# موه — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%88%D9%87/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: موه

موه
مَاهَ - يَمُوهُ (مَاهَ - يَمِيهُ) - مَاء
مَاهَ - يَمُوهُ (مَاهَ - يَمِيهُ) + الكائن أو الشيء: يكثر ماؤه: دخل فيه الماء حتى غلب على مكوناته أو امتلأ به
مَاء: اسم فعل من" مَاهَ - يَمُوهُ ": وهو كذلك بمعتى مفعول: السائل المعروف في البحاروالأنهار والذي يشرب ويستعمل بالغسيل: وهو في القرآن اسم جنس لا يُذَكَّر ولا يؤنث ولا يثنى ولا يجمع وليس منه " فعل "
ملاحظة: لا يوجد في القرآن لفظ " مياه " فهو لا يجمع
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " مسك التراب أو الشيء للماء ودرجاته "، وهي:
مَاهَ - يَمُوهُ (مَاهَ - يَمِيهُ)، نَضَرَ - يَنْضُرُ (نَضُرَ - يَنْضُرُ)، نَقَعَ - يَنْقَعُ، رَطُبَ - يَرْطُبُ (رَطِبَ - يَرْطَبُ)، ثَرِيَ - يَثْرَى، طَانَ - يَطِيْنُ
ماء - الماء
الله كان عرشه على الماء
 	﴿وهو الذي خلق السماوات والأرض في ستة أيام وكان عرشه على الماء ليبلوكم أيكم أحسن عملا ولئن قلت إنكم مبعوثون من بعد الموت ليقولن الذين كفروا إن هذا إلا سحر مبين(7)﴾ هود
الله أخرج ماء الأرض
 ﴿أخرج منها ماءها ومرعاها (31)﴾ النازعات
الله يعلم ما ينزل من السماء وما يعرج فيها ( بما في ذلك الماء)
 ﴿يعلم ما يلج في الأرض وما يخرج منها وما ينزل من السماء وما يعرج فيها وهو الرحيم الغفور (2)﴾ سبأ ﴿هو الذي خلق السماوات والأرض في ستة أيام ثم استوى على العرش يعلم ما يلج في الأرض وما يخرج منها وما ينزل من السماء وما يعرج فيها وهو معكم أين ما كنتم والله بما تعملون بصير (4)﴾ الحديد
أنواع الماء
ماء طهورا﴿وهو الذي أرسل الرياح بشرا بين يدي رحمته وأنزلنا من السماء ماء طهورا (48)﴾ الفرقان ﴿إذ يغشيكم النعاس أمنة منه وينزل عليكم من السماء ماء ليطهركم به ويذهب عنكم رجز الشيطان وليربط على قلوبكم ويثبت به الأقدام (11)﴾ الأنفال
ماء مباركا - ثجاجاً	﴿ونزلنا من السماء ماء مباركا فأنبتنا به جنات وحب الحصيد (9)﴾ ق ﴿وأنزلنا من المعصرات ماء ثجاجا (14) لنخرج به حبا ونباتا (15) وجنات ألفافا (16)﴾ النبأ
ماء فراتا	﴿وهو الذي مرج البحرين هذا عذب فرات وهذا ملح أجاج وجعل بينهما برزخا وحجرا محجورا (53)﴾ الفرقان ﴿وما يستوي البحران هذا عذب فرات سائغ شرابه وهذا ملح أجاج ومن كل تأكلون لحما طريا وتستخرجون حلية تلبسونها وترى الفلك فيه مواخر لتبتغوا من فضله ولعلكم تشكرون (12)﴾ فاطر ﴿ألم نجعل الأرض كفاتا (25) أحياء وأمواتا (26) وجعلنا فيها رواسي شامخات وأسقيناكم ماء فراتا (27)﴾ المرسلات
ملح أجاج	﴿وهو الذي مرج البحرين هذا عذب فرات وهذا ملح أجاج وجعل بينهما برزخا وحجرا محجورا (53)﴾ الفرقان ﴿وما يستوي البحران هذا عذب فرات سائغ شرابه وهذا ملح أجاج ومن كل تأكلون لحما طريا وتستخرجون حلية تلبسونها وترى الفلك فيه مواخر لتبتغوا من فضله ولعلكم تشكرون (12)﴾ فاطر ﴿أفرأيتم الماء الذي تشربون (68) أأنتم أنزلتموه من المزن أم نحن المنزلون (69) لو نشاء جعلناه أجاجا فلولا تشكرون (70)﴾ الواقعة
ماء غير آسن	﴿مثل الجنة التي وعد المتقون فيها أنهار من ماء غير آسن وأنهار من لبن لم يتغير طعمه وأنهار من خمر لذة للشاربين وأنهار من عسل مصفى ولهم فيها من كل الثمرات ومغفرة من ربهم كمن هو خالد في النار وسقوا ماء حميما فقطع أمعاءهم (15)﴾ محمد
ماء صديد	﴿واستفتحوا وخاب كل جبار عنيد (15) من ورائه جهنم ويسقى من ماء صديد (16) يتجرعه ولا يكاد يسيغه ويأتيه الموت من كل مكان وما هو بميت ومن ورائه عذاب غليظ (17)﴾ إبراهيم
عين حمئة	﴿حتى إذا بلغ مغرب الشمس وجدها تغرب في عين حمئة ووجد عندها قوما قلنا يا ذا القرنين إما أن تعذب وإما أن تتخذ فيهم حسنا (86)﴾ الكهف
سراب	﴿والذين كفروا أعمالهم كسراب بقيعة يحسبه الظمآن ماء حتى إذا جاءه لم يجده شيئا ووجد الله عنده فوفاه حسابه والله سريع الحساب (39)﴾ النور ﴿وسيرت الجبال فكانت سرابا (20)﴾ النبأ
ماء حميم	﴿مثل الجنة التي وعد المتقون فيها أنهار من ماء غير آسن وأنهار من لبن لم يتغير طعمه وأنهار من خمر لذة للشاربين وأنهار من عسل مصفى ولهم فيها من كل الثمرات ومغفرة من ربهم كمن هو خالد في النار وسقوا ماء حميما فقطع أمعاءهم (15)﴾ محمد
ماء كالمهل - يشوي	﴿وقل الحق من ربكم فمن شاء فليؤمن ومن شاء فليكفر إنا أعتدنا للظالمين نارا أحاط بهم سرادقها وإن يستغيثوا يغاثوا بماء كالمهل يشوي الوجوه بئس الشراب وساءت مرتفقا (29)﴾ الكهف
الهدف من خلق الماء
(1) لخلق الأحياء
وجعلنا من الماء كل شيء حي﴿أولم يرى الذين كفروا أن السماوات والأرض كانتا رتقا ففتقناهما وجعلنا من الماء كل شيء حي أفلا يؤمنون(30)﴾ الأنبياء ﴿والله خلق كل دابة من ماء فمنهم من يمشي على بطنه ومنهم من يمشي على رجلين ومنهم من يمشي على أربع يخلق الله ما يشاء إن الله على كل شيء قدير(45)﴾ النور
خلق من الماء بشرا	﴿وهو الذي خلق من الماء بشرا فجعله نسبا وصهرا وكان ربك قديرا(54)﴾ الفرقان ﴿خلق من ماء دافق (6)﴾ الطارق
نسله من سلالة من ماء مهين	﴿ثم جعل نسله من سلالة من ماء مهين (8)﴾ السجدة ﴿ألم نخلقكم من ماء مهين (20)﴾ المرسلات
(2) أنزل الماء من السماء لإنبات النبات
أ - إنزال الماء من السماء  ودورة الماء
فسالت أودية بقدرها﴿أنزل من السماء ماء فسالت أودية بقدرها فاحتمل السيل زبدا رابيا ومما يوقدون عليه في النار ابتغاء حلية أو متاع زبد مثله كذلك يضرب الله الحق والباطل فأما الزبد فيذهب جفاء وأما ما ينفع الناس فيمكث في الأرض كذلك يضرب الله الأمثال (17)﴾ الرعد ﴿ففتحنا أبواب السماء بماء منهمر (11)﴾ القمر
فأسكناه في الأرض	{ وأنزلنا من السماء ماء بقدر فأسكناه في الأرض وإنا على ذهاب به لقادرون (18)  المؤمنون ﴿ألم ترى أن الله أنزل من السماء ماء فسلكه ينابيع في الأرض ثم يخرج به زرعا مختلفا ألوانه ثم يهيج فتراه مصفرا ثم يجعله حطاما إن في ذلك لذكرى لأولي الألباب (21)﴾ الزمر
ابلعي ماءك	﴿وقيل ياأرض ابلعي ماءك وياسماء أقلعي وغيض الماء وقضي الأمر واستوت على الجودي وقيل بعدا للقوم الظالمين(44)﴾ هود ﴿وقيل ياأرض ابلعي ماءك وياسماء أقلعي وغيض الماء وقضي الأمرواستوت على الجودي وقيل بعدا للقوم الظالمين(44)﴾ هود
ماؤها غورا	﴿أو يصبح ماؤها غورا فلن تستطيع له طلبا (41)﴾ الكهف ﴿قل أرأيتم إن أصبح ماؤكم غورا فمن يأتيكم بماء معين (30)﴾ الملك
لما يشقق فيخرج منه الماء	﴿ثم قست قلوبكم من بعد ذلك فهي كالحجارة أو أشد قسوة وإن من الحجارة لما يتفجر منه الأنهار وإن منها لما يشقق فيخرج منه الماء وإن منها لما يهبط من خشية الله وما الله بغافل عما تعملون(74)﴾ البقرة ﴿وفجرنا الأرض عيونا فالتقى الماء على أمر قد قدر (12)﴾ القمر
طغى الماء	﴿قال سآوي إلى جبل يعصمني من الماء قال لا عاصم اليوم من أمر الله إلا من رحم وحال بينهما الموج فكان من المغرقين(43)﴾ هود ﴿إنا لما طغى الماء حملناكم في الجارية (11)﴾ الحاقة
الشلالات	﴿وماء مسكوب (31)﴾ الواقعة ﴿أنا صببنا الماء صبا (25)﴾ عبس
ب - ثم بعد إنزال الماء من السماء إنبات النبات
اهتزت وربت وأنبتت من كل زوج بهيج﴿ياأيها الناس إن كنتم في ريب من البعث فإنا خلقناكم من تراب ثم من نطفة ثم من علقة ثم من مضغة مخلقة وغير مخلقة لنبين لكم ونقر في الأرحام ما نشاء إلى أجل مسمى ثم نخرجكم طفلا ثم لتبلغوا أشدكم ومنكم من يتوفى ومنكم من يرد إلى أرذل العمر لكيلا يعلم من بعد علم شيئا وترى الأرض هامدة فإذا أنزلنا عليها الماء اهتزت وربت وأنبتت من كل زوج بهيج (5)﴾ الحج ﴿ومن آياته أنك ترى الأرض خاشعة فإذا أنزلنا عليها الماء اهتزت وربت إن الذي أحياها لمحيي الموتى إنه على كل شيء قدير(39)﴾ فصلت
فأحيا به الأرض بعد موتها	﴿إن في خلق السماوات والأرض واختلاف الليل والنهار والفلك التي تجري في البحر بما ينفع الناس وما أنزل الله من السماء من ماء فأحيا به الأرض بعد موتها وبث فيها من كل دابة وتصريف الرياح والسحاب المسخر بين السماء والأرض لآيات لقوم يعقلون(164)﴾ البقرة ﴿والله أنزل من السماء ماء فأحيا به الأرض بعد موتها إن في ذلك لآية لقوم يسمعون (65)﴾ النحل ﴿ومن آياته يريكم البرق خوفا وطمعا وينزل من السماء ماء فيحي به الأرض بعد موتها إن في ذلك لآيات لقوم يعقلون(24)﴾ الروم ﴿ولئن سألتهم من نزل من السماء ماء فأحيا به الأرض من بعد موتها ليقولن الله قل الحمد لله بل أكثرهم لا يعقلون(63)﴾ العنكبوت
فأنشرنا به بلدة ميتا	﴿والذي نزل من السماء ماء بقدر فأنشرنا به بلدة ميتا كذلك تخرجون(11)﴾ الزخرف ﴿وهو الذي يرسل الرياح بشرا بين يدي رحمته حتى إذا أقلت سحابا ثقالاسقناه لبلد ميت فأنزلنا به الماء فأخرجنا به من كل الثمرات كذلك نخرج الموتى لعلكم تذكرون (57)﴾ الأعراف
فتصبح الأرض مخضرة	﴿ألم ترى أن الله أنزل من السماء ماء فتصبح الأرض مخضرة إن الله لطيف خبير (63)﴾ الحج
يخرج به زرعا	﴿أولم يروا أنا نسوق الماء إلى الأرض الجرز فنخرج به زرعا تأكل منه أنعامهم وأنفسهم أفلا يبصرون (27)﴾ السجدة ﴿ألم ترى أن الله أنزل من السماء ماء فسلكه ينابيع في الأرض ثم يخرج به زرعا مختلفا ألوانه ثم يهيج فتراه مصفرا ثم يجعله حطاما إن في ذلك لذكرى لأولي الألباب (21)﴾ الزمر
- أخرج به جنات ألفافاً - حباً ونباتاً	﴿وأنزلنا من المعصرات ماء ثجاجا (14) لنخرج به حبا ونباتا (15) وجنات ألفافا (16)﴾ النبأ ﴿وأنزلنا من السماء ماء بقدر فأسكناه في الأرض وإنا على ذهاب به لقادرون (18) فأنشأنا لكم به جنات من نخيل وأعناب لكم فيها فواكه كثيرة ومنها تأكلون (19) وشجرة تخرج من طور سيناء تنبت بالدهن وصبغ للآكلين (20)﴾ المؤمنون ﴿هو الذي أنزل من السماء ماء لكم منه شراب ومنه شجر فيه تسيمون (10) ينبت لكم به الزرع والزيتون والنخيل والأعناب ومن كل الثمرات إن في ذلك لآية لقوم يتفكرون (11)﴾ النحل
فأخرجنا به نبات كل شيء	﴿وهو الذي أنزل من السماء ماء فأخرجنا به نبات كل شيء فأخرجنا منه خضرا نخرج منه حبا متراكبا ومن النخل من طلعها قنوان دانية وجنات من أعناب والزيتون والرمان مشتبها وغير متشابه انظروا إلى ثمره إذا أثمر وينعه إن في ذلكم لآيات لقوم يؤمنون(99)﴾ الأنعام ﴿الذي جعل لكم الأرض مهدا وسلك لكم فيها سبلا وأنزل من السماء ماء فأخرجنا به أزواجا من نبات شتى (53)﴾ طه
فأنبتنا فيها من كل زوج كريم	﴿خلق السماوات بغير عمد ترونها وألقى في الأرض رواسي أن تميد بكم وبث فيها من كل دابة وأنزلنا من السماء ماء فأنبتنا فيها من كل زوج كريم (10)﴾ لقمان ﴿الذي جعل لكم الأرض مهدا وسلك لكم فيها سبلا وأنزل من السماء ماء فأخرجنا به أزواجا من نبات شتى (53)﴾ طه
فاختلط به نبات الأرض	﴿إنما مثل الحياة الدنيا كماء أنزلناه من السماء فاختلط به نبات الأرض مما يأكل الناس والأنعام حتى إذا أخذت الأرض زخرفها وازينت وظن أهلها أنهم قادرون عليها أتاها أمرنا ليلا أو نهارا فجعلناها حصيدا كأن لم تغن بالأمس كذلك نفصل الآيات لقوم يتفكرون(24)﴾ يونس ﴿واضرب لهم مثل الحياة الدنيا كماء أنزلناه من السماء فاختلط به نبات الأرض فأصبح هشيما تذروه الرياح وكان الله على كل شيء مقتدرا(45)﴾ الكهف
فأخرج به من الثمرات رزقا لكم	﴿الذي جعل لكم الأرض فراشا والسماء بناء وأنزل من السماء ماء فأخرج به من الثمرات رزقا لكم فلا تجعلوا لله أندادا وأنتم تعلمون(22)﴾ البقرة ﴿الله الذي خلق السماوات والأرض وأنزل من السماء ماء فأخرج به من الثمرات رزقا لكم وسخر لكم الفلك لتجري في البحر بأمره وسخر لكم الأنهار(32)﴾ إبراهيم
فأخرجنا به من كل الثمرات	﴿وهو الذي يرسل الرياح بشرا بين يدي رحمته حتى إذا أقلت سحابا ثقالا سقناه لبلد ميت فأنزلنا به الماء فأخرجنا به من كل الثمرات كذلك نخرج الموتى لعلكم تذكرون (57)﴾ الأعراف ﴿ألم ترى أن الله أنزل من السماء ماء فأخرجنا به ثمرات مختلفا ألوانها ومن الجبال جدد بيض وحمر مختلف ألوانها وغرابيب سود(27)﴾ فاطر
فأنبتنا به جنات وحب الحصيد	﴿ونزلنا من السماء ماء مباركا فأنبتنا به جنات وحب الحصيد (9)﴾ ق ﴿وأنزلنا من المعصرات ماء ثجاجا (14) لنخرج به حبا ونباتا(15)وجنات ألفافا (16)﴾ النبأ
فأنبتنا به حدائق ذات بهجة	﴿أمن خلق السماوات والأرض وأنزل لكم من السماء ماء فأنبتنا به حدائق ذات بهجة ما كان لكم أن تنبتوا شجرها أئله مع الله بل هم قوم يعدلون(60)﴾ النمل
ومنه شجر فيه تسيمون	﴿هو الذي أنزل من السماء ماء لكم منه شراب ومنه شجر فيه تسيمون (10)﴾ النحل
(3) أنزل الماء من السماء ليطهركم به
ليطهركم به﴿إذ يغشيكم النعاس أمنة منه وينزل عليكم من السماء ماء ليطهركم به ويذهب عنكم رجز الشيطان وليربط على قلوبكم ويثبت به الأقدام (11)﴾ الأنفال ﴿وهو الذي أرسل الرياح بشرا بين يدي رحمته وأنزلنا من السماء ماء طهورا(48)﴾ الفرقان
 	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تقربوا الصلاة وأنتم سكارى حتى تعلموا ما تقولون ولا جنبا إلا عابري سبيل حتى تغتسلوا وإن كنتم مرضى أو على سفر أو جاء أحد منكم من الغائط أو لامستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وأيديكم إن الله كان عفوا غفورا(43)﴾ النساء ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا قمتم إلى الصلاة فاغسلوا وجوهكم وأيديكم إلى المرافق وامسحوا برءوسكم وأرجلكم إلى الكعبين وإن كنتم جنبا فاطهروا وإن كنتم مرضى أو على سفر أو جاء أحد منكم من الغائط أو لامستم النساء فلم تجدوا ماء فتيمموا صعيدا طيبا فامسحوا بوجوهكم وأيديكم منه ما يريد الله ليجعل عليكم من حرج ولكن يريد ليطهركم وليتم نعمته عليكم لعلكم تشكرون(6)﴾ النساء
(4) أنزل الماء من السماء شراب
للبشر﴿هو الذي أنزل من السماء ماء لكم منه شراب ومنه شجر فيه تسيمون (10)﴾ النحل ﴿أفرأيتم الماء الذي تشربون (68) أأنتم أنزلتموه من المزن أم نحن المنزلون (69) لو نشاء جعلناه أجاجا فلولا تشكرون(70)﴾ الواقعة
للبشر والدواب	﴿ونبئهم أن الماء قسمة بينهم كل شرب محتضر (28)﴾ القمر ﴿وهو الذي أرسل الرياح بشرا بين يدي رحمته وأنزلنا من السماء ماء طهورا(48) لنحيي به بلدة ميتا ونسقيه مما خلقنا أنعاما وأناسي كثيرا (49)﴾ الفرقان
 	﴿له دعوة الحق والذين يدعون من دونه لا يستجيبون لهم بشيء إلا كباسط كفيه إلى الماء ليبلغ فاه وما هو ببالغهوما دعاء الكافرين إلا في ضلال(14)﴾ الرعد
السراب	﴿والذين كفروا أعمالهم كسراب بقيعة يحسبه الظمآن ماء حتى إذا جاءه لم يجده شيئا ووجد الله عنده فوفاه حسابه والله سريع الحساب(39)﴾ النور
(5) أنزل الماء من السماء للسقيا
فأسقيناكموه﴿وأرسلنا الرياح لواقح فأنزلنا من السماء ماء فأسقيناكموه وما أنتم له بخازنين (22)﴾ الحجر ﴿وهو الذي أرسل الرياح بشرا بين يدي رحمته وأنزلنا من السماء ماء طهورا(48) لنحيي به بلدة ميتا ونسقيه مما خلقنا أنعاما وأناسي كثيرا (49)﴾ الفرقان
 	﴿وألو استقاموا على الطريقة لأسقيناهم ماء غدقا (16)﴾ الجن ﴿وجعلنا فيها رواسي شامخات وأسقيناكم ماء فراتا (27)﴾ المرسلات
أمة من الناس يسقون	﴿وفي الأرض قطع متجاورات وجنات من أعناب وزرع ونخيل صنوان وغير صنوان يسقى بماء واحد ونفضل بعضها على بعض في الأكل إن في ذلك لآيات لقوم يعقلون(4)﴾ الرعد ﴿ولما ورد ماء مدين وجد عليه أمة من الناس يسقون ووجد من دونهم امرأتين تذودان قال ما خطبكما قالتا لا نسقي حتى يصدر الرعاء وأبونا شيخ كبير(23)﴾ القصص
الماء يوم القيامة
ماء الجنة﴿ونادى أصحاب النار أصحاب الجنة أن أفيضوا علينا من الماء أو مما رزقكم الله قالوا إن الله حرمهما على الكافرين(50)﴾ الأعراف ﴿مثل الجنة التي وعد المتقون فيها أنهار من ماء غير آسن وأنهار من لبن لم يتغير طعمه وأنهار من خمر لذة للشاربين وأنهار من عسل مصفى ولهم فيها من كل الثمرات ومغفرة من ربهم كمن هو خالد في النار وسقوا ماء حميما فقطع أمعاءهم (15)﴾ محمد
ماء النار : آسن =  صديد	﴿مثل الجنة التي وعد المتقون فيها أنهار من ماء غير آسن وأنهار من لبن لم يتغير طعمه وأنهار من خمر لذة للشاربين وأنهار من عسل مصفى ولهم فيها من كل الثمرات ومغفرة من ربهم كمن هو خالد في النار وسقوا ماء حميما فقطع أمعاءهم (15)﴾ محمد ﴿من ورائه جهنم ويسقى من ماء صديد (16)﴾ إبراهيم
ماء النار : حميم = يشوي	﴿مثل الجنة التي وعد المتقون فيها أنهار من ماء غير آسن وأنهار من لبن لم يتغير طعمه وأنهار من خمر لذة للشاربين وأنهار من عسل مصفى ولهم فيها من كل الثمرات ومغفرة من ربهم كمن هو خالد في النار وسقوا ماء حميما فقطع أمعاءهم (15)﴾ محمد ﴿وقل الحق من ربكم فمن شاء فليؤمن ومن شاء فليكفر إنا أعتدنا للظالمين نارا أحاط بهم سرادقها وإن يستغيثوا يغاثوا بماء كالمهل يشوي الوجوه بئس الشراب وساءت مرتفقا (29)﴾ الكهف
مختار الصحاح
● [موه] م و ه: الماءُ معروف والهمزة فيه مُبدلة من الهاء في موضع اللام وأصله مَوَهٌ بالتحريك لأن جمعه أَمْواهٌ في القلة و مِياهٌ في الكَثرة مثل جمل وأجمال وجِمال والذاهب منه الهاء لأن تصغيره مُوَيْهٌ و مَوَّهَ الشيء تموِيهاً طلاه بفضة أو ذهب وتحت ذلك نُحاس أو حديد ومنه التَّمْوِيهُ وهو التلبيس والنسبة إلى الماء مائِيٌّ
الراغب
ماء
- قال تعالى: }وجعلنا من الماء كل شيء حي﴿[الأنبياء/30]، وقال:﴾وأنزلنا من السماء ماء طهورا{ [الفرقان/48]، ويقال ماه بني فلان، وأصل ماء موه، بدلالة قولهم في جمعه: أمواه، ومياه. في تصغيره مويه، فحذف الهاء وقلب الواو، ورجل ماهي القلب: كثر ماء قلبه (حكاه كراع النمل في المنتخب 1/171)، فماه هو مقلوب من موه أي: فيه ماء، وقيل: هو نحو رجل قاه (القاه: الجاه، وقيل: الطاعة. وما له علي قاه، أي: سلطان.
واختلف في ألفه، فذكره الزمخشري في القاف والياء، وجعل عينه منقلبه عن ياء، وكذا ابن بري.
وذكره الجوهري في القاف والواو، وكذا تابعه ابن الأثير. راجع: اللسان (قيه) )، وماهت الركية تميه وتماه، وبئر ميهة وماهة، وقيل: ميهة، وأماه الرجل، وأمهى: بلغ الماء. و:
ملخص اللسان:
1.     الماءُ والماهُ والماءةُ: معروف. وهمزةُ ماءٍ منقلبة عن هاء فإن تصغيره مَوَيْه، وجمعُ الماءِ أَمواهٌ ومِياهٌ،وحكى ابن جني في جمعه أَمْواء؛ الماءُ الذي يُشْرَب والهمزة فيه مبدلة من الهاء، وفي موضع اللام، وأَصلُه مَوَهٌ، بالتحريك، لأَنه يجمع على أَمْواه في القِلَّة ومِياهٍ في الكثرة
2.      وماهَتِ الرَّكِيَّةُ تَماهُ وتَموهُ وتَمِيهُ مَوْهاً ومَيْهاً ومُؤُوهاً وماهَةً ومَيْهةً: ظهر ماؤها وكثر
3.     أَماهَ فلانٌ رَكِيَّتَه،وقد ماهَتِ الرَّكِيَّةُ، وهذه مُوَيْهةٌ عَذْبةٌ، ويجمع مِياهاً.
4.     وحَفَر البئرَ حتى أَماهَ وأَمْوَه أَي بلغ الماءَ.
5.     وبئرٌ ماهَةٌ ومَيِّهةٌ أَي كثيرةُ الماء.
6.     والماوِيَّةُ: المِرْآةُ صفة غالبة. كأَنها منسوبة إلى الماء لصفائها حتى كأَنَّ الماءَ يجري فيها،
7.     والماوِيَّةُ: البقرةُ لبياضِها.
8.     تَمَوَّهَ ثمرُ النخل والعنبِ إذا امْتلأ ماءً وتَهَيّأَ للنُّضْجِ.
9.     ورجلٌ ماهُ الفُؤادِ وماهي الفُؤادِ: جبان كأَن قَلبه في ماء؛
10.                        وأَماهَتِ الأَرضُ:كثُر ماؤها وظهر فيها النَّزُّ.
11.                        وماهَتِ السفينةُ تَماهُ وتَموه وأَماهَتْ: دخل فيها الماءُ.
12.                        ومَوَّه القِدْرَ: أَكثر ماءَها.
13.                        المها ماءُ الفحل في رحم الناقة. وأَماهَ الفحلُ إذا أَلْقى ماءَه في رَحِم الأُنثى.
14.                        ومَوَّهَ الشيءَ: طَلاهُ بذهبٍ أَو بفضةٍ وما تحت ذلك شََبَهٌ أَو نُحاسٌأَو حديدٌ،
15.                        والمُوهةُ: تَرَقْرُقُ الماء في وجه المرأَة الشابة. ومُوهةُ الشبابِ:حُسْنُه وصَفاؤه.
16.                        وتَمَوَّه العنَبُ إذا جرى فيهِ اليَنْعُ وحَسُنَ لَوْنُه.
17.                        وماهَ الشيءَ بالشيء مَوْهاً: خَلَطَه؛
لسان العرب
● -    موه: الماءُ والماهُ والماءةُ: معروف. ابن سيده: وحكى بعضهم اسْقِني   ماً، مقصور، على أَن سيبويه قد نفى أَن يكون اسمٌ على حرفين أَحدهما   التنوين، وهمزةُ ماءٍ منقلبة عن هاء بدلالة ضُروبِ تصاريفه، على ما أَذكره الآن   من جَمْعِه وتصغيره، فإن تصغيره مَوَيْه، وجمعُ الماءِ أَمواهٌ ومِياهٌ،   وحكى ابن جني في جمعه أَمْواء؛ قال أَنشدني أَبو علي:   وبَلْدة قالِصة أَمْواؤُها،   تَسْتَنُّ في رَأْدِ الضُّحَى أَفْياؤُها،   كأَنَّما قد رُفِعَتْ سَماؤُها   أَي مطرُها. وأَصل الماء ماهٌ، والواحدة ماهةٌ وماءةٌ. قال الجوهري:   الماءُ الذي يُشْرَب والهمزة فيه مبدلة من الهاء، وفي موضع اللام، وأَصلُه   مَوَهٌ، بالتحريك، لأَنه يجمع على أَمْواه في القِلَّة ومِياهٍ في الكثرة   مثل جَمَلٍ وأَجْمالٍ وجِمالٍ، والذاهبُ منه الهاءُ، لأَن تصغيره   مُوَيْه، وإذا أَنَّثْتَه قلتَ ماءَة مثل ماعةٍ. وفي الحديث: كان موسى، عليه   السلام، يغْتَسِلُ عند مُوَيْهٍ؛ هو تصغير ماء. قال ابن الأَثير: أَصل الماء   مَوَهٌ. وقال الليث: الماءُ مدَّتُه في الأَصل زيادة، وإنما هي خلف من   هاءٍ محذوفة، وبيان ذلك أَن تصغيرَه مُوَيْهٌ، ومن العرب من يقول ماءة   كبني تميم يعْنُون الرَّكِيَّةَ بمائها، فمنهم مَنْ يَرْوِيها ممدوةً ماءة،   ومنهم من يقول هذه ماةٌ مقصورة، وماءٌ   كثير على قياسِ شاة وشاء. وقال أَبو منصور: أَصلُ الماء ماهٌ بوزن قاهٍ،   فثَقُلَت الهاء مع الساكن قبلها فقلبوا الهاء مدَّةً، فقالوا ماء كما   ترى: قال: والدليل على أَن الأَصل فيه الهاء قولهم أَماهَ فلانٌ   رَكِيَّتَه، وقد ماهَتِ الرَّكِيَّةُ، وهذه مُوَيْهةٌ   عَذْبةٌ، ويجمع مِياهاً. وقال الفراء: يُوقَفُ على الممدود بالقصر   والمدَّ شَرِبْت ماء، قال: وكان يجب أَن يكون فيه ثلاثُ أَلِفاتٍ، قال: وسمعت   هؤلاء يقولون شربت مَيْ يا هذا، وهذه بَيْ يا هذا، وهذه بَ حَسَنة،   فشبَّهوا الممدودَ بالمقصور والمقصورَ بالممدود؛ وأَنشد:   يا رُبَّ هَيْجا هي خَيْرٌ مِنْ دَعَهْ   فقَصَر، وهو ممدود، وشبهه بالمقصور؛ وسَمَّى ساعدةُ بنُ جُؤَيَّة الدمَ   ماءَ اللحمِ فقال يهجو امرأَة:   شَرُوبٌ لماءِ اللحمِ في كلِّ شَتْوةٍ،   وإِن لم تَجِدْ مَنْ يُنْزِل الدَّرَّ تَحْلُبِ   وقيل: عَنَى به المَرَق تَحْسُوه دون عِيالِها، وأَراد: وإن لم تجد مَن   يَحلُب لها حَلَبتْ هي، وحَلْبُ النساء عارٌ   عند العرب، والنسبُ إلى الماء مائِيٌّ، وماوِيٌّ   في قول من يقول عَطاوِيّ. وفي التهذيب: والنسبة إلى الماء ما هِيٌّ.   الكسائي: وبئرٌ ماهَةٌ ومَيِّهةٌ   أَي كثيرةُ الماء. والماوِيَّةُ: المِرْآةُ صفة غالبة. كأَنها منسوبة   إلى الماء لصفائها حتى كأَنَّ الماءَ يجري فيها، منسوبة إلى ذلك، والجمع   ماوِيٌّ؛ قال:   ترَى في سَنا الْمَاوِيِّ بالعَصْرِ والضُّحَى   على غَفَلاتِ الزَّيْنِ والمُتَجَمّل   والماوِيَّةُ: البقرةُ لبياضِها.   وماهَتِ الرَّكِيَّةُ تَماهُ وتَموهُ وتَمِيهُ مَوْهاً ومَيْهاً   ومُؤُوهاً وماهَةً ومَيْهةً، فهي مَيِّهةٌ وماهةٌ: ظهر ماؤها وكثر،   ولفظةُتَمِيه تأْتي بعدَ هذا في الياء هناك من باب باع يبيع، وهو هنا من باب   حَسِبَ يَحْسِبُ كطاحَ يَطِيحُ   وتاهَ يَتِيهُ، في قول الخليل، وقد أَماهَتْها مادَّتُها وماهَتْها.   وحَفَر البئرَ حتى أَماهَ وأَمْوَه أَي بلغ الماءَ. وأَماهَ أَي أَنْبَط   الماءَ. ومَوَّهَ الموضعُ: صارَ فيه الماءُ؛ قال ذو الرمّة:   تَمِيميّة نَجْدِيّة دارُ أَهْلِها   إذا مَوَّهَ الصَّمَّانُ مِن سَبَلِ القَطْرِ   وقيل: مَوَّهَ الصَّمَّانُ صار مُمَوَّهاً بالبَقْل. ويقال: تَمَوَّهَ   ثمرُ النخل والعنبِ إذا امْتلأ ماءً وتَهَيّأَ للنُّضْجِ. أَبو سعيد: شجرٌ   مَوَهِيٌّ   إذا كانَ مَسْقَوِيَّاً، وشجر جَزَوِيٌّ يشرب بعروقه ولا يُسْقَى.   ومَوَّهَ فلانٌ حَوْضَه تَمْوِيهاً إذا جعل فيه الماءَ. ومَوَّهَ السحابُ   الوَقائعَ. ورجلٌ ماهُ الفُؤادِ وماهي الفُؤادِ: جبان كأَن قَلبه في ماء؛ عن   ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:   إنَّكَ يا جَهْضَمُ ما هي القلبِ   قال: كذا يُنْشِده، والأَصلُ مائِهُ القلبِ لأَنه مِن مُهْتُ. ورجل ماهٌ   أَي كثيرُ ماءِ القلب كقولك رجل مالٌ؛ وقال:   إنَّك يا جَهْضَمُ ماهُ القلبِ،   ضَخْمٌ عريضٌ مُجْرَئِشُّ الجَنْبِ   ماهُ   القلبِ: بلِيدٌ، والمُجْرئشُّ: المنتفخُ الجَنْبَين. وأَماهَتِ الأَرضُ:   كثُر ماؤها وظهر فيها النَّزُّ. وماهَتِ السفينةُ تَماهُ وتَموه   وأَماهَتْ: دخل فيها الماءُ. ويقال: أَماهَتِ السفينةُ بمعنى ماهَتْ. اللحياني:   ويقال امْهِنِي اسْقِِني. ومُهْتُ الرجلَ ومِهْتُه، بضم الميم وكسرها:   سقَيْتُه الماءَ. ومَوَّه القِدْرَ: أَكثر ماءَها. وأَماهَ الرجلَ   والسِّكِّينَ وغيرٍَهما: سَقاهُ الماءَ، وذلك حينَ تَسُنُّه به. وأَمَهْتُ   الدواةَ: صَبَبْتُ فيها الماء. ابن بُزُرْج: مَوَّهَت السماءُ أَسالَتْ ماءً   كثيراً. وماهَت البئرُ وأَماهت في كثرة مائها، وهي تَماهُ وتَموه إذا كثُر   ماؤها. ويقولون في حفْر البئر: أَمْهَى وأَماهَ؛ قال ابن بري: وقول امرئ   القيس:   ثم أَمْهاهُ على حَجَره   هو مقلوبٌ من أَماهَه، ووزنه أَفعله. والمَها: الحجر، مقلوب أَيضاً،   وكذلكَ المها ماءُ الفحل في رحم الناقة. وأَماهَ الفحلُ إذا أَلْقى ماءَه في   رَحِم الأُنثى.   ومَوَّهَ الشيءَ: طَلاهُ بذهبٍ أَو بفضةٍ وما تحت ذلك شََبَهٌ أَو   نُحاسٌأَو حديدٌ، ومنه التَّمْوِيهُ وهو التلبيسُ، ومنه قيل للمُخادِع:   مُمَوِّه. وقد مَوَّهَ فلانٌ   باطِلَه إذا زَيَّنه وأَراه في صورةِ الحقّ. ابن الأَعرابي: المَيْهُ   طِلاءُ السيفِ وغيرِه بماء الذهب؛ وأَنشد في نعت فرس:   كأَنَّه مِيهَ به ماءُ الذَّهَبْ   الليث: المُوهةُ لونُ الماء. يقال: ما أَحسن مُوهَةَ وجْهِهِ. قال ابن   بري: يقال وَجْهٌ مُمَوَّهٌ أَي مُزَيَّنٌ بماء الشَّباب؛ قال رؤبة:   لَمَّا رَأْْتْني خَلَقَ المُمَوَّهِ   والمُوهةُ: تَرَقْرُقُ الماء في وجه المرأَة الشابة. ومُوهةُ الشبابِ:   حُسْنُه وصَفاؤه. ويقال: عليه مُوهةٌ من حُسْنٍ ومُواهةٌ ومُوَّهةٌ   إذا مُنِحَه. وتَمَوَّهَ المالُ للسِّمَنِ إذا جرى في لحُومِه الربيعُ.   وتَمَوَّه العنَبُ إذا جرى فيهِ اليَنْعُ وحَسُنَ لَوْنُه. وكلامٌ عليه   مُوهةٌ أَي حُسْنٌ وحلاوةٌ، وفلانٌ مُوهةُ أَهلِ بيتِه. ابن سيده: وثَوْبُ   الماء الغِرْسُ الذي يكون على المولود؛ قال الراعي:   تَشُقُّ الطَّيْرُ ثَوْبَ الماء عنه،   بُعَيْدَ حياتِه، إلا الْوَتِينا   وماهَ الشيءَ بالشيء مَوْهاً: خَلَطَه؛ عن كراع. ومَوَّه عليه الخبرَ   إذا أَخْبَره بخلاف ما سَأَلَه عنه. وحكى اللحياني عن الأَسَدِيَّ: آهَة   وماهَة، قال: الآهَةُ الحَصْبةُ، والمَاهَةُ الجُدَرِيُّ.   وماهٌ: موضع، يُذَكَّرُ ويؤنث. ابن سيده: وماهُ مدينةٌ لا تَنْصرف لمكان   العُجْمة. وماهُ دينار: مدينة أَيضاً، وهي من الأَسماء المركبة. ابن   الأَعرابي: الْمَاهُ قصَبُ البلدِ، قال: ومنه ضُربَ هذا الدينارُ بماهِ   البَصْرة وماهِ فارسَ؛ الأَزهري: كأَنه معرّب. والْمَاهانِ: الدِّينَوَرُ   ونَهاوَنْدُ، أَحدُهما ماهُ الكوفةِ، والآخرُ ماهُ البصرةِ. وفي حديث الحسن:   كانَ أَصحابُ رسول الله، صلى الله عليه وسلم، يَشْتَرُون السَّمْنَ   المائيَّ؛ قال ابن الأَثير: هو منسوب إلى مواضعَ تُسَمَّى ماه يُعْملُ   بها، قال: ومنه قولهم ماهُ البصرةِ وماهُ الكوفةِ، وهو اسمٌ   للأَماكِن المضافة إلى كل واحدة منهما، فقَلَب الهاءَ في النَّسَب همزةً   أَو ياءً، قال: وليست اللفظةُ عربية. وماوَيْهِ: ماءٌ لبني العَنْبرِ   ببطن فَلْج؛ أَنشد ابن الأَعرابي:   وَرَدْنَ على ماوَيْه بالأَمْسِ نِسْوةٌ،   وهُنَّ على أَزْواجِهنَّ رُبوضُ   وماوِيَّةُ: اسمُ امرأَة؛ قال طرفة:   لا يَكُنْ حُبُّكِ داءً قاتِلاً،   ليس هذا مِنْكِ، ماوِيَّ، بِحُرْ   قال: وتصغيرُها مُوَيّة؛ قال حاتم طيء يخاطب ماوِيَّةَ وهي امرأَته:   فضارَتْه مُوَيُّ ولم تَضِرْني،   ولم يَعْرَقْ مُوَيّ لها جَبينِي   يعني الكَلِمةَ العَوْراء. وماهانُ: اسمٌ. قال ابن سيده: قال ابن جني لو   كان ماهانُ عربيّاً فكان من لفظ هَوَّمَ أَو هَيَّمَ لكان لَعْفانَ، ولو   كان من لفظ الوَهْم لكان لَفْعانَ، ولو كان من لفظ هَمَا لكان عَلْفانَ،   ولو وجد في الكلام تركيب وم هـ فكان ماهَانُ من لفظه لكان مثاله   عَفْلانَ، ولو كان من لفظ النَّهْم لكان لاعافاً، ولو كان من لفظ المُهَيْمِنِ   لكان عافالاً، ولو كان في الكلام تركيب م ن هـ فكان ماهانُ منه لكان   فاعالاً، ولو كان ن م هـ لكان عالافاً.   وماءُ السماءِ: لقب عامر بن حارثة الأَزْدِيّ، وهو أَبو عمرو   مُزَيْقِيَا الذي خرج من اليمن لما أَحَسَّ بسيل العَرِم، فسمي بذلك لأَنه كان إذا   أَجْدَبَ قومُه مانَهُمْ حتى يأْتيهم الخِصْبُ، فقالوا: هو ماءُ السماءِ   لأَنه خَلَفٌ   منه، وقيل لولده: بنو ماء السماء، وهم ملوك الشأْم؛ قال بعض الأَنصار:   أَنا ابنُ مُزَيْقِيَا عَمْرو، وجَدِّي   أَبوه عامرٌ ماءُ السماء   وماءُ السماء أَيضاً: لقَبُ أُمّ المُنْذِر بن امْرِئِ القَيْس   بن عَمْرو بن عَدِيّ بن ربيعة بن نَصْرٍ اللَّخْمِيّ، وهي ابنة عَوْفِ   بن جُشَمَ من النَّمِر بن قاسِطٍ، وسميت بذلك لجمالها، وقيل لولدها بنُو   ماءِ السماءِ، وهم ملوك العراق؛ قال زهير:   ولازَمْتُ المُلوكَ مِنَ آلِ نَصْرٍ،   وبعدَهُمُ بني ماءِ السماءِ   وفي حديث أَبي هريرة: أُمُّكم هاجَرُ يا بني ماءِ السماء؛ يريد العربَ   لأَنهم كانوا يَتَّبعون قَطْرَ السماء فينزلون حيث كان، وأَلفُ الماءِ   منقَلبةٌ عن واو. وحكى الكسائي: باتت الشَّاءُ ليلَتَها ماء ماء وماه ماه،   وهو حكاية صوتها.
القاموس المحيط:
الماءُ والمهُ والماءَةُ، وهَمْزَةُ الماءِ مُنْقَلِبَةٌ عن هاءٍ م، وسُمِعَ اسْقِنِي ماً، بالقَصْرِ ج أمْواهٌ ومِياهٌ، وعِندي مُوَيْهٌ ومُوَيْهَةٌ. والماوِيَّةُ المِرْآةُ ج ماوِيٌّ، وامرأةٌ. وماهَتِ الرَّكِيَّةُ تَماهُ تَمُوهُ تَمِيهُ مَوْهاً مَيْهاً مُوُوهاً ماهَةً مَيْهَةٌ، فهي مَيِّهَةٌ، كَكَيِّسَةٍ، ماهَةٌ كَثُرَ ماؤُها، وهي أمْيَهُ مِمَّا كانَتْ وأمْوَهُ، و السَّفِينَةُ دَخَلَها الماءُ. وحَفَرَ فأَمَاهَ وأمْوَهَ بَلَغَ الماءَ. ومَوَّهَ المَوْضِعُ تَمْوِيهاً صارَ ذا ماءٍ، و القِدرَ أكْثَرَ ماءَها، و الخَبَرَ عليه أخْبَرَهُ بِخلافِ ما سألَه، و الشيءَ طَلاهُ بِفِضَّةٍ أَو ذَهَبٍ وتَحْتَه نُحاسٌ أو حَدِيدٌ. وأمَاهُوا أرْكِيَتَهُمْ أَنْبَطُوا ماءَها، و دَوابَّهُمْ سَقَوْها،
و حَوْضَهُمْ: جَمَعُوا فيه الماءَ، و السِّكِّينَ: سَقاهُ، كأَمْهاهُ، و الشيءُ: خُلِطَ، و السماءُ: أسالَتْ ماءً كثِيراً. ورَجُلٌ ماهُ الفُؤَادِ، وماهِيٌّ الفُؤَادِ: جَبانٌ، كأَنَّ قَلْبَه في ماءٍ، أَو بَلِيدٌ.
وماهَ: خَلَطَ. وأماهَ العَطْشانَ والسِّكِّينَ: سَقاهُما، و الفَحْلُ: ألْقَى ماءَهُ في رَحِمِ الْأُنْثَى، و الحافِرُ: أنْبَطَ الماءَ، و الأرضُ: نَزَّتْ، و الدَّواةَ: صَبَّ فيها الماءَ. وما أحْسَنَ مُوهَةَ وجْهِه ومُواهَتَهُ، بضمهما: ماءَهُ ورَوْنَقَهُ. والماهَةُ: الجُدَرِيُّ. والماهُ: قَصَبَةُ البَلَدِ. والماهانِ: الدينَوَرُ ونُهاوَنْدُ، إحْداهُما ماهُ الكُوفَةِ، والْأُخْرَى ماهُ البَصْرَةِ. وماهُ وماهُ دِينارٍ: بَلَدَانِ.
وماهانُ: اسْمٌ، وهو إمَّا مِن هَوَمَ أَو هَيَمَ فَوَزْنُهُ لَعْفانُ، أَو وَهَمَ فَلَفْعانُ، أَو مِن هَما فَعَلْفَانُ، أَوْ وَمَهَ فَعَفْلانُ، أَو نَهَمَ فلاعافٌ، أَو مِن لَفظِ المُهَيْمِنِ فَعافالٌ، أَو مِن مَنَهَ ففالاعٌ، أَوْ مِن نَمَهَ فَعالافٌ، أَو وَزْنُهُ فَعْلانُ. والمُوهَةُ، بالضم: الحُسْنُ، وتَرَقْرُقُ الماءِ في وَجْهِ الجَمِيلَةِ، كالمُواهَةِ، بالضم. ومُِهْتُهُ، بالكسر وبالضم: سَقَيْتُه.
- المَيْهُ طِلاءُ السَّيْفِ وغَيرِهِ بماءِ الذَّهَبِ. وماهَتِ الرَّكِيَّةُ تَمِيهُ كماهَتْ تَمُوهُ.
تاج العروس:
( الماء ) اسم جنس افرادي كما قاله الفاكهى ونقل ابن ولاد في المقصور والممدود أنه جمعى يفرق بينه وبين واحده بالهاء وفى المحكم الماء ( والماء والماءة ) واحد ( وهمزة الماء منقلبة عن هاء ) بدلالة ضروب تصاريفه من التصغير والجمع وقال الليث الماء مدته في الاصل زيادة وانما هي خلف من هاء محذوفة ومن العرب من يقول ماءة كبنى تميم يعنون الركية بمائها فمنهم من يرويها ممدودة ماءة ومنهم من يقول هذه ماة مقصور وماء على قياس شاة وشاء وقال الازهرى أصل الماء ماه بوزن قاه فثقلت الياء مع المساكن قبلها فقلبوا الهاء مدة فقالوا ماء كما ترى وقال الفراء يوقف على الممدود بالقصر والمد شربت ماء قال وكان يجب أن تكون فيه ثلاث ألفات قال وسمعت هؤلاء يقولون شربت مى يا هذا فشبهوا الممدود بالمقصور والمقصور بالممدود وأنشد * يا رب هيجاهى خير من دعه * فقصر وهو ممدود وشبهه بالمقصور * قلت ولعل الفرس من هنا أخذوا تسمية الخمر بمى ( م ) معروف أي الذى يشرب وقال قوم هو جوهر لالون له وانما
يتكيف بلون مقابله قيل والحق خلافه فقيل أبيض قيل أسود نقله ابن حجر المكى في شرح الهمزية قال شيخنا والعرب لا تعرف هذا ولا تخوض فيه بل هو عندهم من الامر المعروف الذى لا يحتاج الى الشرح ( وسمع اسقنى ما بالقصر ) على أن سيبويه قد نفى أن يكون اسم على حرفين أحد هما التنوين وقيل أصل الماء ماه والواحدة ماءة وماهة وقال الجرهرى أصله موه بالتحريك ( ج أمواه ) في
القلة ( ومياه ) في الكثرة مثل جمل وأجمال وجمال ( و ) الذاهب منه الهاء بدليل قولهم ( عندي موية ) وإذا أنثته قلت ماءة مثل ماعة وفى الحديث كان موسى عليه السلام يغتسل عند موية ( و ) تصغير الماءة ( مويهة ) والنسبة الى الماء مائى وماوى في قول من يقول عطاوى كما في الصحاح وفى التهذيب ماهى * قلت ومنه تسمية الفرس للسمك ماهى وجزم عبد القادر البغدادي في حاشية المكعبية أنه لا يقال ماوى ( والماوية المرآة ) التى ينظر فيها صفة غالبة كأنها نسبت الى الماء لصفائها حتى كأن الماء يجرى فيها و ( ج ماوى ) قال الشاعر ترى في سنا الماوى بالعصر والضحى * على غفلات الزين والمتجمل ( و ) ماوية اسم ( امرأة ) قال طرفة لا يكن حبك داء قاتلا * ليس هذا منك ماوى بحر وقال الحافظ ماوية بنت أبى أخزم أم جشم وسعد العجليين وماوية بنت برد بن أفصى هي أم حارثة وسعد وعمرو وقشع وربيعة بنى دلف بن جشم المذكور * قلت وماوية بنت كعب وماوية امرأة حاتم الطائى قال شيخنا سميت المرأة ماوية تشبيها لها بالمرآة في صفائها وقلبت همزة الماء واوافي مثله وان كان القياس قلبها هاء لتشبيهه بما همزته عن ياء أو واو وشبهت الهاء بحروف المد واللين فهمزت وقيل ماوية العلم على النساء مأخوذ من آويته إذا ضممته اليك فالاصل مأوية بالهمز ثم سهلت فهى اسم مفعول ( وماهت الركية ) تماه وتموه وتميه موها وميها ومؤوها وماهة وميهة فهى ميهة ككيسة وماهة ) عن الكسائي ( كثر ماؤها ) وظهر ولفظة تمية تأتى بعد هذا في الياء هناك من باب باع يبيع وهو هنا من باب حسب يحسب كطاح يطيح وتاه يتيه في القول الخليل ( وهى أميه مما كانت وأموه ) مما كانت ( و ) ماهت ( السفينة ) تماه وتموه ( دخلها الماء و ) يقال ( حفر ) البئر ( فأماه وأموه ) أي ( بلغ الماء ) وكذلك أمهى وهو مقلوب ( وموه الموضع تمويها صار ذاماء ) ومنه قول ذى الرمة غيمية نجدية دار أهلها * إذا موه الصمان من سبل الفطر ( و ) موه ( القدر أكثر ماءها و ) من المجاز موه ( الخبر عليه ) تمويها إذا ( أخبره بخلاف ما سأله ) ومنه حديث مموه أي مزخرف ويقال التموية التلبيس ومنه قيل للمخادع مموه وقد موه فلان باطله إذا زبنه وأراه في صورة الحق ( و ) الاصل فيه موه ( الشئ ) تمويها إذا ( طلاه بفضة أو ذهب و ) ما ( تحته ) شبه أو ( نحاس أو حديد ) ومنه سرج مموه أي مطلى بذهب أو فضة ( وأما هوا أركيتهم أنبطوا ماءها و ) أماهوا ( دوابهم سقوها ) يقال أميهوا دوابكم نقله الزمخشري ( و ) أماهوا ( حوضهم جمعوا فيه الماء و ) أماه ( السكين سقاه ) الماء وذلك حين تسنه به وكذلك الرجل حين تسقيه الماء كما في الصحاح ( كأمهاه ) قال ابن برى في قول امرئ القيس ثم امهاه على حجره هو مقلوب من أماهه ووزنه أفعله والمها الحجر مقلوب أيضا وكذلك المها ماء الفحل في رحم الناقة ( و ) من المجاز أماه ( الشئ خلط ) ولبس وهذا أشبه أن يكون موه الشئ ( و ) كذا قوله أماهت ( السماء ) فالصواب فيه موهت السماء إذا ( أسالت ماء كثيرا ) كما هو نص ابن بزرج ( ورجل ماه الفؤاد وما هي الفؤاد ) أي ( جبان كأن قلبه في ماء ) الاول عن ابن الاعرابي وعليه اقتصر الجوهرى قال ورجل ماه أي كثير ماء القلب كقولك رجل مال وأنشد للازرق الباهلى انك يا جهضم ماه القلب * ضخم عريض مجرئش الجنب وانشده غيره ماهى القلب والاصل مائه القلب لانه من مهت ( أو ) ماه القلب ( بليد ) أحمق وهو مجاز ( وماه ) الرجل ( خلط ) في كلامه وقال كراع ماه الشئ بالشئ موها خلطه ( وأما العطشان والسكين سقاهما ) لماء أما اماهة السكين فقد تقدم قريبا فهو تكرار وأما اماهة الرجل فقال اللحيانى يقال امهنى أي اسقنى وما أحسن قول الجوهرى وأمهت الرجل والسكين إذا سقيتهما ( و ) أماه ( الفحل القى ماءه في رحم الانثى ) وذلك الماء يسمى المها بالقلب كما تقدم وسيأتى ( و ) أماه ( الحافر أنبط الماء ) وهو أيضا مع قوله في السابق أما هوا أركيتهم تكرار ( و ) أماهت ( الارض نزت ) بالماء وفى الصحاح ظهر فيها النز ( و ) أماه ( الدواة صب فيها الماء و ) من المجار ( ما أحسن موهة وجهه ومواهته بضمهما ) أي ( ماء ورونقه ) وترقرقه أو حسنه وحلاوته ( والماهة الجدرى ) حكاه اللحيانى عن الاسدي ومنه قولهم في الدعا آهة وماهة وقد تقدم ( والماه قصبة البلد ) فارسية ومنه ماه البصرة وماه الكوفة قال ابن الاعرابي ومنه ضرب هذا الدنيار بماه البصرة وماه فارس قال الازهرى كائه معرب * قلت اصل ماه بالفارسية القمر ( والماهان ) مثنى ماه ( الدينور ونهاوند احداهما ماه الكوفة والاخرى ماه البصرة ) * قلت والدينور من كور الجبل وانما سميت ماه الكوفة لان مالها كان يحمل في أعطيات أهل الكوفة ومنها يحيى بن زكريا الماهى عن على بن عبيدة الريحاني وكذلك الحال في نهاوند فان مالها كان يحمل أعطيات أهل البصرة ( وماه ) يذكر ويؤنث لا ينصرف لمكان العجمة ( وماه دينار بلدان )
وهو من الاسماء المركبة وكذلك ماه آباذ لمحلة كبيرة بمرو ( وماهان اسم ) رجل وهو جد عبد الله بن عيسى بن ماهان الماهانى نسبة صاحب الاغانى وابنه محمد حدث وابن عمه على بن رستم بن ماهان من ولده محمد بن حامد بن عبد الله بن على تفقه على أبى الحسن
البيهقى وروى عن مكى بن عبدان ( و ) قال ابن جنى ( هو ) أي ماهان ان كان عربيا لا يخلو ( اما ) أن يكون ( من ) لفظ ( هوم أو هيم فوزنه لعفان ) بتقديم اللام على العين ( أو ) من لفظ ( وهم فلفعان ) بتقديم الفاء على العين ( أو من ) لفظ ( هما فعلفان ) بتقديم اللام على الفاء ( أو ) من ( ومه ) لو وجد هذا التركيب في الكلام ( فعفلان ) بتقديم العين على الفاء ( أو ) من ( نهم فلا عاف أو من لفظ المهيمن فعا فال أو من منه ) لو وجد هذا التركيب في الكلام ( ففالاع أو من نمه فعالاف ) انتهى كلام ابن جنى وهى على ثمانية أوجه ( أو وزنه فعلان ) ومحله هذا التركيب والالف والنون زائدتان ان كانت عربية والا فمحله م ه ن وقد أشرنا إليه ( والموهة بالضم الحسن ) والحلاوة يقال كلام عليه موهة وهو مجاز ( و ) أيضا ( ترقرق الماء قى وجه ) المرأة الشابة ( الجميلة كالمواهة بالضم ) أيضا وقد تقدم قريبا ( ومهته بالكسر وبالضم ) أي ( سقيته ) الماء نقله الجوهرى * ومما يستدرك عليه يجمع الماء على أمواء حكاه ابن جنى قال أنشدني أبو على وبلدة قالصة امواؤها * تستن في رأد الضحى أفياؤها * كأنما قد رفعت سماؤها أي مطرها وماء اللحم الدم ومنه قول ساعدة بن جؤية يهجوا مرأة شروب لماء اللحم في كل شتوة * وان لم تجد من ينزل الدر تحلب وقيل عنى به المرق تحسوه دون عيالها وأراد وان لم تجد من يحلب لها حلبت هي وحلب النساء عار عند العرب والماوية البقرة لبياضها وماوية مولاة شيبة الحجبى روت عنها صفية بنت شيبة وأبو ماوية عن على وعنه أبو اسحق الشيباني واختلف في اسمه فقيل حريث بن مالك أو مالك بن حريث ويقال ماوية بن حريث وفرق ابن معين بينه وبين أبى ماوية وقال أبو سعيد شجر موهى إذا كان مسقويا وشجر جزوى يشرب بعروقه ولا يسقى وموه حوضه تمويها جعل فيه الماء وموه السحاب الوقائع من ذلك وأماهت السفينة بمعنى ماهت وموهت السماء أسالت ماء كثيرا عن ابن بزرج والتموية التلبيس والمخادعة وتزيين الباطل والموهة بالضم لون الماء عن الليث ووجه مموه مزين بماء الشباب وأنشد ابن برى لرؤبة * لما رأتنى خلق المموه * وموهة الشباب حسنه وصفاؤه وكذلك الموهة كقبرة وهو موهة أهل بيته وتموه المال للسمن إذا جرى في لحومه الربيع وتموه العنب إذا جرى فيه الينع وحسن لونه أو امتلأ ماء وتهيأ للنضج وكذلك النخل وتموه المكان صار مموها بالبقل وبه فسر قول ذى الرمة السابق أيضا وثوب الماء الغرس الذى يكون على المولود قال الراعى تشق الظئر ثوب الماء عنه * بعيد حياته الا الوتينا والسمن المائى منسوب الى مواضع يقال لها ماه قلب الهاء في النسب همزة أو ياء وماويه ماء لبنى العنبر ببطن فلج أنشد ابن الاعرابي وردن على ماويه بالأمس نسوة * وهن على أزواجهن ربوض وموية كسمية تصغير ماوية ومنه قول حاتم طيئ يذكر امرأته ماوية فضارته موى ولم تضرني * ولم يعرق موى لها جبيني يعنى الكلمة العوراء كما في الصحاح وماء السماء لقب عامر بن حارثه الازدي وهو أبو عمر ومزيقيا الذى خرج من اليمن حين أحس بسيل العرم سمى بذلك لانه كان إذا أجدب قومه مانهم حتى يأتيهم الخصب فقالوا هو ماء السماء لانه خلف منه وقيل لولده بنو ماء السماء وهم ملوك الشأم قال بعض الانصار أنا ابن مزيقيا عمرو وجدى * أبوه عامر ماء السماء وماء السماء أيضا لقب أم المنذر بن امرئ القيس بن عمرو بن عدى بن ربيعة بن نصر اللخمى وهى ابنة عوف بن جشم بن النمر بن قاسط سميت بذلك لجمالها وقيل لولدها بنو ماء السماء وهم ملوك العراق قال زهير بن جناب ولازمة الملوك من ال نصر * وبعدهم بنى ماء السماء كل ذلك نقله الجوهرى وبنوماء السماء العرب لانهم يتبعون قطر السماء فينزلون حيث كان وحكى الكسائي باتت الشاة ليلتها مأمأ وماء ماء وماه ماه وهو حكاية صوتها ومياه الماشية باليمامة لبنى وعلة حلفاء بنى نمير ومياه موضع في بلاد عذرة قرب الشأم ووادى المياه من أكرم ماء بنجد لبنى نفيل بن عمرو بن كلاب قال اعرابي وقيل هو مجنون ليلى ألا لا أرى وادى المياه يثيب * ولا القلب عن وادى المياه يطيب أحب هبوط الواديين واننى * لمستهتر يا لواديين غريب وماء الحياة المنى وقيل الدم ومن الاول * ماء الحياة يصب في الارحام * ومن الثاني فإن اراقة ماء الحيا * ة دون اراقة ماء المحيا وبلد ماه كثير الماء عن الزمخشري وقال غيره العين المموهة كمعظمة هي التى فيها الظفرة
( الميه ) أهمله الجوهرى وقال ابن الاعرابي هو ( طلاء السيف وغيره بماء الذهب ) وأنشد في نعت فرس * كأنه ميه به ماء الذهب * ( وماهت الركية تميه )
ميها ( كماهت تموه ) موها لغة فيه وهى من باب باع يبيع أو من باب حسب يحسب فهى واوية أيضا كما تقدم * ومما يستدرك عليه
رجل تياه مياه قيل هو اتباع له والميهة بالكسر كثرة ماء الركية ومهت الرجل بالكسر سقيته ونتجه هذه على الواو أيضا كما تقدم وقال المؤرج ميهت السيف تمييها إذا وضعته في الشمس حتى ذهب ماؤه وميها بالكسر مقصورا اسم ماء في بلد هذيل أو جبل عن ياقوت والميه قرية بمصر واميية بالكسر أخرى بها وقد دخلتهما

### Türkçe

موه
**مَاهَ - يَمُوهُ (مَاهَ - يَمِيهُ) - مَاء**
**مَاهَ - يَمُوهُ (مَاهَ - يَمِيهُ)** + varlık veya şey: suyu çoğalır; su ona girer de bileşenlerine galip gelinceye yahut onunla doluncaya kadar (devam eder).
**مَاء**: “**مَاهَ - يَمُوهُ**”dan fiil ismi: ve o, aynı zamanda mef‘ûl manasıyladır: denizlerde ve nehirlerdeki bilinen sıvı; içilir ve yıkamada kullanılır: ve o, Kur’an’da cins ismidir; müzekker yapılmaz, müennes yapılmaz, tesniye edilmez, cem‘ edilmez; ondan “fiil” yoktur.
Not: Kur’an’da “**مياه**” lafzı yoktur; o halde cem‘ edilmez.
Ve lafız, “toprağın veya şeyin suyu tutması ve dereceleri” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**مَاهَ - يَمُوهُ (مَاهَ - يَمِيهُ)**، **نَضَرَ - يَنْضُرُ (نَضُرَ - يَنْضُرُ)**، **نَقَعَ - يَنْقَعُ**، **رَطُبَ - يَرْطُبُ (رَطِبَ - يَرْطَبُ)**، **ثَرِيَ - يَثْرَى**، **طَانَ - يَطِيْنُ**

**ماء - الماء**
Allah’ın arşı su üzerindeydi
﴿Ve O, gökleri ve yeri altı günde yarattı; arşı da su üzerindeydi; sizi denemek için: hanginiz amelce daha güzel? Ve eğer “Siz ölümden sonra mutlaka diriltileceksiniz” dersen, inkâr edenler mutlaka derler ki: “Bu, apaçık bir büyüden başka bir şey değildir.”(7)﴾ Hûd

Allah yerin suyunu çıkardı
﴿Ondan suyunu ve otlağını çıkardı (31)﴾ Nâzi‘ât

Allah gökten ineni ve onda yükseleni bilir (buna su da dâhildir)
﴿Yere gireni ve ondan çıkanı, gökten ineni ve onda yükseleni bilir; O, çok merhametli, çok bağışlayandır (2)﴾ Sebe’ ﴿O, gökleri ve yeri altı günde yarattı; sonra arş üzerine istivâ etti; yere gireni ve ondan çıkanı, gökten ineni ve onda yükseleni bilir; siz nerede olursanız olun O sizinle beraberdir; Allah yaptıklarınızı görendir (4)﴾ Hadîd

Suyun türleri
**ماء طهورا** ﴿Ve O, rahmetinin önünde rüzgârları müjdeci olarak gönderendir; ve gökten tertemiz bir su indirdik (48)﴾ Furkân ﴿Hani O, kendisinden bir güven olarak size uyuklamayı bürüyordu; ve sizi onunla temizlemek, şeytanın pisliğini sizden gidermek, kalpleriniz üzerine bağlamak ve onunla ayakları sağlamlaştırmak için gökten üzerinize bir su indiriyordu (11)﴾ Enfâl

**ماء مباركا - ثجاجاً** ﴿Ve gökten bereketli bir su indirdik; onunla bahçeler ve biçilecek taneler bitirdik (9)﴾ Kâf ﴿Ve sıkıştıranlardan bolca akan bir su indirdik (14) onunla tane ve bitki çıkaralım diye (15) ve sarmaş dolaş bahçeler (16)﴾ Nebe’

**ماء فراتا** ﴿Ve O, iki denizi salıverendir: bu tatlı, **فرات**; bu tuzlu, **أجاج**; ve ikisi arasına bir berzah ve aşılmaz bir engel kıldı (53)﴾ Furkân ﴿İki deniz bir olmaz: bu tatlı, **فرات**, içimi kolay; bu tuzlu, **أجاج**; ve her birinden taze et yersiniz ve takındığınız bir süs çıkarırsınız; ve onda gemileri yara yara gider görürsün; O’nun fazlından arayasınız diye ve umulur ki şükredersiniz (12)﴾ Fâtır ﴿Yeri bir toplayıcı kılmadık mı (25) diriler ve ölüler için (26) ve onda yüksek dağlar kıldık ve size tatlı bir su içirdik (27)﴾ Mürselât

**ملح أجاج** ﴿Ve O, iki denizi salıverendir: bu tatlı, **فرات**; bu tuzlu, **أجاج**; ve ikisi arasına bir berzah ve aşılmaz bir engel kıldı (53)﴾ Furkân ﴿İki deniz bir olmaz: bu tatlı, **فرات**, içimi kolay; bu tuzlu, **أجاج**; ve her birinden taze et yersiniz ve takındığınız bir süs çıkarırsınız; ve onda gemileri yara yara gider görürsün; O’nun fazlından arayasınız diye ve umulur ki şükredersiniz (12)﴾ Fâtır ﴿İçtiğiniz suyu gördünüz mü (68) onu buluttan siz mi indirdiniz yoksa Biz mi indireniz (69) dileseydik onu **أجاجا** kılardık; öyleyse şükretmez misiniz (70)﴾ Vâkıa

**ماء غير آسن** ﴿Takvâ sahiplerine vaad edilen cennetin misali: onda bozulmayan sudan ırmaklar, tadı değişmeyen sütten ırmaklar, içenlere lezzet olan şaraptan ırmaklar, süzülmüş baldan ırmaklar vardır; ve onlar için orada her türlü meyveler ve Rablerinden bir bağışlama vardır; ateşte ebedî kalan kimse gibi mi? Ve kaynar bir su içirildiler de bağırsaklarını parçaladı (15)﴾ Muhammed

**ماء صديد** ﴿Yardım istediler; ve her inatçı zorba hüsrana uğradı (15) arkasından cehennem vardır; ve **ماء صديد**den içirilir (16) onu yudumlar da neredeyse yutamaz; ölüm ona her yerden gelir, o ise ölü değildir; ve arkasından ağır bir azap vardır (17)﴾ İbrâhîm

**عين حمئة** ﴿Nihayet güneşin battığı yere varınca onu **عين حمئة**de batar buldu; ve onun yanında bir kavim buldu; dedik ki: “Ey Zülkarneyn, ya azap edersin ya da onlarda bir güzellik edinirsin.” (86)﴾ Kehf

**سراب** ﴿İnkâr edenlerin amelleri, düzlükte bir **سراب** gibidir; susayan onu su sanır; nihayet ona geldiğinde onu bir şey bulmaz; ve Allah’ı onun yanında bulur da hesabını ona tastamam verir; Allah hesabı çabuk görendir (39)﴾ Nûr ﴿Dağlar yürütüldü de bir **سراب** oldu (20)﴾ Nebe’

**ماء حميم** ﴿Takvâ sahiplerine vaad edilen cennetin misali: onda bozulmayan sudan ırmaklar, tadı değişmeyen sütten ırmaklar, içenlere lezzet olan şaraptan ırmaklar, süzülmüş baldan ırmaklar vardır; ve onlar için orada her türlü meyveler ve Rablerinden bir bağışlama vardır; ateşte ebedî kalan kimse gibi mi? Ve kaynar bir su içirildiler de bağırsaklarını parçaladı (15)﴾ Muhammed

**ماء كالمهل - يشوي** ﴿De ki: “Hak Rabbinizdendir; dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin.” Şüphesiz Biz zalimler için bir ateş hazırladık; onun çadırı onları kuşatmıştır; ve eğer yardım isterlerse, yüzleri kavuran **ماء كالمهل** ile yardım edilir; ne kötü içecektir ve ne kötü dayanaktır (29)﴾ Kehf

Suyun yaratılmasının hedefi
(1) dirileri yaratmak için
Ve her canlı şeyi sudan kıldık ﴿İnkâr edenler görmedi mi ki gökler ve yer bitişik idi de Biz onları ayırdık; ve her canlı şeyi sudan kıldık; hâlâ iman etmeyecekler mi (30)﴾ Enbiyâ ﴿Ve Allah her debeleneni sudan yarattı; onlardan kimi karnı üzerinde yürür, onlardan kimi iki ayak üzerinde yürür, onlardan kimi dört üzerinde yürür; Allah dilediğini yaratır; şüphesiz Allah her şeye kadirdir (45)﴾ Nûr

Sudan bir beşer yarattı ﴿Ve O, sudan bir beşer yaratandır; onu nesep ve sıhriyet kıldı; Rabbin kadirdir (54)﴾ Furkân ﴿Fışkıran bir sudan yaratıldı (6)﴾ Târık

Onun neslini değersiz bir sudan bir özden kıldı ﴿Sonra onun neslini değersiz bir sudan bir özden kıldı (8)﴾ Secde ﴿Sizi değersiz bir sudan yaratmadık mı (20)﴾ Mürselât

(2) bitkiyi bitirmek için gökten su indirdi
أ - gökten su indirilmesi ve su döngüsü
Vadiler kendi ölçüsünce aktı ﴿Gökten bir su indirdi de vadiler kendi ölçüsünce aktı; sel kabaran bir köpük yüklendi; ve ateşte üzerine yakılan şeylerden, süs veya eşya arayarak, onun benzeri bir köpük (çıkar); Allah hak ile bâtılı işte böyle misal verir; köpük ise atılıp gider; insanlara fayda veren ise yerde kalır; Allah misalleri işte böyle vurur (17)﴾ Ra‘d ﴿Ve göğün kapılarını dökülen bir su ile açtık (11)﴾ Kamer

Onu yerde iskân ettik ﴿Ve gökten bir su indirdik, bir ölçü ile; onu yerde iskân ettik; ve şüphesiz Biz onu gidermeye elbette kadiriz (18)﴾ Mü’minûn ﴿Görmedin mi ki Allah gökten bir su indirdi de onu yerde pınarlar olarak akıttı; sonra onunla renkleri çeşitli bir ekin çıkarır; sonra kurur da onu sararmış görürsün; sonra onu kırıntı yapar; şüphesiz bunda akıl sahipleri için bir öğüt vardır (21)﴾ Zümer

Suyunu yut ﴿Ve denildi ki: “Ey yer, suyunu yut; ey gök, tut.” Su çekildi; iş bitirildi; (gemi) Cûdî üzerine oturdu; ve denildi ki: “Zalim kavme uzaklık!” (44)﴾ Hûd ﴿Ve denildi ki: “Ey yer, suyunu yut; ey gök, tut.” Su çekildi; iş bitirildi; (gemi) Cûdî üzerine oturdu; ve denildi ki: “Zalim kavme uzaklık!” (44)﴾ Hûd

Suyu çekilmiş (olması) ﴿Yahut onun suyu çekilmiş olur da onu aramaya güç yetiremezsin (41)﴾ Kehf ﴿De ki: “Gördünüz mü, eğer suyunuz çekilmiş olursa size kim bir akıcı su getirir?” (30)﴾ Mülk

**لما يشقق فيخرج منه الماء**	﴿Sonra bunun ardından kalpleriniz katılaştı; artık onlar taşlar gibi, yahut katılıkça daha şiddetlidir. Ve taşlardan öylesi vardır ki ondan ırmaklar fışkırır; ve onlardan öylesi vardır ki yarılır da ondan su çıkar; ve onlardan öylesi vardır ki Allah korkusundan aşağı iner. Ve Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir (74)﴾ Bakara ﴿Ve yeri pınarlar (hâlinde) fışkırttık; böylece su, takdir edilmiş bir iş üzere buluştu (12)﴾ Kamer

**طغى الماء**	﴿Dedi: “Beni sudan koruyacak bir dağa sığınacağım.” Dedi: “Bugün Allah’ın emrinden, merhamet edilen kimse dışında, koruyacak yoktur.” Ve ikisinin arasına dalga girdi; böylece boğulanlardan oldu (43)﴾ Hûd ﴿Şüphesiz biz, su azıp taşınca sizi akıp giden (gemide) taşıdık (11)﴾ Hâkka

**الشلالات**	﴿Ve dökülmüş su (31)﴾ Vâkıa ﴿Şüphesiz biz suyu döke döke döktük (25)﴾ Abese

ب - Sonra gökten su indirilmesinden sonra bitkinin bitmesi

**اهتزت وربت وأنبتت من كل زوج بهيج**﴿Ey insanlar! Eğer diriltilmeden yana bir şüphe içindeyseniz, şüphesiz biz sizi topraktan, sonra nutfeden, sonra alakadan, sonra şekillendirilmiş ve şekillendirilmemiş bir mudgadan yarattık ki size açıklayalım. Ve dilediğimizi rahimlerde belirlenmiş bir süreye kadar durdururuz; sonra sizi bir çocuk olarak çıkarırız; sonra güçlü çağınıza erişmeniz için. Ve sizden kimi vefat ettirilir; sizden kimi de ömrün en aşağısına geri çevrilir ki, bir bilgiden sonra hiçbir şey bilmesin. Ve yeri kupkuru görürsün; fakat onun üzerine su indirdiğimizde kıpırdanır ve kabarır ve her sevinçli çiftten bitirir (5)﴾ Hac ﴿Ve âyetlerindendir: Sen yeri boyun eğmiş görürsün; fakat onun üzerine su indirdiğimizde kıpırdanır ve kabarır. Şüphesiz onu dirilten, elbette ölüleri de dirilticidir. Şüphesiz O, her şeye kadirdir (39)﴾ Fussilet

**فأحيا به الأرض بعد موتها**	﴿Şüphesiz göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün değişmesinde, insanlara fayda veren şeylerle denizde akıp giden gemide, Allah’ın gökten indirdiği sudan—onunla yeri ölümünden sonra diriltmesinde—ve onda her çeşit canlıyı yaymasında, rüzgârları çevirmesinde ve gök ile yer arasında boyun eğdirilmiş bulutta; akleden bir kavim için elbette âyetler vardır (164)﴾ Bakara ﴿Ve Allah gökten su indirdi; onunla yeri ölümünden sonra diriltti. Şüphesiz bunda işiten bir kavim için elbette bir âyet vardır (65)﴾ Nahl ﴿Ve âyetlerindendir: Size korku ve ümit olarak şimşeği gösterir; ve gökten su indirir; onunla yeri ölümünden sonra diriltir. Şüphesiz bunda akleden bir kavim için elbette âyetler vardır (24)﴾ Rûm ﴿Andolsun, onlara “Gökten suyu kim indirdi de onunla yeri ölümünden sonra diriltti?” diye sorsan, mutlaka “Allah” derler. De ki: “Hamd Allah’a.” Bilakis onların çoğu akletmezler (63)﴾ Ankebût

**فأنشرنا به بلدة ميتا**	﴿Ve gökten ölçü ile su indiren O’dur; böylece onunla ölü bir beldeyi dirilttik; işte böyle çıkarılacaksınız (11)﴾ Zuhruf ﴿Ve O, rahmetinin önünde rüzgârları müjdeci olarak gönderendir; nihayet ağır bulutlar yüklendiğinde onu ölü bir beldeye sevk ederiz; böylece onunla su indiririz; onunla her türlü meyvelerden çıkarırız; işte böyle ölüleri çıkarırız; umulur ki hatırlarsınız (57)﴾ A‘râf

**فتصبح الأرض مخضرة**	﴿Görmedin mi ki Allah gökten su indirdi de yer yemyeşil olur. Şüphesiz Allah latiftir, haberdardır (63)﴾ Hac

**يخرج به زرعا**	﴿Görmediler mi ki biz suyu çorak yere sevk ediyoruz da onunla ekin çıkarıyoruz; ondan hayvanları ve kendileri yer. Hâlâ görmüyorlar mı? (27)﴾ Secde ﴿Görmedin mi ki Allah gökten su indirdi de onu yerde kaynaklar hâlinde akıttı; sonra onunla renkleri çeşitli bir ekin çıkarır; sonra kurur da onu sararmış görürsün; sonra onu kırıntı hâline getirir. Şüphesiz bunda akıl sahipleri için elbette bir öğüt vardır (21)﴾ Zümer

**- أخرج به جنات ألفافاً - حباً ونباتاً**	﴿Ve sıkıp çıkaranlardan bol bol su indirdik (14); onunla tane ve bitki (15) ve sarmaş dolaş bahçeler (16) çıkaralım diye﴾ Nebe’ ﴿Ve gökten ölçü ile su indirdik; sonra onu yerde yerleştirdik; ve şüphesiz biz onu gidermeye elbette kadiriz (18). Böylece onunla sizin için hurmalardan ve üzümlerden bahçeler meydana getirdik; sizin için onda birçok meyveler vardır ve ondan yersiniz (19). Ve Sînâ dağı tarafından çıkan bir ağaç; yağ ile ve yiyenler için katık ile biter (20)﴾ Mü’minûn ﴿O, gökten sizin için su indirendir; ondan içecek vardır ve ondan, içinde hayvanlarınızı otlattığınız ağaç vardır (10). Onunla sizin için ekin, zeytin, hurmalar, üzümler ve her türlü meyvelerden bitirir. Şüphesiz bunda düşünen bir kavim için elbette bir âyet vardır (11)﴾ Nahl

**فأخرجنا به نبات كل شيء**	﴿Ve O, gökten su indirendir; böylece onunla her şeyin bitkisini çıkardık; sonra ondan yeşillik çıkardık; ondan üst üste binmiş tane çıkarırız. Ve hurmadan, onun tomurcuğundan sarkık salkımlar; ve üzümlerden bahçeler; ve zeytin ve nar—benzer ve benzer olmayan. Meyvesine, meyve verdiğinde ve olgunlaştığında bakın. Şüphesiz bunda iman eden bir kavim için elbette âyetler vardır (99)﴾ En‘âm ﴿O ki sizin için yeri bir beşik yaptı ve onda sizin için yollar açtı; ve gökten su indirdi; böylece onunla türlü türlü bitkiden çiftler çıkardık (53)﴾ Tâhâ

**فأنبتنا فيها من كل زوج كريم**	﴿Gökleri, gördüğünüz direkler olmaksızın yarattı; ve sizi sarsmasın diye yere sabit dağlar attı; ve onda her türlü canlıyı yaydı; ve gökten su indirdi; böylece onda her değerli çiftten bitirdik (10)﴾ Lokmân ﴿O ki sizin için yeri bir beşik yaptı ve onda sizin için yollar açtı; ve gökten su indirdi; böylece onunla türlü türlü bitkiden çiftler çıkardık (53)﴾ Tâhâ

**فاختلط به نبات الأرض**	﴿Dünya hayatının misali ancak gökten indirdiğimiz su gibidir; onunla yerin bitkisi karıştı—insanların ve hayvanların yediği şeylerden—nihayet yer süsünü alıp bezendiğinde ve halkı onun üzerinde güç yetirenler olduklarını sandıklarında, emrimiz ona geceleyin yahut gündüzün geldi de onu biçilmiş hâle getirdik; sanki dün hiç şen olmamış gibi. İşte böyle, düşünen bir kavim için âyetleri ayrıntılı kılıyoruz (24)﴾ Yûnus ﴿Ve onlara dünya hayatının misalini vur: Gökten indirdiğimiz su gibidir; onunla yerin bitkisi karıştı; sonra rüzgârların savurduğu çerçöp oldu. Ve Allah her şeye muktedirdir (45)﴾ Kehf

**فأخرج به من الثمرات رزقا لكم**	﴿O ki sizin için yeri bir döşek, göğü bir bina yaptı; ve gökten su indirdi; böylece onunla meyvelerden sizin için rızık çıkardı. Öyleyse siz bilip dururken Allah’a eşler kılmayın (22)﴾ Bakara ﴿Allah, gökleri ve yeri yaratan; ve gökten su indiren; böylece onunla meyvelerden sizin için rızık çıkaran; ve gemileri, emriyle denizde akıp gitsin diye sizin için boyun eğdiren; ve ırmakları sizin için boyun eğdirendir (32)﴾ İbrâhîm

**فأخرجنا به من كل الثمرات**	﴿Ve O, rahmetinin önünde rüzgârları müjdeci olarak gönderendir; nihayet ağır bulutlar yüklendiğinde onu ölü bir beldeye sevk ederiz; böylece onunla su indiririz; onunla her türlü meyvelerden çıkarırız; işte böyle ölüleri çıkarırız; umulur ki hatırlarsınız (57)﴾ A‘râf ﴿Görmedin mi ki Allah gökten su indirdi de onunla renkleri çeşitli meyveler çıkardık; ve dağlardan da beyaz ve kırmızı çizgiler—renkleri çeşitli—ve simsiyahlar (27)﴾ Fâtır

**فأنبتنا به جنات وحب الحصيد**	﴿Ve gökten bereketli su indirdik; böylece onunla bahçeler ve biçilecek tane bitirdik (9)﴾ Kâf ﴿Ve sıkıp çıkaranlardan bol bol su indirdik (14); onunla tane ve bitki (15) ve sarmaş dolaş bahçeler (16) çıkaralım diye﴾ Nebe’

**فأنبتنا به حدائق ذات بهجة**	﴿Yoksa gökleri ve yeri yaratan ve sizin için gökten su indiren mi? Böylece onunla sevinçli bahçeler bitirdik. Onun ağaçlarını bitirmeniz sizin için olacak şey değildi. Allah ile beraber bir ilâh mı? Bilakis onlar sapan bir kavimdir (60)﴾ Neml

**ومنه شجر فيه تسيمون**	﴿O, gökten sizin için su indirendir; ondan içecek vardır ve ondan, içinde hayvanlarınızı otlattığınız ağaç vardır (10)﴾ Nahl

(3) Gökten suyu, onunla sizi temizlesin diye indirdi

**ليطهركم به**﴿Hani O, kendisinden bir güven olarak sizi uyuklama bürüyordu; ve gökten üzerinize su indiriyordu ki onunla sizi temizlesin, sizden şeytanın pisliğini gidersin, kalpleriniz üzerine bağlasın ve onunla ayakları sağlam kılsın (11)﴾ Enfâl ﴿Ve O, rahmetinin önünde rüzgârları müjdeci olarak gönderendir; ve gökten tertemiz su indirdik (48)﴾ Furkân

﴿Ey iman edenler! Sarhoş iken, ne söylediğinizi bilinceye kadar, namaza yaklaşmayın; cünüp iken de—yolcu olarak geçip gidenler müstesna—yıkanıncaya kadar (yaklaşmayın). Eğer hasta olur veya yolculuk üzerinde bulunur yahut sizden biri ayakyolundan gelir veya kadınlara dokunursanız da su bulamazsanız, o vakit temiz bir toprağa teyemmüm edin; yüzlerinizi ve ellerinizi onunla meshedin. Şüphesiz Allah affedici, bağışlayıcı olmuştur (43).﴾ النساء ﴿Ey iman edenler! Namaza kalktığınız zaman yüzlerinizi ve ellerinizi dirseklere kadar yıkayın; başlarınıza meshedin; ayaklarınızı da topuklara kadar (yıkayın). Eğer cünüp iseniz temizlenin. Eğer hasta olur veya yolculuk üzerinde bulunur yahut sizden biri ayakyolundan gelir veya kadınlara dokunursanız da su bulamazsanız, o vakit temiz bir toprağa teyemmüm edin; yüzlerinizi ve ellerinizi ondan meshedin. Allah size bir güçlük kılmak istemez; fakat sizi temizlemek ve üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister; umulur ki şükredersiniz (6).﴾ النساء
(4) Gökten suyu içecek olarak indirdi
insanlar için ﴿Gökten sizin için su indiren O’dur; ondan içecek vardır; ondan da içinde hayvanlarınızı otlattığınız ağaç vardır (10).﴾ النحل ﴿İçtiğiniz suyu gördünüz mü? (68) Onu buluttan siz mi indirdiniz, yoksa indiren Biz miyiz? (69) Dileseydik onu acı-tuzlu yapardık; öyleyse niçin şükretmiyorsunuz (70).﴾ الواقعة
insanlar ve binek hayvanları için	﴿Ve onlara haber ver ki su aralarında paylaştırılmıştır; her içiş hazır bulunandır (28).﴾ القمر ﴿O, rahmetinin önünde müjdeci olarak rüzgârları gönderendir; ve gökten tertemiz bir su indirdik (48); onunla ölü bir beldeyi diriltelim ve yarattıklarımızdan nice hayvanlara ve birçok insana onu içirelim diye (49).﴾ الفرقان
 	﴿Hak daveti O’nundur; O’ndan başka çağırdıkları ise onlara hiçbir şeyle cevap vermezler; ancak iki avucunu suya doğru açan kimse gibidir ki ağzına ulaşsın (ister), hâlbuki o ona ulaşacak değildir. Kâfirlerin duası ancak sapıklık içindedir (14).﴾ الرعد
serap	﴿Küfredenler ise, amelleri düz bir yerdeki serap gibidir; susayan onu su sanır; nihayet ona geldiğinde onu bir şey bulmaz; Allah’ı onun yanında bulur da O ona hesabını tastamam verir. Allah hesabı çabuk görendir (39).﴾ النور
(5) Gökten suyu sulama için indirdi
ve size onu içirdik ﴿Ve rüzgârları aşılayıcılar olarak gönderdik; gökten su indirdik de size onu içirdik; siz onu depolayanlar değilsiniz (22).﴾ الحجر ﴿O, rahmetinin önünde müjdeci olarak rüzgârları gönderendir; ve gökten tertemiz bir su indirdik (48); onunla ölü bir beldeyi diriltelim ve yarattıklarımızdan nice hayvanlara ve birçok insana onu içirelim diye (49).﴾ الفرقان
 	﴿Ve eğer yol üzerinde dosdoğru olsalardı, elbette onlara bol bir su içirirdik (16).﴾ الجن ﴿Ve orada yüksek sabit dağlar yaptık; ve size tatlı bir su içirdik (27).﴾ المرسلات
insanlardan bir ümmet su içiriyor	﴿Yeryüzünde bitişik parçalar, üzüm bağları, ekinler ve hurmalıklar vardır; çatallı ve çatalsız; tek bir su ile sulanır; ve yemede bazısını bazısına üstün kılarız. Şüphesiz bunda akleden bir kavim için elbette âyetler vardır (4).﴾ الرعد ﴿Medyen suyuna vardığında, onun üzerinde insanlardan bir ümmetin su içirdiğini buldu; onların aşağısında da (sürülerini) geri çeviren iki kadın buldu. Dedi: “Sizin işiniz nedir?” Dediler: “Çobanlar (sürülerini) çıkarıncaya kadar biz su içirmeyiz; babamız büyük bir ihtiyardır” (23).﴾ القصص
kıyamet günü su
cennet suyu ﴿Ateş ehli, cennet ehline seslendi: “Üzerimize sudan yahut Allah’ın size rızık verdiğinden akıtın.” Dediler: “Şüphesiz Allah ikisini de kâfirlere haram kılmıştır” (50).﴾ الأعراف ﴿Takvâ sahiplerine vaad olunan cennetin misali: onda bozulmayan sudan ırmaklar, tadı değişmeyen sütten ırmaklar, içenlere lezzet olan şaraptan ırmaklar ve süzülmüş baldan ırmaklar vardır; onlar için orada her türlü meyveler ve Rablerinden bir bağışlama vardır. (Bu), ateşte ebedî kalan kimse gibi midir? Ve kaynar bir su içirilmişlerdir de bağırsaklarını parçalamıştır (15).﴾ محمد
ateş suyu: **آسن** = **صديد**	﴿Takvâ sahiplerine vaad olunan cennetin misali: onda bozulmayan sudan ırmaklar, tadı değişmeyen sütten ırmaklar, içenlere lezzet olan şaraptan ırmaklar ve süzülmüş baldan ırmaklar vardır; onlar için orada her türlü meyveler ve Rablerinden bir bağışlama vardır. (Bu), ateşte ebedî kalan kimse gibi midir? Ve kaynar bir su içirilmişlerdir de bağırsaklarını parçalamıştır (15).﴾ محمد ﴿Onun arkasında cehennem vardır; ve **صديد** bir sudan içirilir (16).﴾ إبراهيم
ateş suyu: **حميم** = **يشوي**	﴿Takvâ sahiplerine vaad olunan cennetin misali: onda bozulmayan sudan ırmaklar, tadı değişmeyen sütten ırmaklar, içenlere lezzet olan şaraptan ırmaklar ve süzülmüş baldan ırmaklar vardır; onlar için orada her türlü meyveler ve Rablerinden bir bağışlama vardır. (Bu), ateşte ebedî kalan kimse gibi midir? Ve kaynar bir su içirilmişlerdir de bağırsaklarını parçalamıştır (15).﴾ محمد ﴿De ki: “Hak Rabbinizdendir; artık dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin.” Şüphesiz Biz zalimler için bir ateş hazırladık; onun örtüsü onları kuşatmıştır. Eğer yardım isterlerse, yüzleri kavuran, erimiş maden gibi bir su ile yardım edilirler. Ne kötü içecektir; ne kötü bir dayanaktır (29).﴾ الكهف
مختار الصحاح
● [**موه**] **م و ه**: **الماءُ** bilinen (şey)dir; ondaki hemze, **موضع اللام**’da **الهاء**’dan بدل edilmiştir; aslı, harekeli olarak **مَوَهٌ**’dur; çünkü onun cem‘i, azlıkta **أَمْواهٌ**, çoklukta **مِياهٌ**’dır; **جمل** ve **أجمال** ve **جِمال** gibi. Ondan giden (düşen) **الهاء**’dır; çünkü onun tasğîri **مُوَيْهٌ**’dur. Ve **مَوَّهَ** şeyi, **تموِيهاً**: onu gümüş veya altınla kapladı; onun altında ise bakır veya demir (vardır). Ondandır **التَّمْوِيهُ**; o da aldatma/örtbas etmedir. Ve suya nisbet: **مائِيٌّ**’dir.
الراغب
**ماء**
- Allah Teâlâ dedi: **وجعلنا من الماء كل شيء حي** [الأنبياء/30]; ve dedi: **وأنزلنا من السماء ماء طهورا** [الفرقان/48]. Ve denir: **ماه بني فلان**. Ve **ماء**’ın aslı **موه**’dur; onların onun cem‘inde söyledikleri: **أمواه** ve **مياه** sözü buna delildir. Onun tasğîrinde **مويه** (denir); böylece **الهاء**’yı hazf etti ve **الواو**’yu çevirdi. Ve **رجل ماهي القلب**: kalbinin suyu çok oldu (bunu **كراع النمل** **المنتخب**’de 1/171 rivayet etti). Şu halde **ماه**; **موه**’dan maklûbdur; yani: onda su vardır. Ve denildi ki: o, **رجل قاه** gibidir (**القاه**: **الجاه**; ve denildi ki: itaat. Ve “**وما له علي قاه**”, yani: sultan).
Ve onun elifinde ihtilaf edildi: **الزمخشري** onu **القاف** ve **الياء**’da zikretti; ve onun aynını **ياء**’dan münkalib kıldı; **ابن بري** de böyle (yaptı).
Ve **الجوهري** onu **القاف** ve **الواو**’da zikretti; **ابن الأثير** de ona böyle tâbi oldu. Bak: **اللسان (قيه)**. Ve **ماهت الركية** **تميه** ve **تماه**: ve **بئر ميهة** ve **ماهة**; ve denildi ki: **ميهة**. Ve **أماه الرجل** ve **أمهى**: suya ulaştı. Ve:
**ملخص اللسان**:
1.     **الماءُ** ve **الماهُ** ve **الماءةُ**: bilinen (şey)dir. **ماءٍ**’ın hemzesi **هاء**’dan münkalibdir; çünkü onun tasğîri **مَوَيْه**’dir. Ve **الماءِ**’ın cem‘i **أَمواهٌ** ve **مِياهٌ**’dır. **ابن جني** onun cem‘inde **أَمْواء**’yı hikâye etti. İçilen **الماءُ**; ondaki hemze **الهاء**’dan بدل edilmiştir; ve **موضع اللام**’dadır. Ve aslı, harekeli olarak **مَوَهٌ**’dur; çünkü azlıkta **أَمْواه** üzere, çoklukta **مِياهٍ** üzere cem‘ olunur.
2.      **وماهَتِ الرَّكِيَّةُ**: **تَماهُ** ve **تَموهُ** ve **تَمِيهُ**; **مَوْهاً** ve **مَيْهاً** ve **مُؤُوهاً** ve **ماهَةً** ve **مَيْهةً**: suyu göründü ve çoğaldı.
3.     **أَماهَ** falan, kuyusunu; hâlbuki **ماهَتِ الرَّكِيَّةُ**; ve bu, tatlı bir **مُوَيْهةٌ**’dir; ve **مِياهاً** olarak cem‘ olunur.
4.     Kuyuyu kazdı; ta ki **أَماهَ** ve **أَمْوَه**; yani suya ulaştı.
5.     **وبئرٌ ماهَةٌ** ve **مَيِّهةٌ**: yani suyu çok.
6.     **والماوِيَّةُ**: ayna; galip bir sıfat. Sanki o, saflığından dolayı suya nisbet edilmiştir; ta ki sanki su onun içinde akıyor.
7.     **والماوِيَّةُ**: beyazlığından dolayı inek.
8.     **تَمَوَّهَ** hurma ve üzüm meyvesi; su ile dolduğu ve olgunlaşmaya hazırlandığı zaman.
9.     **ورجلٌ ماهُ الفُؤادِ** ve **ماهي الفُؤادِ**: korkak; sanki kalbi su içindedir.
10.                        **وأَماهَتِ الأَرضُ**: suyu çoğaldı ve onda sızıntı göründü.
11.                        **وماهَتِ السفينةُ**: **تَماهُ** ve **تَموه**; ve **أَماهَتْ**: içine su girdi.
12.                        **ومَوَّه القِدْرَ**: suyunu çoğalttı.
13.                        **المها**: erkek devenin, dişi devenin rahmindeki suyu (meni). Ve **أَماهَ الفحلُ**: suyunu dişinin rahmine attığı zaman.

14.                        **ومَوَّهَ** şeyi: onu altınla yahut gümüşle kapladı; bunun altındaki ise benzerliktir: yahut bakır yahut demir,

15.                        **والمُوهةُ**: genç kadının yüzünde suyun dalgalanıp parıldaması. **ومُوهةُ الشبابِ**: onun güzelliği ve berraklığıdır.

16.                        **وتَمَوَّه** üzüm: içinde olgunlaşma akıp yürüdüğü ve rengi güzelleştiği zaman.

17.                        **وماهَ** şeyi şey ile **مَوْهاً**: onu karıştırdı;

● - **موه**: **الماءُ** ve **الماهُ** ve **الماءةُ**: bilinen (şey). İbn Sîde: Bazılarının **اسْقِني ماً** (bana su içir) dediğini nakletti; kısaltılmıştır; şu var ki Sîbeveyh, ikisi harf olan, bunlardan birinin tenvin olduğu bir isim bulunmasını nefyetmiştir; **ماءٍ**’ın hemzesi, tasrîflerinin türlü çeşitleri delâletiyle **هاء**’dan dönmüştür; şimdi zikredeceğim üzere onun cem‘i ve tasğîri (buna delildir): çünkü onun tasğîri **مَوَيْه**’dir; **الماء**’ın cem‘i **أَمواهٌ** ve **مِياهٌ**’dır. İbn Cinnî onun cem‘inde **أَمْواء**’yı nakletti; dedi ki: Ebû Alî bana inşâd etti:
وبَلْدة قالِصة أَمْواؤُها،
تَسْتَنُّ في رَأْدِ الضُّحَى أَفْياؤُها،
كأَنَّما قد رُفِعَتْ سَماؤُها
Yani: onun yağmuru. **الماء**’ın aslı **ماهٌ**’dır; tekili **ماهةٌ** ve **ماءةٌ**’dır. Cevherî dedi ki: **الماءُ** içilen şeydir; içindeki hemze **الهاء**’dan bedeldir ve **اللام**’ın yerindedir; aslı **مَوَهٌ**’dur, harekeli olarak; çünkü o, azlıkta **أَمْواه** üzere, çoklukta **مِياهٍ** üzere cem‘ olunur; tıpkı **جَمَلٍ** ve **أَجْمالٍ** ve **جِمالٍ** gibi; ondan giden **الهاء**’dır; çünkü onun tasğîri **مُوَيْه**’dir; onu müennes yaptığında **ماءَة** dersin; **ماعةٍ** gibi. Hadiste: Mûsâ, عليه السلام, **مُوَيْهٍ** yanında yıkanırdı; o, **ماء**’ın tasğîridir. İbnü’l-Esîr dedi ki: **الماء**’ın aslı **مَوَهٌ**’dur. Leys dedi ki: **الماءُ**’ın meddi aslında bir ziyadedir; ancak o, hazfedilmiş bir **هاءٍ**’ın halefidir; bunun beyanı şudur ki onun tasğîri **مُوَيْهٌ**’dir. Araplardan kimi **ماءة** der; Benî Temîm gibi; **الرَّكِيَّةَ**’yi onun suyu ile kastederler; onlardan kimi onu medli olarak **ماءة** diye rivayet eder; onlardan kimi de “bu **ماةٌ**’dir” der, kısaltılmış; ve **ماءٌ** **شاة** ve **شاء** kıyası üzere çoktur. Ebû Mansûr dedi ki: **الماء**’ın aslı **ماهٌ**’dır, **قاهٍ** vezninde; **الهاء** kendisinden önceki sâkin ile ağır geldi de **الهاء**’yı bir medde çevirdiler; böylece gördüğün gibi **ماء** dediler. Dedi ki: Aslının **الهاء** olduğuna delil, onların “falanca **أَماهَ** **رَكِيَّتَه**” demeleridir; ve **الرَّكِيَّةُ** **ماهَتْ**; ve bu **مُوَيْهةٌ** tatlıdır; ve **مِياهاً** diye cem‘ olunur. Ferrâ dedi ki: Medli kelimede vakıf, kısaltma ve med ile olur: **شَرِبْت ماء** (su içtim). Dedi ki: Onda üç **أَلِفاتٍ** olması gerekirdi. Dedi ki: Şunları “şu ey sen, **شربت مَيْ**” ve “şu ey sen, bu **بَيْ**” ve “bu **بَ** güzeldir” derken işittim; böylece medliyi maksûra, maksûru da medliye benzettiler. Ve inşâd etti:
يا رُبَّ هَيْجا هي خَيْرٌ مِنْ دَعَهْ
Böylece kısalttı; hâlbuki o medlidir; onu maksûra benzetti. Sâ‘ide b. Cüeyye, kanı **ماءَ اللحمِ** diye adlandırdı; bir kadını hicvederek şöyle dedi:
شَرُوبٌ لماءِ اللحمِ في كلِّ شَتْوةٍ،
وإِن لم تَجِدْ مَنْ يُنْزِل الدَّرَّ تَحْلُبِ
Ve denildi ki: Bununla **المَرَق**’ı kastetti; onu, âilesi olmaksızın içerek yudumlar; ve muradı: eğer ona sağacak kimse bulamazsa kendisi sağar; kadınların sağması Araplar yanında ayıptır. **الماء**’a nisbet **مائِيٌّ**’dir; ve **ماوِيٌّ**’dir, **عَطاوِيّ** diyenin sözüne göre. **التهذيب**’de: **الماء**’a nisbet **ما هِيٌّ**’dir. Kisâî: **وبئرٌ ماهَةٌ ومَيِّهةٌ** yani suyu çok olan. **الماوِيَّةُ**: baskın bir sıfat olarak ayna. Sanki o, saflığından dolayı **الماء**’a nisbet edilmiştir; ta ki sanki su onun içinde akıyor; buna nisbet edilmiştir; cem‘i **ماوِيٌّ**’dir; dedi ki:
ترَى في سَنا الْمَاوِيِّ بالعَصْرِ والضُّحَى
على غَفَلاتِ الزَّيْنِ والمُتَجَمّل
**الماوِيَّةُ**: beyazlığından dolayı inek.

**وماهَتِ الرَّكِيَّةُ** **تَماهُ** ve **تَموهُ** ve **تَمِيهُ**; **مَوْهاً** ve **مَيْهاً** ve **مُؤُوهاً** ve **ماهَةً** ve **مَيْهةً** (diye); o hâlde o **مَيِّهةٌ** ve **ماهةٌ**’dir: suyu ortaya çıktı ve çoğaldı. **تَمِيه** lafzı bundan sonra orada **الياء**’da gelecektir; orada **باع يبيع** bâbındandır; burada ise Halîl’in sözüne göre **حَسِبَ يَحْسِبُ** bâbındandır; **طاحَ يَطِيحُ** ve **تاهَ يَتِيهُ** gibi. Ve onun maddesi onu **أَماهَتْ** ve onu **ماهَتْ**. Ve kuyuyu kazdı; ta ki **أَماهَ** ve **أَمْوَه**; yani suya ulaştı. Ve **أَماهَ** yani suyu çıkardı. **ومَوَّهَ الموضعُ**: onda su oldu; Zü’r-Rumme dedi ki:
تَمِيميّة نَجْدِيّة دارُ أَهْلِها
إذا مَوَّهَ الصَّمَّانُ مِن سَبَلِ القَطْرِ
Ve denildi ki: **مَوَّهَ الصَّمَّانُ**; ot ile **مُمَوَّهاً** oldu. Ve denir: Hurma ve üzümün meyvesi **تَمَوَّهَ**; su ile dolduğunda ve olgunlaşmaya hazır olduğunda. Ebû Saîd: **شجرٌ مَوَهِيٌّ**; sulanmış olduğunda. Ve **شجر جَزَوِيٌّ**: kökleriyle içer ve sulanmaz. Ve falanca havuzunu **مَوَّهَ**; **تَمْوِيهاً** (diye); içine su koyduğunda. Ve bulut, **الوَقائعَ**’ı **مَوَّهَ**. Ve bir adam **ماهُ الفُؤادِ** ve **ماهي الفُؤادِ**: korkak; sanki kalbi su içindedir; İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşâd etti:
إنَّكَ يا جَهْضَمُ ما هي القلبِ
Dedi ki: onu böyle inşâd eder; aslı **مائِهُ القلبِ**’dir; çünkü o **مُهْتُ**’dandır. Ve bir adam **ماهٌ**: yani kalp suyunca çok; “adam **مالٌ**” demen gibi. Ve dedi ki:
إنَّك يا جَهْضَمُ ماهُ القلبِ،
ضَخْمٌ عريضٌ مُجْرَئِشُّ الجَنْبِ
**ماهُ القلبِ**: ahmak. **المُجْرئشُّ**: iki yanı şişkin olan. **وأَماهَتِ الأَرضُ**: suyu çoğaldı ve onda **النَّزُّ** ortaya çıktı. **وماهَتِ السفينةُ** **تَماهُ** ve **تَموه** ve **أَماهَتْ**: içine su girdi. Ve denir: **أَماهَتِ السفينةُ**; **ماهَتْ** mânâsında. Lihyânî: Ve denir: **امْهِنِي اسْقِِني**. Ve adamı **مُهْتُ** ve **مِهْتُه**; **الميم**’in zammı ve kesri ile: ona su içirdim. Ve **مَوَّه القِدْرَ**: suyunu çoğalttı. Ve adamı ve bıçağı ve başkalarını **أَماهَ**: ona su verdi; bu, onunla onu bilediğin zamandır. Ve **أَمَهْتُ الدواةَ**: içine su döktüm. İbn Buzurc: **مَوَّهَت السماءُ**: çok su akıttı. Ve kuyu **ماهَت** ve **أَماهت** suyu çokluğunda; ve suyu çoğaldığında **تَماهُ** ve **تَموه** olur. Ve kuyuyu kazmada derler: **أَمْهَى** ve **أَماهَ**. İbn Berrî dedi ki: İmruü’l-Kays’ın sözü:
ثم أَمْهاهُ على حَجَره
Bu, **أَماهَه**’den kalbedilmiştir; vezni **أَفعله**’dir. **المَها**: taş; o da kalbedilmiştir. Yine **المها**, aygırın suyudur; devenin rahminde. Ve aygır **أَماهَ**; suyunu dişinin rahmine attığında.

**ومَوَّهَ الشيءَ**: onu altınla yahut gümüşle kapladı; bunun altı ise **شََبَهٌ** yahut bakır yahut demirdir. Ondan **التَّمْوِيهُ** (gelir); o, aldatmalı göstermedir. Ondan, aldatana **مُمَوِّه** denildi. Ve falanca, bâtılını **مَوَّهَ**; onu süslediğinde ve onu hak sûretinde gösterdiğinde. İbnü’l-A‘râbî: **المَيْهُ** kılıcın ve başkasının **ماء الذهب** ile kaplanmasıdır; ve bir atın vasfında inşâd etti:
كأَنَّه مِيهَ به ماءُ الذَّهَبْ
Leys: **المُوهةُ** suyun rengidir. Denir: Onun yüzünün **مُوهَةَ**’si ne güzeldir. İbn Berrî dedi ki: **وَجْهٌ مُمَوَّهٌ** denir; yani gençliğin suyu ile süslenmiş; Ru’be dedi ki:
لَمَّا رَأْْتْني خَلَقَ المُمَوَّهِ
**المُوهةُ**: genç kadının yüzünde suyun titreşip parıldaması. **مُوهةُ الشبابِ**: onun güzelliği ve saflığı. Ve denir: onda güzellikten bir **مُوهةٌ** ve **مُواهةٌ** ve **مُوَّهةٌ** vardır; ona verildiğinde. Ve mal, semizlik için **تَمَوَّهَ**; bahar onun etlerinde yürüdüğünde. Ve üzüm **تَمَوَّهَ**; **اليَنْعُ** onun içinde yürüdüğünde ve rengi güzelleştiğinde. Ve bir sözün üzerinde **مُوهةٌ** vardır; yani güzellik ve tatlılık. Ve falanca, ev halkının **مُوهةُ**’sidir. İbn Sîde: **وثَوْبُ الماء** yeni doğanın üzerinde bulunan **الغِرْسُ**’tur; Râ‘î dedi ki:
تَشُقُّ الطَّيْرُ ثَوْبَ الماء عنه،
بُعَيْدَ حياتِه، إلا الْوَتِينا
Ve bir şeyi bir şeyle **ماهَ**; **مَوْهاً**: onu karıştırdı; Kurâ‘dan.

Ve **مَوَّه** ona haberi; ona, kendisinin ondan sorduğunun hilâfına haber verdiği zaman.

Ve el-Lihyânî, el-Esedî’den nakletti: **آهَة** ve **ماهَة**; dedi: **الآهَةُ** kızamıktır, **المَاهَةُ** çiçek hastalığıdır.

Ve **ماهٌ**: bir yerdir; müzekker de yapılır, müennes de.

İbn Sîde: **وماهُ** acemlik (yabancılık) yeri sebebiyle munsarif olmayan bir şehirdir.

Ve **وماهُ دينار**: yine bir şehirdir; ve o, mürekkeb isimlerdendir.

İbnü’l-A‘râbî: **الْمَاهُ** beldenin kamışlarıdır; dedi: ve ondan dolayı bu dinar **بماه البَصْرة** ve **ماهِ فارسَ** ile darbedildi; el-Ezherî: sanki mu‘arrebdir.

Ve **الْمَاهانِ**: Dînever ve Nehâvend’dir; ikisinden biri **ماهُ الكوفةِ**, diğeri **ماهُ البصرةِ**’dir.

Ve Hasan’ın hadisinde: Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, ashabı **السَّمْنَ المائيَّ** satın alırlardı; İbnü’l-Esîr dedi: o, **ماه** diye adlandırılan, onda yapıldığı yerlere nisbetlidir; dedi: ve ondan onların sözü: **ماهُ البصرةِ** ve **ماهُ الكوفةِ**; ve o, her birine izafe edilen mekânların bir ismidir; nisbette **الهاء**’yı hemzeye yahut yâ’ya çevirdi; dedi: ve lafız Arapça değildir.

Ve **ماوَيْهِ**: Felc’in karnında Benî’l-Anber’e ait bir sudur; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:

وَرَدْنَ على ماوَيْه بالأَمْسِ نِسْوةٌ،
وهُنَّ على أَزْواجِهنَّ رُبوضُ

Ve **ماوِيَّةُ**: bir kadının adıdır; Tarafe dedi:

لا يَكُنْ حُبُّكِ داءً قاتِلاً،
ليس هذا مِنْكِ، ماوِيَّ، بِحُرْ

Dedi: ve onun tasğîri **مُوَيّة**’dir; Hâtim Tâî, karısı olan **ماوِيَّةَ**’ye hitap ederek dedi:

فضارَتْه مُوَيُّ ولم تَضِرْني،
ولم يَعْرَقْ مُوَيّ لها جَبينِي

Yani **الكَلِمةَ العَوْراء**.

Ve **ماهانُ**: bir isimdir. İbn Sîde dedi: İbn Cinnî dedi: eğer **ماهانُ** Arapça olsaydı da **هَوَّمَ** yahut **هَيَّمَ** lafzından olsaydı, **لَعْفانَ** olurdu; ve eğer **الوَهْم** lafzından olsaydı **لَفْعانَ** olurdu; ve eğer **هَمَا** lafzından olsaydı **عَلْفانَ** olurdu; ve eğer sözde **م هـ** terkibi bulunsaydı da **ماهَانُ** onun lafzından olsaydı, misali **عَفْلانَ** olurdu; ve eğer **النَّهْم** lafzından olsaydı **لاعافاً** olurdu; ve eğer **المُهَيْمِنِ** lafzından olsaydı **عافالاً** olurdu; ve eğer sözde **م ن هـ** terkibi bulunsaydı da **ماهانُ** ondan olsaydı **فاعالاً** olurdu; ve eğer **ن م هـ** olsaydı **عالافاً** olurdu.

Ve **ماءُ السماءِ**: el-Ezdî Âmir b. Hârise’nin lakabıdır; ve o, Yemen’den, **سيل العَرِم**’i hissettiği zaman çıkan, Ebû Amr **مُزَيْقِيَا**’dır; bununla adlandırıldı; çünkü kavmi kıtlığa düştüğü zaman, bolluk kendilerine gelinceye kadar onları **مانَهُمْ** ederdi; böylece dediler: o **ماءُ السماءِ**’dır; çünkü o, ondan bir halef idi; ve onun evladına denildi: **بنو ماء السماء**; ve onlar Şam’ın krallarıdır; Ensar’dan bazıları dedi:

أَنا ابنُ مُزَيْقِيَا عَمْرو، وجَدِّي
أَبوه عامرٌ ماءُ السماء

Ve **ماءُ السماء** ayrıca: Lahmî, en-Nu‘mân b. İmriü’l-Kays b. Amr b. Adî b. Rebîa b. Nasr’ın annesinin lakabıdır; ve o, en-Nemir b. Kâsıt’tan Cüşem b. Avf’un kızıdır; güzelliği sebebiyle bununla adlandırıldı; ve onun evladına denildi: **بنُو ماءِ السماءِ**; ve onlar Irak’ın krallarıdır; Züheyr dedi:

ولازَمْتُ المُلوكَ مِنَ آلِ نَصْرٍ،
وبعدَهُمُ بني ماءِ السماءِ

Ve Ebû Hureyre’nin hadisinde: “Sizin anneniz Hâcer’dir, ey **بني ماءِ السماء**”; Arapları kastediyor; çünkü onlar göğün damlasını takip ederlerdi, o nerede ise oraya inerlerdi; ve suyun elifi vavdan dönmüştür.

Ve el-Kisâî nakletti: koyun gecesini **ماء ماء** ve **ماه ماه** olarak geçirdi; ve o, onun sesinin hikâyesidir.

القاموس المحيط:
**الماءُ** ve **المهُ** ve **الماءَةُ**; ve **همزةُ الماءِ** **م**’in **هاءٍ**’sından dönmüştür; ve **اسْقِنِي ماً** (kısaltmayla) işitilmiştir; çoğulu: **أمْواهٌ** ve **مِياهٌ**; ve benim yanımda **مُوَيْهٌ** ve **مُوَيْهَةٌ** vardır. Ve **الماوِيَّةُ**: ayna; çoğulu **ماوِيٌّ**; ve (aynı zamanda) bir kadındır. Ve **ماهَتِ الرَّكِيَّةُ**: **تَماهُ** **تَمُوهُ** **تَمِيهُ**; **مَوْهاً** **مَيْهاً** **مُوُوهاً**; **ماهَةً** **مَيْهَةٌ**; artık o **مَيِّهَةٌ**’dir, **كَكَيِّسَةٍ** gibi; **ماهَةٌ**: suyu çoğaldı; ve o, olduğundan daha **أمْيَهُ** ve daha **أمْوَهُ**’dur; ve gemiye su girdi. Ve kazdı da **فأَمَاهَ** ve **أمْوَهَ**: suya ulaştı. Ve **مَوَّهَ المَوْضِعُ** **تَمْوِيهاً**: su sahibi oldu; ve tencereyi: suyunu çoğalttı; ve haberi onun üzerine: ona sorduğunun tersine haber verdi; ve şeyi: onu gümüşle yahut altınla kapladı, altında bakır yahut demir olduğu hâlde. Ve **أمَاهُوا**: kuyularının suyunu çıkardılar; ve bineklerini: onları suladılar;
ve havuzlarını: içinde suyu topladılar; ve bıçağı: onu suladı; **كأَمْهاهُ** gibi; ve şey: karıştırıldı; ve gök: çok su akıttı. Ve bir adam: **ماهُ الفُؤَادِ**; ve **ماهِيٌّ الفُؤَادِ**: korkak; sanki kalbi su içindeymiş; yahut ahmak.

Ve **ماهَ**: karıştırdı. Ve **أماهَ** susamışı ve bıçağı: ikisini suladı; ve erkek hayvan: suyunu dişinin rahmine bıraktı; ve kazıcı: suyu çıkardı; ve yer: sızdı; ve hokkaya: içine su döktü. Ve onun yüzünün **مُوهَةَ**’si ve **مُواهَتَهُ** ne güzeldir; ikisinin de zammesiyle: onun suyu ve parlaklığı. Ve **الماهَةُ**: çiçek hastalığıdır. Ve **الماهُ**: beldenin kamışıdır. Ve **الماهانِ**: **الدينَوَرُ** ve **نُهاوَنْدُ**; ikisinden biri **ماهُ الكُوفَةِ**, öteki **ماهُ البَصْرَةِ**’dır. Ve **ماهُ** ve **ماهُ دِينارٍ**: iki beldedir.

Ve **ماهانُ**: bir isimdir; o ya **هَوَمَ**’dandır yahut **هَيَمَ**’dandır; o hâlde vezni **لَعْفانُ**’dur; yahut **وَهَمَ**’dandır; o hâlde **لَفْعانُ**’dır; yahut **هَما**’dandır; **فَعَلْفَانُ**’dır; yahut **وَمَهَ**’dandır; **فَعَفْلانُ**’dır; yahut **نَهَمَ**’dır; o hâlde **فلاعافٌ**; yahut **المُهَيْمِنِ** lafzındandır; **فَعافالٌ**; yahut **مَنَهَ**’dandır; **ففالاعٌ**; yahut **نَمَهَ**’dandır; **فَعالافٌ**; yahut vezni **فَعْلانُ**’dır. Ve **المُوهَةُ** (zammeyle): güzelliktir; ve güzel kadının yüzünde suyun titreyişi; **كالمُواهَةِ** (zammeyle) gibi. Ve **مُِهْتُهُ** (kesreyle ve zammeyle): onu suladım.
- **المَيْهُ**: kılıcın ve başkasının altın suyuyla kaplanmasıdır. Ve **ماهَتِ الرَّكِيَّةُ** **تَمِيهُ**, **ماهَتْ** **تَمُوهُ** gibi.

تاج العروس:
(**الماء**) el-Fâkihî’nin dediği gibi ferdî cins ismidir; İbn Velâd, **المقصور والممدود**’da onun cem‘î olduğunu, onunla tekili arasının **هاء** ile ayrıldığını nakletti; ve **المحكم**’de **الماء** (ve **الماء** ve **الماءَة**) bir tekildir; (ve **همزة الماء منقلبة عن هاء**) bunun delili: küçültme ve çoğul gibi tasrîflerinin çeşitleridir. el-Leys dedi: **الماء**’ın uzatması aslında ziyadedir; ancak o, hazfedilmiş bir **هاء**’ın bedelidir. Araplardan kimi **ماءة** der; **بنى تميم** gibi; kuyuyu suyu ile kastederler; onlardan kimi onu uzatılmış olarak **ماءة** rivayet eder, onlardan kimi de “bu **ماة**” (kısaltılmış) der; ve **ماء** (uzatılmış) **شاة** ve **شاء** kıyasına göredir. el-Ezherî dedi: **الماء**’ın aslı **ماه**’tır, **قاه** vezninde; sonra **الياء** kendisinden önceki sâkinlerle ağırlaştı da **الهاء**’yı uzatma harfine çevirdiler; böylece gördüğün gibi **ماء** dediler. el-Ferrâ dedi: uzatılmışta vakıf kısaltma ve uzatma iledir: “**شربت ماء**”; dedi ki: onda üç **ألف** olması gerekirdi; dedi ki: bunları “**شربت مى يا هذا**” derken işittim; böylece uzatılmışı kısaltılmışa, kısaltılmışı uzatılmışa benzettiler; ve şu beyti okudu:
* **يا رب هيجاهى خير من دعه** *
onu kısalttı, hâlbuki o uzatılmıştır; ve onu kısaltılmışa benzetti:
* **قلت ولعل الفرس من هنا أخذوا تسمية الخمر بمى** *
(**م**) ma‘lûmdur; yani içilen şey. Ve bir kavim dedi: o, rengi olmayan bir cevherdir; ancak karşısındakinin rengiyle keyfiyet kazanır; denildi ki: hak bunun tersidir; denildi ki: beyazdır; denildi ki: siyahtır; bunu İbn Hacer el-Mekkî **شرح الهمزية**’de nakletti. Şeyhimiz dedi: Araplar bunu bilmez ve buna dalmaz; bilakis o, onların yanında açıklamaya ihtiyaç duymayan bilinen bir iştir. (Ve **وسمع اسقنى ما بالقصر**) şu üzere ki Sîbeveyh, birinin **تنوين** olduğu iki harf üzerine bir isim olmasını nefyetmiştir. Ve denildi ki: **الماء**’ın aslı **ماه**’tır; tekili **ماءة** ve **ماهة**’dir. el-Cevherî dedi: aslı harekeli olarak **موه**’tur. (**ج أمواه**) azlıkta; (**ومياه**) çoklukta; **جمل** ve **أجمال** ve **جمال** gibi. Ve ondan giden **الهاء**’dır; bunun delili onların “(**عندي موية**)” sözüdür; onu müennes yaptığında **ماعة** gibi **ماءة** dersin. Ve hadiste: Mûsâ عليه السلام **موية** yanında yıkanırdı. Ve **الماءة**’nin küçültmesi: (**مويهة**). Ve **الماء**’a nisbet: **مائى** ve **ماوى**; **عطاوى** diyenin sözünde olduğu gibi; **الصحاح**’ta. Ve **التهذيب**’de **ماهى**. *Ben derim ki*: bundan dolayı Farsların balığa **ماهى** adını vermesi (vardır); ve Abdülkâdir el-Bağdâdî **حاشية المكعبية**’de kesinleştirdi ki **ماوى** denilmez. (**والماوية المرآة**) içine bakılan ayna; galip bir sıfattır; sanki onun saflığından dolayı suya nisbet edilmiştir; hatta sanki su onun içinde akıyor gibidir. Ve (**ج ماوى**) dedi. Şair dedi:
ترى في سنا **الماوى** بالعصر والضحى * على غفلات الزين والمتجمل
Ve (**ماوية**) bir isimdir: (**امرأة**). Tarafe dedi:
لا يكن حبك داء قاتلا * ليس هذا منك **ماوى** بحر
Ve Hâfız dedi: **ماوية** bint Ebî Ahzem, Cüşem ve Sa‘d el-‘Acliyyeyn’in annesidir; ve **ماوية** bint Berd b. Afsâ, Hârise ve Sa‘d ve ‘Amr ve Kaş‘ ve Rabî‘a, zikredilen Cüşem b. Dulf oğullarının annesidir. *Ben derim ki*: ve **ماوية** bint Ka‘b; ve **ماوية**, Hâtim et-Tâî’nin karısıdır. Şeyhimiz dedi: kadına **ماوية** adı, onun saflığında aynaya benzetilerek verilmiştir; ve **الماء**’ın hemzesi **واو**’a çevrilmiştir; bunun benzeri vardır; her ne kadar kıyas, hemzesi **ياء** yahut **واو**’dan olan şeye benzetmek için onu **هاء**’ya çevirmektir; ve **الهاء** uzatma ve yumuşaklık harflerine benzetildi de hemzelendi. Ve denildi ki: kadınlara **ماوية** alemi, “onu kendine kattım” mânasındaki **آويته**’den alınmıştır; asıl **مأوية** (hemzeyle) idi; sonra kolaylaştırıldı; böylece o, ism-i mef‘ûldür. (**وماهت الركية**) **تماه** ve **تموه** ve **تميه**; **موها** ve **ميها** ve **مؤوها**; ve **ماهة** ve **ميهة**; artık o **ميهة**’dir, **ككيسة**; ve **ماهة**) el-Kisâî’den: (**كثر ماؤها**) ve ortaya çıktı. Ve **تمية** lafzı, bundan sonra **الياء**’da gelecektir; orada **باع يبيع** babındandır; burada ise **حسب يحسب** babındandır; **طاح يطيح** ve **تاه يتيه** gibi; el-Halîl’in sözüne göre. (Ve o, olduğundan daha **أميه** ve daha **أموه**’dur) olduğundan. Ve (**ماهت السفينة**) **تماه** ve **تموه**: (ona su girdi). Ve denilir: (kuyu) kazdı da (**فأماه وأموه**) yani (suya ulaştı); ve aynı şekilde **أمهى**; o, ters çevrilmiştir. Ve (**وموه الموضع تمويها صار ذاماء**) ve ondan Zü’r-Rumme’nin sözü:
غيمية نجدية دار أهلها * إذا **موه** الصمان من سبل الفطر
Ve (**موه القدر أكثر ماءها**) ve mecazdan: (**موه الخبر عليه**) **تمويها**; eğer (ona sorduğunun tersine haber verdiyse). Ve ondan “**مموه**” hadisi; yani süslü. Ve denilir: **التموية** aldatmadır; ve ondan aldatıcıya **مموه** denildi; ve “falanca bâtılını **موه** etti” denilir; eğer onu gizledi ve onu hak sûretinde gösterdiyse. Ve asıl bunun içinde: (**موه الشئ تمويها**) eğer (onu gümüş yahut altınla kapladıysa ve) (altında) alaşım yahut (bakır yahut demir) (varsa). Ve ondan: **سرج مموه**; yani altın yahut gümüşle kaplanmış. (Ve **أما هوا أركيتهم أنبطوا ماءها** ve) **أماهوا** (bineklerini: onları suladılar). “Bineklerinizi **أميهوا** edin” denilir; Zemahşerî onu nakletti. Ve (**أماهوا حوضهم جمعوا فيه الماء**) ve (**أماه السكين سقاه**) su ile; bu, onu onunla bilediği zamandır; ve aynı şekilde adamı, ona su içirdiğin zaman; **الصحاح**’ta olduğu gibi. (**كأمهاه**) İbn Berrî, İmru’ul-Kays’ın “ثم **امهاه** على حجره” sözünde dedi: o, **أماهه**’nin ters çevrilmişidir; vezni **أفعله**’dir; ve **المها** taşı da ters çevrilmiştir; ve aynı şekilde **المها**: erkek hayvanın suyunun devenin rahminde olmasıdır. Ve mecazdan: (**أماه الشئ خلط**) ve karıştırdı; bu, “**موه الشئ**” olmasına daha benzer. Ve aynı şekilde onun “(**أماهت السماء**)” sözü; doğrusu onda: “**موهت السماء**”dır; eğer (çok su akıttıysa); İbn Büzerc’in nassı böyledir. (Ve bir adam: **ماه الفؤاد** ve **ما هي الفؤاد**) yani (korkak; sanki kalbi su içindedir). Birincisi İbnü’l-A‘râbî’dendir; Cevherî bununla yetindi. Dedi ki: “**ماه** adam”; yani kalbi çok sulu; “**مال** adam” demen gibi. el-Ezrak el-Bâhilî’den şu beyit okundu:
انك يا جهضم **ماه القلب** * ضخم عريض مجرئش الجنب
Başkası onu **ماهى القلب** diye okudu; aslı **مائه القلب**’dir; çünkü o **مهت**’tendir. (Yahut) **ماه القلب**: ahmak, budala; bu mecazdır. Ve (**ماه**) adam (karıştırdı) sözünde. Kurâ‘ dedi: **ماه الشئ بالشئ موها**: onu onunla karıştırdı. (Ve **وأما العطشان والسكين سقاهما**) “su ile suladı”; bıçağın **اماهة**’si az önce geçti; o, tekrardır. Adamın **اماهة**’sine gelince: el-Lihyânî dedi: “**امهنى**” denilir; yani “bana su içir”. Cevherî’nin “adamı ve bıçağı **أمهت** ettim; ikisini suladığımda” sözü ne güzeldir. Ve (**أماه الفحل القى ماءه في رحم الانثى**) ve o suya, ters çevirme ile **المها** denilir; az önce geçti; ve gelecektir. Ve (**أماه الحافر أنبط الماء**) ve o da, önceki “**أما هوا أركيتهم**” sözüyle birlikte tekrardır. Ve (**أماهت الارض نزت**) su ile; **الصحاح**’ta: onda sızıntı ortaya çıktı. Ve (**أماه الدواة صب فيها الماء**) ve mecazdan: (yüzünün **موهة**’si ve **مواهته** ne güzeldir; ikisinin de zammesiyle) yani (suyu ve parlaklığı) ve titreyişi; yahut güzelliği ve tatlılığı. (Ve **الماهة الجدرى**) el-Lihyânî onu Esedî’den nakletti. Ve ondan onların duada “**آهة وماهة**” sözleri; geçti. (Ve **الماه قصبة البلد**) Farsçadır. Ve ondan: **ماه البصرة** ve **ماه الكوفة**. İbnü’l-A‘râbî dedi: ve ondan “bu dinar **بماه البصرة** ve **ماه فارس**’te basıldı” (sözü). el-Ezherî dedi: **كائه** mu‘arrebdir. *Ben derim ki*: **ماه**’ın Farsçada aslı aydır. (Ve **الماهان**): **ماه**’ın tesniyesidir. (**الدينور ونهاوند احداهما ماه الكوفة والاخرى ماه البصرة**) *Ben derim ki*: **الدينور** dağın kûrelerindendir; ancak ona **ماه الكوفة** adı verildi; çünkü onun malı Kûfe ehlinin atıyye(ler)inde taşınırdı; ve ondan: Yahyâ b. Zekeriyyâ **الماهى**; ‘Alî b. ‘Ubeyde er-Reyhânî’den. Ve hâl, **نهاوند**’da da böyledir; çünkü onun malı Basra ehlinin atıyye(ler)inde taşınırdı. (Ve **ماه**) müzekker de gelir, müennes de; acemlik sebebiyle gayr-i munsariftir. (Ve **ماه دينار بلدان**) iki beldedir;
ve o, mürekkeb isimlerdendir; ve aynı şekilde **ماه آباذ**: Merv’de büyük bir mahalle içindir. (Ve **ماهان** bir isimdir) bir adamın (ismidir); o, **عبد الله بن عيسى بن ماهان**’ın dedesidir; **الماهانى** nisbesiyle, **صاحب الاغانى**; ve oğlu Muhammed rivayet etti; ve amcaoğlu ‘Alî b. Rüstem b. Mâhân, onun soyundandır; Muhammed b. Hâmid b. ‘Abdullah b. ‘Alî; Ebü’l-Hasen üzerine fıkıh öğrendi…

**البيهقى**; ve Mekkî b. Abdân’dan rivayet etti. (Ve) İbn Cinnî dedi: (O) yani **ماهان**; eğer Arapça ise, (ya) (şu)dan hâlî olmaz: (ya) (şu) olur: (şu) lafızdan: **هوم** veya **هيم**; o hâlde vezni **لعفان**’dır; **اللام**’ı **العين**’in önüne almakla. (Veya) **وهم** lafzından; o hâlde **لفعان**’dır; **الفاء**’yı **العين**’in önüne almakla. (Veya) **هما** lafzından; o hâlde **علفان**’dır; **اللام**’ı **الفاء**’nın önüne almakla. (Veya) (şu)dan: **ومه**; eğer bu terkib sözde bulunmuş olsaydı; (o hâlde) **عفلان**; **العين**’i **الفاء**’nın önüne almakla. (Veya) **نهم**’den; o hâlde **عاف**; veya **المهيمن** lafzından; **عا فال**; veya **منه**’den; eğer bu terkib sözde bulunmuş olsaydı; (o hâlde) **ففالاع**; veya **نمه**’den; **فعالاف**. İbn Cinnî’nin sözü bitti. Ve o, sekiz vecih üzeredir. (Veya vezni **فعلان**’dır); ve bunun mahalli bu terkibdir; ve **الالف** ile **النون** ziyadedir; eğer Arapça ise; değilse, mahalli **م ه ن**’dir; ve ona işaret etmişizdir. (Ve **الموهة** (ضم ile) güzelliktir) ve tatlılıktır; denir: “Üzerinde **موهة** olan söz”; ve o mecazdır. (Ve) ayrıca: (genç) (güzel) kadının yüzünde suyun dalgalanması; (tıpkı **المواهة** (ضم ile) gibi) ayrıca; ve az önce geçti. (Ve **ومهته** (kesre ile ve damme ile)) yani (**سقيته**) suyu; el-Cevherî nakletti.

* Ve ondan istidrâk olunanlardandır: su, **أمواء** üzerine cem‘ olunur; İbn Cinnî hikâye etti. Dedi: Ebû Alî bana okuttu; ve (şu beyit):

  وبلدة قالصة امواؤها *
  تستن في رأد الضحى أفياؤها *
  كأنما قد رفعت سماؤها

Yani: onun yağmuru. Ve etin suyu kandır. Ondandır: Sâ‘ide b. Cüveyye’nin, et suyunu içen bir kadını hicvederek sözü:

  مرأة شروب لماء اللحم في كل شتوة *
  وان لم تجد من ينزل الدر تحلب

Ve denildi: onunla kastedilen **المرق**’tır; onu, ailesi olmaksızın içer. Ve murad etti: eğer kendisi için sağacak birini bulmazsa, kendisi sağdı. Ve kadınların sağması Araplar yanında ayıptır. Ve **الماوية** beyazlığından dolayı inektir. Ve **ماوية** Şeybe el-Hacebî’nin azatlısıdır; Safiyye bint Şeybe ondan rivayet etti. Ve Ebû **ماوية** Ali’den (rivayet etti); ve ondan Ebû İshak eş-Şeybânî. Ve isminde ihtilaf edildi: denildi ki: Harîs b. Mâlik; veya Mâlik b. Harîs. Ve denilir: **ماوية** b. Harîs. Ve İbn Ma‘în onu Ebû **ماوية**’den ayırdı. Ve Ebû Sa‘îd dedi: **شجر موهى**; eğer sulanmış ise. Ve **شجر جزوى**; kökleriyle içer ve sulanmaz. Ve **موه** havuzunu **تمويها**: içine su koydu. Ve **موه** bulut: vakıalar; bundan (olan). Ve **أماهت** gemi, **ماهت** mânâsında. Ve **موهت** gök: çok su akıttı; İbn Büzerc’den. Ve **التموية**: aldatma, hilekârlık ve bâtılı süsleme. Ve **الموهة** (ضم ile): suyun rengi; el-Leys’ten. Ve **وجه مموه**: gençlik suyuyla süslenmiş yüz. Ve İbn Berrî, Ru’be için (şu)yu inşâd etti:

  لما رأتنى خلق المموه *

Ve **موهة الشباب**: onun güzelliği ve safâsıdır. Ve yine **الموهة** (kıbre gibi): o, ev halkının **موهة**’sidir. Ve mal **تموه** eder: semizlik için; bahar etlerinde yürüdüğü zaman. Ve üzüm **تموه** eder: olgunlaşma onda yürüdüğü zaman ve rengi güzelleştiğinde; veya suyla dolduğunda ve olgunlaşmaya hazır olduğunda. Ve hurma da böyledir. Ve mekân **تموه** eder: otla **مموها** oldu. Ve bununla, Zü’r-Rumme’nin önceki sözü de tefsir edildi. Ve **ثوب الماء**: yeni doğan üzerinde bulunan dikiş (zar); er-Râ‘î dedi:

  تشق الظئر ثوب الماء عنه *
  بعيد حياته الا الوتينا

Ve **السمن المائى**: **ماه** denilen mevzilere nisbetlidir; nisbetde **الهاء**’yı hemzeye veya **ياء**’ya çevirir. Ve **ماويه**: Benî’l-‘Anber’in, Batn-ı Felc’deki suyudur. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

  وردن على ماويه بالأمس نسوة *
  وهن على أزواجهن ربوض

Ve **موية** (Semiyye gibi): **ماوية**’nin tasğîridir. Ve ondandır: Hâtim Tayyi’nin, karısı **ماوية**’yi anarak sözü:

  فضارته موى ولم تضرني *
  ولم يعرق موى لها جبيني

Yani: **الكلمة العوراء**; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **ماء السماء**: Âmir b. Hârise el-Ezdî’nin lakabıdır; ve o, Ebû ‘Amr’dır. Ve **مزيقيا**: Yemen’den, Seylü’l-‘Arim’i hissettiği vakit çıkan (kimsedir); bununla isimlendirildi; çünkü kavmi kıtlığa düştüğünde onları **مانهم** ederdi, ta ki onlara bolluk gelinceye kadar; böylece dediler: o **ماء السماء**’dır; çünkü ondan sonra (bolluk) geldi. Ve denildi: onun evlâdı **بنو ماء السماء**’dır; ve onlar Şam’ın melikleridir. Ensardan biri dedi:

  أنا ابن مزيقيا عمرو وجدى *
  أبوه عامر ماء السماء

Ve **ماء السماء** ayrıca: el-Münzir b. İmri’i’l-Kays b. ‘Amr b. ‘Adî b. Rebî‘a b. Nasr el-Lahmî’nin annesinin lakabıdır; ve o, ‘Avf b. Cüşem b. en-Nemir b. Kâsıt’ın kızıdır; güzelliğinden dolayı bununla isimlendirildi. Ve denildi: onun evlâdı **بنو ماء السماء**’dır; ve onlar Irak’ın melikleridir. Züheyr b. Cinâb dedi:

  ولازمة الملوك من ال نصر *
  وبعدهم بنى ماء السماء

Bütün bunları el-Cevherî nakletti. Ve **بنوماء السماء**: Araplardır; çünkü göğün damlasını tâkip ederler; böylece nerede ise oraya inerler. Ve el-Kisâî hikâye etti: koyun gecesini **مأمأ** ve **ماء ماء** ve **ماه ماه** olarak geçirdi; ve bu, onun sesinin hikâyesidir. Ve **مياه**: Yemâme’de, Benî Va‘le’nin, Benî Numeyr’in müttefikleri (olan) sularıdır. Ve **مياه**: Şam yakınında, ‘Uzre beldesinde bir mevzidir. Ve **وادى المياه**: Necd’deki en kerîm sudandır; Benî Nüfeyl b. ‘Amr b. Kilâb’ındır. Bir a‘râbî dedi; ve denildi: o, Leylâ’nın mecnunudur:

  ألا لا أرى وادى المياه يثيب *
  ولا القلب عن وادى المياه يطيب
  أحب هبوط الواديين واننى *
  لمستهتر يا لواديين غريب

Ve **ماء الحياة**: temennîdir; ve denildi: kandır. Birincidendir:

  ماء الحياة يصب في الارحام *

Ve ikincidendir:
فإن اراقة ماء الحيا *
ة دون اراقة ماء المحيا

Ve **بلد ماه**: suyu çok olan beldedir; ez-Zemahşerî’den. Ve başkası dedi: **العين المموهة** (Mu‘azzama gibi): içinde **الظفرة** bulunan (gözdür).

(**الميه**) el-Cevherî onu ihmal etti. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: o, (**طلاء السيف وغيره بماء الذهب**) kılıcın ve başkasının altın suyuyla kaplanmasıdır. Ve bir atın vasfında (şu)yu inşâd etti:

  كأنه ميه به ماء الذهب *

(Ve **ماهت الركية تميه**) **ميها** (**كماهت تموه**) **موها**: onda bir lugattır; ve o, **باع يبيع** bâbındandır veya **حسب يحسب** bâbındandır; böylece o da vâvîdir ayrıca; daha önce geçtiği gibi.

* Ve ondan istidrâk olunanlardandır:
**رجل تياه مياه**; denildi: o, ona tâbidir. Ve **الميهة** (kesre ile): kuyunun suyunun çokluğudur. Ve **مهت** adamı (kesre ile): ona su verdim. Ve bunun neticesi de vâv üzerinedir ayrıca; daha önce geçtiği gibi. Ve el-Muerric dedi: **ميهت السيف تمييها**: onu güneşe koyduğum zaman; ta ki suyu gidinceye kadar. Ve **ميها** (kesre ile), maksûr olarak: Hüzeyl beldesinde bir su adıdır; veya bir dağ; Yâkût’tan. Ve **الميه**: Mısır’da bir köydür. Ve **اميية** (kesre ile): orada bir başkasıdır. Ve ikisine de girmiştir.
