# ميث (م-ي-ث) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AB
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%8A%D8%AB

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - ي - ث
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AB/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الثاء والميم و و ا ي ء معهما
ث و م، و ث م، م ي ث، ث م أ، أ ث م مستعملات
ثوم:
الثُّومُ: معروف.. والثُّومةُ: قَبِيعةُ السَّيف التّي على مِقْبَضه.. وثُومةُ: اسمُ رَجُلٍ من بني كلاب.
وثم:
الوَثِيمُ: المكْتَنِزُ لحماً. وقد وَثُمَ يَوْثُمُ وَثامةً.
ووَثَمَ الفَرَسُ الحِجارة بحافره يَثِمُها وَثماً، إذا كَسَرَها.
والمُواثَمَةُ في العَدْوِ: المُضابرة كأنّه يَرْمي بنَفْسِهِ، قال: وفي الدِّهاس مِضْبَرٌ مُواثِمُ والوَثيمةُ: الحَجَرُ.. والمِيثَمُ: الذّي يكسر كلّ ما مرّ به.
ميث:
ماث يَميثَ مَيْتاً. إذا ذاب المِلْحُ والطِّينُ في الماء، حتّى امّات امِّياثاً.. وأَمثْتُهُ فهو مماثٌ ومَيَّثتُه، فهو مُمَيَّثٌ. ومَيَّثتُ الرَّجُلَ: ليّنته.
والمَيْثاءُ: الرَّمْلةُ اللَّينةُ، وجَمعُها: مِيثٌ.
ثمأ:
الثَّمْءُ: طَرْحُك الكَمْأة في السَّمْن ونحوه، تقول: ثَمَأْت الكَمْأَةَ أَثْمَؤُها ثَمأ.
أثم:
أَثِمَ فلانٌ يَأْثَمُ إثما، أي: وَقَعَ في الإِثْمِ، كقولك: حَرِجَ إذا وقع في الحَرَجِ.
وتَأَثَّمَ، أي: تَحَرَّجَ من الإثمِ وكفَّ عنه.
والأَثامُ في جُمْلةِ التَّفْسيرِ: عُقُوبةُ الإثم.
والأثيم والأَثّام والأثيمة: في كثرة رُكُوبِ الإثْم. والآثم: الفاعل.

##### Türkçe

باب **الثاء** و**الميم** و**و** **ا** **ي** **ء** معهما
**ث و م**، و **ث م**، **م ي ث**، **ث م أ**، **أ ث م** مستعملات

**ثوم**:
**الثُّومُ**: bilinen (ma‘rûf).. ve **الثُّومةُ**: kılıcın kabzası üzerinde olan kılıç kabzasının çirkin (kaba) kısmı.. ve **ثُومةُ**: Benî Kilâb’dan bir adamın adıdır.

**وثم**:
**الوَثِيمُ**: etçe dolgun olan. Ve gerçekten **وَثُمَ** **يَوْثُمُ** **وَثامةً**.
Ve at, nalıyla taşları **وَثَمَ** eder; onları **يَثِمُها** **وَثماً** (yani) kırdığı zaman.
Ve koşuda **المُواثَمَةُ**: birbirine yüklenme; sanki kendisiyle atıyor (gibi). Dedi ki: Ve **الدِّهاس**’ta **مِضْبَرٌ مُواثِمُ**. Ve **الوَثيمةُ**: taş.. ve **المِيثَمُ**: üzerinden geçtiği her şeyi kıran.

**ميث**:
**ماث** **يَميثَ** **مَيْتاً**: (şu durumda) tuz ve çamur suda eridiği zaman; ta ki **امّات** **امِّياثاً** (olana kadar).. Ve onu **أَمثْتُهُ**; o hâlde o **مماثٌ**tur; ve onu **مَيَّثتُه**; o hâlde o **مُمَيَّثٌ**tir. Ve adamı **مَيَّثتُ**: onu yumuşattım.
Ve **المَيْثاءُ**: yumuşak kumluk; onun çoğulu: **مِيثٌ**.

**ثمأ**:
**الثَّمْءُ**: senin, **الكَمْأة**’yi iç yağa ve benzerine atmandır; dersin ki: **ثَمَأْت** **الكَمْأَةَ** **أَثْمَؤُها** **ثَمأ**.

**أثم**:
**أَثِمَ** falan kimse **يَأْثَمُ** **إثما**; yani: **الإِثْمِ**e düştü; senin “**حَرِجَ**” demen gibi; (yani) **الحَرَجِ**e düştüğü zaman.
Ve **تَأَثَّمَ**; yani: günahtan **تَحَرَّجَ** etti ve ondan el çekti.
Ve **الأَثامُ** tefsirin bütünü içinde: günahın cezasıdır.
Ve **الأثيم** ve **الأَثّام** ve **الأثيمة**: günaha çok binme (işleme) hususunda. Ve **الآثم**: yapan (fail)dir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AB/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

المَيْثاءُ: الأرض السهلة، والجمع ميثٌ. وتَمَثَّيَتِ الأرضُ، إذا مُطِرَتْ فلانتْ وبردَتْ. ومِثْتُ الشيء في الماء أميثُهُ، لغةٌ في مُثْتُهُ، إذا دُفْتَهُ فيه.

##### Türkçe

**المَيْثاءُ**: kolay (yumuşak) arazi; çoğulu **ميثٌ**. Ve arazi **تَمَثَّيَتِ**; eğer yağmur yağdırıldı da yumuşadı ve serinledi ise. Ve “şeyi su içinde **مِثْتُ**; onu **أميثُهُ**”: **مُثْتُهُ** hakkında bir lehçedir; eğer onu onun içinde erittiysen.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AB/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ث م ( وايء )
أثم ، ثمأ ، ميث ، وثم ، ثوم ، ثمو .
أثم : قال اللَّيْثُ : يقال : أَثِم فلانٌ يأثَم إثْماً ، أي وَقَع في الإِثم .
وتأثَّم ، أي تَحرَّج من الإِثم وكَفّ عنه .
وأَخبرني المُنْذِريّ ، عن ابن فَهم ، عن محمد بن سلام ، أنه سأل يُونس عن قوله جَلّ وعَزّ : ( وَمَن يَفْعَلْ ذالِكَ يَلْقَ أَثَاماً ) ( الفرقان : 68 ) فقال : عقوبة ؛ وأَنشد قول بِشْر :
وكان مُقامنا نَدْعُو عليهم
بأَبْطَح ذي المَجاز له أثامُ
قال أبو إسحاق : تأويل ( الأَثامُ ) : المُجازَاة .
قال : وقال أبو عمرو الشَّيباني : يُقالُ : لَقِي فلانٌ أَثام ذلك ، أي جَزاء ذلك .
قال : فالخليل وسيبويه يَذهبان إلى أن معناه : يلْق جَزاء الأَثام .
وقال الفَراء : أَثمَه الله يَأْثِمه إثماً وأثاماً ، أي جازاه جَزَاء الإثم .
والعبد مَأثوم ، أي مَجْزِيّ جَزاء إِثمه .
وأنشد الفراء :
وهل يَأْثِمني الله في أن ذَكَرْتُها
وعَلَّلْتُ أَصْحابِي بها لَيْلَةَ النَّفْرِ
معناه : هل يَجْزيني الله جزاء الإثم بأن ذكرتُ هذه المرأة في غِنائي .
وقول الشاعر :
جَزى الله ابْنَ عُرْوة حَيث أَمْسَى
عُقُوقاً والعُقُوق له أَثَامُ
أي عُقوبةَ مُجازاةِ العُقُوق ، وهي قَطيعَة الرَّحِم .
وقال اللَّيْثُ : الأَثام في جُملة التَّفْسير : عُقوبة الإثْم .
وقال الفَراء في قول الله تعالى : ( ) الرَّحِيمُ إِنَّ شَجَرَةَ الزَّقُّومِ ( ) ( ) الزَّقُّومِ طَعَامُ الاَثِيمِ ) ( الدخان : 43 و 44 ) : الأَثِيم : الفاجِر .
قلتُ : الأَثيم في هذه الآية بمعنى : الآثم .
قال أبو بكر : الإثم : من أسماء الخمر ، واحْتَجّ بقول الشاعر :
شَرِبْتُ الإثْم حتّى ضَلّ عَقْلِي
كذاك الإثْمُ تَذْهب بالعُقُولِ
قال : وأَنشدنا رَجُلٌ في مَجلس أبي العبّاس :
نَشْرب الإثْمَ بالصُّوَاعِ جِهاراً
وتَرى المُتْك بَيْننا مُسْتَعَارَا
المُتْك : الأُتْرُجّ ، أي نتعاوره بأَيدينا نَشمّه .
قال : والصُّواع : الطِّرْجِهَالة .
ويقال : هو المَكُّوك الفارسيّ الذي يَلْتقي طَرَفاه .
ويقال : هو إناءٌ كان يشرب فيه الملك .
قال أبو بكر : وليس ( الإثم ) في أسماء الخمر بمعروف ، ولم يَصحّ فيه بيتٌ صَحيح .
ثمة : قال أبو الهَيثم : تقول العربُ في التَّشْبيه . هو أَبُوه على طَرف الثُّمَّة ، إذا كان يُشْبِهه .
وبعضُهم يقول ( الثَّمَّة ) مفتوحةً .
قال : والثُّمة ، والثَّمَّة : الثُّمَامُ إذ نُزع فجُعل تحت الأَساقِي .
يقال : ثممْت السِّقاء أَثمّه ، إذا جَعَلْت تحته الثّمّة .
وثم : أبو عُبَيد ، عن الفراء : الوَثْم : الضَّرْب ، وأنشد قولَ طَرفة :
فَسَقى بِلادَكَ غَيْر مُفْسِدها
صَوْبُ الرَّبِيع ودِيمَةٌ تَثِمُ
أي تُؤَثِّر في الأَرض .
وقال ابن السِّكِّيت : قال المُزَنيّ : وَجَدْت كَلأً كَثِيفاً وَثِيمةً .
قال : الوَثيمة : جماعة من الحَشِيش أو الطَّعَام .
يقال : ثِمْ لها ، أي اجمع لها .
وقال اللَّيْثُ : الوَثِيم : المُكْتَنِزِ لَحْماً ؛ والفِعْل : وَثُم يَوْثُم وَثامَةً .
ويُقال : وَثَمَ الفَرَسُ الحِجارَة بحافره يَثِمُها وَثْماً ، إذا كَسَرها .
قال . والمُوَاثمة في العَدْو : المُضابرة ، كأنه يَرْمي بِنَفْسه ؛ وأَنشد :
وفي الدَّهَاس مِضْبَرٌ مُوَاثِمُ
ثوم : سَلمة ، عن الفراء : الفُوم والثُّوم : الحِنْطَة .
ثمأ : قال اللَّيْثُ : الثَّمء : طَرْحُك الكَمْأة في السَّمْن ونحو ذلك .
يقال : ثَمَأت الكَمْأة أَثْمَؤُها ثَمْئاً .
وقال أبو زيد : ثَمَأت رَأس الرَّجل بالحجر والعَصا ، فأنا أَثْمؤه ثَمْئاً ، إذا ما شَدَخْته .
ويقال : ثَمأْت الخبز ثَمْئاً ، إذا ما ثَرَدْته .
أبو عُبَيد ، عن الكسائي : ثمأت القوم ، إذا ما أَطعَمْتهم الدَّسَم .
ماث : قال اللَّيْثُ : ماثَ يَميت مَيثاً ، إذا أذاب الملح في الماء حتى امّاث امِّيَاثاً .
قال : والمَيثاء : الرّملة اللّيّنة ؛ وجمعها : مِيثٌ .
وقال أبو عُبيد : المَيثاء ؛ الأَرض اللّيّنة مِن غير رَمل ؛ وكذلك الدّمِثة .
وقال غيرُه : كل شيء مَرَسْته في الماء فذَاب فيه من زَعفران وتمر وزَبيب وأَقِط ، فقد مِثْنه ، ومَيَّثنه .
وأَماث الرجُل لنَفسه أَقِطاً ، إذا مَرَسه في الماء وشربه ؛ وقال رُؤبة :
فقُلْت إذا أَعْيا امْتياثاً مائِثُ
وطاحت الأَلْبان والعبَائثُ
يقول : لو أَعياه المَريس من التَّمر والأَقط فلم يَجِد شَيْئاً يَمْتاثه ويشرب ماءه فَيَتبلّغ به لقلّة الشيء وعَوَز المأكول .
وقال ابن السِّكيت : ماث الشيءَ يَمُوثه ، ويَمِيثه ، لغة ، إذا دافَه .
عَمرو ، عن أبيه : يقال لِقرْقىء البَيض : المُسْتميث .

##### Türkçe

ث م ( وايء )
**أثم** ، **ثمأ** ، **ميث** ، **وثم** ، **ثوم** ، **ثمو** .
**أثم** : el-Leys dedi: denilir: **أَثِم** falan kimse **يأثَم** **إثْماً**; yani günaha düştü.
Ve **تأثَّم**; yani günahtan sakındı ve ondan el çekti.
Ve el-Münzirî bana haber verdi; İbn Fehm’den, Muhammed b. Selâm’dan: onun Yûnus’a, O’nun (celâl ve عزّ) sözü hakkında: ( **وَمَن يَفْعَلْ ذالِكَ يَلْقَ أَثَاماً** ) (el-Furkân: 68) sorduğunu; o da dedi ki: ceza; ve Bişr’in sözünü inşâd etti:
وكان مُقامنا نَدْعُو عليهم
بأَبْطَح ذي المَجاز له أثامُ
Ebû İshâk dedi: ( **الأَثامُ** )ın te’vîli: karşılık verme/karşılıklandırmadır.
Dedi: Ebû Amr eş-Şeybânî dedi: denilir: falan kimse bunun **أَثام**ını **لَقِي**; yani bunun karşılığını.
Dedi: el-Halîl ve Sîbeveyh, onun mânâsının: **الأَثام**ın karşılığını bulur, olduğuna giderler.
el-Ferrâ dedi: Allah onu **أَثمَه**; **يَأْثِمه** **إثماً** ve **أثاماً**; yani ona günahın karşılığını verdi.
Ve kul **مَأثوم**dur; yani günahının karşılığı kendisine verilmiş.
Ve el-Ferrâ inşâd etti:
وهل يَأْثِمني الله في أن ذَكَرْتُها
وعَلَّلْتُ أَصْحابِي بها لَيْلَةَ النَّفْرِ
Mânâsı: bu kadını şarkımda andım diye Allah bana günah karşılığı verir mi?
Şairin sözü:
جَزى الله ابْنَ عُرْوة حَيث أَمْسَى
عُقُوقاً والعُقُوق له أَثَامُ
Yani: akrabalık bağını koparmanın karşılık cezası; o da sıla-i rahmi kesmektir.
el-Leys dedi: **الأَثام** tefsirin bütünü içinde: günahın cezasıdır.
el-Ferrâ, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında: ( ) **الرَّحِيمُ إِنَّ شَجَرَةَ الزَّقُّومِ** ( ) ( ) **الزَّقُّومِ طَعَامُ الاَثِيمِ** ) (ed-Duhân: 43 ve 44): **الأَثِيم**: fâcirdir.
Ben dedim: bu âyette **الأَثيم** mânâca: **الآثم**dir.
Ebû Bekr dedi: **الإثم**: şarabın adlarındandır; şairin sözüyle delil getirdi:
شَرِبْتُ الإثْم حتّى ضَلّ عَقْلِي
كذاك الإثْمُ تَذْهب بالعُقُولِ
Dedi: Ebû’l-Abbâs’ın meclisinde bir adam bize inşâd etti:
نَشْرب الإثْمَ بالصُّوَاعِ جِهاراً
وتَرى المُتْك بَيْننا مُسْتَعَارَا
**المُتْك**: turunçtur; yani onu ellerimiz arasında dolaştırır, koklarız.
Dedi: **الصُّواع**: **الطِّرْجِهَالة**dir.
Ve denilir: o, iki ucu birbirine kavuşan Fars **المَكُّوك**udur.
Ve denilir: o, kralın içinde içtiği bir kaptır.
Ebû Bekr dedi: **الإثم** şarabın adları içinde bilinen değildir; onda sahih bir beyit sahih olarak sabit olmamıştır.
**ثمة** : Ebû’l-Heysem dedi: Araplar teşbihte derler: o, **الثُّمَّة**nin ucunda babasıdır; onu andırdığı zaman.
Ve bazısı ( **الثَّمَّة** )yi fethalı söyler.
Dedi: **الثُّمة** ve **الثَّمَّة**: çıkarılıp tulumların altına konulan **الثُّمَام**dır.
Denilir: tulumun altına **الثّمّة**yi koyduğun zaman, tulumu **ثممْت**; onu **أَثمّه**.
**وثم** : Ebû Ubeyd, el-Ferrâ’dan: **الوَثْم**: vuruştur; Tarafe’nin sözünü inşâd etti:
فَسَقى بِلادَكَ غَيْر مُفْسِدها
صَوْبُ الرَّبِيع ودِيمَةٌ تَثِمُ
Yani: yere tesir eder.
İbn es-Sikkît dedi: el-Müzenî dedi: sık bir ot ve **وَثِيمةً** buldum.
Dedi: **الوَثيمة**: ottan veya yemekten bir topluluktur.
Denilir: ona **ثِمْ**; yani onun için topla.
el-Leys dedi: **الوَثِيم**: etçe yoğun/derli toplu olandır; fiil: **وَثُم** **يَوْثُم** **وَثامَةً**.
Ve denilir: at, taşı toynağıyla **وَثَمَ**; onu **يَثِمُها** **وَثْماً**; onu kırdığı zaman.
Dedi: koşuda **المُوَاثمة**: **المُضابرة**dir; sanki kendisiyle atar; ve inşâd etti:
وفي الدَّهَاس مِضْبَرٌ مُوَاثِمُ
**ثوم** : Selame, el-Ferrâ’dan: **الفُوم** ve **الثُّوم**: buğdaydır.
**ثمأ** : el-Leys dedi: **الثَّمء**: **الكَمْأة**yi iç yağa ve bunun benzerine atmandır.
Denilir: **ثَمَأت** **الكَمْأة**yi; onu **أَثْمَؤُها** **ثَمْئاً**.
Ebû Zeyd dedi: adamın başını taş ve sopayla **ثَمَأت**; ben onu **أَثْمؤه** **ثَمْئاً**; onu yarıp ezdiğim zaman.
Ve denilir: ekmeği **ثَمأْت** **ثَمْئاً**; onu ufalayıp doğradığın zaman.
Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: kavmi **ثمأت**; onlara yağlı şey yedirdiğin zaman.
**ماث** : el-Leys dedi: **ماثَ** **يَميت** **مَيثاً**; tuzu suda eritip **امّاث** **امِّيَاثاً** oluncaya kadar (erittiğin zaman).
Dedi: **المَيثاء**: yumuşak kumdur; onun çoğulu: **مِيثٌ**.
Ebû Ubeyd dedi: **المَيثاء**; kum olmaksızın yumuşak topraktır; **الدّمِثة** de böyledir.
Başkası dedi: safran, hurma, kuru üzüm ve kurutulmuş yoğurt gibi şeylerden her neyi suda yoğurup da onda erittinse, onu **مِثْنه** ve **مَيَّثنه** etmişsindir.
Ve kişi kendisi için kurutulmuş yoğurdu **أَماث** eder; onu suda yoğurup içtiği zaman; Ru’be dedi:
فقُلْت إذا أَعْيا امْتياثاً مائِثُ
وطاحت الأَلْبان والعبَائثُ
Diyor ki: hurma ve kurutulmuş yoğurttan yapılan yoğrulmuş içecek onu yorsa da, içip suyu ile idare edeceği bir şey bulamasa; şeyin azlığı ve yenilecek şeyin yokluğu sebebiyle.
İbn es-Sikkît dedi: şeyi **ماث** eder; onu **يَمُوثه** ve **يَمِيثه**; bir lehçedir; onu ezip karıştırdığı zaman.
Amr, babasından: yumurta sarısına **المُسْتميث** denilir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AB/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م ي ث
أرض ميثاء وأراضٍ ميث‏.‏
وماث الخبز والملح والطين في الماء وانماث‏.‏
ومن المجاز‏:‏ لبني عذرة قلوب تنماث كما ينماث الملح في الماء ورجل ميّث القلب‏:‏ ليّنه‏.‏
وميّث الرجل‏:‏ ذلّله وتميّث‏:‏ ذلّ واسترخى‏.‏

##### Türkçe

م ي ث
**أرض ميثاء** ve **أراضٍ ميث**.
**وماث الخبز والملح والطين في الماء** ve **انماث**.
Mecazdan: Benî Uzre’ye, su içinde tuzun eridiği gibi eriyen kalpler (nispet edilir); ve **رجل ميّث القلب**: onu yumuşak kıldı.
**وميّث الرجل**: onu zelil kıldı; ve **تميّث**: zelil oldu ve gevşedi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AB/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ماثَ الشيءَ مَيْثاً: مَرَسَه. وماثَ المِلحَ في الماء: أَذابه؛ وكذلك الطين، وقد انماثَ. الليث: ماث يُمِيثُ مَيْثاً: أَذابَ الملح في الماء حتى امَّاثَ امِّياثاً. وكلُّ شيءٍ مَرَسته في الماء فذاب فيه، من زعفرانٍ وتمرٍ وزبيبٍ وأَقِط، فقد مِثْتَه ومَيَّثْتَه. وأَماث الرجلُ (*
قوله «وأَماث الرجل إلخ» صوابه وامتاث. كذا بهامش الأَصل بخط السيد مرتضى، والعهدة عليه في ذلك. وقوله إِذا مرسته إلخ لعل صوابه مرسه في الماء وشربه كما هو ظاهر.) لنفسه أَقِطاً إِذا مَرَسْتَه في الماء وشرِبْتَه؛ وقال رؤبة:
فَقُلْتُ، إِذا أَعْيا امْتِياثاً مائِثُ،
وطاحتِ الأَلْبانُ والْعَبائِثُ
يقول: لو أَعياه
(* قوله «لو أَعياه إلخ» المشاهد في البيت اذ أعيا،
فلعله سبق القلم.) المَريسُ من التمر والأَقِط فلم يجد شيئاً يمتاثُه ويشرب ماءه، فيتبلغ به لقلة الشيء وعَوَزِ المأْكول.
ابن السكيت: ماث الشيءَ يموثُه ويَمِيثُه، لغة، إِذا دافَه. الجوهري: مِثْتُ الشيءَ في الماء أَمِيثه لغة في مُثْتُه إِذا دُفْتَه فيه. وفي حديث أَبي أُسَيد: فلما فرغ من الطعام أَماثَتْه فسقته إِياه؛ قال ابن الأَثير: هكذا روى أَماثَتْه، والمعروف ماثَتْه. وفي حديث عليّ: اللهمَّ مِثْ قلوبَهم، كما يُماثُ الملح في الماء. والمَيْثاءُ: الأَرضُ اللينةُ من غير رمل وكذلك الدَّمِثَة؛ وفي الصحاح: المَيْثاء الأَرض السَّهلة، والجمع مِيثٌ، مثل هَيْفاءَ وهِيفٍ.
وتَمَيَّثَت الأَرضُ إِذا مُطِرَت فلانت وبرَدَت.
والمَيْثاءُ: الرملة السَّهلة والرابية الطَّيِّبة. والمَيْثاء: التَّلْعة التي تَعْظُم حتى تكون مثلَ نصف الوادي أَو ثُلُثيه. ومَيَّثَ الرجلَ: ذلله. ومَيَّثَهُ: لَيَّنَهُ؛ وأَنشد لمتمم: وذو الهَمِّ تُعْديه صَرِيمَةُ أَمْرِهِ،
إِذا لم تُمَيِّثْه الرُّقَى وتُعادِل
ومَيَّثَه الدهرُ: حَنَّكَهُ وذَلَّلَهُ.
والامْتِياثُ: الرَّفاهِيَةُ وطِيبُ العَيش.
أَبو عمرو: يقال لِغِرْقِئِ البَيضِ: المُسْتَميثُ. ومَيْثاءُ: اسم امرأَة؛ قال الأَعشى:
لِمَيْثاءَ دارٌ قد تَعَفَّتْ طُلولُها،
عَفَتْها نَضِيضاتُ الصَّبا، فمَسِيلُها

##### Türkçe

**ماثَ** şeyi **مَيْثاً**: onu yoğurdu. Ve **ماثَ** tuzu suda: onu eritti;
ve aynı şekilde çamur; ve o **انماثَ** olmuştur. **الليث**: **ماثَ يُمِيثُ مَيْثاً**: tuzu
suda eritti, ta ki **امَّاثَ امِّياثاً** oluncaya kadar. Ve her şey ki onu suda yoğurdun da onda eridi;
safran, hurma, kuru üzüm ve **أَقِط**’tan, artık onu **مِثْتَه** ve **مَيَّثْتَه** etmişsindir. Ve **أَماث** adam
(*
Sözü “Ve **أَماث** adam ilh.” doğrusu **وامتاث**’tır. Aslında kenarda seyyid Murtazâ’nın hattıyla böyledir; bunda sorumluluk ona aittir. Ve sözü “onu yoğurursan ilh.” belki doğrusu “onu suda yoğurması ve onu içmesi”dir; göründüğü üzere.) kendisi için **أَقِطاً**; onu suda yoğurup onu içtiğin zaman; ve Ru’be dedi:
فَقُلْتُ، إِذا أَعْيا امْتِياثاً مائِثُ،
وطاحتِ الأَلْبانُ والْعَبائِثُ
der ki: eğer onu aciz bıraksaydı
(* Sözü “eğer onu aciz bıraksaydı ilh.” beyitte görülen “إِذا أَعْيا”dır; belki kalem sürçmüştür.) hurma ve **أَقِط**’tan **المَريسُ**; artık onu **يمتاثُه** edip suyunu içeceği bir şey bulamazdı; böylece onunla, şeyin azlığı ve yenilenin yokluğu sebebiyle, geçinirdi.

İbnü’s-Sikkît: **ماثَ** şeyi **يموثُه** ve **يَمِيثُه**; bir lugat olarak; onu ittiğin zaman. el-Cevherî: **مِثْتُ** şeyi suda **أَمِيثه**; **مُثْتُه**’da bir lugattır; onu onda ittiğin zaman. Ebû Useyd hadîsinde: “Yemekten boşalınca onu **أَماثَتْه** etti de onu ona içirdi”; İbnü’l-Esîr dedi: böylece **أَماثَتْه** rivayet etti; bilinen **ماثَتْه**’dir. Ali hadîsinde: “Allah’ım, onların kalplerini **مِثْ** et; tuzun suda **يُماثُ** edildiği gibi.” Ve **المَيْثاءُ**: kum olmaksızın yumuşak yer; ve aynı şekilde **الدَّمِثَة**; ve **الصحاح**’ta: **المَيْثاء** kolay yer; çoğulu **مِيثٌ**; **هَيْفاءَ** ve **هِيفٍ** gibi.

Ve yer **تَمَيَّثَت**; yağmurlandığı zaman, yumuşadı ve serinledi.

Ve **المَيْثاءُ**: kolay kumluk ve iyi tepe. Ve **المَيْثاء**: büyüyen, ta ki vadinin yarısı yahut üçte ikisi gibi olan **التَّلْعة**.

Ve **مَيَّثَ** adamı: onu zelil kıldı. Ve **مَيَّثَهُ**: onu yumuşattı; ve Mütemmim’den inşad etti:
وذو الهَمِّ تُعْديه صَرِيمَةُ أَمْرِهِ،
إِذا لم تُمَيِّثْه الرُّقَى وتُعادِل
Ve zaman onu **مَيَّثَه**: onu tecrübelendirdi ve zelil kıldı.

Ve **الامْتِياثُ**: refah ve yaşayışın hoşluğu.

Ebû Amr: yumurtanın sarısına **المُسْتَميثُ** denir. Ve **مَيْثاءُ**: bir kadının adıdır; el-A‘şâ dedi:
لِمَيْثاءَ دارٌ قد تَعَفَّتْ طُلولُها،
عَفَتْها نَضِيضاتُ الصَّبا، فمَسِيلُها

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AB/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الميث: الموث  ماث الشىء ميثا: مرسه، وماث الملح في الماء: أذابه، وكذلك الطين، وقد انماث. عن ابن السكيت. وعن الليث: ماث يميث ميثا: أذاب الملح في الماء حتى اماث امياثا، وكل شىء مرسته في الماء فذاب فيه من زعفران وتمر وزبيب وأقط، فقد مثته،  كالتمييث  والإماثة  والامتياث  والامياث، بتشديد الميم. قال الليث: كل شىء مرسته في الماء فذاب فيه، فقد مثته وميثته، وفي حديث أبى أسيد:  فلما فرغ من الطعام أماثته فسقته إياه  . قال ابن الأثير: هكذا روى: أماثته، والمعروف: ماثته. قلت: وقد تقدم الإشارة إليه. وفي حديث على:  اللهم مث قلوبهم كما يماث الملح في الماء  .  والميثاء: الأرض  اللينة من غير رمل، وكذلك الدمثة، وفي الصحاح: الميثاء: الأرض  السهلة، ج ميث، كهيف  جمع هيفاء. وفي اللسان: الميثاء: الرملة السهلة، والرابية الطيبة. والميثاء: التلعة التي تعظم حتى تكون مثل نصف الوادى أو ثلثيه. الميثاء:  ع، بالشام  .  وذو الميث بالكسر: ع، بعقيق المدينة  على ساكنها أفضل الصلاة والسلام. الامتياث: الرفاهية وطيب العيش، وقد  امتاث  الرجل، إذا أصاب لين المعاش. امتاث الرجل  الأقط  لنفسه، إذا  مرسه في الماء وشربه  ، وقال رؤبة:
  فقلت إذ أعيا امتياثا مائث
  وطاحت الألبان والعبائث  والميث  كسيد:  اللين  . ومن المجاز: رجل ميث القلب، أي لينه. وميث الرجل: ذلله. وميثه: لينه، وأنشد لمتمم:
  وذو الهم تعديه صريمة أمره                      إذا لم تميثه الرقى وتعـادل وميثه الدهر: حنكه وذلله. وتميث: ذل واسترخى، وكل ذلك مجاز.  وتميثت الأرض  إذا  مطرت فلانت  وبردت. عن أبي عمرو:  المستميث: الغرقئ  وقشر البيض، كما تقدم.
 ومما يستدرك عليه: ميثاء: اسم امرأة. قال الأعشى:
  لميثاء دار قد تعفت طلولـهـا
  عفتها نضيضات الصبا فمسيلها

  وامتاث، إذا خلط، وبه فسر أيضا قول رؤبة المتقدم. وميثاء، عن عائشة. وأبو الميثاء: مستظل بن حصين عن على، وعن أبي ذر. وأبو الميثاء: أيوب بن قسطنيطين المصرى، حدث عن يحيى بن بكير. ونجبة بن أبي الميثاء، قيل.

##### Türkçe

**الميث**: **الموث**  **ماث الشىء ميثا**: onu ovdu; ve **ماث الملح في الماء**: onu eritti; aynı şekilde çamur da; ve o dağılmıştır. İbn es-Sikkît’ten. Ve el-Leys’ten: **ماث يميث ميثا**: tuzu suda eritti, ta ki **اماث امياثا**; ve suda ovup da içinde eriyen her şey, safran, hurma, kuru üzüm ve kurut (peynir kurusu) gibi, onu **مثته** etmiş olursun; **كالتمييث** ve **الإماثة** ve **الامتياث** ve **الامياث** gibidir; **الميم**’in şeddelenmesiyle. el-Leys dedi: Suda ovup da içinde eriyen her şey, onu **مثته** ve **ميثته** etmiş olursun. Ebû Useyd hadîsinde: “Yemekten boşalınca onu **أماثته** ettim de onu ona içirdim.” İbnü’l-Esîr dedi: Böyle rivayet edildi: **أماثته**; bilinen ise: **ماثته**. Dedim: Ona işaret daha önce geçti. Ali hadîsinde: “Allah’ım, onların kalplerini, tuzun suda **يماث** edilmesi gibi **مث** et.”

**والميثاء**: kum olmaksızın yumuşak yer; aynı şekilde **الدمثة**. Ve es-Sıhâh’ta: **الميثاء**: kolay (düz) yer; çoğulu **ميث**; **هيف** gibi, **هيفاء**’ın çoğulu. Ve el-Lisân’da: **الميثاء**: kolay kumluk; ve iyi tepe. Ve **الميثاء**: büyüyüp vadinin yarısı yahut üçte ikisi gibi oluncaya kadar büyüyen dere yatağı. **الميثاء**: Şam’da bir yer adı. Ve **ذو الميث** (kesre ile): Medine’nin Akîk’inde bir yer adı—sâkinine en faziletli salât ve selâm olsun.

**الامتياث**: refah ve hayatın hoşluğu; ve adam **امتاث** etti; geçimin yumuşaklığını elde ettiğinde. Adam kendisi için **الأقط**’u **امتاث** etti; yani onu suda ovdu ve onu içti. Ru’be dedi:
  فقلت إذ أعيا امتياثا مائث
  وطاحت الألبان والعبائث

Ve **الميث** (Sîd gibi): yumuşaklık. Mecazdan: **رجل ميث القلب**; yani kalbi yumuşak. Ve **ميث الرجل**: onu zelil kıldı. Ve **ميثه**: onu yumuşattı. Mütemmim’den şu beyit okunmuştur:
  وذو الهم تعديه صريمة أمره                      إذا لم تميثه الرقى وتعـادل

Ve **ميثه الدهر**: onu tecrübelendirdi ve zelil kıldı. Ve **تميث**: zelil oldu ve gevşedi; bunların hepsi mecazdır. Ve **تميثت الأرض**: yağmur yağdığında yumuşadı ve serinledi. Ebû Amr’dan: **المستميث**: **الغرقئ** ve yumurta kabuğu; daha önce geçtiği gibi.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **ميثاء**: bir kadının adı. el-A‘şâ dedi:
  لميثاء دار قد تعفت طلولـهـا
  عفتها نضيضات الصبا فمسيلها

Ve **امتاث**: karıştırdı; Ru’be’nin yukarıda geçen sözü de bununla tefsir edildi. Ve **ميثاء**; Âişe’den. Ve **أبو الميثاء**: Mustazıll b. Husayn, Ali’den ve Ebû Zer’den. Ve **أبو الميثاء**: Mısırlı Eyyûb b. Kustantîn; Yahyâ b. Bukeyr’den hadis rivayet etti. Ve Necbe b. Ebî **الميثاء**; denildi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AB/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَاثَ
1 مَاثَ ذ , aor. يَمِيثُ, (inf. n. مَيْثٌ, K,) i. q. مَاثَ, aor. يَمُوثُ, inf. n. مَوْثٌ; (S, K;) [in the CK, for المَوْثُ is put المَوْتُ;] as also ↓ ميّث, inf. n. تَمْيِيثٌ; (K;) and ↓ اماث, inf. n. اِمَاثَةٌ; but this is disapproved by IAth; (TA;) and ↓ امتاث, inf. n. اِمْتِيَاثٌ; (K;) and ↓ اِمَّاثَ, [for اِنْمَاثَ,] inf. n. اِمِّيَاثٌ; (TA;) [but the last form I have only found used intransitively;] He steeped a thing in water, and mashed it with his hand: (TA:) he mixed and moistened a thing in water: (S, K:) or ماث and ↓ ميّث, he steeped anything, such as saffron, and dates, and raisins, and the preparation of churned milk called أَقِط, in water, so that it dissolved, and mashed it with his hand. (Lth.) ― -b2- مَاثَ He dissolved salt in water; (ISk, Lth;) and in like manner clay, or loam. (ISk.) ― -b3- اللّٰهُمَّ مِثْ قُلُوبَهُمْ كَمَا يُمَاثُ المِلْحُ فِى المَاءِ [O God, dissolve their hearts, like as salt is dissolved in water!] (TA, from a trad.)

ميّث
2 ميّث ذ : see 1. ― -b2- (tropical:) He rendered a man gentle. (TA.) ― -b3- (tropical:) He rendered a man submissive. (TA.) ― -b4- (tropical:) It (fortune, or misfortune,) rendered a man expert and submissive. (TA.) ― -b5- [And so] ↓ تميّث (tropical:) He (a man) became submissive, and languid, or flaccid. (TA.)

4 أَمْيَثَ see 1.

5 تَمَيَّثَ تميّثت الأَرْضُ The ground became softened (and cooled, S,) by rain. (S, K.) [See also مَاثَتِ الأَرْضُ, in art. موث.] See 2.

انماث
7 انماث ذ , [inf. n. اِنْمِيَاثٌ;] (ISk;) and اِمَّاثَ, inf. n. اِمِّيَاثٌ; (Lth;) It (salt) became dissolved in water; (ISk, Lth;) and in like manner, clay, or loam. (ISk.) ― -b2- See 1.

امتاث
8 امتاث ذ , (inf. n. اِمْتِيَاثٌ, TA,) He attained to an easy state of life; (K;) or a pleasant life. (TA.) ― -b2- امتاث He steeped in water, and mashed with his hand, and drank, the preparation of churned milk called أَقِط. (K.) ― -b3- See 1.

مَيِّثٌ
مَيِّثٌ ذ Soft. (K.) ― -b2- رَجُلٌ مَيِّثُ القَلْبِ (tropical:) A man of soft, or gentle, heart. (TA.)

مَيْثَاءُ
مَيْثَاءُ ذ Even, or plain, or soft, land: pl. مِيثٌ: (S, K:) you say, أَرْضٌ مَيْثَآءُ, and أَرَاضٍ مِيثُ: (A:) [see also مِيثَآءُ, in art. موث:] an even, or a plain, or soft, tract of sand: and a hill of good soil: (L:) and a [water-course such as is called] تَلْعَة, that becomes as large as half, or twothirds, of the valley. (L, Sh, in TA, voce تلعة.)

مُسْتَمِيثٌ
مُسْتَمِيثٌ ذ The thin pellicle that adheres to the white of an egg. (AA, K.) [See also مُسْتَمِيتٌ, in art. موت.]

##### Türkçe

مَاثَ
1 **مَاثَ** ذ , muzâri‘ **يَمِيثُ**, (mast. is. **مَيْثٌ**, K,) **مَاثَ**, muzâri‘ **يَمُوثُ**, mast. is. **مَوْثٌ**; (S, K;) [CK’de **المَوْثُ** yerine **المَوْتُ** konulmuştur;] yine ↓ **ميّث**, mast. is. **تَمْيِيثٌ**; (K;) ve ↓ **اماث**, mast. is. **اِمَاثَةٌ**; fakat bu IAth tarafından hoş görülmez; (TA;) ve ↓ **امتاث**, mast. is. **اِمْتِيَاثٌ**; (K;) ve ↓ **اِمَّاثَ**, [**اِنْمَاثَ** yerine,] mast. is. **اِمِّيَاثٌ**; (TA;) [fakat son şekli yalnız geçişsiz olarak kullanılmış buldum;] Bir şeyi suda ıslattı ve onu eliyle ezdi: (TA:) bir şeyi suda karıştırdı ve ıslattı: (S, K:) yahut **ماث** ve ↓ **ميّث**, safran, hurma, kuru üzüm ve **أَقِط** denilen yayık ayranı hazırlığını suda, çözülünceye kadar ıslattı ve onu eliyle ezdi. (Lth.) ― -b2- **مَاثَ** Tuzu suda çözdü; (ISk, Lth;) ve bunun gibi çamuru yahut balçığı. (ISk.) ― -b3- **اللّٰهُمَّ مِثْ قُلُوبَهُمْ كَمَا يُمَاثُ المِلْحُ فِى المَاءِ** [Ey Allah, tuzun suda çözüldüğü gibi onların kalplerini çöz!] (TA, bir rivayetten.)

ميّث
2 **ميّث** ذ : 1’e bak. ― -b2- (mecaz:) Bir adamı yumuşak huylu kıldı. (TA.) ― -b3- (mecaz:) Bir adamı boyun eğici kıldı. (TA.) ― -b4- (mecaz:) O (talih yahut talihsizlik) bir adamı tecrübeli ve boyun eğici kıldı. (TA.) ― -b5- [Ve böylece] ↓ **تميّث** (mecaz:) O (bir adam) boyun eğici, ve gevşek, yahut sarkık oldu. (TA.)

4 **أَمْيَثَ** 1’e bak.

5 **تَمَيَّثَ** **تميّثت الأَرْضُ** Yer yağmur sebebiyle yumuşadı (ve serinledi, S,). (S, K.) [Ayrıca موث maddesinde **مَاثَتِ الأَرْضُ**’a da bak.] 2’ye bak.

انماث
7 **انماث** ذ , [mast. is. **اِنْمِيَاثٌ**;] (ISk;) ve **اِمَّاثَ**, mast. is. **اِمِّيَاثٌ**; (Lth;) O (tuz) suda çözündü; (ISk, Lth;) ve bunun gibi, çamur yahut balçık. (ISk.) ― -b2- 1’e bak.

امتاث
8 **امتاث** ذ , (mast. is. **اِمْتِيَاثٌ**, TA,) Kolay bir hayat hâline erişti; (K;) yahut hoş bir hayata. (TA.) ― -b2- **امتاث** **أَقِط** denilen yayık ayranı hazırlığını suda ıslattı, eliyle ezdi ve içti. (K.) ― -b3- 1’e bak.

مَيِّثٌ
**مَيِّثٌ** ذ Yumuşak. (K.) ― -b2- **رَجُلٌ مَيِّثُ القَلْبِ** (mecaz:) Yumuşak, yahut nazik, kalpli bir adam. (TA.)

مَيْثَاءُ
**مَيْثَاءُ** ذ Düz, yahut ova, yahut yumuşak arazi: çoğulu **مِيثٌ**: (S, K:) şöyle dersin, **أَرْضٌ مَيْثَآءُ**, ve **أَرَاضٍ مِيثُ**: (A:) [ayrıca موث maddesinde **مِيثَآءُ**’a da bak:] düz, yahut ova, yahut yumuşak bir kum parçası: ve iyi topraklı bir tepe: (L:) ve [**تَلْعَة** denilen türden] bir su yatağı ki vadinin yarısı yahut üçte ikisi kadar büyür. (L, Sh, TA’da, تلعة maddesinde.)

مُسْتَمِيثٌ
**مُسْتَمِيثٌ** ذ Bir yumurtanın akına yapışan ince zar. (AA, K.) [Ayrıca موت maddesinde **مُسْتَمِيتٌ**’e de bak.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AB/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَاثَ
مَاثَ ( y )  I ( n. ac. مَيْث 1 ),
a.  see مَوَثَ I ( a ).

مَيَّثَ
مَيَّثَ II ,
a.  see I .

b.  Rendered gentle; humbled.

c.  Became languid.

أَمْيَثَ
أَمْيَثَ IV ,
a.  see I .

تَمَيَّثَ
تَمَيَّثَ V ,
a.  Was wet.

b.  see II (c) .

اِنْمَيَثَ
اِنْمَيَثَ VII ,
a.  [ ن or م ], Was dissolved in water.

b.  [ م ],  see I .

اِمْتَيَثَ
اِمْتَيَثَ VIII ,
a.  see I .

b.  Lived a pleasant life.

مَيِّث
مَيِّث [ 25 ],
a.  Soft, tender.

b.  Easy ( life ).

مِيْثَآء
مِيْثَآء [ 42 ] , ( pl. مِيْث 2 ),
a.  Soft ground.

مُسْتَمِيْث
مُسْتَمِيْث [ N. Ag.
a.  X], Pellicle ( of an egg ).

##### Türkçe

مَاثَ
مَاثَ ( y ) I ( n. ac. **مَيْث** 1 ),
a. I **مَوَثَ**’a bak.

مَيَّثَ
مَيَّثَ II ,
a. I’e bak.

b. Yumuşak kılındı; alçaltıldı.

c. Bitkinleşti.

أَمْيَثَ
أَمْيَثَ IV ,
a. I’e bak.

تَمَيَّثَ
تَمَيَّثَ V ,
a. Islandı.

b. II (c)’ye bak.

اِنْمَيَثَ
اِنْمَيَثَ VII ,
a. [ **ن** veya **م** ], Suda çözüldü.

b. [ **م** ], I’e bak.

اِمْتَيَثَ
اِمْتَيَثَ VIII ,
a. I’e bak.

b. Hoş bir hayat yaşadı.

مَيِّث
مَيِّث [ 25 ],
a. Yumuşak, nazik.

b. Kolay (hayat).

مِيْثَآء
مِيْثَآء [ 42 ] , ( pl. **مِيْث** 2 ),
a. Yumuşak zemin.

مُسْتَمِيْث
مُسْتَمِيْث [ N. Ag.
a. X], Zar (yumurtanın).
