# ميد (م-ي-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%8A%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Sallar

- Harfler: م - ي - د
- Kur'an'da: 5 geçiş · 5 ayet · 2 sîga
- 10 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [تَمِيدَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AF/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%85%D9%90%D9%8A%D8%AF%D9%8E.md) | تَفْعِلَ | Sallar | 3 | 3 | [16:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AF/ayet/16:15.md) |
| [مَائِدَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AF/siga/%D9%85%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D8%AF%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فَاعِلَةً | Sofra | 2 | 2 | [5:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AF/ayet/5:112.md) |

## Mücavir kökler — 37 mücavir (48 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [رسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 31 · Sıra dağlar
2. [عيسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D8%B3%D9%89.md) — 2 ortak ayet · G² 16 · İsa
3. [مريم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%8A%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Meryem
4. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 13 · “Nezle” konaklama yeri demektir
5. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
6. [فجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Fecc İki dağ arasındaki geçit yol, bel demektir
7. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
8. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Oğullar
9. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
10. [عمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Direk demektir
11. [بثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Rüzgarın esmesi sonucu etrafa dağılan toz anlamından gelmiş…
12. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Biribirini kesen yoldur
13. [حور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Hale güneşin etrafında oluşmuş beyaz halkadır
14. [دبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Böcek demektir
15. [نبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bitki
16. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
17. [عود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla…
18. [كرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Üzüm salkımıdır
19. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Su
20. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
21. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
22. [رزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Üzüm demektir
23. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
24. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
25. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Alet kaldıraç demektir
26. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hayr : At sürüsü demektir
27. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ribve, tümsek demektir
28. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
29. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
30. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Uhur ense demektir
31. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
32. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
33. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Kevn, tepe demektir
34. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
35. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Evye kuş yuvası demektir
36. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
37. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ميد |
| Yapı | Üçlü kök (sülâsî) |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli / yâ’î) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [مور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B1.md), [رجف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%81.md), [زلزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D8%B2%D9%84.md), [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) |
| Zıt Kök | [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Ağır ve büyük bir gövdenin zemininde dengeyi yitirerek bir o yana bir bu yana yalpalayıp çalkalanması |
| Çekirdek Özet 2 | Dağların yerküreye perçinlenerek sarsıntıyı önlemesi ve gökten inen bereketli ilahi ihsanın canlıyı dengede tutması |
| Çekirdek Özet 3 | Maddi ve manevi sistemlerde taşıyıcı omurganın sabitlenmesi ve rızkın dağıtımıyla istikrara kavuşması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir sofra nesnesi veya rasgele bir yer sarsıntısı sanarak taşıyıcı platformun dengesi ve besleyici istikrar boyutu arasındaki yapısal bağı gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مي | Esneme, bir tarafa kayma, hareketlenme ve akışkan eğilim; nitekim aynı ikili çekirdeği paylaşan [ميل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84.md) kökünde bir yana eğilme ve sapma, [ميز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%B2.md) kökünde birbirinden ayrışıp kayma, [مير](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%B1.md) kökünde ise rızık ve erzak akışı için harekete geçme anlamı belirgindir | د | Kapı, sınır ve vuruş imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle bu esneme ve hareket, tabanı olan kütleli bir yapının sınırları içinde sağa sola çalkalanıp sarsılmasına ve bu çalkantıyı dindiren besleyici ihsana daralmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | Su; akış, dalgalanma, sıvı kütlesi ve yayılma | Taşıyıcı zeminin veya kütlenin sıvımsı bir hareketlilikle dalgalanma potansiyelini simgeler |
| ي | El ve kol; uzanma, iş yapma, yönelme ve esneklik | Dalgalanan kütlenin bir tarafa doğru eğilip uzanmasını ve esnek devinimini temsil eder |
| د | Kapı; sınırlı açılıp kapanma, eşik ve geçiş | Hareketin sınır boylarında gidip gelmesini, bir eşikten diğerine salınım yapmasını gösterir |
| ميد | Dalgalı bir zeminin esnekçe iki sınır arasında gidip gelmesi | Ağır bir cismin veya taşıyıcı bir sathın sabitliğini yitirerek iki yana yalpalaması, ardından bu salınımı yatıştıran dengeli bir tabana kavuşması hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağacın taze dalının rüzgârda iki yana sallanması (mâdeti’l-ağsân), deniz tutmasından ötürü insanın başının dönüp sendelemesi (meyd) ve üzerine yemek konularak insanlara ikram edilen taşınabilir geniş yaygı veya sehpamsı tepsi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi İbn Ahmer’e nispet edilen beyitte bolluk ve refah içindeki salınımlı geniş hayat ميدان olarak anılmıştır: وصادفت نعيما وميدانا من العيش أخضرا |
| Erken Arapça kullanım | Ru’be b. el-Accâc refah ve ihsan arayanların başvurduğu cömert yöneticiyi nitelemek için mütelif formunu kullanmıştır: تُهْدَى رُؤُوس المُتْرَفِينَ الأَنْداد / إِلى أَمير المؤمنينَ المُمْتاد |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-Arab.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde kök, hem fiziki salınım ve bir o yana bir bu yana bükülme hem de bu hareketin yatışıp taşınabilir bir yaygı veya sofra üzerinde rızka dönüşmesi semantiğiyle takip edilir. İbranice ve Aramicede doğrudan kök denkliği sınırlı kalmakla birlikte, benzer kütlesel sarsıntı ve eğilme hareketleri zayıf harfli ve rezonanslı köklerde görülür. Arapçada ميد kökünün en özgün filolojik katmanı, İbn Fâris’in tespit ettiği iki ana eksende odaklanır: biri büyük ve hacimli bir gövdenin içten sarsılıp yalpalaması (çalkantı), diğeri ise muhtaca uzatılan besleyici fayda ve ikramdır (in‘âm ve it‘âm). Dilbilimcilerin bir kısmı bu iki aslı tek bir somut tabloda birleştirir: Taşıyıcı tabla üzerindeki yiyeceklerin taşınırken ve dağıtılırken hafifçe salınması veya açlıktan sendelercesine sallanan bir topluluğu doyurarak onların sarsıntısını dindirip onları ayağa kaldırmak (na‘ş). Bu iki anlam örgüsü Arapçada birbirini dışlamayan, aksine fiziksel denge ile iktisadi-biyolojik dengeyi aynı potada eriten müşterek bir semantik matris kurar.

Güven: Güçlü

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ميد fiilinden türeyen isim ve masdarlar | Kök içi türetimde kütlesel salınım (meydân, meyadân) ile ikram edilen ziyafet sofrası (mâide) ve rızık isteme (imtidad) birbirini dengeler | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami dillerindeki hareket ve yayılma kökleri | Arapçadaki çift kutuplu (sarsılma ve besleme) gelişimin merkezî Samiceye özgü bir iç zenginleşme olduğu görülür | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde kanıtlanabilir kökensel ortaklık tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lane's Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ميد | Anlamlı | Çalkalanmak, yalpalamak, sofra kurmak | Hacimli bir cismin iki yana sallanması; üzerine yemek konularak sunulan ikram sofrası | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [مدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D9%8A.md) | Anlamlı | Uzatmak, yaymak, son sınıra varmak | Bir şeyin boyunu, mesafesini veya vadesini ileriye doğru çekip genişletmek | Ortak genleşme ve yayılma unsuru taşır; Kur'an'da geçmez |
| يمد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Fonetik yapı gereği klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır |
| يدم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kök dizilişi olarak işlenmemiştir |
| [دمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D9%85.md) | Anlamlı | Kan akması, kanla kaplanma | Damardan çıkan kanın yüzeyi örtmesi, canlı dokunun yaralanması | Kökün çekirdeğinde akışkanlık ve canlılık sıvısı bulunur; Kur'an'da geçmez |
| [ديم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%85.md) | Anlamlı | Süreklilik, kesintisiz yağış, durulma | Yağmurun dinmeksizin yumuşakça yağması, bir halin değişmeden devam etmesi | Kararlılık ve kesintisizlik bildirir, zıt yönde istikrar içerir; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ميد | Merkez | Kütlesel yalpalama ve doyurucu istikrar | Geniş bir tabanın dengesini yitirip iki yana çalkalanması veya bu salınımı gideren ikram | Kur'an'da yeryüzünün insanları sarsıp savurmaması ve gökten inen sofra için kullanılır |
| [مور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B1.md) | Komşu | Hızlı ve dalgalı akış, savrulma | [مور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B1.md) kökünde nesnenin bütünüyle yerinden kayıp dalga dalga akması ve girdaplaşması esastır; ميد kökünde ise kütle yerindedir ancak dengesi salınır | Göğün çalkalanıp yarılması bağlamında daha akışkan bir savrulmayı belirtir |
| [رجف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%81.md) | Komşu | Şiddetli sarsıntı, ürperti | [رجف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%81.md) kökünde dış veya iç tesirle meydana gelen şiddetli, gürültülü ve kesik kesik titreme öne çıkar | Kalbin veya yerin korku ve helak anındaki ani sarsıntısıdır |
| [زلزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D8%B2%D9%84.md) | Komşu | Tekrarlı, yıkıcı yer sarsıntısı | [زلزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D8%B2%D9%84.md) kütlenin peş peşe ayaklarının altından kaydırılması ve altüst edilmesidir; ميد yalpalama tehlikesidir | Yıkım getiren zelzele boyutunu ifade eder |
| [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) | Komşu | Tat alma, yeme, gıda alma | [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) doğrudan biyolojik beslenme fiilidir; ميد kökündeki sofra ise toplu ikram, lütuf ve birlik zeminidir | Bireysel beslenmeden ziyade toplumsal ziyafet ve güvence boyutunu ayırır |
| [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) | Zıt | Sabit durma, sarsılmama, yerinde kalma | Hiçbir yana eğilmeksizin, yalpalamaksızın kaim olma ve dengede durma | ميد kökündeki çalkantı ve yalpalamanın doğrudan karşıtıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ميد | Yalpalama, çalkantı; donatılmış sofra | Büyük gövdenin denge kaybı; canlıyı ayağa kaldıran besleyici platform | Kesin |
| Latince | Vacillare, mensa | Sarsılmak, dengesizce sendelemek; sofra | Vacillare eylemi kütlenin sallantısını verirken, mensa üzerinde rızık taşınan fiziksel nesneyi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | To sway, to reel; banqueting table | İki yana yalpalamak, sendelemek; ziyafet masası | To sway kütlenin salınımını karşılar; kökün cömertlik ve denge dindirme nüansını tam yansıtmaz | Güçlü |
| Almanca | Wanken, schwanken; Speisetisch | Yalpalamak, bocalamak; yemek masası | Schwanken fiziksel ve mecazi tereddütlü salınımı ifade eder; sofra anlamı donanımlı masa ile örtüşür | Güçlü |
| Fransızca | Tangage, chanceler; table servie | Yalpalamak, sendelemek; donatılmış sofra | Denizcilikteki yalpalama (tangage) ile yere düşmemek için gösterilen salınımı içerir | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَمِيدَ بِكُمْ / تَمِيدَ بِهِمْ | Yeryüzünün insanları sarsıp yalpalaması, ayak altından kayması | Dağların yeryüzüne kazık ve denge unsuru olarak yerleştirilmesi bağlamı (Nahl [16:15](https://lisan.digital/tr/ayet/16:15.md), Enbiyâ [21:31](https://lisan.digital/tr/ayet/21:31.md), Lokmân [31:10](https://lisan.digital/tr/ayet/31:10.md)) |
| مَائِدَةً | Gökten indirilen donatılmış sofra, ilahi ziyafet ve güvence | Havarilerin Hz. İsa’dan mucizevi ve doyurucu bir şahitlik talep etmeleri bağlamı (Mâide [5:112](https://lisan.digital/tr/ayet/5:112.md), [5:114](https://lisan.digital/tr/ayet/5:114.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kozmoloji ve ilahi inayet delili | Yeryüzünün dağlar olmaksızın yalpalamaya açık bir yapıda yaratılması ve ilahi kudretin nizamı koruması | Düzenin tesadüfi değil, ağırlık ve yerçekimsel dengeyle kurulmuş bir inayet eseri olması |
| Fıkıh | Ziyafet, mehir ve nafaka ilişkisi | Mâide kavramının yalnızca sofra değil, ailenin ve muhtacın geçimini sağlama mükellefiyetiyle irtibatı | Hanenin nafakasını temin etmek ve ikramda bulunmanın fıkhi sınırları |
| Tefsir | Mâide suresindeki talebin mahiyeti | Havarilerin sofra talebinin bir imtihan mı, kalbi mutmain kılma mı yoksa şüphe eseri mi olduğu tartışması | Sofranın hem cismani bir gıda hem de manevi bir ahit ve bayram vesilesi oluşu |
| Hadis | İstisna edatı ve deniz tutması hali | مَيْدَ أَنَّ kalıbının بَيْدَ أَنَّ yerine kullanımı ve deniz yolculuğundaki baş dönmesinin (meyd) ibadet ve şehitlik sevabına tesiri | Fiziksel denge kaybının getirdiği meşakkatin dini sorumluluklardaki karşılığı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalbi tatmin ve ilahi ahit | Rabbani sofra ve itimat | Zihni ve kalbi yalpalamaları dindirip imanı kesin şahitlikle sabitlemek | Gökten inen ziyafet, müminlerin sarsılan tereddütlerini dindirip ahitleşmeyi sağlar | Kesin |
| İlmi | Jeolojik ve dinamik denge | İzostazi ve kütleçekim sabitleyicisi | Hareketli litosferik levhaların salınım ve yalpalamasını engellemek | Dağların yer kabuğunun dengesini kurarak canlı hayatı mümkün kılan stabiliteyi sağlaması | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal istikrar ve meşruiyet | Siyasi omurganın perçinlenmesi | Otoritenin sarsılmasını, anarşi ve belirsizlik içinde halkın sendelemesini önlemek | Toplumu taşıyan kurumların dağlar gibi sağlam temellere oturtulup savrulmasının engellenmesi | Güçlü |
| İktisadi | Refahın tabana yayılması | İaşenin karşılanması ve adil bölüşüm | Açlığın ve kıtlığın yol açtığı toplumsal çalkantıyı sofralar kurarak gidermek | Zenginliğin paylaşılarak açlıktan beli bükülenlerin ayağa kaldırılması ve ekonomik dengenin kurulması | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dinamik sönümleme (damping) ve mekanik rezonans kontrolü | Salınıma uğrayan esnek bir sistemin kütle merkezine karşıt ağırlıklar konularak yalpalama genliğinin sıfırlanması | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal denge mekanizması ve kriz yatıştırma | Toplumdaki kutuplaşma ve ekonomik daralmanın meydana getirdiği savrulmaların temel haklar ve refah payı ile dengelenmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Mâide kelimesini sıradan bir ahşap yemek masası veya günlük tabak sanmak; yerin yalpalamasını ise sadece tekil bir deprem olayı ile sınırlandırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün bir tarafta kozmik ve jeolojik dengenin (sarsılmayan yeryüzü platformu), diğer tarafta biyolojik ve manevi doyumun (toplumu ayakta tutan ilahi rızık platformu) ortak taşıyıcısı olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Dağların yerleştirilişindeki hikmeti statik bir kaya yığınına indirgemek ve Havarilerin sofra talebini basit bir karın doyurma arzusundan ibaret görerek ilahi ahdin ciddiyetini kavrayamamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem fiziksel evrende hem de inanç ve toplum hayatında 'denge' (istikrar) ve 'beslenme' (rızık) arasındaki yapısal irtibatı nasıl kurduğunu gösteren anahtar bir köktür. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış nizamı, yer kabuğunun düzeni ve nimetlerin sayıldığı ayetlerde (Nahl [16:15](https://lisan.digital/tr/ayet/16:15.md), Enbiyâ [21:31](https://lisan.digital/tr/ayet/21:31.md), Lokmân [31:10](https://lisan.digital/tr/ayet/31:10.md)) ve Hz. İsa ile havarileri arasındaki iman-şahitlik diyaloglarında (Mâide [5:112](https://lisan.digital/tr/ayet/5:112.md)-115) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yeryüzünün durağan bir düzlük olduğu yanılgısını ve gökten inen sofranın sadece cismani bir yiyecek talebi olduğu yönündeki sığ okumaları düzeltir; her iki kullanımda da varlığın yalpalamasını önleyen bir 'tutucu zemin' bulunduğunu kanıtlar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Büyük bir kütlenin veya gövdenin kendi tabanında bir sağa bir sola yalpalaması ve bu çalkantıyı dindirmek üzere kurulan besleyici, dengeli sofra.
- Soyut anlam: Bir sistemin iç veya dış dinamiklerle dengesini yitirme tehlikesine karşı, merkezî bir ağırlık veya doyurucu bir destek vasıtasıyla istikrara kavuşturulması.
- Sistematik karşılık: Yerküre sisteminde dağlar jeolojik yalpalamayı (meyd) sönümlerken; inanç ve toplum sisteminde ilahi rızık ve ahit sofrası (mâide) kalbi ve ictimai savrulmaları sönümler.
- LaTeX modeli: $$S(t) = A e^{-\gamma t} \sin(\omega t + \phi) + R$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $S(t)$ zaman içindeki sistemik yalpalama durumunu temsil eder. $A$ başlangıçtaki salınım genliğini, $\omega$ salınım frekansını, $\phi$ faz açısını gösterir. $\gamma$ katsayısı, dağların yer kabuğuna veya rızkın canlıya sağladığı sönümleme kuvvetini ifade eder; bu kuvvet arttıkça yalpalama hareketi sıfıra yaklaşır. $R$ ise sisteme eklenen kararlı tabanı ve ilahi rızkın sağladığı kalıcı denge seviyesini simgeler.

## Geçtiği ayetler (5 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%8A%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Maide 5:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AF/ayet/5:112.md) — مَائِدَةً

إِذْ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ يَاعِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ هَلْ يَسْتَطِيعُ رَبُّكَ أَنْ يُنَزِّلَ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ قَالَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Hani Havariler: Ey Meryem oğlu İsa; Rabbın bize gökten bir sofra indiribilir mi? demişlerdi de, O; eğer inanmışlarsanız Allah’tan korkun, demişti.

### [Maide 5:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AF/ayet/5:114.md) — مَائِدَةً

قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا أَنْزِلْ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ تَكُونُ لَنَا عِيدًا لِأَوَّلِنَا وَآخِرِنَا وَآيَةً مِنْكَ وَارْزُقْنَا وَأَنْتَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ

Meal (IK): Meryem oğlu İsa’da: Allahım; Rabbımız, üstümüze gökten bir sofra indir ki, bizim hem öncekilerimiz, hem sonrakilerimiz için bir bayram ve Senden bir ayet olsun. Bizi rızıklandır. Sen, rızık vernlerin en hayırlısısın, diye dua etmişti.

### [Nahl 16:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AF/ayet/16:15.md) — تَمِيدَ

وَأَلْقَى فِي الْأَرْضِ رَوَاسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ وَأَنْهَارًا وَسُبُلًا لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ

Meal (IK): Yeryüzünde sarsılmayasınız diye sabit dağlar, nehirler ve yollar koymuştur ki onunla, doğru yolu bulasınız.

### [Enbiya 21:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AF/ayet/21:31.md) — تَمِيدَ

وَجَعَلْنَا فِي الْأَرْضِ رَوَاسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِهِمْ وَجَعَلْنَا فِيهَا فِجَاجًا سُبُلًا لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ

Meal (IK): Onlar sarsılmasın diye yeryüzünde sabit dağlar yerleştirdik. Doğru yoldan gitsinler diye orada geniş yollar açtık.

### [Lokman 31:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AF/ayet/31:10.md) — تَمِيدَ

خَلَقَ السَّمَوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا وَأَلْقَى فِي الْأَرْضِ رَوَاسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ وَبَثَّ فِيهَا مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ وَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَنْبَتْنَا فِيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ كَرِيمٍ

Meal (IK): Gökleri, gördüğünüz gibi direksiz olarak yaratmış, sizi sarsar diye yere ağır baskılar koymuş, orada her türlü canlıyı yaymıştır. Biz, gökten su indirip orada her sınıf bitkiler yetiştirmişizdir.

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الدال والميم و و ء ي معهما
د و م، د ي م، أ د م، م د ي، أ م د، م ي د، د م ي، و م د، م أ د، د أ م مستعملات
دوم، ديم:
ماء دائم: ساكن.
والدَّوْمُ مصدر دامَ يدوم. ودامَ الماءُ يدومُ دَوْماً وأَدَمْتُه إِدامةً إذا سَكَّنتُه، وكُلُّ شيءٍ سَكَّنْتَه فقد أدَمْتَه.
والدِّيمةُ: المطر الذي يدوم دوماً يوماً وليلةً أو أكثر.
وفي حديث عائشة: أنّها سُئِلَت هل كان رسول اللهِ -صَلّى الله عليه وسَلَّم يُفَضِّلُ بعض الأيام على بعض فقالت كان عمله دِيمةً.
ووادي الدَّوم: موضعٌ.
والمُدامةُ: الخمر، سُمِّيَتْ به لأنّه ليس من الشراب شيءٌ يُستطاعُ إِدامة شُرْبه غيرُها.
والتَّدويمُ: تحليق الطائر في الهواء ودَورانُه، ودوَّمَ تدويماً أي يدورُ ويرتقِع.
وتدويم الشمس: دَوَرانُها كأنّها تدور في مُضِيِّها، قال ذو الرُمّة:
والشمسُ حَيْرَى لها في الجَوِّ تَدويمُ
يعني كأنَّها لا تَمضي من بُطِئها أو كأنّها تدور على رأسه، ومنه اشتُقَّت الدُّوّامة لدوَرانها.
ودَوَّمَتِ الكلاب أي أمعَنَت في طلب الصَّيْد.
وتدويمُ الزَّعْفَران: دَوُفُه وإدارتُه في دَوْفه، قال:
وهُنَّ يَدُفْنَ الزَّعْفَرانَ المُدَوَّفا.
والدَّوْمُ: شَجَر المُقْلِ، الواحدة دَوْمة.
واستِدامةُ الأمر: الأَناةُ فيه والنَّظَر، قال:
فلا تعجَلْ بأمرِكَ واستَدِمه		فما صَلَّى عصاكَ كمُستَديمِ
وتَصلِيةُ العَصَا: إِدارتُها على النار لتستقيم، أي ما قَوَّمَ أمرك كالتَّأَني.
ومَفازةٌ دَيُمُومةٌ أي دائِمةُ البعد.
أدم:
الأَدْمُ: الاتفاق، وأَدَمَ الله بينهما يأدِمُ أدْماً، وآدَمَ بينهما اِيداما فهو مُؤْدِمٌ بينهما، قال:
والبِيضُ لا يُؤدِمْن إِلاّ مُؤدمَا
أي لا يُحْبِبْنَ إلاّ مُحَبَّباً.
ويقال: بينهما أُدْمةٌ ومُلْحَة أي خُلْطة.
وقالوا: الأُدمة في الناس شَرْبةٌ من سَواد، وفي الإِبِل والظِّباء بياض، يقال: ظَبْية أدماءُ، ولم أسمع أحداً يقول للذكر من الظِّباء آدَم وإنْ كان قياساً.
وأديمُ كُلِّ شيءٍ: ظاهرُ جلدِه، وأَدَمَة الأرض: وَجهُها، وقيل: سُمِّيَ آدَمَ -عليه السلام- لأنّه خُلِقَ من أَدَمة الأرض، وقيل: بل من أَدَمةٍ جُعلت فيه.
والإِدام والأُدْمُ: ما يُؤْتَدَم به مع الخُبز، وأَدَمتُ الخُبْزَ أَدْماً: جَعَلتُ فيه الأُدْمَ والسَّمنُ واللَّحْمُ واللَّبَنُ. كُلُّه أُدْمٌ، والاِدامُ جماعة، وثلاثة آدمِة.
مدي:
المَدَى: بُعد الصَّوْت، ويُغْفَر للمُؤَذِّنِ مَدَى صوته.
والمُدْيةُ: الشُّفرةُ، والجمع المُدَى.
والمَدَى القَفيز والمِكيال.
والمَدَى: الحوَضُ لا نِصابَ له، وجمعه أمدِيةٌ.
أمدا:
الأَمَدُ مُنْتَهَى كلِّ شيءٍ وآخرُه.
ميد:
المائدة: الخِوان، اشتُقَّتْ من المَيْد، وهو الذهاب والمَجيء والاضطِراب.
ومادَتِ المرأة: ماسَتْ وتَبَخْتَرَتْ كما يَميدُ الغُصْن.
والرُّمحُ الميّاد.
دمي:
الدمُ معروف، والقطعة منه دَمَةٌ واحدة، وكأنَّ اصلَه دَمَيٌ لأنّك تقول: دَمِيَتْ يدُه.
والمُدَمَّى من الخيل الأشقَرُ الشديدُ الحُمرْة، شِبْه لون الدَّمِ، وكل شيءٍ فيه سَوادٌ وحُمْرة فهو مُدَمَّى.
وبَقْلةٌ لها زهرة يقال لها دُمية الغِزلان.
والدُّميةُ: الصَّنَمُ والصُّورةُ المُنَقَّشة.
وشَجَّةٌ دامية: دَمِيَت ولمّا تَسِلْ، وقيل إذا سالَتْ، والأوّلُ أصوَبُ لأنّ الدامِعةَ سائلةٌ، والداميةُ التي تَدْمَى ولم تَدْمَعْ بعدُ.
ومد:
يومٌ وَمِدٌ، وليلةٌ وَمِدةٌ، وأكثر ما يقال لِلَّيل.
وإنَّما الوَمْدةُ نَدىً يجيء في صَميم الحَرِّ من قِبَل البحر، يقَع على الناسك ليلاً، قال:
تُسْقَى ببَرْدِ الماءِ ما جادَتْ تَجُدْ		من حَرِّ أيّامٍ ومن لَيْلٍ ومَمِـدْ
ماد:
المَأْدُ من النَّباتِ: ما قد ارتَوَى، وقد مَأَدَ يَمْأَدُ مَأْداً.
وأمْأَدَه الرِّيُّ والرَّبيع: جَرَى فيه الماء أيّامَ الرَّبيع.
وجاريةٌ مَأْدةُ الشباب، وتُسَمّى يَمْؤُدو ويَمْؤودة إذا كانت تارَّةً.
والمَأْدُ: النَّزُّ الذي يظهَرُ في الأرض قبل أن ينبَعَ، شاميّة.
دءم:
الدَّأْمُ إذا رَفَعْتَ حائِطاً فدَأَمْتَه على شيءٍ في وَهدَةٍ بِمرَّة، وتقول: دَأَمتُه.
وتَدَأَّمَتْ عليه الأمواجُ والأهوالُ والهُمومُ، وقال:
تحت ظِلالِ الموج إذا تَدَأَّمَا

##### Türkçe

باب **الدال** ve **الميم** ve **و** ve **ء** ve **ي** onlarla beraber

**د و م**، **د ي م**، **أ د م**، **م د ي**، **أ م د**، **م ي د**، **د م ي**، **و م د**، **م أ د**، **د أ م** kullanılagelenlerdir.

**دوم**، **ديم**:
**ماء دائم**: durgun.
Ve **الدَّوْمُ**: **دامَ يدوم**’un mastarıdır. Ve su **دامَ** eder, **يدومُ** eder, **دَوْماً**; ve ben onu **أَدَمْتُه** **إِدامةً** ettim, onu durgunlaştırdığım zaman; ve her şey ki onu durgunlaştırdın, muhakkak onu **أدَمْتَه** etmişsindir.
Ve **الدِّيمةُ**: bir gün ve bir gece yahut daha fazla sürekli devam eden yağmur.
Ve Âişe hadîsinde: ona, Allah’ın Elçisi -Allah ona salât ve selâm etsin- bazı günleri bazılarına üstün tutar mı diye sorulduğu; o da dedi ki: onun ameli **دِيمةً** idi.
Ve **وادي الدَّوم**: bir yerdir.
Ve **المُدامةُ**: şarap; onunla adlandırıldı, çünkü içecekten onun dışında içilmesinin sürdürülmesi mümkün olan hiçbir şey yoktur.
Ve **التَّدويمُ**: kuşun havada daire çizmesi ve dönmesi; ve **دوَّمَ** **تدويماً** yani döner ve yükselir.
Ve güneşin **تدويم**’i: onun dönmesidir; sanki gidişinde dönüyor gibidir. Zû’r-Rumme dedi ki:
والشمسُ حَيْرَى لها في الجَوِّ تَدويمُ
Yani yavaşlığından ötürü sanki ilerlemiyor; yahut sanki onun başı üzerinde dönüyor; ve ondan, dönmesinden dolayı **الدُّوّامة** türetildi.
Ve köpekler **دَوَّمَتِ**; yani avı istemede ileri gittiler.
Ve safranın **تدويم**’i: onun dövülmesi ve dövülmesinde çevrilmesidir; dedi ki:
وهُنَّ يَدُفْنَ الزَّعْفَرانَ المُدَوَّفا.
Ve **الدَّوْمُ**: **شَجَر المُقْلِ**; teki **دَوْمة**.
Ve işin **استِدامة**’si: onda ağır davranmak ve bakmaktır; dedi ki:
فلا تعجَلْ بأمرِكَ واستَدِمه		فما صَلَّى عصاكَ كمُستَديمِ
Ve **تَصلِيةُ العَصَا**: düzgünleşsin diye onu ateş üzerinde çevirmektir; yani işini ağır davranmak gibi hiçbir şey doğrultmadı.
Ve **مَفازةٌ دَيُمُومةٌ**: yani uzaklığı sürekli olan.

**أدم**:
**الأَدْمُ**: uyuşma; ve Allah ikisi arasında uyuşturdu: **أَدَمَ** eder, **يأدِمُ** eder, **أدْماً**; ve ikisi arasında **آدَمَ** etti, **اِيداما**; o hâlde o, ikisi arasında **مُؤْدِمٌ**’dir. Dedi ki:
والبِيضُ لا يُؤدِمْن إِلاّ مُؤدمَا
Yani sevdirmeden başkasını sevmezler.
Ve denilir: ikisi arasında **أُدْمةٌ** ve **مُلْحَة**; yani karışma.
Ve dediler: insanlarda **الأُدمة** siyahlıktan bir içimdir; develerde ve ceylanlarda beyazlıktır; denilir: **ظَبْية أدماءُ**; ve ceylanların erkeğine **آدَم** diyen birini işitmedim, her ne kadar kıyas olsa da.
Ve her şeyin **أديمُ**’i: derisinin dış yüzüdür; ve yerin **أَدَمة**’si: onun yüzüdür. Ve denildi: **آدَمَ** -aleyhisselâm- yerin **أَدَمة**’sinden yaratıldığı için böyle adlandırıldı; ve denildi: bilakis onda kılınmış bir **أَدَمة**’den.
Ve **الإِدام** ve **الأُدْمُ**: ekmekle birlikte katık edinilen şeydir; ve ben ekmeği **أَدَمتُ** **أَدْماً**: onda **الأُدْمَ** yaptım; ve yağ ve et ve süt; hepsi **أُدْمٌ**’dür; ve **الاِدامُ** bir topluluktur; ve üç **آدمِة**.

**مدي**:
**المَدَى**: sesin uzaklığı; ve müezzine, sesinin **مَدَى**’sı bağışlanır.
Ve **المُدْيةُ**: bıçak; çoğulu **المُدَى**.
Ve **المَدَى**: **القَفيز** ve **المِكيال**.
Ve **المَدَى**: nisabı olmayan havuz; çoğulu **أمدِيةٌ**.

**أمدا**:
**الأَمَدُ**: her şeyin son sınırı ve sonudur.

**ميد**:
**المائدة**: sofra; **المَيْد**’den türetildi; o da gidip gelme ve çalkalanmadır.
Ve kadın **مادَتِ**: salındı ve nazlandı; dalın **يَميدُ** ettiği gibi.
Ve **الرُّمحُ الميّاد**.

**دمي**:
Kan bilinir; ondan bir parça **دَمَةٌ**’dir, bir tanedir. Ve sanki aslı **دَمَيٌ**’dir; çünkü sen “eli **دَمِيَتْ**” dersin.
Ve atlardan **المُدَمَّى**: kan rengine benzer, şiddetli kızıllığı olan aldır; ve içinde siyahlık ve kızıllık bulunan her şey **مُدَمَّى**’dır.
Ve bir ot; onun bir çiçeği vardır, ona **دُمية الغِزلان** denilir.
Ve **الدُّميةُ**: put ve nakışlı suret.
Ve **شَجَّةٌ دامية**: **دَمِيَت** etti ve henüz akmadı; ve denildi: aktığı zaman; birincisi daha doğrudur, çünkü **الدامِعةَ** akan olandır; ve **الداميةُ** ise henüz **تَدْمَى** eder de daha **تَدْمَعْ** etmemiş olandır.

**ومد**:
**يومٌ وَمِدٌ** ve **ليلةٌ وَمِدةٌ**; ve çoğunlukla gece için söylenir.
Ve **الوَمْدةُ** ancak, deniz tarafından, sıcağın tam ortasında gelen bir çiydir; geceleyin ibadet edene düşer. Dedi ki:
تُسْقَى ببَرْدِ الماءِ ما جادَتْ تَجُدْ		من حَرِّ أيّامٍ ومن لَيْلٍ ومَمِـدْ

**ماد**:
Bitkiden **المَأْدُ**: sulanmış olan şeydir; ve **مَأَدَ** eder, **يَمْأَدُ** eder, **مَأْداً**.
Ve onu, suya kanma ve bahar **أمْأَدَه** etti: bahar günlerinde onda su aktı.
Ve gençliğin **مَأْدةُ** olan bir cariye; ve eğer dolgun ise **يَمْؤُدو** ve **يَمْؤودة** diye adlandırılır.
Ve **المَأْدُ**: kaynamadan önce yerde görünen sızıntıdır; Şam lehçesidir.

**دءم**:
**الدَّأْمُ**: bir duvar yükselttiğin zaman, onu bir defada bir çukurlukta bir şey üzerine **دَأَمْتَه** etmen; ve “onu **دَأَمتُه** ettim” dersin.
Ve dalgalar ve dehşetler ve kederler onun üzerine **تَدَأَّمَتْ** etti. Ve dedi ki:
تحت ظِلالِ الموج إذا تَدَأَّمَا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

مادَ الشيء يَميُد مَيْداً: تحرَّك. ومادت الأغصان: تمايلت. ومادَ الرجل: تَبَخْتَرَ. والمَيْدانُ: واحد الميادين. ومادَهُمْ يَميدُهُمْ: لغة في مارَهُمْ من المِيرة. والمُمتادُ مُفْتَعَلٌ منه. وأنشد الأخفش لرؤبة:
تُهدي رءوس المُتْرَفينَ الأندادْ
إلى أمير المؤمنين المُمْتادْ
وهو المُسْتعطى المسؤول. ومنه المائدة، وهي خِوانٌ عليه طعانٌ. فإذا لم يكن عليه طعام فليس بمائدة، وإنَّما هو خِوان. ومَيْدَ: لغة في بَيْدَ بمعنى غير. وفي الحديث: "أنا أفصحُ العرب مَيْدَ أنِّي من قريشٍ، ونشأتُ في بني سعد بن بكر". وفسَّره بعضهم من أجل أَنِّي.

##### Türkçe

**مادَ** şey **يَميُد** **مَيْداً**: hareket etti. Ve dallar **مادت**: sallandı. Ve adam **مادَ**: salına salına yürüdü. Ve **المَيْدانُ**: **الميادين**’den bir tanedir. Ve **مادَهُمْ يَميدُهُمْ**: **المِيرة**’den **مارَهُمْ** hakkında bir dildir. Ve **المُمتادُ** ondan **مُفْتَعَلٌ**’dır. Ve el-Ahfeş, Ru’be’ye ait olarak inşad etti:
تُهدي رءوس المُتْرَفينَ الأندادْ
إلى أمير المؤمنين المُمْتادْ
Ve o, istenen, kendisinden istenilen kimsedir. Ve ondan **المائدة** (gelir); o, üzerinde yemek bulunan bir sofradır. Üzerinde yemek olmazsa **بمائدة** değildir; ancak o bir **خِوان**’dır. Ve **مَيْدَ**: **بَيْدَ** hakkında, “başka” mânâsında bir dildir. Ve hadiste: "Ben Arapların en fasihiyim, **مَيْدَ** ki ben Kureyş’tenim; ve Benî Sa‘d b. Bekr içinde yetiştim." Ve onların bazısı onu, “ben olduğum için” diye tefsir etti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب المبم والياء ومايثلثهما)
 (ميد)  الميم والياء والدال أصلانِ صحيحان: أحدُهما يدلُّ على حركةٍ في شيء، والآخَر على نفعٍ وعطاء.
فالأوّل المَيْد: التحرُّك. ومادَ يَميدُ. ومادت الأغصان تَمِيد: تمايلَتْ. والمَيْدان على فَعْلان: العيش النّاعم الريّان. قال ابنُ أحمر:
............ وصادَفَتْ *** نَعِيماً وميداناً من العيشِ أخْضَرا([1])
والأصل الآخر المَيْد. ومَادَ يَمِيدُ: أطْعَمَ [و] نَفَع. ومادَنِي يَميدُني: نَعَشَنِي. قالوا: وسمِّيت المائدة منه، وكذا المائد([2]) من هذا القياس: قال:
* وكُنت للمنتجِعينَ مائدا([3]) *
قال أبو بكر([4]): وأصابه مَيْد، أي دُوَارٌ عن ركوب البَحر. ومِدْتُه:  أعطيتُه وأمَدْتُه بخيرٍ. وامْتَدْتُهُ([5]): طلبت خَيره. وذهب بعضُ المحقِّقين [أنّ] أصل مَيْد الحركة. والمائدة: الخِوان لأنها تميد بما عليها، أي تحرِّكه وتُزحِله عن نَضَدِه([6]). ومادَهم: أطعَمهُم على المائدة. وأمّا قوله صلى الله عليه وآله وسلم: "مَيْدَ أَنَّا أُوتِينا الكتابَ مِن بعدهم([7])"، أي غير أنّا، أو على أنّا، فهو لغة في بَيْد أنَّا.
(مير)  الميم والياء والراء أصلٌ صحيح، هو المَيْر، ومِرْت مَيْراً. والمِيَرة: الطعام له إلى بلده([8]). وقالوا: ما عنده خَيْرٌ ولا مَيْر.
(ميز)  الميم والياء والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تزيُّلِ شيءٍ من شيء وتَزيِيله. وميَّزته تمييزاً ومِزْتُه مَيْزاً. وامتازُوا: تميَّزَ بعضهم من بعض. ويكاد يَتمَيَّز غيظاً، أي يتقَطَّع. وانمازَ الشَّيء: انفصَلَ عن الشيء. قال يصف حيّة:
قَرَى السُّمَّ حتَّى انمازَ فروةُ رأسِهِ *** عن العَظْمِ صِلٌّ فاتِكُ اللَّسْعِ مارِدُ
(ميس)  الميم والياء والسين كلمةٌ تدلُّ على مَيَلان. ومَاسَ مَيَسانَا([9]): تبختر. وماس الغصن أيضاً. والمَيْس: شجرٌ يقال إنّه أجودُ خَشَب.
(ميش)  الميم والياء والشين أصلٌ يدلُّ على خلطِ شيءٍ بشيءٍ ونَفْشه. وماشَتِ المرأةُ القُطنَ بيدِها بعد الحلج. ومنه قولهم للرّجُل إذا أخبر ببعض الحديث وكَتَمَ بعضاً: قد ماش يَميش. وهو مأخوذٌ من مَيْش النّاقة، أن يَحلُِب بعضَ ما في الضرع ويَدَعَ بعضاً؛ فإذا جاوزَ الحَلب النِّصف فليس بمَيش.
(ميط)  الميم والياء والطاء كلمةٌ صحيحة تدلُّ على دفع ومدافَعَة. وماطه عنه: دفعَه. ومِطتُ الأذَى عن الطريق. يقال أَمَاطَه إماطَةً. ولذلك يقال: "هم في هِياطٍ ومِياط". الهِياط: الصِّياح: والمِياط: الدَّفْع. وقال الفرّاء: تمايَطُوا: تباعدوا وفَسَدَ ما بينهم، تَمَايُطاً.
 (ميع)  الميم والياء والعين كلمةٌ صحيحة تدلُّ على جريانِ شيءٍ واضطرابِ شيءٍ وحركتِه. وماعَ الشّيء يَمِيع: جَرَى على وجه الأرض، والمائع كلُّ شيءٍ ذائب([10]). ومنه المَيْعة والنشاط، وذلك للحركة. والمَيْعة: أوّل الشَّباب، وذلك إذا ترعرعَ وتحرَّك.
(ميل)  الميم والياء واللام كلمةٌ صحيحة تدلُّ على انحراف في الشيء إلى جانب منه. مال يَميل مَيْلاً. فإنْ كان خِلقةً في الشَّيءٍ فَمَيَلٌ. يقال مال يميل مَيَلاً. والمَيْلاء من الرَّمل: عقدة ضخمة تعتزل وتميل ناحيةً. والمَيْلاء: الشَّجرة الكثيرة الفروع، وهي من قياس الباب. والأمْيَل من الرِّجال، يقال إنَّهُ الذي لا يثبت على الفرس. وإن كان كذا فلأنّه يميل عَن سَرْجِهِ. ويقال الذي لا رُمْح معه. وإن كان كذا فشاذٌّ عن الباب. وجمع الأَمْيَلِ مِيل*. قال:
غَيْرُ مِيلٍ ولا عَواوِيرَ في الهَيْـ *** ـجا ولا عُزّل ولا أكفالِ([11])(مين)  الميم والياء والنون كلمةٌ واحدة، هي المَيْن: الكَذِب. ومانَ يَمِين. قال:
وزعمتَ أنَّكَ قد قَتَلْـ ***	ـتَ سَراتَنا كذِباً ومَيْنا([12])
--------------ـــ
([1]) وكذا ورد الاستشهاد بهذه القطعة في المجمل واللسان (ميد).
([2]) في الأصل: "وكذا المائدة".
([3]) ضبط في المجمل بضم التاء من "كنت".
([4]) الجمهرة (2: 303).
([5]) في الأصل: "أمددته".
([6]) في الأصل: "أي يحركه ويزمله عن نصده".
([7]) أوله كما في اللسان: "نحن الآخرون السابقون" وحديث آخر مشهور: "أنا أفصح العرب ميد أني من قريش، ونشأت في بني سعد بن بكر."
([8]) كذا. ولعله:"تنقله إلى بلده" أو "تجلبه".
([9]) يقال ماس ميساً، وميسانا.
([10]) في الأصل: "ذائب منه".
([11]) للأعشى في ديوانه 11. وقد سبق في (كفل) مع تخريجه.
([12]) لعبيد بن الأبرص في ديوانه 27 ومختارات ابن الشجري 90 برواية "أزعمت" فيهما.

ـ

##### Türkçe

(باب **المبم** و**الياء** ومايثلثهما)
 (**ميد**)  **الميم** ve**الياء** ve**الدال** iki sahih asıldır: birisi bir şeyde harekete delâlet eder, diğeri fayda ve bağışa.
İlki **المَيْد**: hareket etmektir. Ve **مادَ يَميدُ**. Ve dallar **مادت** **تَمِيد**: salındı. Ve **المَيْدان** vezni üzere **فَعْلان**: yumuşak, suya kanmış (taze) nimetli yaşayış. İbn Ahmer dedi:
............ وصادَفَتْ *** نَعِيماً وميداناً من العيشِ أخْضَرا([1])
Diğer asıl **المَيْد**’dir. Ve **مَادَ يَمِيدُ**: yedirdi [ve] fayda verdi. Ve **مادَنِي يَميدُني**: beni diriltti (canlandırdı). Dediler ki: ondan **المائدة** isimlendirilmiştir; yine **المائد**([2]) bu kıyastandır: dedi ki:
* وكُنت للمنتجِعينَ مائدا([3]) *
Ebû Bekir([4]) dedi: Ona **مَيْد** isabet etti; yani denize binmekten dolayı baş dönmesi. Ve **مِدْتُه**: ona verdim ve ona hayır ile **أمَدْتُه**. Ve **امْتَدْتُهُ**([5]): onun hayrını istedim. Ve muhakkiklerden bir kısmı [şu görüşe gitti ki] **مَيْد**’in aslı harekettir. Ve **المائدة**: sofra (yemek tablası)dır; çünkü üzerindekilerle birlikte **تميد** eder; yani onu hareket ettirir ve onu dizilişinden kaydırır([6]). Ve **مادَهم**: onları sofrada yedirdi. Ve أما onun صلى الله عليه وآله وسلم sözü: " **مَيْدَ أَنَّا أُوتِينا الكتابَ مِن بعدهم**([7])"، yani “ancak biz değil”, yahut “şu hâlde biz”, bu **بَيْد أنَّا**’da bir dildir.
(**مير**)  **الميم** ve**الياء** ve**الراء** sahih bir asıldır; o **المَيْر**’dir; ve **مِرْت** **مَيْراً**. Ve **المِيَرة**: memleketine götürmek üzere onun için yiyecek([8]). Ve dediler: Onun yanında ne hayır vardır ne de **مَيْر**.
(**ميز**)  **الميم** ve**الياء** ve**الزاء** sahih bir asıldır; bir şeyin bir şeyden ayrılıp uzaklaşmasına ve onu ayırmasına delâlet eder. Ve onu **ميَّزته** **تمييزاً** ve onu **مِزْتُه** **مَيْزاً**. Ve **امتازُوا**: bazısı bazısından ayrıldı. Ve “öfkeden neredeyse **يَتمَيَّز** eder”; yani parçalanır. Ve **انمازَ** şey: şeyden ayrıldı. Bir yılanı vasfederek dedi:
قَرَى السُّمَّ حتَّى انمازَ فروةُ رأسِهِ *** عن العَظْمِ صِلٌّ فاتِكُ اللَّسْعِ مارِدُ
(**ميس**)  **الميم** ve**الياء** ve**السين** meyletmeye delâlet eden bir kelimedir. Ve **مَاسَ** **مَيَسانَا**([9]): salınarak yürüdü. Ve dal da **ماس** eder. Ve **المَيْس**: bir ağaçtır; denilir ki odunu en iyi olandır.
(**ميش**)  **الميم** ve**الياء** ve**الشين** bir şeyin bir şeyle karıştırılmasına ve kabartılmasına delâlet eden bir asıldır. Ve kadın, çırçırlamadan sonra pamuğu eliyle **ماشَتِ**. Ondandır: bir adama, hadisin bir kısmını haber verip bir kısmını gizlediğinde, “**ماش يَميش** etti” demeleri. O, devenin **مَيْش**’inden alınmıştır: memedekinin bir kısmını sağmak ve bir kısmını bırakmak; eğer sağma yarıyı geçerse artık **بمَيش** değildir.
(**ميط**)  **الميم** ve**الياء** ve**الطاء** itme ve itişmeye delâlet eden sahih bir kelimedir. Ve ondan **ماطه**: onu itti. Ve yoldan eziyeti **مِطتُ**. Denir: onu **أَمَاطَه** **إماطَةً**. Bunun için denir: "هم في **هِياطٍ** و**مِياط**". **الهِياط**: bağırış; ve **المِياط**: itme. Ferrâ dedi: **تمايَطُوا**: uzaklaştılar ve araları bozuldu; **تَمَايُطاً**.
 (**ميع**)  **الميم** ve**الياء** ve**العين** bir şeyin akmasına, bir şeyin çalkalanmasına ve hareketine delâlet eden sahih bir kelimedir. Ve şey **ماعَ** **يَمِيع**: yerin yüzünde aktı; ve **المائع** erimiş olan her şeydir([10]). Ondandır **المَيْعة** ve canlılık; bu, hareket sebebiyledir. Ve **المَيْعة**: gençliğin başlangıcıdır; bu, serpildiği ve hareket ettiği zamandır.
(**ميل**)  **الميم** ve**الياء** ve**اللام** bir şeyde onun bir tarafına doğru eğrilmeye delâlet eden sahih bir kelimedir. **مال** **يَميل** **مَيْلاً**. Eğer şeyde yaratılıştan ise, o **فَمَيَلٌ**’dir. Denir: **مال** **يميل** **مَيَلاً**. Ve kumdan **المَيْلاء**: ayrılıp bir yana meyleden iri bir düğüm. Ve **المَيْلاء**: çok dallı ağaçtır; o, باب’ın kıyasındandır. Ve erkeklerden **الأمْيَل**: denir ki o, at üzerinde sebat etmeyendir. Eğer böyle ise, çünkü eyerinden yana meyleder. Ve mızrağı olmayan kimseye de denir. Eğer böyle ise, o, باب’dan şâzdır. Ve **الأَمْيَلِ**’in çoğulu **مِيل**’dir*. Dedi ki:
غَيْرُ مِيلٍ ولا عَواوِيرَ في الهَيْـ *** ـجا ولا عُزّل ولا أكفالِ([11])(**مين**)  **الميم** ve**الياء** ve**النون** tek bir kelimedir; o **المَيْن**’dir: yalan. **مانَ** **يَمِين**. Dedi ki:
وزعمتَ أنَّكَ قد قَتَلْـ ***	ـتَ سَراتَنا كذِباً ومَيْنا([12])
--------------ـــ
([1]) Bu parça ile istişhâd, **المجمل** ve **اللسان**’da (**ميد**) böyle vârid olmuştur.
([2]) Asılda: "وكذا المائدة".
([3]) **المجمل**’de "كنت"ten **التاء**’nın dammesiyle ضبط edilmiştir.
([4]) **الجمهرة** (2: 303).
([5]) Asılda: "أمددته".
([6]) Asılda: "أي يحركه ويزمله عن نصده".
([7]) Baş tarafı **اللسان**’da olduğu üzere: "نحن الآخرون السابقون" ve meşhur başka bir hadis: "أنا أفصح العرب **ميد أني** من قريش، ونشأت في بني سعد بن بكر."
([8]) Böyle. Muhtemelen: "تنقله إلى بلده" yahut "تجلبه".
([9]) Denir: **ماس** **ميساً** ve **ميسانا**.
([10]) Asılda: "ذائب منه".
([11]) A‘şâ’nındır; divanında 11. Daha önce (**كفل**)’de tahriciyle geçti.
([12]) Ubeyd b. el-Ebras’ındır; divanında 27 ve İbn eş-Şecerî’nin seçmelerinde 90; ikisinde de "أزعمت" rivayetiyle.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AF/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الميد: اضطراب الشيء العظيم كاضطراب الأرض. قال تعالى: ﴿أن تميد بكم﴾ [النحل/15]، ﴿أن تميد بهم﴾ [الأنبياء/31]. ومادت الأغصان تميد، وقيل الميدان في قول الشاعر:
*نعيما وميدانا من العيش أخضرا*
(العجز لابن أحمر، وقال الصاغاني في التكملة: ميد ذكره الجوهري، وهو غلط وتحريف، والرواية [أغيدا]، والبيت:
[وإن خضمت ريق الشباب وصادفت * نعيما وميدانا من العيش أغيدا] )
وقيلك هو الممتد من العيش، وميدان الدابة منه، [والمائدة: الطبق الذي عليه الطعام، ويقال لكل واحدة منهما مائدة] (ما بين قوسين نقله السمين في الدر المصون 4/502، قال: والمائدة: الخوان عليه طعام، فإن لم يكن عليه طعام [استدراك] فليست بمائدة. هذا هو المشهور، إلا أن الراغب قال: (والمائدة: الطبق الذي عليه طعام، ويقال لكل واحد منها مائدة) وهو مخالف لما عليه المعظم)، ويقال: مادني يميدني، أي: أطعمني، وقيل: يعشينى، وقوله تعالى: ﴿أنزل علينا مائدة من السماء﴾ [المائدة/114] قيل: استدعوا طعاما، وقيل: استدعوا علما، وسماه مائدة من حيث إن العلم غذاء القلوب كما أن الطعام غذاء الأبدان.

##### Türkçe

- **الميد**: büyük şeyin, yerin sarsılması gibi sarsılması. Yüce Allah dedi ki: ﴿أن تميد بكم﴾ [النحل/15]، ﴿أن تميد بهم﴾ [الأنبياء/31]. Dallar sarsılır, sarsılır; ve şairin sözünde **الميدان** denildi:
*نعيما وميدانا من العيش أخضرا*
(İbn Ahmer’indir; ve Sâğânî “et-Tekmile”de dedi ki: **ميد**’i Cevherî zikretti; bu ise yanlıştır ve tahriftir; rivayet [أغيدا]dır; ve beyit:
[وإن خضمت ريق الشباب وصادفت * نعيما وميدانا من العيش أغيدا] )
Ve denildi ki: o, yaşayıştan uzayıp giden şeydir; binitin **ميدان**’ı da ondandır; [ve **المائدة**: üzerinde yemek bulunan tabak; ve ikisinden her birine **مائدة** denilir] (parantez içindekini Semîn “ed-Dürrü’l-masûn” 4/502’de nakletti; dedi ki: **المائدة**: üzerinde yemek bulunan sofra; eğer üzerinde yemek yoksa [istidrâk] o **مائدة** değildir. Meşhur olan budur; ancak Râgıb dedi ki: (**والمائدة**: üzerinde yemek bulunan tabak; ve onlardan her birine **مائدة** denilir) ve bu, çoğunluğun üzerinde bulunduğuna muhaliftir), ve denilir: **مادني يميدني**; yani: beni doyurdu; ve denildi ki: beni yaşattı; ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿أنزل علينا مائدة من السماء﴾ [المائدة/114]; denildi ki: bir yemek istediler; ve denildi ki: bir ilim istediler; ve onu **مائدة** diye adlandırdı; çünkü ilim kalplerin gıdasıdır, tıpkı yemeğin bedenlerin gıdası olması gibi.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م ي د
غصن مائد‏:‏ ماثل وماد يميد ميداناً‏.‏
ومن المجاز‏:‏ مادت المرأة وماست وتميدت وتميّست‏.‏
ومادت به الأرض‏:‏ دارت‏.‏
ورجل مائد‏:‏ يدار به‏.‏
والمطعون يميد في الرمح‏.‏
وماد أهله‏:‏ نعشهم وامتادوه فمادهم‏.‏
قال‏:‏ يا خيرنا نفساً وخيراً والداً وكنت للسوّدين سائداً وكنت للمنتجعين مائداً أي ناعشاً من ميدهم ومنه‏:‏ المائدة‏.‏

##### Türkçe

م ي د
**غصن مائد**: dik duran; ve **ماد يميد ميداناً**: sallandı/salındı.
Mecazdan: kadın **مادت** ve **ماست** ve **تميدت** ve **تميّست**.
Ve yer onu **مادت به الأرض**: döndü.
Ve **رجل مائد**: onunla döndürülür.
Ve mızraklanmış olan, mızrakta **يميد**.
Ve **ماد أهله**: onları diriltti; ve onu **امتادوه** da o onları **مادهم**.
Dedi: Ey nefisçe en hayırlımız ve baba olarak en hayırlımız; ve iki siyaha efendi idin ve sığınanlar için **مائداً** idin; yani onların **ميد**’inden diriltici. Ve ondan: **المائدة**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ماد الشيء يَميد: زاغ وزكا؛ ومِدْتُه وأَمَدْتُه: أَعْطَيْتُه. وامْتَادَه: طلب أَن يَمِيدَه. ومادَ أَهْلَه إذا غارَهم ومارَهم. ومادَ إِذا تَجِرَ، ومادَ: أَفْضَلَ. والمائِدةُ: الطعام نَفْسُه وإِن لم يكن هناك خِوانٌ؛ مشتق من ذلك؛ وقيل: هي نفس الخِوان؛ قال الفارسي: لا تسمى مائدة حتى يكون عليها طعام وإِلا فهي خِوان؛ قال أَبو عبيدة: وفي التنزيل العزيز: أَنْزِلْ علينا مائِدةً من السماء؛ المائِدةُ في المعنى مفعولة ولفظها فاعلة، وهي مثل عِيشةٍ راضيةٍ بمعنى مَرْضِيّةٍ، وقيل: إِن المائدةَ من العطاء.
والمُمْتادُ: المطلوب منه العطاء مُفْتَعَلٌ؛ وأَنشد لرؤبة: تُهْدَى رُؤُوس المُتْرَفِينَ الأَنْداد،
إِلى أَمير المؤمنينَ المُمْتاد
أَي المتفضل على الناس، وهو المُسْتَعْطَى المسؤولُ؛ ومنه المائدة، وهي خوان عليه طعام. ومادَ زيد عَمراً إِذا أَعطاه. وقال أَبو إِسحق: الأَصل عندي في مائدة أَنها فاعلة من مادَ يَمِيدُ إِذا تحرّك فكأَنها تَمِيدُ بما عليها أَي تتحرك؛ وقال أَبو عبيدة: سميت المائدة لأَنها مِيدَ بها صاحِبُها أَي أُعْطِيها وتُفُضِّل عليه بها. والعرب تقول: مادَني فلان يَمِيدُني إِذا أَحسن إِليّ؛ وقال الجرمي: يقال مائدةٌ ومَيْدةٌ؛ وأَنشد:ومَيْدة كَثِيرة الأَلْوانِ،
تُصْنَعُ للإِخْوانِ والجِيرانِ
وما دهُمْ يَمِيدُهُم إِذا زادَهم
(* قوله «إذا زادهم» في القاموس
زارهم.) وإِنما سميت المائدةُ مائدة لأَنه يزاد عليها. والمائدةُ: الدائرةُ من الأَرض. ومادَ الشيءُ يَمِيدُ مَيْداً: تحرّك ومال. وفي الحديث: لما خلق اللَّهُ الأَرضَ جعلتْ تمِيدُ فَأَرْساها بالجبال. وفي حديث ابن عباس: فدَحَا اللَّهُ الأَرضَ من تحتها فمادَتْ. وفي حديث علي: فَسَكَنَتْ من المَيَدانِ بِرُسُوبِ الجبال، وهو بفتح الياء، مصدر مادَ يَميدُ. وفي حديثه أَيضاً يَذُمُّ الدنيا: فهي الحَيُودُ المَيُودُ، قَعُولٌ منه. ومادَ السَّرابُ: اضطَرَبَ: ومادَ مَيْداً: تمايل. ومادَ يَمِيدُ إِذا تَثَنَّى وتَبَخْتَرَ. ومادت الأَغْصانُ: تمايلت. وغصن مائدةٌ وميَّاد: مائل. والمَيْدُ: ما يُصِيبُ من الحَيْرةِ عن السُّكْر أَو الغَثَيانِ أَو ركوب البحر، وقد ماد، فهو مائد، من قوم مَيْدى كرائب ورَوْبى. أَبو الهيثم: المائد الذي يركب البحر فَتَغْثي نَفسُه من نَتْن ماء البحر حتى يُدارَ بِهِ، ويَكاد يُغْشَى عليه فيقال: مادَ به البحرُ يَمِيدُ به مَيْداً. وقال أَبو العباس في قوله: أَن تَميدَ بكم، فقال: تَحَرَّكَ بكم وتَزَلْزَلَ. قال الفراء: سمعت العرب تقول: المَيْدى الذين أَصابهم المَيْدُ من الدُّوارِ. وفي حديث أُمّ حَرامٍ: المائدُ في البحر له أَجْرُ شهيد؛ هو الذي يُدارُ برأْسه من ريح البحر واضطراب السفينة بالأَمواج. الأَزهري: ومن المقلوب الموائِدُ والمآوِدُ الدَّواهي. ومادَتِ الحنظلةُ تَمِيدُ: أَصابها نَدًى أَو بَلَل فتغيرت، وكذلك التمر. وفَعَلْتُه مَيْدَ ذاك أَي من أَجله ولم يسمع من مَيْدى ذلك. ومَيْدٌ: بمعنى غَيْرٍ أَيضاً، وقيل: هي بمعنى على كما تقدم في بَيْد. قال ابن سيده: وعسى ميمه أَن تكون بدلاً من باء بَيْد لأَنها أَشهر. وفي ترجمة مَأَدَ يقال للجارية التارَّة: إِنها لمأْدةُ الشباب؛ وأَنشد أَبو عبيد:
مادُ الشَّبابِ عَيْشَها المُخَرْفَجا
غير مهموز. ومِيداءُ الطريق: سَنَنُه. وبَنَوْا بيوتهم على مِيداءٍ واحد أَي على طريقة واحدة؛ قال رؤبة:
إِذا ارْتَمى لم يَدْرِ ما مِيداؤُه
ويقال: لم أَدر ما مِيداءُ ذلك أَي لم أَدر ما مَبْلَغُه وقِياسُه، وكذلك مِيتاؤُه، أَي لم أَدر ما قَدْرُ جانبيه وبُعْده؛ وأَنشد: إِذا اضْطَمَّ مِيداءُ الطَّريقِ عليهما،
مَضَتْ قُدُماً مَوْجُ الجِبالِ زَهوقُ
ويروى مِيتاءُ الطريقِ. والزَّهُوقُ: المُتَقَدِّمة من النُّوق. قال ابن سيده: وإِنما حملنا مِيداء وقضينا بأَنها ياء على ظاهر اللفظ مع عدم «م و د».
وداري بِمَيْدى دارِه، مفتوح الميم مقصور، أَي بحذائها؛ عن يعقوب. ومَيّادةُ: اسم امرأَة. وابنُ مَيّادةَ: شاعر؛ وزعموا أَنه كان يضرب خَصْرَي أُمّه ويقول:
اعْرَنْزِمي مَيّادَ لِلْقَوافي
والمَيْدانُ: واحد المَيادينِ؛ وقول ابن أَحمر:
وصادَفَتْ
نَعِيماً ومَيْداناً مِنَ العَيْشِ أَخْضَرَا
يعني به ناعماً. ومادَهُم يَمِيدُهُم: لغة في مارَهُم من الميرة؛ والمُمْتادُ مُفْتَعَِلٌ، منه؛ ومائِدٌ في شعر أَبي ذؤَيب: يَمانِية، أَحْيا لَها، مَظَّ مائِدٍ
وآلِ قَراسٍ، صَوْبُ أَرْمِيةٍ كُحْلِ
(* قوله «مائد» هو بهمزة بعد الألف، وقراس، بضم القاف وفتحها، كما في معجم ياقوت واقتصر المجد على الفتح) اسم جبل. والمَظُّ: رُمَّان البَرّ. وقُراسٌ: جبل بارِدٌ مأْخوذ من القَرْسِ، وهو الَردُ. وآلُه: ما حوله، وهي أَجْبُلٌ بارِدَة. وأَرْمِيةٌ: جمع رَمِيٍّ، وهي السحابة العظيمة القَطْر، ويروى: صَوْبُ أَسْقِيةٍ، جمع سَقِيٍّ، وهي بمعنى أَرْمِية. قال ابن بري: صواب إِنشاده مَأْبِد، بالباء المعجمة بواحدة، وقد ذكر في مبد. ومَيْد: لغة في بَيْدَ بمعنى غير، وقيل: معناهما على أَنّ؛ وفي الحديث: أَنا أَفْصَحُ العَرَبِ مَيْدَ أَنِّي مِنْ قُرَيْشٍ ونشَأْتُ في بني سعدِ بنِ بَكْر؛ وفسّره بعضهم: من أَجْلِ أَني. وفي الحديث: نحن الآخِرون السابِقون مَيْدَ أَنَّا أُوتينا الكِتابَ من بَعْدِهِم.

##### Türkçe

**مادَ** şey **يَمِيدُ**: saptı ve arttı; ve **مِدْتُه** ve **أَمَدْتُه**: ona verdim.
Ve **امْتَادَه**: ondan, kendisine **يَمِيدَه** (vermesini) talep etti. Ve **مادَ** ehlini, onları baskınladığı ve onlara azık sağladığı zaman (denir). Ve **مادَ**: ticaret yaptı (zaman); ve **مادَ**: üstün oldu. Ve **المائِدةُ**: bizzat yiyeceğin kendisi, orada bir **خِوانٌ** olmasa bile; bundan türemiştir; ve denildi ki: o, bizzat **الخِوان**’ın kendisidir; el-Fârisî dedi: üzerinde yiyecek bulunmadıkça **مائدة** diye adlandırılmaz, yoksa o **خِوان**’dır; Ebû Ubeyde dedi: ve tenzîl-i azîzde: “Bize gökten bir **مائِدةً** indir”; **المائِدةُ** mânâda mef‘ûledir, lafzı fâ‘iledir; ve o, “**عِيشةٍ راضيةٍ**” gibidir, “**مَرْضِيّةٍ**” mânâsında; ve denildi ki: **المائدةَ** bağıştandır.

Ve **المُمْتادُ**: kendisinden bağış istenen; **مُفْتَعَلٌ**’dır; ve Ru’be’ye ait olarak inşad edildi:
تُهْدَى رُؤُوس المُتْرَفِينَ الأَنْداد،
إِلى أَمير المؤمنينَ المُمْتاد
Yani insanlara lütfeden; ve o, kendisinden bağış istenen, kendisine soru yöneltilen kimsedir; ve bundan **المائدة** (vardır); o, üzerinde yiyecek bulunan bir **خوان**’dır. Ve **مادَ** Zeyd, Amr’a, ona verdiği zaman (denir). Ebû İshâk dedi: bence **مائدة**’nin aslı, **مادَ يَمِيدُ** “hareket etti” (mânâsında) iken ondan fâ‘iledir; sanki üzerindekiler sebebiyle **تَمِيدُ** eder, yani hareket eder; Ebû Ubeyde dedi: **المائدة** ona, sahibi onunla **مِيدَ** edildiği için adlandırıldı; yani ona verildi ve onunla kendisine üstünlükte bulunuldu. Araplar: falan bana **مادَني يَمِيدُني** derler, bana iyilik ettiği zaman; el-Cermî dedi: **مائدةٌ** ve **مَيْدةٌ** denir; ve inşad etti:
ومَيْدة كَثِيرة الأَلْوانِ،
تُصْنَعُ للإِخْوانِ والجِيرانِ
Ve **ما دهُمْ يَمِيدُهُم**: onları artırdığı zaman.
(* “**إذا زادهم**” sözü, Kāmûs’ta: **زارهم**.) Ve **المائدةُ** ancak ona artırma yapıldığı için **مائدة** diye adlandırılmıştır. Ve **المائدةُ**: yerden daire (şeklinde olan yer). Ve **مادَ** şey **يَمِيدُ مَيْداً**: hareket etti ve meyletti. Hadiste: Allah yeri yaratınca, o **تمِيدُ** etmeye başladı; bunun üzerine onu dağlarla sağlamlaştırdı. İbn Abbâs hadîsinde: Allah yeri altından yaydı da o **مادَتْ**. Ali hadîsinde: dağların yerleşmesiyle **المَيَدانِ**’dan sükûnet buldu; o, yâ’nın fethi iledir; **مادَ يَميدُ**’un masdarıdır. Yine onun hadîsinde, dünyayı yererken: o, **الحَيُودُ المَيُودُ**’dur; ondan **قَعُولٌ** (kalıbındadır). Ve **مادَ السَّرابُ**: çalkalandı; ve **مادَ مَيْداً**: sallandı. Ve **مادَ يَمِيدُ**: kıvrılıp salındığı ve çalımlandığı zaman (denir). Ve dallar **مادت**: sallandı. Ve **غصن** **مائدةٌ** ve **ميَّاد**: eğik.

Ve **المَيْدُ**: sarhoşluktan yahut mide bulantısından yahut denize binmekten meydana gelen şaşkınlıktan isabet eden şey; ve o **مادَ** etmiştir; o hâlde o **مائد**’dir; **مَيْدى** bir kavimdendir; **كرائب** ve **رَوْبى** gibi. Ebû’l-Heysem: **المائد** denize binen kimsedir; deniz suyunun kokusundan nefsi bulanır, ta ki onunla başı döndürülür; neredeyse bayılır; bu sebeple: deniz onu **مادَ به البحرُ يَمِيدُ به مَيْداً** (denir). Ebû’l-Abbâs, “**أَن تَميدَ بكم**” sözü hakkında dedi ki: sizinle hareket etti ve sarsıldı. el-Ferrâ dedi: Arapların şöyle dediğini işittim: **المَيْدى**; kendilerine dönmeden **المَيْدُ** isabet edenler. Ümmü Harâm hadîsinde: denizdeki **المائد** için şehid ecri vardır; o, deniz rüzgârından ve geminin dalgalarla çalkalanmasından başı dönen kimsedir. el-Ezherî: ve kalb (yer değiştirme)den olan **الموائِدُ** ve **المآوِدُ**: belâlar. Ve **مادَتِ الحنظلةُ تَمِيدُ**: ona çiğ yahut ıslaklık isabet etti de değişti; hurma da böyledir. Ve **فَعَلْتُه مَيْدَ ذاك**: yani onun sebebiyle; **مَيْدى**’dan bunun işitilmedi. Ve **مَيْدٌ**: **غَيْرٍ** mânâsındadır da; ve denildi ki: o, **على** mânâsındadır; daha önce **بَيْد**’de geçtiği üzere. İbn Sîde dedi: ve umulur ki onun mîm’i, **بَيْد**’in bâ’sına bedel (olmuş) olsun; çünkü o daha meşhurdur. **مَأَدَ** tercümesinde, genç kız için denir: o, **لمأْدةُ الشباب**’dır; Ebû Ubeyd inşad etti:
مادُ الشَّبابِ عَيْشَها المُخَرْفَجا
hemzesiz.

**مِيداءُ** yolun: onun izi. Ve evlerini tek bir **مِيداءٍ** üzerine bina ettiler; yani tek bir yol üzere; Ru’be dedi:
إِذا ارْتَمى لم يَدْرِ ما مِيداؤُه
Ve denir: bunun **مِيداءُ**’sının ne olduğunu bilmedim; yani onun ulaştığı miktarı ve kıyasını bilmedim; ve yine **مِيتاؤُه** (da böyledir); yani iki yanının miktarını ve uzaklığını bilmedim; ve inşad edildi:
إِذا اضْطَمَّ مِيداءُ الطَّريقِ عليهما،
مَضَتْ قُدُماً مَوْجُ الجِبالِ زَهوقُ
Ve **مِيتاءُ الطريقِ** diye de rivayet edilir. Ve **الزَّهُوقُ**: develerin öne geçenleri. İbn Sîde dedi: ve biz **مِيداء**’yı taşıdık ve onun yâ olduğuna hükmettik; lafzın zahirine göre, “**م و د**” bulunmamasına rağmen.

Ve benim evim, onun evinin **بِمَيْدى**’sındadır; mîm fethalı, maksûr; yani onun hizasında; Ya‘kūb’dan. Ve **مَيّادةُ**: bir kadının adıdır. Ve **ابنُ مَيّادةَ**: şairdir; ve onun annesinin iki böğrüne vurur olduğu ve şöyle dediği iddia edilmiştir:
اعْرَنْزِمي مَيّادَ لِلْقَوافي

Ve **المَيْدانُ**: **المَيادينِ**’in tekilidir; İbn Ahmer’in sözü:
وصادَفَتْ
نَعِيماً ومَيْداناً مِنَ العَيْشِ أَخْضَرَا
Bununla **ناعماً**’yı kasteder. Ve **مادَهُم يَمِيدُهُم**: **مارَهُم**’da, **الميرة**’den (gelen) bir lugattır; ve **المُمْتادُ**: ondan **مُفْتَعَِلٌ**’dır; ve Ebû Züeyb’in şiirinde **مائِدٌ**:
يَمانِية، أَحْيا لَها، مَظَّ مائِدٍ
وآلِ قَراسٍ، صَوْبُ أَرْمِيةٍ كُحْلِ
(* “**مائد**” sözü, eliften sonra hemze iledir; ve **قراس** kâfın zammı ve fethiyle; Yâkūt’un Mu‘cem’inde böyle, Mecd ise feth ile yetinmiştir) bir dağın adıdır. Ve **المَظُّ**: yabani nar. Ve **قُراسٌ**: soğuk bir dağdır; **القَرْسِ**’ten alınmıştır; o da soğuktur. Ve **آلُه**: onun çevresidir; ve o, soğuk dağlardır. Ve **أَرْمِيةٌ**: **رَمِيٍّ**’nin cem‘idir; o, çok yağmurlu büyük buluttur; ve “**صَوْبُ أَسْقِيةٍ**” diye de rivayet edilir; **سَقِيٍّ**’nin cem‘idir; ve o, **أَرْمِية** mânâsındadır. İbn Berrî dedi: onun inşadının doğrusu **مَأْبِد**’dir; tek noktalı mu‘ceme bâ ile; ve **مبد**’de zikredilmiştir.

Ve **مَيْد**: **بَيْدَ**’de, **غير** mânâsında bir lugattır; ve denildi ki: ikisinin mânâsı **على أَنّ**’dır; hadiste: “Ben Arapların en fasihiyim; **مَيْدَ أَنِّي** Kureyş’tenim ve Benî Sa‘d b. Bekr içinde yetiştim”; bazıları onu şöyle tefsir etti: “**من أَجْلِ أَني**”. Ve hadiste: “Biz sonrakileriz, öne geçenleriz; **مَيْدَ أَنَّا** kitabı onlardan sonra verildik.”

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* م ي د * * مادَ * الشيء تحرك وبابه باع و * مادَتِ * الأَغصان تمايلت و * مَادَ * الرجل تبختر و * المَيْدَانُ * واحد * المَيادِينِ * و * مادَهُ * لُغة في ماره من الميرة ومنه * المائِدةُ * وهي خُوان عليه الطعام فإن لم يكن عليه طعام فهو خِوُانٌ لا مائدة قال أبو عُبيدة هي فاعلة بمعنى مفعولة كعيشة راضية بمعنى مَرْضِية و * مَيْدَ * لُغة في بَيْدَ بمعنى غير وفي الحديث ﴿أنا أفصح العرب مَيْدَ أَني من قُريش ونشأْتُ في بني سعد بن بكر﴾ وقيل معناه من أجل أَنِّي

##### Türkçe

* م ي د * **مادَ** şey hareket etti; babı **باع**’dır. Ve **مادَتِ** dallar salındı. Ve **مَادَ** adam salınarak yürüdü. Ve **المَيْدَانُ** **المَيادِينِ**’den (çoğulundan) bir tanedir. Ve **مادَهُ**; **ماره**’de, azıktan olan **الميرة**’den (gelme) bir lügattir. Ondandır: **المائِدةُ**; o, üzerinde yemek bulunan sofradır; eğer üzerinde yemek yoksa o, **خِوُانٌ**’dır, **مائدة** değildir. Ebû Ubeyde dedi: O, mef‘ûl mânasında fâ‘iledir; **عيشة راضية** (ifadesi) gibi, **مَرْضِية** mânasında. Ve **مَيْدَ**; **بَيْدَ**’da, “başka” mânasında bir lügattir. Ve hadiste: ﴿Ben Arapların en fasihiyim, **مَيْدَ** ki ben Kureyş’tenim ve Benî Sa‘d b. Bekr içinde yetiştim﴾; ve “mânası: benim … olmam sebebiyle” denildi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ماد الشيء يميد ميدا وميدانا محركة: تحرك بشدة، ومنه قوله تعالى  أن تميد بكم  أي تضطرب بكم وتدور بكم وتحرككم حركة شديدة، كذا في البصائر. ماد الشيء يميد ميدا: مال وزاغ وزكا، وفي الحديث لما خلق الله الأرض جعلت تميد فأرساها بالجبال. وفي حديث ابن عباس فدحا الله الأرض من تحتها فمادت. وفي حديث علي فسكنت من الميدان برسوب الجبال. ماد السراب ميدا: اضطرب. ماد الرجل يميد، إذا انثنى وتبختر. ما دهم يميدهم، إذا زارهم، قيل: وبه سميت المائدة، لأنه يزار عليها. ماد قومه غارهم، ومادهم يميدهم، لغة في مارهم من الميرة، والممتاد، مفتعل منه، وهو مجاز، قيل: ومنه سميت المائدة. من المجاز: ماد الرجل يميد فهو مائد: أصابه غثيان وحيرة ودوار من سكر أو ركوب بحر، من قوم ميدى، كرائب وروبى، وفي البصائر: ميدى كحيرى. وماد الرجل: تحير. وروى أبو الهيثم، المائد: الذي يركب البحر فتغثي نفسه من نتن ماء البحر حتى يدار به ويكاد يغشى عليه، فيقال: ماد به البحر يميد به ميدا، وقال الفراء: سمعت العرب تقول: الميدى: الذين أصابهم الميد من الدوار، وفي حديث أم حرام المائد في البحر له أجر شهيد، هو الذي يدار برأسه من ريح البحر واضطراب السفينة بالأمواج. مادت الحنظلة تميد: أصابها ندى أو بلل فتغيرت، وكذلك التمر. والمائدة: الطعام نفسه، من ماد إذا أفضل، كما في اللسان، وهذا القول جزم به الأخفش وأبو حاتم، أي وإن لم يكن معه خوان، كما في التقريب واللسان، وصرح به ابن سيده في المحكم، ونقله في فتح الباري، قال شيخنا: والآية صريحة فيه، قاله أرباب التفسير والغريب، قيل: المائدة: الخوان عليه الطعام، قال الفارسي: لا تسمى مائدة حتى يكون عليها طعام، وإلا فهي خوان. قلت: وقد صرح به فقهاء اللغة، وجزم به الثعالبي وابن فارس، واقتصر عليه الحريري في درة الغواص، وزعم أن غيره من أوهام الخواص، وذكر شيخنا في شرحها أنه يجوز إطلاق المائدة على الخوان مجردا عن الطعام، باعتبار أنه وضع أو سيوضع. وقال ابن ظفر: ثبت لها اسم المائدة بعد إزالة الطعام عنها، كما قيل لقحة بعد الولادة، قال أبو عبيد: وفي التنزيل  ربنا أنزل علينا مائدة من السماء  ، المائدة في المعنى مفعولة ولفظها فاعلة، وهي مثل  عيشة راضية  وقيل: من ماد إذا أعطى، يقال، ماد زيد عمرا، إذا أعطاه، وقال أبو إسحاق، الأصل عندي في مائدة أنها فاعلة من ماد يميد إذا تحرك، فكأنها تميد بما عليها، أي تتحرك، وقال أبو عبيدة: سميت مائدة لأنها ميد بها صاحبها، أي أعطيها وتفضل عليه بها، وفي العناية: كأنها تعطي من حولها مما حضر عليها، وفي المصباح: لأن المالك مادها للناس، أي أعطاهم إياها، ومثله في كتاب الأبنية لابن القطاع، كالميدة، فيهما، أي في الطعام والخوان، قاله الجرمي وأنشد:
  وميدة كـثـيرة الألـوان                      تصنع للإخوان والجيران

  المائدة: الدائرة من الأرض، على التشبيه بالخوان. وفعله ميدى ذلك، أي من أجله. والذي في اللسان ميد ذلك، قال: ولم يسمع: من ميدى ذلك، وميد بمعنى غير أيضا، وقيل هي بمعنى على كما تقدم في بيد قال ابن سيده: وعسى أن يكون ميمه بدلا من باء بيد، لأنها أشهر. وميداء الشيء، بالكسر والمد: مبلغه وقياسه. ومن الطريق: جانباه وبعده وسننه، يقال: لم أدر ما ميداء ذلك، أي لم أدر ما مبلغه وقياسه، وكذلك ميتاؤه، أي لم أدر ما قدر جانبيه وبعده، وأنشد:
  إذا اضطم ميداء الطريق عليهمامضت قدما موج الجبال زهوق ويروى ميتاء الطريق. والزهوق: المتقدمة من النوق، قال ابن سيده: وإنما حملنا ميداء وقضينا بأنها ياء على ظاهر اللفظ مع عدم م و د. ويقال: بنوا بيوتهم على ميداء واحد، أي على طريقة واحدة، وقال الصاغاني: إن كان سمع: ميداء الطريق، على طريق الاعتقاب لمئتائه فهو ممهوز مفعال من أداه كذا إلى كذا، وموضعه أبواب المعتل كموضع المئتاء، وإن كان بناء مستقلا فهو فعلال، وهذا موضعه. يقال: هذا ميداؤه، وبميدائه، وبميداه، أي بحذائه، ويروى بميدى داره. مفتوح الميم مقصور، أي بحذائها، عن يعقوب. وميادة، مشددة، اسم أمة سوداء، وهي أم الرماح، ككتان بن أبرد بن ثوبان، وفي بعض النسخ الثربان الشاعر، نسب إليها، فيقال له: ابن ميادة، وزعموا أنه كان يضرب خصري أمه ويقول:
  اعرنزمي مياد للقوافي

  والميدان، بالفتح ويكسر، وهذه عن ابن عباد، أي معروف، الميادين، قال ابن القطاع في كتاب الأبنية: اختلف في وزنه، فقيل فعلان، من ماد يميد إذا تلوى واضطرب، ومعناه أن الخيل تجول فيه وتتثنى متعطفة وتضطرب في جولانها، وقيل وزنه فلعان من المدى وهو الغاية، لأن الخيل تنتهي فيه إلى غاياتها من الجري والجولان وأصله مديان فقدمت اللام إلى موضع العين فصار ميدانا، كما قيل في جمع باز بيزان، والأصل بزيان، ووزن باز فلع وبيزان فلعان، وقيل وزنه فيعال من مدن يمدن إذا أقام، فتكون الياء والألف فيه زائدتين، ومعناه أن الخيل لزمت الجولان فيه والتعطف دون غيره. الميدان: محلة بنيسابور وتعرف بميدان زياد، منها أبو الفضل محمد بن أحمد الميداني، هكذا في النسخ، والذي قاله ابن الأثير: أبو الفضل أحمد بن محمد بن أحمد ابن إبراهيم النيسابوري، أديب فاضل، صنف في اللغة، وسمع الحديث، ومات سنة 518، والظاهر أن في عبارة المصنف سقطا والصواب كما في التبصير للحافظ وغيره: منها أبو الفضل أحمد بن محمد الميداني شيخ العربية بنيسابور ومؤلف كتاب مجمع الأمثال وغيره، مات سنة 518 وابنه أبو سعيد سعد بن أحمد الأديب، له تصانيف، كتب عنه ابن عساكر. وأبو علي محمد بن أحمد بن محمد بن معقل النيسابوري، سمع محمد بن يحيى الذهلي، وهكذا ذكره ياقوت في المعجم، فكأن أصل العبارة: منها أبو الفضل أحمد بن محمد، وأبو علي محمد بن أحمد، فتأمل، قال ياقوت: ومنها أيضا الإمام أبو الحسن علي بن محمد بن أحمد بن حمدان الميداني، انتقل من نيسابور فأقام بهمذان واستوطنها وتزوج من أهلها، وكان يعد من الحفاظ العارفين بعلم الحديث والورع، قال شيرويه: لم تر عيناي مثله وقال غيره: لم ير مثل نفسه، توفي ببغداد سنة 471. قلت: ومنها أيضا محمد بن طلحة بن منصور الميداني، عن إبراهيم بن الحارث البغدادي، وعنه الحاكم. الميدان، أيضا: محلة بأصفهان. منها أبو الفضل هكذا في النسخ، والصواب كما في معجم ياقوت: أبو الفتح المطهر بن أحمد المفيد، ورد ذلك عليه أبو موسى وقال: لا أعلم أحدا نسبه بهذا النسب. قال أبو موسى: وميدان أسفريس محلة بأصفهان، منها محمد بن محمد بن عبد الرحمن بن عبد الوهاب المديني الميداني، حدثني عنه والدي وغيره، وجعله أبو موسى ثالثا. قلت: ونسبه ابن الأثير إلى محلة نيسابور وقال: ومنها أبو الفتح المطهر بن أحمد بن جعفر المفيد عن أبي نعيم الحافظ وغيره. الميدان أيضا محلة ببغداد من ناحية باب الأزج، ويعرف بشارع الميدان. منها عبد الرحمن بن جامع بن غنيمة الميداني، وكان يكتب اسمه غنيمة، سمع أبا طالب يوسف وأبا القاسم بن الحصين وغيرهما، وتوفي سنة 582. وصدقة بن أبي الحسين الميداني، سمع أبا الوقت عبد الأول، وتوفي سنة 608. وجماعة آخرون، مثل أبي عبد الله محمد بن إسماعيل بن إبراهيم الميداني عن القنبي ويحيى بن يحيى، وعنه أبو عصية اليشكري وأبو الحسن البزار، وذكره الأمير الميدان أيضا محلة عظيمة بخوارزم خربت. وميدان: مدينة في أقصى بلاد ما وراء النهر قرب إسبيجاب. وشارع الميدان: محلة كبيرة ببغداد، خربت، وقال ياقوت: هي هذه التي شرقي بغداد ناحية باب الأزج. الميدان: شاعر فقعسي، في بني أسد بن خزيمة. والممتاد، مفتعل، من مادهم يميدهم، إذا أعطاهم، وهو المستعطي. يقال: امتاده فماده، الممتاد أيضا: المستعطى، وهو المسؤول المطلوب منه العطاء

  المتفضل على الناس، قال رؤبة:تفضل على الناس، قال رؤبة:
  تهدي رؤوس المترفين الأنداد                      إلى أمير المؤمنين الممتـاد هكذا أنشده الأخفش، قاله الجوهري قال الصاغاني والرواية:
  نهدي رؤوس المترفين الصداد                      من كل قوم قبل خرج النقاد
  إلى أمير المؤمنين الممتـاد وقول الجوهري مائد في شعر أبي ذؤيب:
  يمانية أحيا لـهـا مـظ مـائد                      وآل قراس صوب أرمية كحل اسم جبل، غلط صريح، كما نبه عليه ابن بري ونقله الصاغاني في التكملة. والصواب مظ مأبد، بالباء الموحدة كمنزل، في اللغة وفي البيت المذكور، ولا يخفى أن مثل هذا لا يعد غلطا، وإنما هو تصحيف، وهكذا قاله الصاغاني في التكملة أيضا، وقد تقدم الكلام عليه في م ب د.
 ومما يستدرك عليه: مدته وأمدته: أعطيته. وامتاده: طلب أن يميده. وماد. إذا تجر. وماد: أفضل. ومادني فلان يميدني، إذا أحسن إلى. وفي حديث علي رضي الله عنه يذم الدنيا فهي الحيود الميود. فعول من ماد إذا مال. وماد ميدا: تمايل، ومادت الأغصان: تمايلت. وغصن مائد ومياد: مائل، وغصون ميد. قال الأزهري: ومن المقلوب: الموائد المآود: الدواهي، وقال ابن أحمر: وصادفت نعيما وميدانا من العيش أخضرا قالوا: يعني ناعما، هكذا أنشده الجوهري، قال الصاغاني: وهو غلط وتحريف، والرواية أغيدا والقافية دالية وقبله:
  أأن خضمت ريق الشباب وصادفت وميد لغة في بيد بمعنى غير، وقيل: معناهما على أن، وفي الحديث أنا أفضح العرب ميد أني من قريش ونشأت في بني سعد بن بكر وفسره بعضهم، من أجل أني، وفي الحديث نحن الآخرون السابقون ميد أنا أوتينا الكتاب من بعدهم. ومن المجاز: مادت المرأة، وماست وتميدت، وتميست. ومادت به الأرض: دارت. ورجل مائد: يدار به. والمطعون يميد في الرمح، كما في الأساس. واستدرك شيخنا: ميدان الخلفاء، وهو في المضاف والمنسوب للثعالبي، وهو عند أهل الأخبار من عشرين إلى أربع وعشرين سنة، كأنه كناية عن اسم مدة الخلافة. قلت: وميدان الغلة: محلة بمصر. والميدانان: محلتان ببخارا. والميدان بدمشق اثنان.

##### Türkçe

**ماد** şey **يميد** **ميدا** ve **ميدانا** (harekeli): şiddetle hareket etti; bundan, Yüce Allah’ın sözü: **أن تميد بكم**; yani sizinle çalkalanır, sizinle döner ve sizi şiddetli bir hareketle hareket ettirir; **البصائر**’de böyle. **ماد** şey **يميد** **ميدا**: meyletti, saptı ve yükseldi; ve hadiste: Allah yeri yaratınca, (yer) **تميد** etmeye başladı; bunun üzerine onu dağlarla sabitledi. İbn Abbas hadîsinde: Allah yeri altından yaydı; derken (yer) **مادت**. Ali hadîsinde: dağların yerleşmesiyle **الميدان**’dan (olan) sükûnet buldu. **ماد** serap **ميدا**: çalkalandı. Adam **ماد** **يميد**; eğilip salınarak yürüdüğü zaman. **ما دهم** **يميدهم**; onları ziyaret ettiği zaman; denildi ki: **المائدة** bununla adlandırıldı; çünkü onun üzerinde ziyaret edilir. **ماد** kavmini **غارهم**; ve **مادهم** **يميدهم**; **الميرة**’den **مارهم**’ın bir dili; ve **الممتاد** ondan **مفتعل**’dir; bu mecazdır; denildi ki: bundan **المائدة** adlandırıldı.

Mecazdandır: Adam **ماد** **يميد**; o hâlde o **مائد**’dir: ona, sarhoşluktan yahut denize binmekten, bulantı, şaşkınlık ve baş dönmesi isabet etti; **ميدى** bir kavimdendir; **كرائب** ve **روبي** gibi; ve **البصائر**’de: **ميدى** **كحيرى** gibidir. Ve adam **ماد**: şaşırdı. Ebü’l-Heysem rivayet etti: **المائد**: denize binen, deniz suyunun kokusundan nefsi bulanan; ta ki onunla başı döner ve neredeyse bayılır; bunun üzerine denilir: deniz onunla **ماد**; onunla **يميد** **ميدا**. Ferrâ dedi: Arapların şöyle dediğini işittim: **الميدى**: baş dönmesinden **الميد** isabet edenler. Ümmü Harâm hadîsinde: denizdeki **المائد** için şehit ecri vardır; o, deniz rüzgârından ve geminin dalgalarla çalkalanmasından başı dönen kimsedir. **مادت** **الحنظلة** **تميد**: ona çiy yahut ıslaklık isabet etti de değişti; hurma da böyledir.

Ve **المائدة**: bizzat yemeğin kendisi; **ماد**’dan, “fazlalık verdi” (manasında) olduğu için; **اللسان**’da olduğu gibi. Bu görüşü **الأخفش** ve Ebû Hâtim kesinleştirdi; yani yanında **خوان** olmasa bile; **التقريب** ve **اللسان**’da olduğu gibi. İbn Sîde bunu **المحكم**’de açıkça söyledi; ve onu **فتح الباري**’de nakletti. Şeyhimiz dedi: âyet bunda açıktır; bunu tefsir ve garîb erbabı söyledi. Denildi ki: **المائدة**: üzerinde yemek bulunan **الخوان**’dır. Fârisî dedi: üzerinde yemek oluncaya kadar **مائدة** diye adlandırılmaz; yoksa o **خوان**’dır. Dedim: lugat fukahası bunu açıkça söyledi; ve Seâlibî ile İbn Fâris bunu kesinleştirdi; ve Harîrî **درة الغواص**’ta bununla yetindi; ve başkasının, seçkinlerin vehimlerinden olduğunu iddia etti. Şeyhimiz onun şerhinde zikretti ki: **المائدة**’yi, yemekten soyutlanmış **الخوان** üzerine de kullanmak caizdir; “konuldu” yahut “konulacak” olması itibarıyla. İbn Zafer dedi: yemekten kaldırıldıktan sonra da ona **المائدة** adı sabit oldu; doğumdan sonra **لقحة** denildiği gibi. Ebû Ubeyd dedi: Tenzîlde: **ربنا أنزل علينا مائدة من السماء**; **المائدة** mana bakımından mef‘ûledir, lafzı fâ‘iledir; ve o, **عيشة راضية** gibidir. Denildi ki: **ماد**’dan, “verdi” (manasında); denilir: Zeyd, Amr’a **ماد**; ona verdiği zaman. Ebû İshâk dedi: bence **مائدة**’nin aslı, **ماد** **يميد** “hareket etti”den fâ‘iledir; sanki üzerindekilerle **تميد** eder; yani hareket eder. Ebû Ubeyde dedi: **مائدة** diye adlandırıldı; çünkü sahibi onunla **ميد** edildi; yani ona verildi ve onunla ona lütufta bulunuldu. **العناية**’de: sanki etrafındakilere, üzerinde hazır bulunan şeyden verir. **المصباح**’da: çünkü malik onu insanlara **ماد** etti; yani onu onlara verdi. Bunun benzeri İbnü’l-Kattâ‘ın **كتاب الأبنية**’sinde, **الميدة** gibi; ikisinde de; yani yemekte ve **الخوان**’da; bunu Cermî söyledi ve şu beyti okudu:
  **وميدة كـثـيرة الألـوان                      تصنع للإخوان والجيران**

**المائدة**: yerden daire (yuvarlak) olan kısım; **الخوان**’a benzetme üzere. Ve onun fiili: **ميدى** ذلك; yani onun sebebiyle. **اللسان**’da olan: **ميد** ذلك. Dedi ki: **من ميدى ذلك** işitilmedi. Ve **ميد** “başka” manasınadır da. Denildi ki: o, “üzerine” manasınadır; daha önce **بيد** maddesinde geçtiği üzere. İbn Sîde dedi: belki de onun **ميم**’i, **بيد**’in **باء**’sına bedeldir; çünkü o daha meşhurdur.

Ve şeyin **ميداء**’ı, kesre ile ve med ile: onun ulaştığı yer ve ölçüsüdür. Yoldan: iki yanı, uzaklığı ve yolu. Denilir: **لم أدر ما ميداء ذلك**; yani onun ulaştığı yeri ve ölçüsünü bilmedim. Ve yine **ميتاؤه**; yani iki yanının miktarını ve uzaklığını bilmedim. Şu beyit okundu:
  **إذا اضطم ميداء الطريق عليهمامضت قدما موج الجبال زهوق**
Ve **ميتاء الطريق** diye de rivayet edilir. **الزهوق**: develerden öne geçenlerdir. İbn Sîde dedi: **ميداء**’ı taşıdık ve onun **ياء** olduğuna, lafzın zahiri üzere, **م و د** bulunmamasına rağmen hükmettik. Denilir: evlerini tek bir **ميداء** üzerine bina ettiler; yani tek bir yol üzere. Sâgânî dedi: eğer işitilmişse: **ميداء الطريق**; **مئتائه**’ye ardıllık yolu üzere; o zaman o, **أداه** “şunu şuna ulaştırdı”dan, hemzeli **مفعال**’dır; yeri, **المعتل** bablarıdır; **المئتاء**’ın yeri gibi. Eğer müstakil bir bina ise, o **فعلال**’dır; ve yeri burasıdır. Denilir: bu onun **ميداؤه**’dur; ve onun **بميدائه**’si; ve onun **بميداه**’ı; yani onun hizasıyla. **بميدى داره** diye de rivayet edilir; **ميم**’i fethalı, kısaltılmış; yani onun hizasıyla; Yakub’dan.

Ve **ميادة**, şeddeli: siyah bir cariyenin adıdır; o, **أم الرماح**’tır; **كتان بن أبرد بن ثوبان**’ın (annesi); bazı nüshalarda şair **الثربان**. Ona nisbet edildi; bunun üzerine ona: **ابن ميادة** denilir. Ve onun, annesinin böğürlerine vurduğu ve şöyle dediği iddia edildi:
  **اعـرنـزمي مياد للقوافي**

Ve **الميدان**, fetha ile ve kesrelenir; bu, İbn Abbâd’dandır; yani bilinen (şey): **الميادين**. İbnü’l-Kattâ‘ **كتاب الأبنية**’de dedi: vezninde ihtilaf edildi; denildi ki **فعلان**’dır; **ماد** **يميد** “kıvrıldı ve çalkalandı”dan; manası: atlar onun içinde dolaşır, kıvrılarak bükülür ve dolaşmalarında çalkalanır. Denildi ki vezni **فلعان**’dır; **المدى** “son, gaye”den; çünkü atlar onda koşma ve dolaşmadan gayelerine varır; aslı **مديان** idi; sonra **لام** **عين**’in yerine takdim edildi de **ميدانا** oldu; **باز**’ın cem‘inde **بيزان** denildiği gibi; asıl **بزيان**’dır; **باز**’ın vezni **فلع** ve **بيزان**’ın vezni **فلعان**. Denildi ki vezni **فيعال**’dır; **مدن** **يمدن** “ikamet etti”den; böylece içindeki **ياء** ve **ألف** ziyadedir; manası: atlar, başkasına değil, onda dolaşmaya ve kıvrılmaya yapıştı.

**الميدان**: Nîsâbûr’da bir mahalledir; **ميدان زياد** diye bilinir. Ondan: Ebü’l-Fazl Muhammed b. Ahmed el-Meydânî; nüshalarda böyle. İbnü’l-Esîr’in söylediği ise: Ebü’l-Fazl Ahmed b. Muhammed b. Ahmed b. İbrâhîm en-Nîsâbûrî; faziletli bir edip; dilde telif etti; hadîs işitti; 518 yılında öldü. Görünen o ki musannifin ibaresinde bir düşme vardır; doğrusu, Hâfız’ın **التبصير**’inde ve başkalarında olduğu gibi: Ondan, Nîsâbûr’da Arapçanın şeyhi ve **مجمع الأمثال** kitabının ve başkasının müellifi Ebü’l-Fazl Ahmed b. Muhammed el-Meydânî; 518 yılında öldü. Ve oğlu, edip Ebû Saîd Sa‘d b. Ahmed; onun telifleri vardır; İbn Asâkir ondan yazdı. Ve Ebû Ali Muhammed b. Ahmed b. Muhammed b. Ma‘kal en-Nîsâbûrî; Muhammed b. Yahyâ ez-Zühlî’den işitti; Yâkût onu **المعجم**’de böyle zikretti. Sanki ibarenin aslı: Ondan Ebü’l-Fazl Ahmed b. Muhammed ve Ebû Ali Muhammed b. Ahmed; öyleyse düşün. Yâkût dedi: Ondan ayrıca imam Ebü’l-Hasen Ali b. Muhammed b. Ahmed b. Hamdân el-Meydânî; Nîsâbûr’dan intikal etti, Hemedân’da ikamet etti ve orayı yurt edindi; halkından evlendi; hadîs ilmini bilen, vera‘ sahibi hâfızlardan sayılırdı. Şîrûye dedi: gözlerim onun gibisini görmedi. Başkası dedi: kendi gibisi görülmedi. 471 yılında Bağdat’ta vefat etti. Dedim: Ondan ayrıca Muhammed b. Talha b. Mansûr el-Meydânî; İbrâhîm b. el-Hâris el-Bağdâdî’den; ondan da Hâkim.

**الميدان** ayrıca: İsfahân’da bir mahalledir. Ondan Ebü’l-Fazl; nüshalarda böyle; doğrusu, Yâkût’un **معجم**’inde olduğu gibi: Ebü’l-Feth el-Mutahhar b. Ahmed el-Mufîd. Ebû Mûsâ ona reddetti ve dedi: bu nisbe ile nisbet edilen birini bilmiyorum. Ebû Mûsâ dedi: ve **ميدان أسفريس** İsfahân’da bir mahalledir; ondan Muhammed b. Muhammed b. Abdurrahmân b. Abdülvehhâb el-Medînî el-Meydânî; babam ve başkası bana ondan haber verdi; Ebû Mûsâ onu üçüncü yaptı. Dedim: İbnü’l-Esîr onu Nîsâbûr mahallesine nisbet etti ve dedi: Ondan Ebü’l-Feth el-Mutahhar b. Ahmed b. Ca‘fer el-Mufîd; Ebû Nu‘aym el-Hâfız ve başkasından.

**الميدان** ayrıca Bağdat’ta **باب الأزج** tarafında bir mahalledir; **شارع الميدان** diye bilinir. Ondan Abdurrahmân b. Câmi‘ b. Ghanîme el-Meydânî; adını **غنيمة** diye yazardı; Ebû Tâlib Yûsuf’u ve Ebü’l-Kâsım b. el-Husayn’ı ve başkalarını işitti; 582 yılında vefat etti. Ve Sadaka b. Ebî’l-Husayn el-Meydânî; Ebü’l-Vakt Abdü’l-Evvel’i işitti; 608 yılında vefat etti. Ve başka bir cemaat; Ebû Abdullah Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Meydânî gibi; el-Kanebî ve Yahyâ b. Yahyâ’dan; ondan Ebû ‘Usiyye el-Yeşkürî ve Ebü’l-Hasen el-Bezzâr; ve onu Emîr zikretti. **الميدان** ayrıca Hârizm’de büyük bir mahalledir; harap oldu. Ve **ميدان**: Mâverâünnehir ülkelerinin en ucunda, İsbîcâb yakınında bir şehirdir. Ve **شارع الميدان**: Bağdat’ta büyük bir mahalledir; harap oldu. Yâkût dedi: o, Bağdat’ın doğusunda, **باب الأزج** tarafındaki şu (mahalle)dir.

**الميدان**: Benî Esed b. Huzeyme içinde, **فقعسي** bir şairdir.

Ve **الممتاد**, **مفتعل**: **مادهم** **يميدهم**’den; onlara verdiği zaman; o, isteyen (kimsedir). Denilir: onu **امتاده** etti; derken ona **ماده** etti. **الممتاد** ayrıca: kendisinden istenen; o, kendisinden bağış istenen, talep olunan kimsedir.

İnsanlara karşı lütufkâr olan; Rü’be dedi: İnsanlara karşı lütufkâr ol:
  **تهدي رؤوس المترفين الأنداد**                      **إلى أمير المؤمنين الممتـاد**  Ahfeş bunu böyle inşad etti; Cevherî söyledi. Sâgânî dedi: Rivayet:
  **نهدي رؤوس المترفين الصداد**                      **من كل قوم قبل خرج النقاد**
  **إلى أمير المؤمنين الممتـاد**  Ve Cevherî’nin, Ebû Züeyb’in şiirinde **مائد** (okuyuşu) sözü:
  **يمانية أحيا لـهـا مـظ مـائد**                      **وآل قراس صوب أرمية كحل**  Bir dağın adıdır; apaçık bir yanlıştır; İbn Berrî buna dikkat çektiği gibi; Sâgânî de bunu **التكملة**’de nakletti. Doğrusu **مظ مأبد**’dir; birleşik **الباء** ile, **منزل** gibi; dilde de, zikredilen beyitte de. Böyle bir şeyin yanlış sayılmadığı gizli değildir; bilakis o bir tashîftir. Sâgânî bunu **التكملة**’de de böyle söyledi. Bunun hakkında söz daha önce **م ب د**’de geçti.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **مدته** ve **أمدته**: Ona verdim. **وامتاده**: Ona **يميده** etmesini (kendisine azık/yardım vermesini) istedi. **وماد**: Eğer ticaret yaptıysa. **وماد**: Daha faziletli oldu. **ومادني فلان يميدني**: Eğer bana iyilik ettiyse. Ali (Allah ondan razı olsun) hadîsinde, dünyayı yerer: O, **الحيود الميود**’dur. **فعول** veznindedir; **ماد**’dan, eğer meyletti ise. **وماد ميدا**: Salındı; **ومادت الأغصان**: Salındı. **وغصن مائد ومياد**: Meyilli; **وغصون ميد**. Ezherî dedi: Ve ters çevrilmişlerdendir: **الموائد المآود**: Dehşetli işler (musibetler). İbn Ahmer dedi: **وصادفت نعيما وميدانا من العيش أخضرا** Dediler ki: Yani yumuşak (rahat). Cevherî bunu böyle inşad etti. Sâgânî dedi: Bu bir yanlış ve tahriftir; rivayet **أغيدا**’dır; kafiye **دالية**’dir; ve ondan önce:
  **أأن خضمت ريق الشباب وصادفت**  Ve **ميد**; **بيد**’deki (kullanımın) bir dilidir; “başka/gayrı” mânâsında. Ve denildi ki: İkisinin mânâsı “şu halde ki/…-e rağmen” üzerinedir. Hadîste: “Ben Arapları rezil ederim; **ميد** şu ki ben Kureyş’tenim ve Benî Sa‘d b. Bekr içinde yetiştim.” Bazıları onu “şundan dolayı ki ben” diye tefsir etti. Hadîste: “Biz sonrakileriz, öncekileriz; **ميد** şu ki Kitap bize onlardan sonra verildi.”

Ve mecazdandır: **مادت المرأة**; ve **ماست** ve **تميدت** ve **تميست**. **ومادت به الأرض**: Döndü. **ورجل مائد**: Kendisiyle döndürülür. Ve mızrakta yaralanmış olan, mızrakta **يميد** eder; **الأساس**’ta olduğu gibi. Şeyhimiz istidrâk etti: **ميدان الخلفاء**; o, Sa‘âlibî’nin **المضاف والمنسوب**’undadır; haber ehli yanında yirmiden yirmi dört seneye kadardır; sanki hilâfet müddetinin adına bir kinayedir. Dedim: **وميدان الغلة**: Mısır’da bir mahalledir. **والميدانان**: Buhârâ’da iki mahalledir. **والميدان بدمشق اثنان**: Dımaşk’ta iki tanedir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَادَ
1 مَادَ ذ , aor. يَمِيدُ, inf. n. مَيْدٌ (S, L, Msb, K) and مَيَدَانٌ, (L, Msb, K,) It (a thing) was, or became in a state of motion, or commotion; was, or became agitated: (S, L, Msb, K:) or, in a state of violent motion or commotion; or violently agitated. (El-Basلïr, TA.) So in the expression in the Kur, [xvi. 15; and xxxi. 9;] أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ Lest it (the earth) should be convulsed with you, and go round with you, and move you about violently. (El-Basلïr, TA.) ― -b2- مَادَ It turned or twisted about, or became contorted and convulsed. (IKtt.) ― -b3- مَادَ فِى الرُّمْحِ (tropical:) He (a man pierced) writhed upon the spear. (A.) ― -b4- مَادَ It (the mirage, سَرَاب,) was in a state of commotion; it quivered, or trembled. (L, K.) ― -b5- مَادَ (assumed tropical:) He was, or became, confounded, perplexed, or amazed. (TA.) ― -b6- مَادَ, (aor. يَمِيدُ, TA, inf. n. مَيْدٌ or مَيَدٌ, L,) (tropical:) He (a man, L,) became affected with a heaving of the stomach, or a tendency to vomit, and a giddiness in the head, by reason of intoxication, or of voyaging upon the sea. (L, K.) ― -b7- You say also مَادَ بِهِ البَحْرُ, aor. يَمِيدُ, inf. n. مَيْدٌ, (tropical:) The sea affected him with a heaving of the stomach, &c. (L.) And مَادَتْ بِهِ الأَرْضُ (tropical:) The ground went round with him. (A.) ― -b8- مَادَتِ الحَنْظَلَةُ, (aor. يَمِيدُ, L,) The colocynth became affected by day-dew, (L, K,) or by moisture, (L,) and in consequence, changed [in odour, or stinking]: (L, K:) and in like manner a date. (L.) ― -b9- مَادَ, (S, A, L,) inf. n. مَيْدٌ (L) and مَيَدَانٌ; (A;) and ↓ تمايد; (A;) It (a branch) inclined from side to side. (S, A, L.) ― -b10- (tropical:) He inclined from side to side in walking. (L.) ― -b11- مَادَ, inf. n. مَيْدٌ and مَيَدَانٌ, It inclined to one side: as the earth is, in a trad., described to have done before the mountains were formed. (L.) ― -b12- مَادَ (tropical:) He (a man, S,) affected a bending of his person, body, or limbs; (L;) he walked with an elegant and a proud and self-conceited gait, with an affected inclining of his body from side to side; (S, L, K;) and مَادَتْ and ↓ تميّدت signify the same, said of a woman. (A.) -A2- مَادَ He conferred, or bestowed, a benefit or benefits, or a favour or favours. You say, مَادَنِى فُلَانٌ Such a one conferred a benefit or benefits upon me. (L.) ― -b2- مَادَه, (L, Msb,) and ↓ امادهُ, (L,) He gave him. (L, Msb.) ― -b3- مَادَ He furnished persons with, or gave them, provisions for travelling; syn. زَادَ. (L.) [In the K, زَارَ He visited.] ― -b4- He brought a people wheat, or food; i. q. مَارَ, (S, L, K,) of which it is a dial. form. (S.) ― -b5- He trafficked as a merchant. (L.) ― -b6- مَادَ, inf. n. مَيْدٌ and مَيَدَانٌ, It increased, or grew; syn. رَاعَ and زَكَا. (M, L, K.) [In the copies of the K in my hands, for راع is put زاغ.]

4 أَمْيَدَ 5, and 6: see 1.

امتادهُ
8 امتادهُ ذ He asked him, or desired him, to give him. (L.) ― -b2- امتادهُ He asked or desired him to bring him wheat, or food. (A.)

مَيْدَ
مَيْدَ ذ a dial. form of بَيْدَ, (S,) in the sense of غَيْر: (S, L;) and in that of عَلَى: (L:) or that of مِنْ أَجْلِ. (S, L.) It is said in a trad., أَنَا أَفْصَحُ العَرَبِ مَيْدَ أَنِّى مِنْ قُرَيْشٍ وَنَشَأْتُ فِى بَنِى سَعْدِ بْنِ بَكْرٍ [rendered in art. بيد]. (S, L.) See what next follows.

فَعَلْتُهُ مَيْدَا ذٰلِكَ
فَعَلْتُهُ مَيْدَا ذٰلِكَ ذ , (M, K,) or مَيْدَ ذلك, (L,) I did it on account, or for the sake, of that. (M, L, K.) مِنْ مَيْدَا ذٰلِكَ has not been heard. (M, L.)

مَيْدَةٌ
مَيْدَةٌ ذ : see مَائِدَةٌ.

مِيدَآءٌ
مِيدَآءٌ ذ The amount, and measure, of a thing: (L, K:) and the two sides, and distance, or extent, of a thing, (L,) or of a road; (K;) and the surface of a road. (L.) One says, لَمْ أَدْرِ مَا مِيدَآءُ ذٰلِكَ I knew not what was the amount of that, and its measure: or, what was the measure of its two sides, and its extent: as also مِيتَاؤُهُ. (L.) ― -b2- The extreme limit of the distance to which horses run; and so ميِئْتآءٌ. (S, TA, art. أتى.) -A2- مِيدَآءٌ A mode, manner, fashion, or from. Ex. بَنُوْا بُيُوتَهُمْ عَلَى مِيدَآءٍ وَاحِدٍ They built their houses, or constructed their tents, after one mode, &c. (L.) [See also مِئْتَآءٌ, in art. اتى.]

هٰذَا مِيدَاؤُهُ
هٰذَا مِيدَاؤُهُ ذ , [thus in the copies of the K and in the TA, app. a mistake for مِيدَآءَهُ, like تِلْقَآءَهُ,] and بِمِيدَائِهِ, and بِمِيدَاهُ, This is opposite to, or facing, it. (K.) And دَارِى بِمَيْدَا دَارِهِ, with fet-h to the م; (as also بِمِيتَآءِ داره, L in art. ميت; and بِمِئْتَآءِ داره, S in art. اتى;) My house is opposite to his house. (Yaakoob, L.) ― -b2- مِيدَآءُ الطَرِيقِ: see مِئْتَآء in art. أَتَى, and مِيتَآء in art. ميت.

مَيْدَانٌ
مَيْدَانٌ ذ (S, L, Msb, K, &c.) and ↓ مِيدَانٌ (K) A horse-course; race-ground; hippodrome: (Msb, TA:) pl. مَيَادِينُ: (S, K, &c.:) of the measure فَعْلَانٌ, (IKtt,) from ماد “ it was in a state of motion; ” because the sides of the horsecourse shake on the occasion of a race: (Msb:) or from ماد “ it turned or twisted about, or became contorted and convulsed; ” because the horses wheel about, and bend or convulse themselves, in the place so called: or of the measure فَلْعَانٌ, from مَدًى “ a limit, or goal; ” because horses run to their goals in the place so called; originally مَدْيَانٌ, the second and third radicals being transposed; as in بِيزَانٌ, originally بُزْيَانٌ: or of the measure فَيْعَالٌ, from مَدَنَ “ he abode, or dwelt; ” because horses confine themselves especially to the place so called for wheeling about and the like. (IKtt.) -A2- عَيْشٌ مَيْدَانٌ A delicate, a pleasant, or an ample and easy, life. (S, L.) ― -b2- مَيْدَانُ الخُلَفَآءِ (tropical:) a term applied by historians to The period of the reign of Khaleefehs; from twenty to twenty-four years. (MF, TA.)

مِيدَانٌ
مِيدَانٌ ذ : see مَيْدَانٌ.

مَيُودٌ
مَيُودٌ ذ That moves about, or is agitated, much; that vacillates much: (L:) an intensive epithet; applied in a trad. to worldly prosperity. (L., art. حيد.)

مَيَّادٌ
مَيَّادٌ ذ : see مَائِدٌ.

مَائِدٌ
مَائِدٌ ذ (tropical:) A man affected with a heaving of the stomach, or a tendency to vomit, and a giddiness in the head, by reason of intoxication, or of voyaging upon the sea: pl. مَيْدَى. (L.) ― -b2- مَائِدٌ A branch inclining [from side to side: see 1]: (A, L:) as also ↓ مَيَّادٌ: (L:) [or rather the latter signifies inclining much, or frequently, from side to side:] pl. [of the former] مُيَّدٌ. (TA.) ― -b3- فُلَانٌ يَمْشِى عَلَى الأَرْضِ فَيَّادًا مَيَّادًا (tropical:) Such a one walks upon the ground with an elegant and a proud and a self-conceited gait, with an affected inclining of his body from side to side. (A, Art. فيد.)

مَائِدَةٌ
مَائِدَةٌ ذ (and ↓ مَيْدَةٌ, El-Jarmee, L, K) A table with food upon it: (S, L, K:) without food upon it, a table is not thus called, but is called خِوَانٌ: (AAF, S, L:) or also applied to a table itself: (L:) MF says, that this latter application is allowable, considering that food has been, or is to be, placed upon the table: but El-Hareeree asserts it to be incorrect, and the former application only to be allowable: (TA:) مائدة is thus used in its proper sense of an act. part. n., and is from ماد “ it was in a state of motion; ” as though the table [which was generally a round piece of leather or the like spread upon the ground] moved about with what was upon it: (Zj, L, Msb: *) or from ماد “ he brought wheat or food; ” because food is brought upon it [or as though it brought food]: (L:) or from ماد “ he gave; ” as though it gave of what was upon it to those around it: (El-'Inلyeh:) or it is of the form of an act. part. n. and used in the sense of a pass. part. n., from ماد “ he gave, ” (AO, S, L, Msb,) like رَاضِيَةٌ in the phrase عِيشَةٌ رَاضِيَةٌ; (AO, S, L;) because what is thus called is given by its owner to the people [who are to eat]: (Msb:) also, food itself; (Akh, AHلt, ISd, L, K;) even if without a table: (L:) [pl. مَوَائِدُ]. See also فَاثُورٌ. ― -b2- مَائِدَةٌ: (tropical:) A round piece of land or ground: (L, K:) likened to a table. (TA.)

مَوَائِدُ
مَوَائِدُ ذ : see مَائِدَةٌ. ― -b2- Also, Calamities: formed by transposition from مَآوِدُ. (T, L.)

مُمْتَادٌ
مُمْتَادٌ ذ Asking, or desiring, to give; asking or desiring, a gift. (K.) And Asked, or desired, to give; one of whom a gift is asked, or desired. (S, L, K.) ― -b2- مُمْتَادٌ A man [asking, or desiring, and ― -b3- ] asked, or desired, to bring wheat or food. (S, L.)

##### Türkçe

**مَادَ**
1 **مَادَ** ذ , muzâri‘i **يَمِيدُ**, mastar ismi **مَيْدٌ** (S, L, Msb, K) ve **مَيَدَانٌ**, (L, Msb, K,) O (bir şey) hareket veya çalkantı hâlinde oldu yahut hareket veya çalkantı hâline geldi; çalkalandı: (S, L, Msb, K:) yahut şiddetli hareket veya çalkantı hâlinde; yahut şiddetle çalkalanmış. (El-Basلïr, TA.) Kur’ân’daki ifadede böyle: [xvi. 15; ve xxxi. 9;] **أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ** “Sizi (yer) sarsmasın, sizinle birlikte dönmesin ve sizi şiddetle hareket ettirmesin diye.” (El-Basلïr, TA.) ― -b2- **مَادَ** Döndü yahut buruldu, yahut bükülmüş ve sarsılmış hâle geldi. (IKtt.) ― -b3- **مَادَ فِى الرُّمْحِ** (mecaz:) O (mızrakla delinmiş adam) mızrak üzerinde kıvrandı. (A.) ― -b4- **مَادَ** O (serap, **سَرَاب,**) çalkantı hâlinde oldu; titredi yahut ürperdi. (L, K.) ― -b5- **مَادَ** (varsayılan mecaz:) O şaşkın oldu yahut şaşkınlaştı, bocaladı, yahut hayrete düştü. (TA.) ― -b6- **مَادَ**, (muzâri‘i **يَمِيدُ**, TA, mastar ismi **مَيْدٌ** veya **مَيَدٌ**, L,) (mecaz:) O (adam, L,) sarhoşluk sebebiyle yahut denizde yolculuk sebebiyle, midede kabarma yahut kusmaya meyil ve başta sersemlik ile etkilendi. (L, K.) ― -b7- Şunu da dersin: **مَادَ بِهِ البَحْرُ**, muzâri‘i **يَمِيدُ**, mastar ismi **مَيْدٌ**, (mecaz:) Deniz onu midede kabarma vb. ile etkiledi. (L.) Ve **مَادَتْ بِهِ الأَرْضُ** (mecaz:) Yer onunla birlikte döndü. (A.) ― -b8- **مَادَتِ الحَنْظَلَةُ**, (muzâri‘i **يَمِيدُ**, L,) Ebucehil karpuzu gündüz çiyiyle, (L, K,) yahut nemle, (L,) etkilendi ve bunun sonucunda değişti [kokuda, yahut kokuşmada]: (L, K:) ve aynı şekilde bir hurma. (L.) ― -b9- **مَادَ**, (S, A, L,) mastar ismi **مَيْدٌ** (L) ve **مَيَدَانٌ**; (A;) ve ↓ **تمايد**; (A;) O (bir dal) bir yandan bir yana eğildi. (S, A, L.) ― -b10- (mecaz:) O yürürken bir yandan bir yana eğildi. (L.) ― -b11- **مَادَ**, mastar ismi **مَيْدٌ** ve **مَيَدَانٌ**, O bir tarafa eğildi: dağlar yaratılmadan önce yerin bir rivayette böyle yaptığı şeklinde vasfedildiği gibi. (L.) ― -b12- **مَادَ** (mecaz:) O (adam, S,) şahsını, bedenini yahut uzuvlarını bükme tavrı yaptı; (L;) bedenini bir yandan bir yana eğme tavrıyla zarif, mağrur ve kendini beğenmiş bir yürüyüşle yürüdü; (S, L, K;) ve **مَادَتْ** ve ↓ **تميّدت** aynı mânaya gelir; bir kadın hakkında söylenir. (A.)
-A2- **مَادَ** Bir fayda yahut faydalar, yahut bir lütuf yahut lütuflar ihsan etti yahut verdi. Şöyle dersin: **مَادَنِى فُلَانٌ** “Falanca bana bir fayda yahut faydalar ihsan etti.” (L.) ― -b2- **مَادَه**, (L, Msb,) ve ↓ **امادهُ**, (L,) Ona verdi. (L, Msb.) ― -b3- **مَادَ** İnsanlara yolculuk azığı sağladı yahut verdi; eş anlamlısı **زَادَ**. (L.) [K’da, **زَارَ** “O ziyaret etti.”] ― -b4- Bir kavme buğday yahut yiyecek getirdi; **مَارَ** ile aynı (S, L, K,) olup bunun lehçe şeklidir. (S.) ― -b5- Tüccar olarak ticaret yaptı. (L.) ― -b6- **مَادَ**, mastar ismi **مَيْدٌ** ve **مَيَدَانٌ**, Arttı yahut büyüdü; eş anlamlısı **رَاعَ** ve **زَكَا**. (M, L, K.) [Elimdeki K nüshalarında **راع** yerine **زاغ** konmuştur.]

4 **أَمْيَدَ** 5, ve 6: 1’e bak.

**امتادهُ**
8 **امتادهُ** ذ Ondan kendisine vermesini istedi yahut arzuladı. (L.) ― -b2- **امتادهُ** Ondan kendisine buğday yahut yiyecek getirmesini istedi yahut arzuladı. (A.)

**مَيْدَ**
**مَيْدَ** ذ **بَيْدَ**’nın lehçe şeklidir, (S,) **غَيْر** mânasında: (S, L;) ve **عَلَى** mânasında: (L:) yahut **مِنْ أَجْلِ** mânasında. (S, L.) Bir hadiste şöyle denmiştir: **أَنَا أَفْصَحُ العَرَبِ مَيْدَ أَنِّى مِنْ قُرَيْشٍ وَنَشَأْتُ فِى بَنِى سَعْدِ بْنِ بَكْرٍ** [**بيد** maddesinde tercüme edilmiştir]. (S, L.) Şimdi gelen şeye bak.

**فَعَلْتُهُ مَيْدَا ذٰلِكَ**
**فَعَلْتُهُ مَيْدَا ذٰلِكَ** ذ , (M, K,) yahut **مَيْدَ ذلك**, (L,) “Onun sebebiyle, yahut onun hatırı için, onu yaptım.” (M, L, K.) **مِنْ مَيْدَا ذٰلِكَ** işitilmemiştir. (M, L.)

**مَيْدَةٌ**
**مَيْدَةٌ** ذ : **مَائِدَةٌ**’ye bak.

**مِيدَآءٌ**
**مِيدَآءٌ** ذ Bir şeyin miktarı ve ölçüsü: (L, K:) ve bir şeyin iki yanı ve mesafesi yahut genişliği, (L,) yahut bir yolun; (K;) ve bir yolun yüzeyi. (L.) Şöyle denir: **لَمْ أَدْرِ مَا مِيدَآءُ ذٰلِكَ** “Onun miktarının ve ölçüsünün ne olduğunu bilmedim:” yahut “iki yanının ölçüsünün ve genişliğinin ne olduğunu:” **مِيتَاؤُهُ** da böyledir. (L.) ― -b2- Atların koştukları mesafenin ulaştığı en uç sınır; ve böylece **ميِئْتآءٌ**. (S, TA, madde **أتى**.)
-A2- **مِيدَآءٌ** Bir tarz, biçim, şekil, yahut suret. Örnek: **بَنُوْا بُيُوتَهُمْ عَلَى مِيدَآءٍ وَاحِدٍ** “Evlerini yahut çadırlarını tek bir tarz üzere yaptılar.” (L.) [Ayrıca **مِئْتَآءٌ**’a da bak, madde **اتى**.]

**هٰذَا مِيدَاؤُهُ**
**هٰذَا مِيدَاؤُهُ** ذ , [K nüshalarında ve TA’da böyle; görünüşe göre **مِيدَآءَهُ** için bir hatadır; **تِلْقَآءَهُ** gibi,] ve **بِمِيدَائِهِ**, ve **بِمِيدَاهُ**, “Bu, onun karşısındadır yahut ona bakandır.” (K.) Ve **دَارِى بِمَيْدَا دَارِهِ**, **م** üzerinde fetha ile; (ayrıca **بِمِيتَآءِ داره**, L’de madde **ميت**; ve **بِمِئْتَآءِ داره**, S’de madde **اتى**;) “Benim evim onun evinin karşısındadır.” (Yaakoob, L.) ― -b2- **مِيدَآءُ الطَرِيقِ**: madde **أَتَى**’da **مِئْتَآء**’a ve madde **ميت**’te **مِيتَآء**’a bak.

**مَيْدَانٌ**
**مَيْدَانٌ** ذ (S, L, Msb, K, &c.) ve ↓ **مِيدَانٌ** (K) At koşu yeri; yarış alanı; hipodrom: (Msb, TA:) çoğulu **مَيَادِينُ**: (S, K, &c.:) vezni **فَعْلَانٌ** olup, (IKtt,) **ماد** “hareket hâlinde oldu”dan; çünkü yarış esnasında koşu yerinin iki yanı sarsılır: (Msb:) yahut **ماد** “döndü yahut buruldu, yahut bükülmüş ve sarsılmış hâle geldi”den; çünkü atlar o denilen yerde dönüp dolaşırlar ve bükülür yahut kendilerini sarsarlar: yahut vezni **فَلْعَانٌ**, **مَدًى** “bir sınır yahut hedef”ten; çünkü atlar o denilen yerde hedeflerine koşarlar; aslı **مَدْيَانٌ** olup ikinci ve üçüncü kök harfleri yer değiştirmiştir; **بِيزَانٌ**’da olduğu gibi, aslı **بُزْيَانٌ**: yahut vezni **فَيْعَالٌ**, **مَدَنَ** “ikamet etti yahut oturdu”dan; çünkü atlar özellikle o denilen yere dönüp dolaşmak ve benzeri için kendilerini bağlarlar. (IKtt.)
-A2- **عَيْشٌ مَيْدَانٌ** Nâzik, hoş, yahut geniş ve kolay bir hayat. (S, L.) ― -b2- **مَيْدَانُ الخُلَفَآءِ** (mecaz:) Tarihçilerin, halifelerin saltanat devrine uyguladıkları bir terim; yirmiden yirmi dört yıla kadar. (MF, TA.)

**مِيدَانٌ**
**مِيدَانٌ** ذ : **مَيْدَانٌ**’a bak.

**مَيُودٌ**
**مَيُودٌ** ذ Çok hareket eden yahut çok çalkalanan; çok sallanan: (L:) mübalağa sıfatı; bir hadiste dünya refahına uygulanmıştır. (L., madde **حيد**.)

**مَيَّادٌ**
**مَيَّادٌ** ذ : **مَائِدٌ**’e bak.

**مَائِدٌ**
**مَائِدٌ** ذ (mecaz:) Sarhoşluk sebebiyle yahut denizde yolculuk sebebiyle, midede kabarma yahut kusmaya meyil ve başta sersemlik ile etkilenmiş adam: çoğulu **مَيْدَى**. (L.) ― -b2- **مَائِدٌ** Bir yandan bir yana eğilen dal [1’e bak]: (A, L:) ve ayrıca ↓ **مَيَّادٌ**: (L:) [yahut daha doğrusu ikincisi, bir yandan bir yana çok yahut sık eğilen demektir:] [birincinin] çoğulu **مُيَّدٌ**. (TA.) ― -b3- **فُلَانٌ يَمْشِى عَلَى الأَرْضِ فَيَّادًا مَيَّادًا** (mecaz:) “Falanca, bedenini bir yandan bir yana eğme tavrıyla zarif, mağrur ve kendini beğenmiş bir yürüyüşle yerde yürür.” (A, madde **فيد**.)

**مَائِدَةٌ**
**مَائِدَةٌ** ذ (ve ↓ **مَيْدَةٌ**, El-Jarmee, L, K) Üzerinde yemek bulunan sofra: (S, L, K:) yemeksiz olana böyle denmez; ona **خِوَانٌ** denir: (AAF, S, L:) yahut bizzat sofranın kendisine de uygulanır: (L:) MF der ki, bu ikinci uygulama, yemeğin sofraya konmuş olması yahut konacak olması dikkate alınarak câizdir: fakat El-Hareeree bunun yanlış olduğunu, câiz olanın yalnız birinci uygulama olduğunu ileri sürer: (TA:) **مائدة** burada ism-i fâil kalıbında kullanılmıştır ve **ماد** “hareket hâlinde oldu”dan gelir; sanki sofra [genellikle yerde serilen yuvarlak bir deri parçası veya benzeri] üzerindekilerle birlikte hareket ediyormuş gibi: (Zj, L, Msb: *) yahut **ماد** “buğday veya yiyecek getirdi”den; çünkü yiyecek onun üzerine getirilir [yahut sanki o yiyecek getiriyormuş gibi]: (L:) yahut **ماد** “verdi”den; sanki üzerindekinden çevresindekilere veriyormuş gibi: (El-'Inلyeh:) yahut ism-i fâil kalıbındadır ve mef‘ûl mânasında kullanılmıştır, **ماد** “verdi”den, (AO, S, L, Msb,) **عِيشَةٌ رَاضِيَةٌ** terkibindeki **رَاضِيَةٌ** gibi; (AO, S, L;) çünkü böyle adlandırılan şey, sahibi tarafından insanlara [yemeleri için] verilir: (Msb:) ayrıca, bizzat yemek; (Akh, AHلt, ISd, L, K;) sofra olmasa bile: (L:) [çoğulu **مَوَائِدُ**]. **فَاثُورٌ**’a da bak. ― -b2- **مَائِدَةٌ**: (mecaz:) Yuvarlak bir arazi yahut yer parçası: (L, K:) sofraya benzetilmiştir. (TA.)

**مَوَائِدُ**
**مَوَائِدُ** ذ : **مَائِدَةٌ**’ye bak. ― -b2- Ayrıca, musibetler: **مَآوِدُ**’dan yer değiştirme ile yapılmıştır. (T, L.)

**مُمْتَادٌ**
**مُمْتَادٌ** ذ Vermesini isteyen yahut arzulayan; bir bağış isteyen yahut arzulayan. (K.) Ve kendisinden vermesi istenen yahut arzulanan; kendisinden bir bağış istenen yahut arzulanan kimse. (S, L, K.) ― -b2- **مُمْتَادٌ** Buğday yahut yiyecek getirmesini isteyen yahut arzulayan, ve ― -b3- kendisinden buğday yahut yiyecek getirmesi istenen yahut arzulanan adam. (S, L.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَادَ
مَادَ ( y )  I ( n. ac. مَيْد 1 ,  مَيَدَاْن 36 ),
a.  Swung; oscillated.

b.  Swaggered.

c.  Reeled; was dizzy.

d.  Visited.

e.  Grew; increased.

f.  [ Bi ], Rendered dizzy.

g.  see VIII (a) .

h.  Conferred a benefit.

اِمْتَيَدَ
اِمْتَيَدَ VIII ,
a.  Victualed.

مَيْد
مَيْد 1 ,
a.  Vertigo, dizziness.

مَيْدَة
مَيْدَة 1t ,
a.  Table; food.

مَاْيِدَة
مَاْيِدَة 21t , ( pl. reg. &  مَوَاْيِدُ 41 ),
a.  Table; dining-table.

b.  Refectory; dining-room.

c.  Food.

مَيَّاْد
مَيَّاْد 28 ,
a.  Oscillating.

مَيْدَاْنُ
مَيْدَاْنُ 33 , ( pl. مَيَادِيْن ),
a.  Circus, hippodrome; arena.

b.  Course, race-course.

c.  Pleasant, easy ( life ).

مِيْدَاْن
مِيْدَاْن 34 ,
a.  see 33 (a) , ( b ).

مُمْتَاد
مُمْتَاد [ N. P.
a.  VIII], Asker.

مِيْدَآء
مِيْدَآء
a.  Measure; quantity.

b.  Length; distance.

بِمَيْدَاهُ
بِمَيْدَاهُ ,  بِمَيْدَائِهِ
a.  In front of, opposite.

مَاذَا
مَاذَا
a.  see under ذَا

##### Türkçe

**مَادَ**
**مَادَ** ( y ) I ( n. ac. **مَيْد** 1 , **مَيَدَاْن** 36 ),
a. Sallandı; salındı.

b. Kabadayılık etti.

c. Sendelendi; başı döndü.

d. Ziyaret etti.

e. Büyüdü; arttı.

f. [ Bi ], Baş döndürdü.

g. VIII (a)’ya bak.

h. Bir fayda bahşetti.

**اِمْتَيَدَ**
**اِمْتَيَدَ** VIII ,
a. Azıklandı.

**مَيْد**
**مَيْد** 1 ,
a. Baş dönmesi, sersemlik.

**مَيْدَة**
**مَيْدَة** 1t ,
a. Sofra; yiyecek.

**مَاْيِدَة**
**مَاْيِدَة** 21t , ( pl. reg. & **مَوَاْيِدُ** 41 ),
a. Sofra; yemek masası.

b. Yemekhane; yemek odası.

c. Yiyecek.

**مَيَّاْد**
**مَيَّاْد** 28 ,
a. Salınan.

**مَيْدَاْنُ**
**مَيْدَاْنُ** 33 , ( pl. **مَيَادِيْن** ),
a. Sirk, hipodrom; arena.

b. Parkur, yarış pisti.

c. Hoş, kolay (hayat).

**مِيْدَاْن**
**مِيْدَاْن** 34 ,
a. 33 (a), (b)’ye bak.

**مُمْتَاد**
**مُمْتَاد** [ N. P. a. VIII], Asker.

**مِيْدَآء**
**مِيْدَآء**
a. Ölçü; miktar.

b. Uzunluk; mesafe.

**بِمَيْدَاهُ**
**بِمَيْدَاهُ** , **بِمَيْدَائِهِ**
a. Önünde, karşısında.

**مَاذَا**
**مَاذَا**
a. **ذَا** maddesi altında bak.
