# ميح (م-ي-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%8A%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - ي - ح
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والميم و واي معهما
ح م و، ح م ي، ح و م، م ح و، و ح م، م ي ح مستعملات
حمو:
حمى: الحَمْوُ: أبو الزّوج، وأخو الزّوج، وكلّ من ولي الزّوج من ذي قرابته. فهم أحماء المرأة. وأمّ زوجها: حماتُها.
وفي الحَمْوِ ثلاثُ لُغاتٍ؛ حماها مثل عصاها، وحموها مثل أبوها، وحَمْؤُها- مقصورٌ مهموزٌ- مثل كمؤها. وتقول العرب: حمأة حامية وكنَّة كاوية. وتقول: هذا حموكِ، ومَرَرْتُ بحميكِ ورأيتُ حماكِ، مخفّف بلا همزٍ، والهمزُ لغة رديئة. وقال الشّاعر في رجل طلّق امرأته فتزوّجها أخوه:
لقد أصبحت أسماءُ حِجْراً مُحَرَّما		وأصبحتُ من أدنَى حُمُوَّتها حَمَا
أي: أصبحت أخا زوجها بعدما كنت زوجها.
وأّمّا بالهمز فتقول: هذا حَمْؤُكِ، ورأيت حَمْأَكِ، ومررت بحَمْئِكِ- مخفف مهموز.
والحَمَاُة: لَحْمَةٌ مُنْتَبِرة في باطِن السّاق.
والحَمَأ: الطّينُ الأسود المُنْتن. وفي التنزيل: من حَمَأٍ مسنون والمسنون: المصبوب. ويُسَمَّى الطين الذي نبث من النّهر: الحَمْأَة. وقول الله عزّ وجلّ: تَغْرُبُ في عَيْنٍ حَمِئة أي: ذات حَمْأَة.
والحِمَى- مقصور: موضع فيه كَلَأٌ يُحْمَى من النّاس أن يُرْعَى.
وحَمَيْتُ القومَ حِمايةً ومَحْمِيَةً. وكلّ شيءٍ دفعتَ عنه فقد حَمَيْتَهُ.
وحَمِيتُ من هذا الشّيء أَحْمَى منه حَمِيَّةً، أي: أَنِفْتُ أَنَفاً وغضباً. ومشى في حَمِيَّتِهِ أي: في حَمْلَتِهِ. وإنّه لَرجلٌ حَمِيٌّ: لا يَحْتمِلُ الضَّيْمَ، ومنه يُقال: حَمِيّ الأَنْفِ. قال:
متى تجمعِ القلبَ الذكيَّ وصارماً		وأَنْفاً حَمِيّاً تَجتنْبكَ المَـظَـالِـمُ
وحَمَيْتُ المريضَ حِمْيَةً: مَنَعْتُه أكْلَ ما يَضُرُّه. وآحْتَمَى المريضُ احتماءً.
وآحْتَمَى في الحرب إذا حَمَى نفسَه.
وحَمِيَ الفَرَسُ. إذا سَخَنُ َوعَرِق، يَحْمَى حَمْياً وحَمَى الشّدُّ مثلَه والواحد منه: حمْيٌ، والجميع: أحماءٌ، كما قال طرفة:
فهي تَرْدِي وإذا ما فَرِعَتْ		طار من أَحْمائِها شَدُّ الأُزُرْ
وحَمِيَ الشيءُ يَحْمَى حَمْياً إذا سَخُنَ والحامِيَةُ: الحارّة.
وأَحْمَيْتُ الحديدَ إحماءً. وتقول: إنّ هذا الذَّهَبَ والفِضَّةَ ونحوهما لَحَسَنُ الحَماءِ- ممدود- أي: خرج من الحَماءِ حَسَناً.
والحامية: الرّجل يَحْمِي أصحابَه في الحَرْب. وتقول: هو على حامِيَةِ القَوْم، أي: آخر من يَحْمِيهم في مُضيِهِّم وآنهزامهم.
والحاميةُ أيضاً: جماعة يحمون أَنْفُسَهم، كما قال لبيد:
ومعي حاميةٌ من جَعْفَـرٍ		كلّ يوم نبتلي ما في الخِلَلْ
والحامِيةُ: الحجارة يُطْوَى بها البئر. قال:
كأنّ دَلْوَيَّ تَـقَـلَّـبـانِ		بين حَوامي الطَّيِّ أَرْنبانِ
والحُمَّةُ عند العامّة: إبْرَةُ العَقْرب والزُّنبور ونحوهما. وإنّما الحُمَةُ سُمُّ كلّ شيء يَلْدَغُ أو يَلْسَعُ.
والحُمَيّا: بُلُوغُ الخَمْرِ من شاربها.
واحْمَوْمَى الشّيءُ فهو مُحْمَوْمٍ، واحمَوْمَى اللّيلُ والسّحابُ، وذلك من السّواد. ومنهم من يهمزُ.
حوم:
الحَوْم: القطيع الضَّخْمُ من الإِبل. قال رؤبة:
ونَعَماً حَوْماً بها مُؤَبَّلا
والحَوْمةُ: أكثرُ مَوْضِعٍ في البحْرِ ماءً، وأَغْمَرُه. وكذلك في الحَوْض.
وحَوْمةُ المَوْتِ: شِدّتُهُ وعَلَزُهُ.
والحَوَمانُ: دَوَمانُ الطَّيْر وطَيَرانُهُ يَدومُ ويَحومُ حول كلّ شيء. والحَوَمان: نباتٌ بالبادية.
والحَوَائِمُ: الإبلُ العطاش جِدّاً. وكلُّ عطشان حائم.
وهامةٌ حائمةٌ، أي: عَطِشَ دِماغُها.
محو:
المَحْوُ لكلّ شيءٍ يذهب أثره. تقول: أنا أمحوه وأمحاه. وطيّىء تقول: مَحَيْته مَحْياً ومَحْواً وامَّحَى الشّي يَمَّحِي امّحاءً. وكذلك آمتَحى إذا ذهب أثره، الأجودُ آمَّحَى، والأصل فيه: انْمَحَى. وأمّا امتَحَى فلغةٌ رَدِيئةٌ.
وحم:
يقال للمرأة الحُبْلَى إذا اشتهت شيئاً: قد وَحِمَتِ، وهي تَحِمُ فهي وَحْمَى بيّنة الوِحامِ. والوَحَمُ والوِحام في الدّوابّ إذا حملت استَعْصَتْ، فيقال: وحمت. قال لبيد:
قد رابه عصيانُها ووِحامُها
ميح:
المَيْح في الاستِقاءِ: أن ينزل الرّجل في قرار البئر إذا قلّ ماؤها فيملأ الدّلو، يَميحُ فيها بيده، ويَميحُ أصحابَه. والجميعُ: ماحةٌ.
والمَيْحُ: يجري مَجْرَى المنفعة وكلّ من أعطى معروفاً فقد ماح.
والمَيْحُ والميحومة: ضربٌ من المَشْيِ في رَهْوَجة. قال:
ميّاحة تَميحُ مَشْياً رَهْوَجا
ومشيَةُ البطّةِ: المَيْحُ.
وقد ماح فاه بالسّوِاكِ يَميحُهُ مَيْحاً، إذا شاصه وماصه.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الميم** ve **واي** onlarla birlikte

**ح م و**، **ح م ي**، **ح و م**، **م ح و**، **و ح م**، **م ي ح** kullanımdadırlar.

**حمو**:
**حمى**: **الحَمْوُ**: kocanın babası, kocanın kardeşi ve kocanın akrabalığından kocaya velî olan herkes. İşte onlar kadının **أحماء**’sıdır. Kocasının annesi: onun **حماتُها**’sıdır.
Ve **الحَمْوِ** hakkında üç lügat vardır; onun **حماها**’sı, onun **عصاها**’sı gibi; onun **حموها**’sı, onun **أبوها**’sı gibi; ve onun **حَمْؤُها**’sı—kısaltılmış, hemzeli— onun **كمؤها**’sı gibi. Araplar der: **حمأة حامية** ve **كنَّة كاوية**. Ve dersin: bu senin **حموكِ**’undur; ve senin **حميكِ**’inle geçtim ve senin **حماكِ**’ını gördüm; hemzesiz hafifletilmiş; hemze ise kötü bir lügattir. Şair, karısını boşayıp da onu kardeşiyle evlendiren bir adam hakkında dedi ki:
لقد أصبحت أسماءُ حِجْراً مُحَرَّما		وأصبحتُ من أدنَى حُمُوَّتها حَمَا
Yani: onun kocasının kardeşi oldum; hâlbuki onun kocası idim.
Hemze ile olana gelince, dersin: bu senin **حَمْؤُكِ**’undur; ve senin **حَمْأَكِ**’ını gördüm; ve senin **حَمْئِكِ**’inle geçtim—hafifletilmiş, hemzeli.
**الحَمَاُة**: bacağın iç tarafında kabarmış bir et parçasıdır.
**الحَمَأ**: pis kokulu siyah çamurdur. Tenzîlde: **من حَمَأٍ مسنون**; **المسنون**: dökülmüş olandır. Nehirden fışkıran çamura **الحَمْأَة** denir. Aziz ve celîl olan Allah’ın sözü: **تَغْرُبُ في عَيْنٍ حَمِئة** yani: **حَمْأَة** sahibi.
**الحِمَى**—kısaltılmış: içinde ot bulunan, insanların otlatmasından korunup yasaklanan yerdir.
Kavmi **حِمايةً** ve **مَحْمِيَةً** olarak korudum. Üzerinden defettiğin her şeyi, onu korumuş olursun.
Bu şeyden **حَمِيَّةً** olarak kaçındım; ondan **أَحْمَى** olurum; yani: bir burun kıvırma ve öfke ile çekindim. **حَمِيَّتِهِ** içinde yürüdü, yani: hücumunda. Ve o, **حَمِيٌّ** bir adamdır: zulmü taşımaz; bundan dolayı denir: **حَمِيّ الأَنْفِ**. Dedi ki:
متى تجمعِ القلبَ الذكيَّ وصارماً		وأَنْفاً حَمِيّاً تَجتنْبكَ المَـظَـالِـمُ
Hastayı **حِمْيَةً** ile korudum: ona zarar veren şeyi yemesini men ettim. Hasta **احتماءً** olarak sakındı.
Savaşta **آحْتَمَى**: nefsini koruduğu zaman.
At **حَمِيَ**: ısındığı ve terlediği zaman; **حَمْياً** olarak **يَحْمَى**. **حَمَى الشّدُّ** da böyledir; bunun teki: **حمْيٌ**; çoğulu: **أحماءٌ**; Tarfah’ın dediği gibi:
فهي تَرْدِي وإذا ما فَرِعَتْ		طار من أَحْمائِها شَدُّ الأُزُرْ
Şey **حَمِيَ** olur, **حَمْياً** olarak **يَحْمَى**: ısındığı zaman. **الحامِيَةُ**: sıcak olan.
Demiri **إحماءً** olarak kızdırdım. Ve dersin: şu altın ve gümüş ve benzerleri, **الحَماءِ**—uzatılmış— bakımından elbette güzeldir; yani: **الحَماءِ**’dan güzel olarak çıktı.
**الحامية**: savaşta arkadaşlarını koruyan adamdır. Ve dersin: o, kavmin **حامِيَةِ**’si üzerindedir; yani: onların gidişlerinde ve bozguna uğrayışlarında onları koruyanların en sonuncusu.
**الحاميةُ** ayrıca: nefislerini koruyan bir topluluktur; Lebîd’in dediği gibi:
ومعي حاميةٌ من جَعْفَـرٍ		كلّ يوم نبتلي ما في الخِلَلْ
**الحامِيةُ**: kuyuya onunla örülen taşlardır. Dedi ki:
كأنّ دَلْوَيَّ تَـقَـلَّـبـانِ		بين حَوامي الطَّيِّ أَرْنبانِ
**الحُمَّةُ** avam katında: akrebin ve eşekarısının ve benzerlerinin iğnesidir. Hâlbuki **الحُمَةُ**, sokan yahut ısıran her şeyin zehridir.
**الحُمَيّا**: içenin yanında şarabın erişip varmasıdır.
Şey **احْمَوْمَى** eder; o da **مُحْمَوْمٍ**dur; gece ve bulut **احمَوْمَى** eder; bu, siyahlıktandır. Onlardan kimi hemzeler.

**حوم**:
**الحَوْم**: develerden büyük sürüdür. Ru’be dedi ki:
ونَعَماً حَوْماً بها مُؤَبَّلا
**الحَوْمةُ**: denizde su bakımından en çok olan yer ve onun en derin olanı. Havuzda da böyledir.
**حَوْمةُ المَوْتِ**: onun şiddeti ve sıkıştırmasıdır.
**الحَوَمانُ**: kuşun dönüp durması ve uçmasıdır; her şeyin etrafında durmadan döner ve dolaşır. **الحَوَمان**: çölde bir bitkidir.
**الحَوَائِمُ**: pek çok susamış develerdir. Ve her susayan **حائم**dir.
**هامةٌ حائمةٌ**: yani, beyni susadı.

**محو**:
**المَحْوُ**: izi giden her şey içindir. Dersin: ben onu silerim ve o silinir. Tayyı’ kabilesi der: onu **مَحْياً** ve **مَحْواً** olarak sildim; ve şey **امّحاءً** olarak **يَمَّحِي** diye **امَّحَى** etti. İzi gittiği zaman **آمتَحى** da böyledir; daha fasih olan **آمَّحَى**’dır; bunun aslı: **انْمَحَى**’dır. **امتَحَى**’ya gelince, o kötü bir lügattir.

**وحم**:
Kadına, hamile olup bir şeyi arzuladığı zaman denir: **وَحِمَتِ**; o **تَحِمُ** eder; o hâlde o, **وَحْمَى**dır; **الوِحامِ**ı apaçıktır. **الوَحَمُ** ve **الوِحام** binek hayvanlarında, hamile kaldıkları zaman huysuzlaşıp inat ettiklerinde olur; o zaman: **وحمت** denir. Lebîd dedi ki:
قد رابه عصيانُها ووِحامُها

**ميح**:
Su çekmede **المَيْح**: suyu azaldığı zaman adamın kuyunun dibine inmesi, sonra kovayı doldurmasıdır; eliyle onda **يَميحُ** eder ve arkadaşlarına **يَميحُ** eder. Çoğulu: **ماحةٌ**.
**المَيْحُ**: menfaatin cereyan ettiği yerden cereyan eder; her kim bir iyilik verirse, muhakkak **ماح** etmiştir.
**المَيْحُ** ve **الميحومة**: bir tür yürüyüştür; bir gevşeklik içinde. Dedi ki:
ميّاحة تَميحُ مَشْياً رَهْوَجا
Ördeğin yürüyüşü: **المَيْحُ**tur.
Ağzını misvakla **مَيْحاً** olarak **يَميحُهُ** etti; onu kazıyıp emdiği zaman.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

المائِحُ: الذي ينزل البئر فيملأ الدلوَ، وذلك إذا قلَّ ماؤها. والجمع ماحَةُ. وقد ماحُ يَميحُ. وماحَ في مشيته: تبختر، وهو مشيٌ كمشي البطَّةِ. أبو عمرو: يقال: ماحَ فاه بالمسواك يَميحُ، إذا اسْتاكَ. ومِحْتُ الرجلَ: أعطيته. واسْتَمَحْتُهُ: سألته أن يشفع لي عنده. والامتِياحُ مثل المَيْحِ. وتَمايَحَ السكرانُ والغصنُ: تمايَلَ.

##### Türkçe

**المائِحُ**: kuyuya inip kovayı dolduran kimse; bu, suyu azaldığı zaman olur. Çoğulu **ماحَةُ**’dur. Ve **ماحُ يَميحُ**. Ve yürüyüşünde **ماحَ**: salınarak yürüdü; o, ördeğin yürüyüşü gibi bir yürüyüştür. Ebû Amr: “**ماحَ** ağzını misvakla **يَميحُ**” denir; **اسْتاكَ** ettiği zaman. Ve **مِحْتُ** adamı: ona verdim. Ve **اسْتَمَحْتُهُ**: ondan, onun yanında benim için şefaat etmesini istedim. Ve **الامتِياحُ** **المَيْحِ** gibidir. Ve sarhoş ve dal **تَمايَحَ**: sallandı.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AD/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م ي ح
ماح الماء يميحه وامتاحه‏.‏
ورجل مائح وقوم ماحةٌ‏.‏
وفي مثل‏:‏ ‏"‏ إني لأعلم من المائح باست الماتح ‏"‏‏.‏
ومن المجاز‏:‏ محته ميحاً‏:‏ أعطيته‏.‏
وامتاحه واستماحه‏:‏ استعطاه‏.‏
وامتاحه الحرّ والعمل‏:‏ عرّقه‏.‏
قال ابن فسوة‏:‏ إذا امتاح حرّ الشمس ذفراه أسهلت بأصفر منها قاطراً كلّ مقطر وماح فاه بالسّواك إذا استاك‏.‏
ومحني عند السلطان‏:‏ اشفع لي واستمحته عند السلطان‏:‏ استشفعته‏.‏
وماح في مشيته‏:‏ مال متبختراً وتميح وتمايح والسكران يتميح ويتمايح ومرّ يتميح‏:‏ يتبختر وينظر في ظلّه‏.‏
ومايحت السلطان والنساء‏:‏ ما يلتُ وخالطت ممايحةً‏.‏
وبيني وبين فلان ممالحة وممايحة‏.‏

##### Türkçe

م ي ح
**ماح الماء**: suyu çalkaladı; **يمِيحُه**: onu çalkalar; **وامتاحه**: onu çekip aldı.

**ورجل مائح**: çeken (su çeken) bir adam; **وقوم ماحةٌ**: çeken (su çeken) bir topluluk.

Bir meselde: “Ben, **المائح**’ten **بست الماتح**’ı daha iyi bilirim.”

Mecazdan: **محته ميحاً**: ona verdim.

**وامتاحه** ve **استماحه**: ondan istedi (dilendi).

**وامتاحه الحرّ والعمل**: sıcak ve iş onu terletti.

İbn Fesve dedi:
“Güneşin sıcağı onun **ذفراه**’ını terlettiği vakit, ondan daha sarı, her damlayanın damlattığı her damlatanla damlayarak kolaylaştı.”
Ve **ماح فاه بالسّواك**: misvakla dişlerini fırçaladığı zaman ağzını çalkaladı.

**ومحني عند السلطان**: sultanın yanında benim için şefaat et; **واستمحته عند السلطان**: sultanın yanında ondan şefaat istedim.

**وماح في مشيته**: yürüyüşünde yana meyletti, salınarak; **وتمَيَّح** ve **تمايَح**; sarhoş **يتمَيَّح** ve **يتمايَح**; ve “geçti, **يتمَيَّح**”: salınır ve gölgesine bakar.

**ومايحت السلطان والنساء**: sultanla ve kadınlarla **ما يلتُ** ve karıştım, **ممايحةً** (karışma).

Ve benimle falan arasında **ممالحة** ve **ممايحة** vardır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ماحَ في مِشْيته يَمِيحُ مَيْحاً ومَيْحُوحة: تَبَخْتر، وهو ضرب حسن من المشي في رَهْوَجة حَسَنةٍ، وهو مشي كمشي البَطَّة؛ وامرأَة مَيَّاحة؛ قال:
مَيَّاحة تَمِيحُ مَشْياً رَهْوَجا
والمَيْحُ: مشي البطة، قال:
صادَتْكَ بالأُنْسِ وبالتَّمَيُّحِ
التهذيب: البطة مَشْيُها المَيْحُ؛ قال رؤبة:
من كلِّ مَيَّاحٍ تَراه هَيْكَلا،
أَرْجَلَ خِنْذِيذٍ وعينٍ أَرْجَلا
وتَمايَح السكرانُ والغصنُ: تمايل. وماحَتِ الريحُ الشجرةَ: أَمالتها؛ قال المَرَّارُ الأَسَدِيُّ:
كما ماحَتْ مُزَعْزِعَةٌ بغِيلٍ،
يَكادُ ببعضِه بعضٌ يَمِيلُ
وتَمَيَّح الغصنُ: تَمَيَّلَ يميناً وشمالاً. والمَيْحُ: أَن يدخل البئر فيملأً الدلو، وذلك إِذا قل ماؤها؛ ورجل مائحٌ من قوم ماحة، الأَزهري عن الليث: المَيْحُ في الاستقاء أَن ينزل الرجلُ إِلى قرار البئر إِذا قل ماؤها، فيملأَ الدلو بيده يَميحُ فيها بيده ويَميحُ أَصحابه، والجمع ماحة؛ وفي حديث جابر: أَنهم وردوا بئراً ذَمَّةً أَي قليلاً ماؤها، قال: فنزلنا فيها ستةً ماحةً؛ وأَنشد أَبو عبيدة:
يا أَيُّها المائحُ دَلوِي دُونَكا،
إِني رأَيتُ الناسَ يَحْمَدُونَكا
والعرب تقول: هو أَبْصَرُ من المائح باسْتِ الماتح؛ تعني أَن الماتح فوق المائح فالمائح يرى الماتح ويرى استه، وقد ماحَ أَصحابَه يَمِيحُهم؛ وقول صَخْر الغَيّ:
كأَنَّ بَوانِيَه، بالمَلاَ،
سَفائنُ أَعْجَمَ مايَحْنَ رِيفا
قال السكري: مايَحْنَ امْتَحْنَ أَي حَمَلْنَ من الرِّيفِ، هذا تفسيره. وماحَه مَيْحاً: أَعطاه. والمَيْحُ يجري مَجْرَى المنفعة. وكلُّ من أَعْطى معروفاً، فقد ماحَ. ومِحْتُ الرجلَ: أَعطيته، واسْتَمَحْتُه: سأَلته العطاء. ومِحْتُه عند السلطان: شَفَعْتُ له. واسْتَمَحْتُه: سأَلته أَن يشفع لي عنده. والامْتِياحُ: مثل المَيْحِ. والسائل: مُمْتاحٌ ومُسْتَمِيح، والمسؤول: مُسْتَماحٌ.
ويقال: امْتاحَ فلانٌ فلاناً إِذا أَتاه يطلب فضله، فهو مُمْتاحٌ؛ وفي حديث عائشة تصف أَباها، رضي الله عنهما، فقالت: وامْتاحَ من المَهْواة أَي استقى؛ هو افْتَعَلَ من المَيْح العطاء. وامْتاحت الشمسُ ذِفْرَى البعير إِذا اسْتَدَرَّتْ عَرَقَه؛ وقال ابن فَسْوة يذكر ناقته ومُعَذِّرَها: إِذا امْتاحَ حَرُّ الشمسِ ذِفْراه، أَسْهَلَتْ
بأَصْفَرَ منها قاطِراً كلَّ مَقْطَرِ
الهاء في ذفراه للمُعَذِّرِ؛ وقول العُجَيْرِ السَّلوليّ: ولي مائحٌ، لم يُورَدِ الماءُ قَبْلَه،
يُعَلِّي، وأَشْطانُ الدِّلاءِ كثيرُ
إِنما عنى بالمائح لسانه لأَنه يَميحُ من قلبه، وعنى بالماء الكلام، وأَشطان الدلاء أَي أَسبابُ الكلام كثير لديه غير متعذر عليه، وإِنما يصف خصوماً خاصمهم فغلبهم أَو قاومهم. والمَيْحُ: المنفعة، وهو من ذلك. ابن الأَعرابي: ماحَ إِذا استاك، وماحَ إِذا تبختر، وماحَ إِذا أَفضل؛ وماحَ فاه بالسواك يَميحُ مَيْحاً: شاصه وسَوَّكه؛ قال:
يَمِيحُ بعُودِ الضَّرْوِ إِغْرِيضَ ثَغْبِه،
جَلا ظَلْمَه من دونِ أَن يَتَهَمَّما
وقيل: هو استخراج الريق بالمسواك؛ وقول الراعي يصف امرأَة: وعَذْب الكَرَى يَشْفِي الصَدَى بعد هَجْعةٍ،
له، من عُرُوقِ المُسْتَظَلَّةِ، مائحُ
يعني بالمائح السواك لأَنه يَمِيح الريقَ، كما يَمِيحُ الذي ينزل في القَلِيبِ فيَغْرِفُ الماء في الدلو، وعنى بالمظلة الأَراكة. ومَيَّاحٌ: اسم. ومَيَّاحٌ: اسم فرس عُقْبَة بن سالم.

##### Türkçe

**ماحَ** yürüyüşünde **يَمِيحُ** **مَيْحاً** ve **مَيْحُوحة**: salınarak yürüdü; ve o, güzel bir **رَهْوَجة** içinde yürüyüşün güzel bir türüdür; ve o, ördeğin yürüyüşü gibi bir yürüyüştür; ve **امرأَة مَيَّاحة** (salınarak yürüyen kadın); dedi ki:
**مَيَّاحة تَمِيحُ مَشْياً رَهْوَجا**

Ve **المَيْحُ**: ördeğin yürüyüşü; dedi ki:
**صادَتْكَ بالأُنْسِ وبالتَّمَيُّحِ**

**التهذيب**: ördeğin yürüyüşü **المَيْحُ**tur; Rü’be dedi ki:
**من كلِّ مَيَّاحٍ تَراه هَيْكَلا،
أَرْجَلَ خِنْذِيذٍ وعينٍ أَرْجَلا**

Ve sarhoş ve dal **تَمايَحَ**: sallandı. Ve **ماحَتِ** rüzgâr ağacı: onu eğdi; **المَرَّارُ الأَسَدِيُّ** dedi ki:
**كما ماحَتْ مُزَعْزِعَةٌ بغِيلٍ،
يَكادُ ببعضِه بعضٌ يَمِيلُ**

Ve dal **تَمَيَّحَ**: sağa ve sola sallandı. Ve **المَيْحُ**: kuyuya girmektir; sonra kovayı doldurur; bu, suyu az olduğunda olur; ve **رجل مائحٌ** (kuyuya inip su çeken adam), **قوم ماحة**dan; **الأَزهري**’nin **الليث**’ten rivayeti: su çekmede **المَيْحُ**, suyu az olduğunda adamın kuyunun dibine inmesidir; sonra kovayı eliyle doldurur; içinde eliyle **يَميحُ** (eliyle suyu doldurur) ve arkadaşlarına da **يَميحُ**; çoğulu **ماحة**dır; ve Câbir hadîsinde: onların suyu az bir kuyuya, yani **ذَمَّةً** (suyu az) bir kuyuya vardıkları; dedi ki:
“Sonra biz onun içine altı **ماحةً** (kuyuya inip su çeken) olarak indik”; ve Ebû Ubeyde inşâd etti:
**يا أَيُّها المائحُ دَلوِي دُونَكا،
إِني رأَيتُ الناسَ يَحْمَدُونَكا**

Ve Araplar der ki: o, **المائح**’in **اسْتِ الماتح**’tan daha iyi görendir; bununla, **الماتح**’ın **المائح**’in üstünde olduğunu kastederler; böylece **المائح**, **الماتح**’ı görür ve onun kıçını görür; ve o, arkadaşlarına **ماحَ**; onları **يَمِيحُهم**; ve **صَخْر الغَيّ**’ın sözü:
**كأَنَّ بَوانِيَه، بالمَلاَ،
سَفائنُ أَعْجَمَ مايَحْنَ رِيفا**

**السكري** dedi ki: **مايَحْنَ** = **امْتَحْنَ** yani kırsaldan (**الرِّيف**) yük taşıdılar; bunun tefsiri budur. Ve onu **ماحَه مَيْحاً**: ona verdi. Ve **المَيْحُ**, menfaatin cereyan ettiği yol üzere cereyan eder. Ve her kim bir iyilik verirse, muhakkak **ماحَ** etmiştir. **مِحْتُ** adamı: ona verdim; ve **اسْتَمَحْتُه**: ondan bağış istemedim. Ve onu sultanın yanında **مِحْتُه**: onun için şefaat ettim. Ve **اسْتَمَحْتُه**: ondan, onun yanında benim için şefaat etmesini istedim. Ve **الامْتِياحُ**: **المَيْحِ** gibidir. Ve isteyen: **مُمْتاحٌ** ve **مُسْتَمِيح**; ve kendisinden istenen: **مُسْتَماحٌ**.

Ve denir ki: falan, falanı **امْتاحَ** ettiğinde, onun fazlını istemek için ona geldiğinde; o, **مُمْتاحٌ**tur; ve Âişe hadîsinde, babasını (Allah ikisinden de razı olsun) vasfederken dedi ki: “Ve **امْتاحَ من المَهْواة**”, yani su çekti; o, bağış olan **المَيْح**’ten **افْتَعَلَ**dır. Ve güneş, devenin **ذِفْرَى**sını **امْتاحت** ettiğinde: terini döndürüp akıttığında; ve İbn Fesve, devesini ve onun **مُعَذِّرَ**ını anarak dedi ki:
**إِذا امْتاحَ حَرُّ الشمسِ ذِفْراه، أَسْهَلَتْ
بأَصْفَرَ منها قاطِراً كلَّ مَقْطَرِ**

**ذِفْراه**’daki **الهاء**, **المُعَذِّرِ** içindir; ve **العُجَيْرِ السَّلوليّ**’nin sözü:
**ولي مائحٌ، لم يُورَدِ الماءُ قَبْلَه،
يُعَلِّي، وأَشْطانُ الدِّلاءِ كثيرُ**

Ancak **المائح** ile onun dilini kastetti; çünkü o, kalbinden **يَميحُ** eder; ve su ile sözü kastetti; ve **أَشْطان الدِّلاء** yani sözün sebepleri onun yanında çoktur, ona güç değildir; ancak o, kendileriyle çekiştiği hasımları tasvir eder; sonra onları yendi yahut onlara karşı durdu. Ve **المَيْحُ**: menfaattir; ve o, bundandır. İbnü’l-A‘râbî: **ماحَ** ettiğinde misvak kullandı; ve **ماحَ** ettiğinde salınarak yürüdü; ve **ماحَ** ettiğinde fazlalık verdi; ve ağzını misvakla **ماحَ** eder, **يَميحُ مَيْحاً**: onu temizledi ve misvakladı; dedi ki:
**يَمِيحُ بعُودِ الضَّرْوِ إِغْرِيضَ ثَغْبِه،
جَلا ظَلْمَه من دونِ أَن يَتَهَمَّما**

Ve denildi ki: o, misvakla tükürüğü çıkarmaktır; ve çoban, bir kadını vasfederek dedi ki:
**وعَذْب الكَرَى يَشْفِي الصَدَى بعد هَجْعةٍ،
له، من عُرُوقِ المُسْتَظَلَّةِ، مائحُ**

**المائح** ile misvağı kasteder; çünkü o, tükürüğü **يَميحُ** eder; tıpkı **القَلِيب**e inip kovada suyu avuçlayan kimsenin **يَميحُ** etmesi gibi; ve **المظلة** ile **الأَراكة**yı kastetti.

Ve **مَيَّاحٌ**: isim. Ve **مَيَّاحٌ**: Ukbe b. Sâlim’in atının adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AD/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* م ي ح * * المَيْحُ * النزول إلى البِئر وملء الدلو منها وذلك إذا قل ماؤُها وبابه باع فهو * مائِحٌ * والجمع * مَاحَةٌ * وفي الحديث ﴿نزلنا ستة مَاحَةً﴾ و * ماحَهُ * أعطاه من باب باع أيضا و * اسْتَمَاحَهُ * سأله العَطاء و * الامْتِياحُ * مثل * الميْحِ

##### Türkçe

* م ي ح * * **المَيْحُ** * kuyuya inmek ve ondan kovayı doldurmak; bu, suyu azaldığı zaman olur; babı **باع**’dır; o hâlde o, **مائِحٌ**’tir; çoğulu **مَاحَةٌ**’dır. Hadiste: { altı **مَاحَةً** indik }. Ve **ماحَهُ**: ona verdi; yine **باع** babındandır. Ve **اسْتَمَاحَهُ**: ondan bağışı istedi. Ve **الامْتِياحُ**: **الميْحِ** gibidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الميح: ضرب حسن من المشي في رهوجة حسنة. وقد ماح يميح ميحا، إذا تبختر، وهو مجاز، كالميحوحة. وهو مشي كمشي البطة. كذا في التهذيب. قال رؤبة:
  من كل مياح تراه هيكلا والميح: أن تدخل البئر فتملأ الدلو لقلة مائها. ورجل مائح من قوم ماحة. وفي حديث جابر: أنهم وردوا بئرا ذمة - أي قليلا ماؤها - قال: فنزلنا فيها ستة ماحة. وأنشد أبو عبيدة:
  يا أيها المائح دلوي دونكـا                      إني رأيت الناس يحمدونكما والعرب تقول: هو أبصر من المائح باست الماتح تعني أن الماتح فوق المائح، والمائح يرى الماتح ويرى استه. والميح يجري مجرى المنفعة وكل من أعطى معروفا فقد ماح، وهو مجاز. وعن ابن الأعرابي: الميح: الاستيك، وقد ماح فاه بالسواك يميح ميحا إذا شاصه وسوكه. وهو مجاز. قال:
  يميح بعود الضرو إغريض بغشة                      جلا ظلمه من دون أن يتهممـا وقيل الميح المسواك بنفسه، وقيل هو استخراج الريق به، أي بالمسواك، وقال الراعي:
  وعذب الكرى يشفي الصدى بعد هجعة                      له من عروق المسـتـظـلة مـائح

  عني بالمائح السواك لأنه يميح الريق كما يميح الذي ينزل في القليب فيغرف الماء في الدلو. وعنى بالمستظلة الأراكة، فهو مجاز. ومن المجاز أيضا الميح: الشفاعة. يقال محته عند السلطان: شفعت له. ومن المجاز أيضا الميح: الإعطاء، وقد ماحه ميحا أعطاه، كالامتياح والمياحة، بالكسر، وقد ماح يميح في الكل، فالامتياح افتعال من الميح، والسائل ممتاح ومستميح، والمسئول مستماح. وقيل: امتاح الماء من البئر حقيقة، وامتاحه: استعطاه، مجاز. ومن المجاز: مايل السلطان ومايحه: خالطه، وكذلك النساء. والماحة: الساحة، لغة في الباحة. والماح: صفرة البيض أو بياضه، عن أبي عمرو، وقد تقدم في م-ح-ح والميح، بالكسر: الشيص من النخل، وهو الرديء منه. ومن المجاز: التميح: التكفؤ. وقد مر فلان يتميح، أي يتبختر ويتميل وينظر في ظله، كما في الأساس. ومياح، ككتان: اسم، واسم فرس عقبة بن سالم. ومن المجاز: تمايح الغصن والسكران: تمايل كميح، وتميح. ومن المجاز استمحته: استعطيته، أي سألته العطاء، أو استمحته: سألته أن يشفع لي عند السلطان. والمائح: فرس مرداس بن حوى. وامتاحت الشمس ذفري البعير: استدرت عرقه. قال ابن فسوة يذكر ناقته ومعذرها:
  إذا امتاح حر الشمس ذفءراه أسهلت                      بأصفر منها قاطرا كل مـقـطـر ومما يستدرك عليه: ماحت الريح الشجرة: أمالتها. قال المرار الأسدي:
  كما ماحت مزعزعة بغيل                      يكاد ببعضه بعض يميل وماح، إذا أفضل، وامتاح فلان فلانا، إذا أتاه يطلب فضله. وما يحن في قول صخر الغي:
  كأن بوانـيه بـالـمـلا                      سفائن أعجم ما يحن ريفا قال السكذري: أي امتحن، أي حملن من الريف. هذا تفسيره. وامتاحه الحر والعمل: عرقه، وهو مجاز. والمائح في قول العجير السلولي:
  ولي مائح لم يورد الماء قبله                      يعلى وأشطان الدلاء كثير عنى به اللسان لأنه يميح من قلبه. وعنى بالماء الكلام. وأشطان الدلاء، أي أسباب الكلام كثير لديه، غير متعذر عليه. وإنما يصف خصوما خاصمهم فغلبهم أو قاومهم، فهو مجاز. وبيني وبينه ممايحة وممالحة، وهو مجاز، كما في الأساس. ومياح بن سريع، ككتان، عن مجاهد. وأبو حامد محمد بن هارون ابن عبد الله بن مياح البعراني المياحي، روى عنه الدارقطني وغيره.

##### Türkçe

**الميح**: güzel bir **مشي** türü; güzel bir **رهوجة** içinde. Ve **ماح يميح ميحا**; **تبختر** ettiği zaman; ve o mecazdır; **الميحوحة** gibi. Ve o, ördeğin yürüyüşü gibi bir yürüyüştür. Böylece **التهذيب**’de. **رؤبة** dedi:
  Her bir **مياح**’tan, onu bir **هيكل** olarak görürsün. Ve **الميح**: suyu azlığından dolayı kuyuya girmen, sonra kovayı doldurmandır. Ve **مائح** bir adam, **ماحة** kavminden. Ve **جابر** hadîsinde: onların bir **ذمة** kuyuya vardıkları - yani suyu az - dedi: “Sonra içine altı **ماحة** indik.” Ve **أبو عبيدة** inşâd etti:
  Ey **المائح**, kovam senin önündedir                      Ben insanların ikinizi övdüklerini gördüm. Ve Araplar der ki: “O, **المائح**’ten daha iyi görendir, **است**’i **الماتح**’ın”; **الماتح**’ın **المائح**’in üstünde olduğunu kastederler; ve **المائح**, **الماتح**’ı görür ve onun **است**’ini görür. Ve **الميح**, **المنفعة**’nin cereyan ettiği gibi cereyan eder; ve her kim bir **معروف** verirse, muhakkak **ماح** etmiştir; ve o mecazdır. Ve **ابن الأعرابي**’den: **الميح**: **الاستيك**; ve **ماح فاه بالسواك يميح ميحا**; onu **شاصه** edip **سوكه** ettiği zaman. Ve o mecazdır. Dedi:
  **الضرو** dalından bir çubukla, bir **إغريض** ile, bir **بغشة** ile **يميح** eder                      Onun karanlığını giderdi; **يتهممـا** etmeksizin. Ve denildi ki: **الميح** bizzat **المسواك**’tır; ve denildi ki: o, onunla - yani **المسواك** ile - tükürüğü çıkarmaktır. Ve **الراعي** dedi:
  Ve tatlı uyku, bir uyuklamadan sonra susuzluğu giderir                      Onun için, gölgelenenlerin köklerinden bir **مـائح** vardır.

  **المائح** ile **السواك**’ı kastetti; çünkü o, tükürüğü **يميح** eder; tıpkı **القليب**’e inip kovada su çekenin **يميح** etmesi gibi. Ve **المستظلة** ile **الأراكة**’yi kastetti; o halde o mecazdır. Ve mecazdan ayrıca **الميح**: **الشفاعة**. Denilir: **محته عند السلطان**: onun için şefaat ettim. Ve mecazdan ayrıca **الميح**: **الإعطاء**; ve **ماحه ميحا**: ona verdi; **الامتياح** ve **المياحة** gibi; kesre ile. Ve **ماح يميح** hepsinde (küllî olarak) gelir. O halde **الامتياح**, **الميح**’ten **افتعال**’dır. Ve isteyen **ممتاح** ve **مستميح**’tir; ve kendisinden istenen **مستماح**’tır. Ve denildi ki: **امتاح الماء من البئر** hakikattir; ve **امتاحه**: ondan istedi; mecazdır. Ve mecazdan: **مايل السلطان** ve **مايحه**: onunla karıştı; kadınlar da böyledir. Ve **الماحة**: **الساحة**; **الباحة**’da bir lugattır. Ve **الماح**: yumurtanın sarılığı yahut beyazlığıdır; **أبي عمرو**’dan. Ve **م-ح-ح**’da daha önce geçti. Ve **الميح**; kesre ile: hurmadan **الشيص**’tır; o da onun kötüsüdür. Ve mecazdan: **التميح**: **التكفؤ**. Ve “Falan geçti, **يتميح** eder”; yani **يتبختر** eder ve **يتميل** eder ve gölgesine bakar; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **مياح**; **كتان** gibi: bir isimdir; ve **عقبة بن سالم**’in atının ismidir. Ve mecazdan: dalın ve sarhoşun **تمايح** etmesi: **ميح** gibi, ve **تميح** gibi sallanmasıdır. Ve mecazdan: **استمحته**: ondan istedim; yani ondan bağış istemedim; yahut **استمحته**: sultanın yanında benim için şefaat etmesini istedim. Ve **المائح**: **مرداس بن حوى**’nın atıdır. Ve **امتاحت الشمس ذفري البعير**: onun terini döndürdü (çevirdi). **ابن فسوة**, devesini ve onun **معذر**’ını zikrederek dedi:
  Güneşin sıcağı onun **ذفءراه**’ını **امتاح** ettiği zaman, kolayca ishal oldu                      Ondan daha sarı bir şeyle; her bir **مـقـطـر** damlayıcı. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **ماحت الريح الشجرة**: onu eğdi. **المرار الأسدي** dedi:
  Tıpkı bir **مزعزعة**’nin bir **غيل** ile eğmesi gibi                      Neredeyse onun bir kısmı, bir kısmıyla eğilir. Ve **ماح**: üstün geldiği zaman. Ve **امتاح فلان فلانا**: onun fazlını istemek üzere ona geldiği zaman. Ve **ما يحن**; **صخر الغي**’nin sözünde:
  Sanki onun iki yanı, **الملا**’da                      **سفائن**’dir; acemî; **ما يحن** bir **ريفا**. **السكذري** dedi: yani **امتحن**; yani **الريف**’ten yüklendiler. Bu onun tefsiridir. Ve **امتاحه الحر والعمل**: onu terletti; ve o mecazdır. Ve **المائح**; **العجير السلولي**’nin sözünde:
  Ve benim bir **مائح**’im vardır; ondan önce suyu getirmedi                      Yükselir; ve kova ipleri çoktur. Onunla dili kastetti; çünkü o, kalbinden **يميح** eder. Ve su ile sözü kastetti. Ve **أشطان الدلاء**: yani sözün sebepleri onun yanında çoktur; ona güç değildir. Ancak o, çekiştikleri hasımları vasfeder; sonra onları yendi yahut onlara karşı durdu; o halde o mecazdır. Ve benimle onun arasında **ممايحة** ve **ممالحة** vardır; ve o mecazdır; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **مياح بن سريع**; **كتان** gibi; **مجاهد**’den. Ve **أبو حامد محمد بن هارون ابن عبد الله بن مياح البعراني المياحي**; ondan **الدارقطني** ve başkaları rivayet etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَاحَ
1 مَاحَ ذ , aor. يَمِيحُ, (S, K,) inf. n. مَيْحٌ; (A, K;) and ↓ امتاح; (A, [and the same seems to be indicated in the S, where it is said that اِمْتِيَاحٌ signifies the same as مَيْحٌ;]) He descended into, (S, A,) or entered, (K,) the well, and filled the bucket: (S, A, K:) this is done when its water is little. (S.) ― -b2- مَاحَ المَآءَ, aor. يَمِيحُ; and ↓ امتاحهُ; He drew water by descending into the well and filling the bucket. (A.) ― -b3- مَاحَ فِى مِشْيَتِهِ, (S, A, K, *) inf. n. مَيْحٌ and مَيْحُوحَةٌ; (K;) and ↓ ميّح, and ↓ تمايح; (A;) (tropical:) He walked in a certain elegant manner, (K,) with a self-conceited gait, and with an affected inclining of his body from side to side, (S, A,) like as a duck walks. (S, K.) ― -b4- ↓ مَرَّ يَتَمَيَّحُ (tropical:) He passed along so walking, and looking at his shadow. (A.) ― -b5- Also ↓ تميّح (tropical:) He inclined his body from side to side in walking: (K:) and ↓ تمايح he, or it, (a drunken man, and a branch, S,) inclined from side to side; (S, K;) as also ↓ ميّح and ↓ تميّح: (TA:) which last is also said of a branch, or twig. (M, L, art. رأد.) ― -b6- ↓ السَّكْرَانُ يَتَمَيَّحُ, and ↓ يَتَمَايَحُ, (tropical:) [The drunken man reels, or inclines from side to side in walking]. (A.) ― -b7- مَاحَتِ الرِّيحُ الشَّجَرَةَ (assumed tropical:) The wind made the tree to incline. (TA.) -A2- ماحهُ عِنْد السُّلْطَانِ, aor. يَمِيحُ, (S, K, *) inf. n. مَيْحٌ, (K,) (tropical:) He interceded for him with the Sultلn. (S, K.) -A3- مَاحَهُ, aor. يَمِيحُ, (S, K,) inf. n. مَيْحٌ and مِيَاحَةٌ; and ↓ امتاحهُ; (K;) (tropical:) He gave him [a thing]. (S, K.) ― -b2- مَاحَ (tropical:) He conferred a benefit, favour, or kindness. (L.) -A4- مَاحَ فَاهُ, بِالْمِسْوَاكِ aor. يَمِيحُ, (S, K,) inf. n. مَيْحٌ, (K,) (tropical:) He rubbed and cleaned his teeth with a toothstick: (AA, S, K:) or [so accord. to the L; but in the K, and] he cleansed out the saliva from his mouth with the tooth-stick. (L, K.)

2 مَيَّحَ see 1.

مايحهُ
3 مايحهُ ذ , (A, K,) inf. n. مُمَايَحَةٌ, (A,) (tropical:) He commingled, or conversed, or held intercourse, with him; (K;) namely, with a Sultلn; and in like manner with women. (A.) ― -b2- بَيْنِى وَبَيْنَهُ مَمَايَحَةٌ وَمُمَالَحَةٌ (tropical:) [Between me and him are a commingling, or converse, or intercourse, and fellowship in eating.] (A.)

5 تَمَيَّحَ and 6: see 1.

امتاحهُ
8 امتاحهُ ذ : see 1. ― -b2- (tropical:) It (heat, and work or labour,) made him to sweat. (A.) ― -b3- امتاحت الشَّمْسُ ذِفْرَى البَعِيرِ (tropical:) The sun drew forth the sweat from the protuberance of the camel's head, behind his ears. (K.) -A2- See 10.

استماحهُ
10 استماحهُ ذ , (S, A, K,) and ↓ امتاحهُ, (A,) (tropical:) He asked him for a gift. (S, A, K.) ↓ امتاحهُ (tropical:) He came to him seeking his bounty. (L.) ― -b2- استماحهُ (tropical:) He asked him to intercede for him, (S, A, K,) عِنْدَ السُّلْطَانِ with the Sultan. (S, A.)

مَاحٌ
مَاحٌ ذ The yolk of an egg: or its white. (AA, K.) [See also مُحٌّ.]

مَيْحٌ
مَيْحٌ ذ (tropical:) Profit; advantage. (K.) See مَائِحٌ.

مِيحٌ
مِيحٌ ذ A bad kind of dates; i. q. شِيصٌ (K.)

مَاحَةٌ
مَاحَةٌ ذ The court of a house: (K:) a dial. form of بَاحَةٌ. (TA.)

مَيَّاحٌ
مَيَّاحٌ ذ (tropical:) A man who walks with a self-conceited gait, and with an affected inclining of his body from side to side: (L:) fem. with ة. (S, L.)

مَائِحٌ
مَائِحٌ ذ A man who descends into a well and fills the bucket, when its water is little: pl. مَاحَةٌ. (S.) The مَاتِح is he who draws the water from the mouth of the well. (L.) ― -b2- مَائِحٌ (tropical:) A tooth-stick; syn. سِوَاكٌ: so called because it draws away the saliva, like as he who descends into a well ladles out the water: (L:) and so (accord. to some, TA) ↓ مَيْحٌ. (K.)

##### Türkçe

**مَاحَ**
1 **مَاحَ** ذ , muzâri‘ **يَمِيحُ**, (S, K,) mastar ismi **مَيْحٌ**; (A, K;) ve ↓ **امتاح**; (A, [ve aynı şeyin S’de de işaret edildiği görülür; orada **اِمْتِيَاحٌ**’ın **مَيْحٌ** ile aynı mânaya geldiği söylenir;]) O, (S, A,) kuyuya indi, yahut (K,) kuyuya girdi ve kovayı doldurdu: (S, A, K:) bu, suyu az olduğu zaman yapılır. (S.) ― -b2- **مَاحَ المَآءَ**, muzâri‘ **يَمِيحُ**; ve ↓ **امتاحهُ**; O, kuyuya inip kovayı doldurmak suretiyle su çekti. (A.) ― -b3- **مَاحَ فِى مِشْيَتِهِ**, (S, A, K, *) mastar ismi **مَيْحٌ** ve **مَيْحُوحَةٌ**; (K;) ve ↓ **ميّح**, ve ↓ **تمايح**; (A;) (mecaz:) O, (K,) kendini beğenmiş bir yürüyüşle ve bedenini sağa sola yapmacık bir şekilde eğerek, (S, A,) ördeğin yürüdüğü gibi, (S, K.) belirli zarif bir tarz üzere yürüdü. ― -b4- ↓ **مَرَّ يَتَمَيَّحُ** (mecaz:) O, öyle yürüyerek geçti ve gölgesine bakıyordu. (A.) ― -b5- Yine ↓ **تميّح** (mecaz:) O, yürürken bedenini sağa sola eğdi: (K:) ve ↓ **تمايح** o, yahut o (sarhoş adam ve dal, S,) sağa sola eğildi; (S, K;) yine ↓ **ميّح** ve ↓ **تميّح** gibi: (TA:) ki bu sonuncusu dal yahut ince dal hakkında da söylenir. (M, L, madde **رأد**.) ― -b6- ↓ **السَّكْرَانُ يَتَمَيَّحُ**, ve ↓ **يَتَمَايَحُ**, (mecaz:) [Sarhoş adam sendeleyerek yürür, yahut yürürken sağa sola eğilir]. (A.) ― -b7- **مَاحَتِ الرِّيحُ الشَّجَرَةَ** (mecaz olduğu varsayılan:) Rüzgâr ağacı eğdirdi. (TA.) -A2- **ماحهُ عِنْد السُّلْطَانِ**, muzâri‘ **يَمِيحُ**, (S, K, *) mastar ismi **مَيْحٌ**, (K,) (mecaz:) O, Sultan nezdinde onun için şefaat etti. (S, K.) -A3- **مَاحَهُ**, muzâri‘ **يَمِيحُ**, (S, K,) mastar ismi **مَيْحٌ** ve **مِيَاحَةٌ**; ve ↓ **امتاحهُ**; (K;) (mecaz:) O, ona [bir şey] verdi. (S, K.) ― -b2- **مَاحَ** (mecaz:) O, bir fayda, lütuf yahut iyilikte bulundu. (L.) -A4- **مَاحَ فَاهُ, بِالْمِسْوَاكِ** muzâri‘ **يَمِيحُ**, (S, K,) mastar ismi **مَيْحٌ**, (K,) (mecaz:) O, misvak ile dişlerini ovdu ve temizledi: (AA, S, K:) yahut [L’ye göre böyle; fakat K’de ve] misvak ile ağzından tükürüğü temizledi. (L, K.)

2 **مَيَّحَ**: 1’e bak.

**مايحهُ**
3 **مايحهُ** ذ , (A, K,) mastar ismi **مُمَايَحَةٌ**, (A,) (mecaz:) O, onunla karışıp kaynaştı, yahut konuştu, yahut ilişki kurdu; (K;) yani bir Sultan ile; ve aynı şekilde kadınlarla. (A.) ― -b2- **بَيْنِى وَبَيْنَهُ مَمَايَحَةٌ وَمُمَالَحَةٌ** (mecaz:) [Benimle onun arasında bir karışıp kaynaşma yahut konuşma yahut ilişki ve birlikte yemek yeme dostluğu vardır.] (A.)

5 **تَمَيَّحَ** ve 6: 1’e bak.

**امتاحهُ**
8 **امتاحهُ** ذ : 1’e bak. ― -b2- (mecaz:) O (sıcak ve iş yahut emek) onu terletti. (A.) ― -b3- **امتاحت الشَّمْسُ ذِفْرَى البَعِيرِ** (mecaz:) Güneş, devenin başının kulaklarının arkasındaki çıkıntısından teri çekip çıkardı. (K.) -A2- 10’a bak.

**استماحهُ**
10 **استماحهُ** ذ , (S, A, K,) ve ↓ **امتاحهُ**, (A,) (mecaz:) O, ondan bir hediye istedi. (S, A, K.) ↓ **امتاحهُ** (mecaz:) O, onun ihsanını arayarak ona geldi. (L.) ― -b2- **استماحهُ** (mecaz:) O, onun için şefaat etmesini istedi, (S, A, K,) **عِنْدَ السُّلْطَانِ** Sultan nezdinde. (S, A.)

**مَاحٌ**
**مَاحٌ** ذ Yumurta sarısı: yahut onun akı. (AA, K.) [Ayrıca **مُحٌّ**’a da bak.]

**مَيْحٌ**
**مَيْحٌ** ذ (mecaz:) Kâr; fayda. (K.) **مَائِحٌ**’e bak.

**مِيحٌ**
**مِيحٌ** ذ Kötü bir çeşit hurma; **شِيصٌ** ile aynı. (K.)

**مَاحَةٌ**
**مَاحَةٌ** ذ Bir evin avlusu: (K:) **بَاحَةٌ**’nin bir lehçe şekli. (TA.)

**مَيَّاحٌ**
**مَيَّاحٌ** ذ (mecaz:) Kendini beğenmiş bir yürüyüşle ve bedenini sağa sola yapmacık bir şekilde eğerek yürüyen adam: (L:) dişili ة ile. (S, L.)

**مَائِحٌ**
**مَائِحٌ** ذ Suyu az olduğu zaman kuyuya inip kovayı dolduran adam: çoğulu **مَاحَةٌ**. (S.) **مَاتِح** ise kuyunun ağzından suyu çeken kimsedir. (L.) ― -b2- **مَائِحٌ** (mecaz:) Misvak; eş anlamlısı **سِوَاكٌ**: tükürüğü çekip götürdüğü için böyle adlandırılmıştır; tıpkı kuyuya inenin suyu kepçeyle çıkarması gibi: (L:) ve böylece (bazılarına göre, TA) ↓ **مَيْحٌ**. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَاحَ
مَاحَ ( y )  I ( n. ac. مَيْح 1 ,  مَيْحُوْحَة ),
a.  Swaggered; waddled.

b.  Went down ( a well ).

c.  Drew ( water ).

d.  [ acc. &  Bi ], Cleaned with.

e.  Interceded for.

f.  ( n. ac. مَيْح 1 ,  مِيَاْحَة 23t ), Gave to; conferred upon.

g.  see VI (b) .

مَيَّحَ
مَيَّحَ II ,
a.  see I (a) .

مَاْيَحَ
مَاْيَحَ III ,
a.  Conversed, associated with; frequented.

تَمَيَّحَ
تَمَيَّحَ V ,
a.  see I (a) .

تَمَاْيَحَ
تَمَاْيَحَ VI ,
a.  Swung, swayed, oscillated.

b.  Reeled, staggered.

اِمْتَيَحَ
اِمْتَيَحَ VIII ,
a.  see I (a) , ( c ), ( f ).

d.  Made to sweat.

e.  see X (a) .

اِسْتَمْيَحَ
اِسْتَمْيَحَ X ,
a.  Asked for a present; asked a favour of.

b.  Asked to intercede.

مَيْح
مَيْح [ 1 ],
a.  Profit, advantage.

مَاح
مَاح [ 1A ],
a.  Yolk ( of an egg ).

مَاحَة
مَاحَة [ 1tA ],
a.  Court-yard.

مِيْح
مِيْح [ 2 ],
a.  Bad dates.

مَائِح
مَائِح [ 21 ] , ( pl. مَاحَة [ 1tA ] ),
a.  Drawer of water.

b.  Toothstick; tooth-brush.

مَيَّاح
مَيَّاح [ 28 ],
a.  see 21 (a) .

b.  Swaggerer.

مُسْتَمِيْح
مُسْتَمِيْح [ N. Ag.
a.  X], Supplicant, petitioner.

اِسْتِمَاحَة
اِسْتِمَاحَة
a.  Supplication.

##### Türkçe

مَاحَ
مَاحَ ( y ) I ( n. ac. **مَيْح** 1 , **مَيْحُوْحَة** ),
a. Kasılarak yürüdü; paytak paytak yürüdü.

b. İndi (bir kuyu).

c. Çekti (su).

d. [ acc. & Bi ], ile temizledi.

e. Şefaat etti.

f. ( n. ac. **مَيْح** 1 , **مِيَاْحَة** 23t ), verdi; üzerine ihsan etti.

g. VI (b)’ye bak.

مَيَّحَ
مَيَّحَ II ,
a. I (a)’ya bak.

مَاْيَحَ
مَاْيَحَ III ,
a. Konuştu, ünsiyet etti; gidip geldi.

تَمَيَّحَ
تَمَيَّحَ V ,
a. I (a)’ya bak.

تَمَاْيَحَ
تَمَاْيَحَ VI ,
a. Sallandı, salındı, salınıp durdu.

b. Sendelendi, tökezledi.

اِمْتَيَحَ
اِمْتَيَحَ VIII ,
a. I (a), (c), (f)’ye bak.

d. Terletti.

e. X (a)’ya bak.

اِسْتَمْيَحَ
اِسْتَمْيَحَ X ,
a. Hediye istedi; birinden bir iyilik istedi.

b. Şefaat etmesini istedi.

مَيْح
مَيْح [ 1 ],
a. Kâr, fayda.

مَاح
مَاح [ 1A ],
a. Yumurta sarısı (bir yumurtanın).

مَاحَة
مَاحَة [ 1tA ],
a. Avlu.

مِيْح
مِيْح [ 2 ],
a. Kötü hurmalar.

مَائِح
مَائِح [ 21 ] , ( pl. **مَاحَة** [ 1tA ] ),
a. Su çeken.

b. Misvak; diş fırçası.

مَيَّاح
مَيَّاح [ 28 ],
a. 21 (a)’ya bak.

b. Kasılarak yürüyen.

مُسْتَمِيْح
مُسْتَمِيْح [ N. Ag.
a. X], Dilekçi, talepçi.

اِسْتِمَاحَة
اِسْتِمَاحَة
a. Yalvarma.
