يقول: إِن عصاني فقد بالغت في نهيه. الجوهري: اتْمَهَلَّ اتْمِهْلالاً أَي اعتدلَ وانتصَب؛ قال الراجز: وعُنُق كالجِذْع مُتْمَهِلّ
أَي منتصِب؛ وقال القحيف:
إِذا ما الضِّباعُ الجِلَّة انْتَجَعَتْهُم،
نَمَا النِّيُّ في أَصْلائها فاتْمَهَلَّتِ
وقال معن بن أَوس:
لُباخِيَّة عَجْزاء جَمّ عِظامُها،
نَمَتْ في نَعيمٍ، واتْمَهَلَّ بها الجسم
وقال كعب بن جعيل:
في مكانٍ ليس فيه بَرَمٌ،
وفَرَاش مُتعالٍ مُتْمَهِلّ
وقال حبيب بن المرّ قال العبدي:
لقد زُوّج المردادُ بَيْضاءَ طَفْلةً
لَعُوباً تُناغِيهِ، إِذا ما اتْمَهَلَّتِ
(* قوله «المرداد» هكذا في الأصل).
وقال عُقبة بن مُكَدّم:
في تَلِيلٍ كأَنه جِذْعُ نخْلٍ،
مُتَمَهِلٍّ مُشَذَّبِ الأَكْرابِ
والاتْمِهْلال أَيضاً: سكون وفتور. وقولهم: مَهْلاً يا رجل، وكذلك للاثنين والجمع والمؤنث، وهي موحدة بمعنى أَمْهِل، فإِذا قيل لك مَهْلاً، قلت لا مَهْلَ والله، ولا تقل لا مَهْلاً والله، وتقول: ما مَهْلٌ والله بمُغْنِيةٍ عنك شيئاً؛ قال الكميت:
أَقُولُ له، إِذا ما جاء: مَهْلاً
وما مَهْلٌ بَواعِظة الجَهُول
وهذا البيت
(* قوله «وهذا البيت إلخ» الذي في نسخ الصحاح الخط والطبع التي بأَيدينا كما أورده سابقاً وكذا هو في الصاغاني عن الجوهري فلعل ما وقع لابن بري نسخة فيها سقم) أَورده الجوهري:
أَقول له إِذ جاء: مهلاً
وما مَهْل بواعظة الجهول
قال ابن بري: هذا البيت نسبه الجوهري للكميت وصدره لجامع بن مُرْخِيَةَ الكِلابيِّ، وهو مُغَيَّر ناقص جزءاً، وعَجُزه للكميت ووزنهما مختلفٌ: الصَّدْرُ من الطويل والعَجُز من الوافر؛ وبيت جامع:
أَقول له: مَهْلاً، ولا مَهْلَ عنده،
ولا عنْدَ جارِي دَمْعِهِ المُتَهَلِّل
وأَما بيت الكميت فهو:
وكُنَّا، يا قُضاع، لكم فَمَهْلاً،
وما مَهْلٌ بواعِظة الجَهُولِ
فعلى هذا يكون البيت من الوافر موزوناً، وقال الليث: المَهْلُ السكينة والوَقار. تقول: مَهْلاً يا فلانُ أَي رِفْقاً وسكوناً لا تعجل، ويجوز لك كذلك ويجوز التثقيل؛ وأَنشد:
فيا ابنَ آدَمَ، ما أَعْدَدْتَ في مَهَلٍ؟
لله دَرُّكَ ما تأْتي وما تَذَرُ
وقال الله عز وجل: فَمَهِّلِ الكافرين أَمْهِلْهُم؛ فجاء باللغتين أَي أَنْظِرْهُمْ.

### Türkçe

**المالُ**: Bütün şeylerden sahip olduğun şeyin bilinenidir. Sîbeveyh dedi ki: İmâleden şâz olan(lar)dan, onların **مال** demeleri(dir); onu, **غَزَا**’nın elifine benzerliğinden dolayı imâle ettiler. Dedi ki: Daha bilinen, imâle edilmemesidir; çünkü orada imâleyi gerektiren bir illet yoktur. Cevherî dedi ki: Bazıları, **المال**’ın müennes kılındığını zikretti; ve Hassân’dan inşâd etti:

**المالُ** birtakım hasep sahipleri kavimlere hakaret eder,
ve efendi olmayanı **المالُ** efendi kılar.

Çoğulu **أَمْوال**’dır. Hadiste: **المال**’ın zayi edilmesinden nehyetti; denildi ki: Bununla hayvanı kastetti; yani ona iyi davranılır ve ihmal edilmez. Ve denildi ki: Onu zayi etmek, onu haramda ve masiyetlerde ve Allah’ın sevmediği şeylerde harcamaktır. Ve denildi ki: Bununla tebzîri ve isrâfı kastetti; helâl mubah içinde olsa bile. İbnü’l-Esîr dedi ki: **المال** aslında altın ve gümüşten mülk edinilen şeydir; sonra aynlardan iktinâ edilen ve mülk edinilen her şeye ıtlak olundu. Ve Araplar yanında **المال** en çok develere ıtlak olunur; çünkü onlar, mallarının en çoğu idi.

Ve bizden sonra **مِلْت**: **تَمال** ve **مُلْت** ve **تَمَوَّلْت**; hepsi: malın çoğaldı(=malın çok oldu). Ve denilir: Falan **تَمَوَّل** bir malı, eğer bir **قَيْنة** edindiyse.
(* «قينة» sözü: asılda böyle(=bu şekilde); belki kesre ile(=قِينة)dir; bunu **قنو** maddesinden **المصباح**’ta alındığı üzere.) ; ve ondan, Nebî’nin, sallallahu aleyhi ve sellem, sözü: “Ondan yesin; **غير مُتَمَوِّل مالاً** ve **غير مُتَأَثِّل مالاً** olarak”; iki mâna birbirine yakındır. Ve adam **مالَ** eder: **يَمُول** ve **يَمَالُ**; **مَوْلاً** ve **مُؤولاً** (olarak), eğer mal sahibi olduysa. Küçültmesi **مُوَيْل**’dir; avam **مُوَيِّل** der, yâ’yı şeddeli kılarak. Ve o, **رجلٌ مالٌ**’dır. Ve **تَمَوَّلَ** onun gibidir; ve başkası onu **مَوَّلَه**. Hadiste: “Sana ondan gelen şey, sen ona **غيرُ مُشْرِف** iken, onu al ve **تَموّله**”; yani onu kendin için mal kıl. İbnü’l-Esîr dedi ki: Hadiste, isimlendirmelerinin farklılığı üzere **المال**’ın zikri tekrar etmiştir; ve onlarda karînelerle fark edilir. Ve **رجلٌ مالٌ**: mal sahibi. Ve denildi ki: çok mal sahibi; sanki kendisini mal kılmıştır. Ve hakikati: mal sahibi. Ebû Amr inşâd etti:

Eğer mal sahibi olursa, musibet görmüş bir mal sahibi olur,
onun cömertliğine her yakın ve uzak erişir.

İbn Sîde dedi ki: Sîbeveyh dedi: **مال** ya gözü(=aslî harfi) gitmiş bir fâil olur; yahut **قوم مالةٍ** ve **مالِينَ**’den bir **فَعْل** olur. Ve **امرأَة مالةٌ**: **نسوة مالةٍ** ve **مالاتٍ**’tan. Ve “Onu ne kadar **أَمْوَلَهُ**!” yani malı ne kadar çoktur. İbn Cinnî dedi ki: Ferrâ, Araplardan şunu nakletti: **رجل مَئِلٌ**; eğer çok mal sahibi ise. Aslı **مَوِل**’dir; **فَرِقٍ** ve **حَذِرٍ** vezninde. Sonra vâv, hareketli olup öncesi fethalı olduğundan elif’e döndü; böylece **مالاً** oldu. Sonra onlar, **مَوِل**’in vâvında olan kesreyi getirdiler; onunla **مالٍ**’daki elifi harekelediler; böylece hemzeye döndü; **مَئِل** dediler. Mus‘ab b. Umeyr hadîsinde: Annesi ona dedi ki: “Vallahi bir **خِماراً** giymeyeceğim, asla gölgelenmeyeceğim, yemeyeceğim ve içmeyeceğim; sen üzerinde bulunduğun şeyi terk edinceye kadar.” Ve o, **امرأَة مَيِّلة** idi; yani mal sahibi. Denilir: **مالَ**: **يَمالُ** ve **يَمول**; o hâlde o **مالٌ** ve **مَيِّل**’dir; **فَعْل** ve **فَيْعِل** üzere. Dedi ki: Kıyas **مائِلِ**’dir. Tufeyl hadîsinde: Şerefli, şair, **مَيِّلاً** bir adam idi; yani mal sahibi. Ve **مُلْتُه**: ona malı verdim. Ve bedevî ehlinin **مالُ**’ı: **النَّعَمُ**’dır.

Ve **المُولةُ**: örümcek. Ebû Amr: O, örümcektir; ve **المُولةُ** ve **الشَّبَثُ** ve **المِنَنَة**. Cevherî dedi ki: Bir kavim, **المُول**’ün örümcek olduğunu iddia etti; bir tanesi **مُولةٌ**. Ve inşâd etti:

Kovayı taşıyan; taşınanı yok,
**المال** ile dolu; **عَيْن المُولَهْ** gibi.

Dedi ki: Onu güvenilir birinden işitmedim.

Ve **مُوَيْل**: Receb’in isimlerindendir. İbn Sîde dedi ki: Onu âdî(=yaygın/âdetî) görüyorum.

Külü, onu hareket ettirdiğinde onu açıkça gösterir. İbn Şümeyl: Onların yanında **المُهْل**: **المَلَّة**’dir; çok kızdığında onu dalgalanır görürsün. Ve **المُهْلُ** ve **المَهْلُ** ve **المُهْلةُ**: ölünün irinli akıntısı. Ebû Bekir’den, radıyallahu anh, hadiste: Hastalığında vasiyet etti; dedi ki: “Beni şu iki elbisemin içinde gömün; çünkü onlar **للمُهْل التراب** içindir.” Ebû Ubeyde dedi ki: Bu hadiste **المُهْل**: irinli akıntı ve cerahattir. Dedi ki: Bunun dışında **المُهْل**, eritilmiş her **فِلِزٍّ**’dir. Dedi ki: **الفِلِزُّ**: yerin cevherleri; altın, gümüş ve bakır. Ebû Amr dedi ki: **المُهْل** iki şeydedir: Ebû Bekir, radıyallahu anh, hadîsinde o, cerahat ve irinli akıntıdır; onun dışında ise zeytinin tortusudur. Ondan ancak bu bilindi. Ve daha önce, Ebû Bekir hadîsinde **المُهْلة** ve **المِهْلة** rivayet olunduğunu takdim ettik; mîm’in dammesiyle
(* «بضم الميم»: bunun kendisi için daha önce takdim edilmedi) ve kesresiyle; ve bu üçünün hepsi, eriyip akarak bedenden akan cerahat ve irinli akıntıdır. Ve ondan, erimiş bakıra **مُهْل** denildi.

Ve **المَهَلُ** ve **التمَهُّل**: ilerleme. Ve işte **تمهَّل**: onda ilerledi. Ve **المُتْمَهِلّ** ve **المُتْمَئلّ**; hemze, hâ’nın bedelidir: uzun, mutedil adam. Ve denildi ki: uzun, dimdik duran. Ebû Ubeyd: **التمَهُّل** ilerlemedir. İbnü’l-A‘râbî: **الماهِلُ** hızlıdır; ve o, öne geçen(=ilerleyen)dir. Ve falan **ذو مَهَل**’dir; yani hayırda ilerleme sahibi; şerde söylenmez. Zü’r-Rumme dedi ki:

Onların içinde, burunlu, **ذي مَهَلٍ** nice kimse var,
ondan, saldırgan aslan zulmü reddeder.

Yani şeref ve fazilette ilerleme. Ebû Saîd dedi ki: Denilir: Falan, falana karşı **المُهْلةَ** aldı; eğer yaşta yahut edepte onu geçtiyse. Ve denilir: “İşinde **المُهْلةَ** al”; yani hazırlığı al. A‘şâ’nın sözü hakkında dedi ki:

Ancak, geldikleri şeyde kendileri için **مَهَلُ** olanlar.

Dedi ki: Mekân hakkında önceden mevcut bilgiyi kastetti. Ve denilir: Adamın **مَهَلُ**’i: onu geçmiş olan selefleridir. Denilir: “Senin **مَهَلُك** senden önce geçti.” Ve “Allah senin **مَهَلَك**’ine rahmet etsin.” İbnü’l-A‘râbî: Ali’den, aleyhi’s-selâm, rivayet olundu: **الشُّراةَ** ile karşılaştığında ashabına dedi ki: “Tıka basa yemeyi azaltın ve (suya) erişin; düşmana yürüdüğünüzde **فَمَهْلاً مَهْلاً**”; yani yumuşaklıkla, yumuşaklıkla. Ve göz göze geldiğinde **فَمَهَلاً مَهَلاً**; yani ilerleyişle, ilerleyişle. Sâkin olan(=harekesiz) yumuşaklıktır; harekeli olan ilerlemedir. Yani yürüdüğünüzde ağır davranın; karşılaştığınızda yüklenin. Cevherî dedi ki: **المَهَل** (harekeli olarak): teenni ve yavaşlamadır; isim **المُهْلة**’dir. Ve falan **ذو مَهَل** (harekeli olarak)dir; yani hayırda ilerleme sahibi; şerde söylenmez. Denilir: Onu **مَهَّلْته** ve **أَمْهَلْته**; yani onu sakinleştirdim ve onu geciktirdim. Ondan, Rukayka hadîsi: “Onların koşuşturması onun **مَهَلَه**’ine ulaşmaz”; yani onların hızlanması onun yavaşlamasına ulaşmaz. Ve Üsâme b. el-Hâris el-Hüzelî’nin sözü:

Ömrüme yemin olsun, Hâlid’i nehyetmede **أَمْهَلْت**,
Şam’dan; eğer Hâlid sana mutlaka isyan ederse.

**أَمْهَلْت**: mübalağa ettim. Diyor ki: Eğer bana isyan ederse, onu nehyetmede mübalağa ettim. Cevherî: **اتْمَهَلَّ**: **اتْمِهْلالاً**; yani mutedil oldu ve dimdik durdu. Râciz dedi ki:

Bir boyun; kütük gibi, **مُتْمَهِلّ**

Yani dimdik. Ve el-Kuhayf dedi ki:

Ne zaman iri sırtlanlar onları otlak edinse,
onların asıllarında ilik büyüdü de **فاتْمَهَلَّتِ**.

Ve Ma‘n b. Evs dedi ki:

Kalçalı, iri kemikli bir dişi deve,
nimet içinde büyüdü; ve onunla beden **واتْمَهَلَّ**.

Ve Ka‘b b. Cu‘ayl dedi ki:

Bir yerde ki onda **بَرَمٌ** yoktur,
ve yüksek bir döşek; **مُتْمَهِلّ**.

Ve Habîb b. el-Murr dedi; el-‘Abdî dedi ki:

Merdâd, beyaz bir küçük kızı evlendirdi,
oyuncu; onu nazlandırır; ne zaman **اتْمَهَلَّتِ**.

(* «المرداد»: asılda böyle.)
Ve Ukbe b. Mukaddem dedi ki:

Bir tümsekte; sanki hurma kütüğü,
**مُتَمَهِلٍّ**; budanmış saplı.

Ve **الاتْمِهْلال** ayrıca: sükûn ve gevşekliktir. Ve onların sözü: “**مَهْلاً** ey adam”; ikisi ve cem‘ ve müennes için de böyledir. Ve o, “**أَمْهِل**” mânasında tekil(=birleşik)tir. Sana “**مَهْلاً**” denilince, “Vallahi **لا مَهْلَ**” dersin; “Vallahi **لا مَهْلاً**” deme. Ve dersin: “Vallahi **ما مَهْلٌ** senden bir şeyi giderecek değildir.” Kümeyt dedi ki:

Ona derim, ne zaman geldi: **مَهْلاً**,
ve **ما مَهْلٌ** cahili öğüt verici değildir.

Ve bu beyit
(* «وهذا البيت إلخ»: elimizdeki **الصحاح** nüshalarının yazma ve basmalarında, daha önce onu naklettiği gibi; ve Sâgânî’de Cevherî’den de böyledir; belki İbn Berrî’ye, içinde bozukluk olan bir nüsha düşmüştür) Cevherî onu şöyle getirdi:

Ona derim, geldiğinde: **مهلاً**
ve **ما مَهْل** cahili öğüt verici değildir.

İbn Berrî dedi ki: Bu beyti Cevherî, Kümeyt’e nisbet etti; صدر’ü Câmi‘ b. Murhiyye el-Kilâbî’nindir. Ve o, değiştirilmiş, bir parçası eksiktir. Ve عجز’ü Kümeyt’indir; ve ikisinin vezni farklıdır: **الصَّدْرُ** uzun(=الطويل)dan, **العَجُز** vâfir(=الوافر)den. Câmi‘in beyti:

Ona derim: **مَهْلاً**; onda **ولا مَهْلَ** yoktur,
ve ne de, dökülen gözyaşımın komşusunda.

Kümeyt’in beyti ise:

Ve biz, ey Kudâ‘a, sizin için; o hâlde **فَمَهْلاً**,
ve **ما مَهْلٌ** cahili öğüt verici değildir.

Buna göre beyit, vâfirden vezinli olur. Leys dedi ki: **المَهْلُ** sükûnet ve vakardır. Dersin: “**مَهْلاً** ey falan”; yani yumuşaklık ve sükûn; acele etme. Senin için bu da câizdir; ve teşdîd de câizdir. Ve inşâd etti:

Ey Âdem oğlu, bir **مَهَلٍ** içinde ne hazırladın?
Allah seni hayırla mükâfatlandırsın; ne getirirsin ve ne bırakırsın.

Ve Allah عز وجل dedi ki: **فَمَهِّلِ الكافرين أَمْهِلْهُم**; iki lugatle geldi; yani onlara mühlet ver.
