# ميد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%8A%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ميد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ميد

ماد الشيء يميد ميدا وميدانا محركة: تحرك بشدة، ومنه قوله تعالى  أن تميد بكم  أي تضطرب بكم وتدور بكم وتحرككم حركة شديدة، كذا في البصائر. ماد الشيء يميد ميدا: مال وزاغ وزكا، وفي الحديث لما خلق الله الأرض جعلت تميد فأرساها بالجبال. وفي حديث ابن عباس فدحا الله الأرض من تحتها فمادت. وفي حديث علي فسكنت من الميدان برسوب الجبال. ماد السراب ميدا: اضطرب. ماد الرجل يميد، إذا انثنى وتبختر. ما دهم يميدهم، إذا زارهم، قيل: وبه سميت المائدة، لأنه يزار عليها. ماد قومه غارهم، ومادهم يميدهم، لغة في مارهم من الميرة، والممتاد، مفتعل منه، وهو مجاز، قيل: ومنه سميت المائدة. من المجاز: ماد الرجل يميد فهو مائد: أصابه غثيان وحيرة ودوار من سكر أو ركوب بحر، من قوم ميدى، كرائب وروبى، وفي البصائر: ميدى كحيرى. وماد الرجل: تحير. وروى أبو الهيثم، المائد: الذي يركب البحر فتغثي نفسه من نتن ماء البحر حتى يدار به ويكاد يغشى عليه، فيقال: ماد به البحر يميد به ميدا، وقال الفراء: سمعت العرب تقول: الميدى: الذين أصابهم الميد من الدوار، وفي حديث أم حرام المائد في البحر له أجر شهيد، هو الذي يدار برأسه من ريح البحر واضطراب السفينة بالأمواج. مادت الحنظلة تميد: أصابها ندى أو بلل فتغيرت، وكذلك التمر. والمائدة: الطعام نفسه، من ماد إذا أفضل، كما في اللسان، وهذا القول جزم به الأخفش وأبو حاتم، أي وإن لم يكن معه خوان، كما في التقريب واللسان، وصرح به ابن سيده في المحكم، ونقله في فتح الباري، قال شيخنا: والآية صريحة فيه، قاله أرباب التفسير والغريب، قيل: المائدة: الخوان عليه الطعام، قال الفارسي: لا تسمى مائدة حتى يكون عليها طعام، وإلا فهي خوان. قلت: وقد صرح به فقهاء اللغة، وجزم به الثعالبي وابن فارس، واقتصر عليه الحريري في درة الغواص، وزعم أن غيره من أوهام الخواص، وذكر شيخنا في شرحها أنه يجوز إطلاق المائدة على الخوان مجردا عن الطعام، باعتبار أنه وضع أو سيوضع. وقال ابن ظفر: ثبت لها اسم المائدة بعد إزالة الطعام عنها، كما قيل لقحة بعد الولادة، قال أبو عبيد: وفي التنزيل  ربنا أنزل علينا مائدة من السماء  ، المائدة في المعنى مفعولة ولفظها فاعلة، وهي مثل  عيشة راضية  وقيل: من ماد إذا أعطى، يقال، ماد زيد عمرا، إذا أعطاه، وقال أبو إسحاق، الأصل عندي في مائدة أنها فاعلة من ماد يميد إذا تحرك، فكأنها تميد بما عليها، أي تتحرك، وقال أبو عبيدة: سميت مائدة لأنها ميد بها صاحبها، أي أعطيها وتفضل عليه بها، وفي العناية: كأنها تعطي من حولها مما حضر عليها، وفي المصباح: لأن المالك مادها للناس، أي أعطاهم إياها، ومثله في كتاب الأبنية لابن القطاع، كالميدة، فيهما، أي في الطعام والخوان، قاله الجرمي وأنشد:
  وميدة كـثـيرة الألـوان                      تصنع للإخوان والجيران

  المائدة: الدائرة من الأرض، على التشبيه بالخوان. وفعله ميدى ذلك، أي من أجله. والذي في اللسان ميد ذلك، قال: ولم يسمع: من ميدى ذلك، وميد بمعنى غير أيضا، وقيل هي بمعنى على كما تقدم في بيد قال ابن سيده: وعسى أن يكون ميمه بدلا من باء بيد، لأنها أشهر. وميداء الشيء، بالكسر والمد: مبلغه وقياسه. ومن الطريق: جانباه وبعده وسننه، يقال: لم أدر ما ميداء ذلك، أي لم أدر ما مبلغه وقياسه، وكذلك ميتاؤه، أي لم أدر ما قدر جانبيه وبعده، وأنشد:
  إذا اضطم ميداء الطريق عليهمامضت قدما موج الجبال زهوق ويروى ميتاء الطريق. والزهوق: المتقدمة من النوق، قال ابن سيده: وإنما حملنا ميداء وقضينا بأنها ياء على ظاهر اللفظ مع عدم م و د. ويقال: بنوا بيوتهم على ميداء واحد، أي على طريقة واحدة، وقال الصاغاني: إن كان سمع: ميداء الطريق، على طريق الاعتقاب لمئتائه فهو ممهوز مفعال من أداه كذا إلى كذا، وموضعه أبواب المعتل كموضع المئتاء، وإن كان بناء مستقلا فهو فعلال، وهذا موضعه. يقال: هذا ميداؤه، وبميدائه، وبميداه، أي بحذائه، ويروى بميدى داره. مفتوح الميم مقصور، أي بحذائها، عن يعقوب. وميادة، مشددة، اسم أمة سوداء، وهي أم الرماح، ككتان بن أبرد بن ثوبان، وفي بعض النسخ الثربان الشاعر، نسب إليها، فيقال له: ابن ميادة، وزعموا أنه كان يضرب خصري أمه ويقول:
  اعرنزمي مياد للقوافي

  والميدان، بالفتح ويكسر، وهذه عن ابن عباد، أي معروف، الميادين، قال ابن القطاع في كتاب الأبنية: اختلف في وزنه، فقيل فعلان، من ماد يميد إذا تلوى واضطرب، ومعناه أن الخيل تجول فيه وتتثنى متعطفة وتضطرب في جولانها، وقيل وزنه فلعان من المدى وهو الغاية، لأن الخيل تنتهي فيه إلى غاياتها من الجري والجولان وأصله مديان فقدمت اللام إلى موضع العين فصار ميدانا، كما قيل في جمع باز بيزان، والأصل بزيان، ووزن باز فلع وبيزان فلعان، وقيل وزنه فيعال من مدن يمدن إذا أقام، فتكون الياء والألف فيه زائدتين، ومعناه أن الخيل لزمت الجولان فيه والتعطف دون غيره. الميدان: محلة بنيسابور وتعرف بميدان زياد، منها أبو الفضل محمد بن أحمد الميداني، هكذا في النسخ، والذي قاله ابن الأثير: أبو الفضل أحمد بن محمد بن أحمد ابن إبراهيم النيسابوري، أديب فاضل، صنف في اللغة، وسمع الحديث، ومات سنة 518، والظاهر أن في عبارة المصنف سقطا والصواب كما في التبصير للحافظ وغيره: منها أبو الفضل أحمد بن محمد الميداني شيخ العربية بنيسابور ومؤلف كتاب مجمع الأمثال وغيره، مات سنة 518 وابنه أبو سعيد سعد بن أحمد الأديب، له تصانيف، كتب عنه ابن عساكر. وأبو علي محمد بن أحمد بن محمد بن معقل النيسابوري، سمع محمد بن يحيى الذهلي، وهكذا ذكره ياقوت في المعجم، فكأن أصل العبارة: منها أبو الفضل أحمد بن محمد، وأبو علي محمد بن أحمد، فتأمل، قال ياقوت: ومنها أيضا الإمام أبو الحسن علي بن محمد بن أحمد بن حمدان الميداني، انتقل من نيسابور فأقام بهمذان واستوطنها وتزوج من أهلها، وكان يعد من الحفاظ العارفين بعلم الحديث والورع، قال شيرويه: لم تر عيناي مثله وقال غيره: لم ير مثل نفسه، توفي ببغداد سنة 471. قلت: ومنها أيضا محمد بن طلحة بن منصور الميداني، عن إبراهيم بن الحارث البغدادي، وعنه الحاكم. الميدان، أيضا: محلة بأصفهان. منها أبو الفضل هكذا في النسخ، والصواب كما في معجم ياقوت: أبو الفتح المطهر بن أحمد المفيد، ورد ذلك عليه أبو موسى وقال: لا أعلم أحدا نسبه بهذا النسب. قال أبو موسى: وميدان أسفريس محلة بأصفهان، منها محمد بن محمد بن عبد الرحمن بن عبد الوهاب المديني الميداني، حدثني عنه والدي وغيره، وجعله أبو موسى ثالثا. قلت: ونسبه ابن الأثير إلى محلة نيسابور وقال: ومنها أبو الفتح المطهر بن أحمد بن جعفر المفيد عن أبي نعيم الحافظ وغيره. الميدان أيضا محلة ببغداد من ناحية باب الأزج، ويعرف بشارع الميدان. منها عبد الرحمن بن جامع بن غنيمة الميداني، وكان يكتب اسمه غنيمة، سمع أبا طالب يوسف وأبا القاسم بن الحصين وغيرهما، وتوفي سنة 582. وصدقة بن أبي الحسين الميداني، سمع أبا الوقت عبد الأول، وتوفي سنة 608. وجماعة آخرون، مثل أبي عبد الله محمد بن إسماعيل بن إبراهيم الميداني عن القنبي ويحيى بن يحيى، وعنه أبو عصية اليشكري وأبو الحسن البزار، وذكره الأمير الميدان أيضا محلة عظيمة بخوارزم خربت. وميدان: مدينة في أقصى بلاد ما وراء النهر قرب إسبيجاب. وشارع الميدان: محلة كبيرة ببغداد، خربت، وقال ياقوت: هي هذه التي شرقي بغداد ناحية باب الأزج. الميدان: شاعر فقعسي، في بني أسد بن خزيمة. والممتاد، مفتعل، من مادهم يميدهم، إذا أعطاهم، وهو المستعطي. يقال: امتاده فماده، الممتاد أيضا: المستعطى، وهو المسؤول المطلوب منه العطاء

  المتفضل على الناس، قال رؤبة:تفضل على الناس، قال رؤبة:
  تهدي رؤوس المترفين الأنداد                      إلى أمير المؤمنين الممتـاد هكذا أنشده الأخفش، قاله الجوهري قال الصاغاني والرواية:
  نهدي رؤوس المترفين الصداد                      من كل قوم قبل خرج النقاد
  إلى أمير المؤمنين الممتـاد وقول الجوهري مائد في شعر أبي ذؤيب:
  يمانية أحيا لـهـا مـظ مـائد                      وآل قراس صوب أرمية كحل اسم جبل، غلط صريح، كما نبه عليه ابن بري ونقله الصاغاني في التكملة. والصواب مظ مأبد، بالباء الموحدة كمنزل، في اللغة وفي البيت المذكور، ولا يخفى أن مثل هذا لا يعد غلطا، وإنما هو تصحيف، وهكذا قاله الصاغاني في التكملة أيضا، وقد تقدم الكلام عليه في م ب د.
 ومما يستدرك عليه: مدته وأمدته: أعطيته. وامتاده: طلب أن يميده. وماد. إذا تجر. وماد: أفضل. ومادني فلان يميدني، إذا أحسن إلى. وفي حديث علي رضي الله عنه يذم الدنيا فهي الحيود الميود. فعول من ماد إذا مال. وماد ميدا: تمايل، ومادت الأغصان: تمايلت. وغصن مائد ومياد: مائل، وغصون ميد. قال الأزهري: ومن المقلوب: الموائد المآود: الدواهي، وقال ابن أحمر: وصادفت نعيما وميدانا من العيش أخضرا قالوا: يعني ناعما، هكذا أنشده الجوهري، قال الصاغاني: وهو غلط وتحريف، والرواية أغيدا والقافية دالية وقبله:
  أأن خضمت ريق الشباب وصادفت وميد لغة في بيد بمعنى غير، وقيل: معناهما على أن، وفي الحديث أنا أفضح العرب ميد أني من قريش ونشأت في بني سعد بن بكر وفسره بعضهم، من أجل أني، وفي الحديث نحن الآخرون السابقون ميد أنا أوتينا الكتاب من بعدهم. ومن المجاز: مادت المرأة، وماست وتميدت، وتميست. ومادت به الأرض: دارت. ورجل مائد: يدار به. والمطعون يميد في الرمح، كما في الأساس. واستدرك شيخنا: ميدان الخلفاء، وهو في المضاف والمنسوب للثعالبي، وهو عند أهل الأخبار من عشرين إلى أربع وعشرين سنة، كأنه كناية عن اسم مدة الخلافة. قلت: وميدان الغلة: محلة بمصر. والميدانان: محلتان ببخارا. والميدان بدمشق اثنان.

### Türkçe

**ماد** şey **يميد** **ميدا** ve **ميدانا** (harekeli): şiddetle hareket etti; bundan, Yüce Allah’ın sözü: **أن تميد بكم**; yani sizinle çalkalanır, sizinle döner ve sizi şiddetli bir hareketle hareket ettirir; **البصائر**’de böyle. **ماد** şey **يميد** **ميدا**: meyletti, saptı ve yükseldi; ve hadiste: Allah yeri yaratınca, (yer) **تميد** etmeye başladı; bunun üzerine onu dağlarla sabitledi. İbn Abbas hadîsinde: Allah yeri altından yaydı; derken (yer) **مادت**. Ali hadîsinde: dağların yerleşmesiyle **الميدان**’dan (olan) sükûnet buldu. **ماد** serap **ميدا**: çalkalandı. Adam **ماد** **يميد**; eğilip salınarak yürüdüğü zaman. **ما دهم** **يميدهم**; onları ziyaret ettiği zaman; denildi ki: **المائدة** bununla adlandırıldı; çünkü onun üzerinde ziyaret edilir. **ماد** kavmini **غارهم**; ve **مادهم** **يميدهم**; **الميرة**’den **مارهم**’ın bir dili; ve **الممتاد** ondan **مفتعل**’dir; bu mecazdır; denildi ki: bundan **المائدة** adlandırıldı.

Mecazdandır: Adam **ماد** **يميد**; o hâlde o **مائد**’dir: ona, sarhoşluktan yahut denize binmekten, bulantı, şaşkınlık ve baş dönmesi isabet etti; **ميدى** bir kavimdendir; **كرائب** ve **روبي** gibi; ve **البصائر**’de: **ميدى** **كحيرى** gibidir. Ve adam **ماد**: şaşırdı. Ebü’l-Heysem rivayet etti: **المائد**: denize binen, deniz suyunun kokusundan nefsi bulanan; ta ki onunla başı döner ve neredeyse bayılır; bunun üzerine denilir: deniz onunla **ماد**; onunla **يميد** **ميدا**. Ferrâ dedi: Arapların şöyle dediğini işittim: **الميدى**: baş dönmesinden **الميد** isabet edenler. Ümmü Harâm hadîsinde: denizdeki **المائد** için şehit ecri vardır; o, deniz rüzgârından ve geminin dalgalarla çalkalanmasından başı dönen kimsedir. **مادت** **الحنظلة** **تميد**: ona çiy yahut ıslaklık isabet etti de değişti; hurma da böyledir.

Ve **المائدة**: bizzat yemeğin kendisi; **ماد**’dan, “fazlalık verdi” (manasında) olduğu için; **اللسان**’da olduğu gibi. Bu görüşü **الأخفش** ve Ebû Hâtim kesinleştirdi; yani yanında **خوان** olmasa bile; **التقريب** ve **اللسان**’da olduğu gibi. İbn Sîde bunu **المحكم**’de açıkça söyledi; ve onu **فتح الباري**’de nakletti. Şeyhimiz dedi: âyet bunda açıktır; bunu tefsir ve garîb erbabı söyledi. Denildi ki: **المائدة**: üzerinde yemek bulunan **الخوان**’dır. Fârisî dedi: üzerinde yemek oluncaya kadar **مائدة** diye adlandırılmaz; yoksa o **خوان**’dır. Dedim: lugat fukahası bunu açıkça söyledi; ve Seâlibî ile İbn Fâris bunu kesinleştirdi; ve Harîrî **درة الغواص**’ta bununla yetindi; ve başkasının, seçkinlerin vehimlerinden olduğunu iddia etti. Şeyhimiz onun şerhinde zikretti ki: **المائدة**’yi, yemekten soyutlanmış **الخوان** üzerine de kullanmak caizdir; “konuldu” yahut “konulacak” olması itibarıyla. İbn Zafer dedi: yemekten kaldırıldıktan sonra da ona **المائدة** adı sabit oldu; doğumdan sonra **لقحة** denildiği gibi. Ebû Ubeyd dedi: Tenzîlde: **ربنا أنزل علينا مائدة من السماء**; **المائدة** mana bakımından mef‘ûledir, lafzı fâ‘iledir; ve o, **عيشة راضية** gibidir. Denildi ki: **ماد**’dan, “verdi” (manasında); denilir: Zeyd, Amr’a **ماد**; ona verdiği zaman. Ebû İshâk dedi: bence **مائدة**’nin aslı, **ماد** **يميد** “hareket etti”den fâ‘iledir; sanki üzerindekilerle **تميد** eder; yani hareket eder. Ebû Ubeyde dedi: **مائدة** diye adlandırıldı; çünkü sahibi onunla **ميد** edildi; yani ona verildi ve onunla ona lütufta bulunuldu. **العناية**’de: sanki etrafındakilere, üzerinde hazır bulunan şeyden verir. **المصباح**’da: çünkü malik onu insanlara **ماد** etti; yani onu onlara verdi. Bunun benzeri İbnü’l-Kattâ‘ın **كتاب الأبنية**’sinde, **الميدة** gibi; ikisinde de; yani yemekte ve **الخوان**’da; bunu Cermî söyledi ve şu beyti okudu:
  **وميدة كـثـيرة الألـوان                      تصنع للإخوان والجيران**

**المائدة**: yerden daire (yuvarlak) olan kısım; **الخوان**’a benzetme üzere. Ve onun fiili: **ميدى** ذلك; yani onun sebebiyle. **اللسان**’da olan: **ميد** ذلك. Dedi ki: **من ميدى ذلك** işitilmedi. Ve **ميد** “başka” manasınadır da. Denildi ki: o, “üzerine” manasınadır; daha önce **بيد** maddesinde geçtiği üzere. İbn Sîde dedi: belki de onun **ميم**’i, **بيد**’in **باء**’sına bedeldir; çünkü o daha meşhurdur.

Ve şeyin **ميداء**’ı, kesre ile ve med ile: onun ulaştığı yer ve ölçüsüdür. Yoldan: iki yanı, uzaklığı ve yolu. Denilir: **لم أدر ما ميداء ذلك**; yani onun ulaştığı yeri ve ölçüsünü bilmedim. Ve yine **ميتاؤه**; yani iki yanının miktarını ve uzaklığını bilmedim. Şu beyit okundu:
  **إذا اضطم ميداء الطريق عليهمامضت قدما موج الجبال زهوق**
Ve **ميتاء الطريق** diye de rivayet edilir. **الزهوق**: develerden öne geçenlerdir. İbn Sîde dedi: **ميداء**’ı taşıdık ve onun **ياء** olduğuna, lafzın zahiri üzere, **م و د** bulunmamasına rağmen hükmettik. Denilir: evlerini tek bir **ميداء** üzerine bina ettiler; yani tek bir yol üzere. Sâgânî dedi: eğer işitilmişse: **ميداء الطريق**; **مئتائه**’ye ardıllık yolu üzere; o zaman o, **أداه** “şunu şuna ulaştırdı”dan, hemzeli **مفعال**’dır; yeri, **المعتل** bablarıdır; **المئتاء**’ın yeri gibi. Eğer müstakil bir bina ise, o **فعلال**’dır; ve yeri burasıdır. Denilir: bu onun **ميداؤه**’dur; ve onun **بميدائه**’si; ve onun **بميداه**’ı; yani onun hizasıyla. **بميدى داره** diye de rivayet edilir; **ميم**’i fethalı, kısaltılmış; yani onun hizasıyla; Yakub’dan.

Ve **ميادة**, şeddeli: siyah bir cariyenin adıdır; o, **أم الرماح**’tır; **كتان بن أبرد بن ثوبان**’ın (annesi); bazı nüshalarda şair **الثربان**. Ona nisbet edildi; bunun üzerine ona: **ابن ميادة** denilir. Ve onun, annesinin böğürlerine vurduğu ve şöyle dediği iddia edildi:
  **اعـرنـزمي مياد للقوافي**

Ve **الميدان**, fetha ile ve kesrelenir; bu, İbn Abbâd’dandır; yani bilinen (şey): **الميادين**. İbnü’l-Kattâ‘ **كتاب الأبنية**’de dedi: vezninde ihtilaf edildi; denildi ki **فعلان**’dır; **ماد** **يميد** “kıvrıldı ve çalkalandı”dan; manası: atlar onun içinde dolaşır, kıvrılarak bükülür ve dolaşmalarında çalkalanır. Denildi ki vezni **فلعان**’dır; **المدى** “son, gaye”den; çünkü atlar onda koşma ve dolaşmadan gayelerine varır; aslı **مديان** idi; sonra **لام** **عين**’in yerine takdim edildi de **ميدانا** oldu; **باز**’ın cem‘inde **بيزان** denildiği gibi; asıl **بزيان**’dır; **باز**’ın vezni **فلع** ve **بيزان**’ın vezni **فلعان**. Denildi ki vezni **فيعال**’dır; **مدن** **يمدن** “ikamet etti”den; böylece içindeki **ياء** ve **ألف** ziyadedir; manası: atlar, başkasına değil, onda dolaşmaya ve kıvrılmaya yapıştı.

**الميدان**: Nîsâbûr’da bir mahalledir; **ميدان زياد** diye bilinir. Ondan: Ebü’l-Fazl Muhammed b. Ahmed el-Meydânî; nüshalarda böyle. İbnü’l-Esîr’in söylediği ise: Ebü’l-Fazl Ahmed b. Muhammed b. Ahmed b. İbrâhîm en-Nîsâbûrî; faziletli bir edip; dilde telif etti; hadîs işitti; 518 yılında öldü. Görünen o ki musannifin ibaresinde bir düşme vardır; doğrusu, Hâfız’ın **التبصير**’inde ve başkalarında olduğu gibi: Ondan, Nîsâbûr’da Arapçanın şeyhi ve **مجمع الأمثال** kitabının ve başkasının müellifi Ebü’l-Fazl Ahmed b. Muhammed el-Meydânî; 518 yılında öldü. Ve oğlu, edip Ebû Saîd Sa‘d b. Ahmed; onun telifleri vardır; İbn Asâkir ondan yazdı. Ve Ebû Ali Muhammed b. Ahmed b. Muhammed b. Ma‘kal en-Nîsâbûrî; Muhammed b. Yahyâ ez-Zühlî’den işitti; Yâkût onu **المعجم**’de böyle zikretti. Sanki ibarenin aslı: Ondan Ebü’l-Fazl Ahmed b. Muhammed ve Ebû Ali Muhammed b. Ahmed; öyleyse düşün. Yâkût dedi: Ondan ayrıca imam Ebü’l-Hasen Ali b. Muhammed b. Ahmed b. Hamdân el-Meydânî; Nîsâbûr’dan intikal etti, Hemedân’da ikamet etti ve orayı yurt edindi; halkından evlendi; hadîs ilmini bilen, vera‘ sahibi hâfızlardan sayılırdı. Şîrûye dedi: gözlerim onun gibisini görmedi. Başkası dedi: kendi gibisi görülmedi. 471 yılında Bağdat’ta vefat etti. Dedim: Ondan ayrıca Muhammed b. Talha b. Mansûr el-Meydânî; İbrâhîm b. el-Hâris el-Bağdâdî’den; ondan da Hâkim.

**الميدان** ayrıca: İsfahân’da bir mahalledir. Ondan Ebü’l-Fazl; nüshalarda böyle; doğrusu, Yâkût’un **معجم**’inde olduğu gibi: Ebü’l-Feth el-Mutahhar b. Ahmed el-Mufîd. Ebû Mûsâ ona reddetti ve dedi: bu nisbe ile nisbet edilen birini bilmiyorum. Ebû Mûsâ dedi: ve **ميدان أسفريس** İsfahân’da bir mahalledir; ondan Muhammed b. Muhammed b. Abdurrahmân b. Abdülvehhâb el-Medînî el-Meydânî; babam ve başkası bana ondan haber verdi; Ebû Mûsâ onu üçüncü yaptı. Dedim: İbnü’l-Esîr onu Nîsâbûr mahallesine nisbet etti ve dedi: Ondan Ebü’l-Feth el-Mutahhar b. Ahmed b. Ca‘fer el-Mufîd; Ebû Nu‘aym el-Hâfız ve başkasından.

**الميدان** ayrıca Bağdat’ta **باب الأزج** tarafında bir mahalledir; **شارع الميدان** diye bilinir. Ondan Abdurrahmân b. Câmi‘ b. Ghanîme el-Meydânî; adını **غنيمة** diye yazardı; Ebû Tâlib Yûsuf’u ve Ebü’l-Kâsım b. el-Husayn’ı ve başkalarını işitti; 582 yılında vefat etti. Ve Sadaka b. Ebî’l-Husayn el-Meydânî; Ebü’l-Vakt Abdü’l-Evvel’i işitti; 608 yılında vefat etti. Ve başka bir cemaat; Ebû Abdullah Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Meydânî gibi; el-Kanebî ve Yahyâ b. Yahyâ’dan; ondan Ebû ‘Usiyye el-Yeşkürî ve Ebü’l-Hasen el-Bezzâr; ve onu Emîr zikretti. **الميدان** ayrıca Hârizm’de büyük bir mahalledir; harap oldu. Ve **ميدان**: Mâverâünnehir ülkelerinin en ucunda, İsbîcâb yakınında bir şehirdir. Ve **شارع الميدان**: Bağdat’ta büyük bir mahalledir; harap oldu. Yâkût dedi: o, Bağdat’ın doğusunda, **باب الأزج** tarafındaki şu (mahalle)dir.

**الميدان**: Benî Esed b. Huzeyme içinde, **فقعسي** bir şairdir.

Ve **الممتاد**, **مفتعل**: **مادهم** **يميدهم**’den; onlara verdiği zaman; o, isteyen (kimsedir). Denilir: onu **امتاده** etti; derken ona **ماده** etti. **الممتاد** ayrıca: kendisinden istenen; o, kendisinden bağış istenen, talep olunan kimsedir.

İnsanlara karşı lütufkâr olan; Rü’be dedi: İnsanlara karşı lütufkâr ol:
  **تهدي رؤوس المترفين الأنداد**                      **إلى أمير المؤمنين الممتـاد**  Ahfeş bunu böyle inşad etti; Cevherî söyledi. Sâgânî dedi: Rivayet:
  **نهدي رؤوس المترفين الصداد**                      **من كل قوم قبل خرج النقاد**
  **إلى أمير المؤمنين الممتـاد**  Ve Cevherî’nin, Ebû Züeyb’in şiirinde **مائد** (okuyuşu) sözü:
  **يمانية أحيا لـهـا مـظ مـائد**                      **وآل قراس صوب أرمية كحل**  Bir dağın adıdır; apaçık bir yanlıştır; İbn Berrî buna dikkat çektiği gibi; Sâgânî de bunu **التكملة**’de nakletti. Doğrusu **مظ مأبد**’dir; birleşik **الباء** ile, **منزل** gibi; dilde de, zikredilen beyitte de. Böyle bir şeyin yanlış sayılmadığı gizli değildir; bilakis o bir tashîftir. Sâgânî bunu **التكملة**’de de böyle söyledi. Bunun hakkında söz daha önce **م ب د**’de geçti.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **مدته** ve **أمدته**: Ona verdim. **وامتاده**: Ona **يميده** etmesini (kendisine azık/yardım vermesini) istedi. **وماد**: Eğer ticaret yaptıysa. **وماد**: Daha faziletli oldu. **ومادني فلان يميدني**: Eğer bana iyilik ettiyse. Ali (Allah ondan razı olsun) hadîsinde, dünyayı yerer: O, **الحيود الميود**’dur. **فعول** veznindedir; **ماد**’dan, eğer meyletti ise. **وماد ميدا**: Salındı; **ومادت الأغصان**: Salındı. **وغصن مائد ومياد**: Meyilli; **وغصون ميد**. Ezherî dedi: Ve ters çevrilmişlerdendir: **الموائد المآود**: Dehşetli işler (musibetler). İbn Ahmer dedi: **وصادفت نعيما وميدانا من العيش أخضرا** Dediler ki: Yani yumuşak (rahat). Cevherî bunu böyle inşad etti. Sâgânî dedi: Bu bir yanlış ve tahriftir; rivayet **أغيدا**’dır; kafiye **دالية**’dir; ve ondan önce:
  **أأن خضمت ريق الشباب وصادفت**  Ve **ميد**; **بيد**’deki (kullanımın) bir dilidir; “başka/gayrı” mânâsında. Ve denildi ki: İkisinin mânâsı “şu halde ki/…-e rağmen” üzerinedir. Hadîste: “Ben Arapları rezil ederim; **ميد** şu ki ben Kureyş’tenim ve Benî Sa‘d b. Bekr içinde yetiştim.” Bazıları onu “şundan dolayı ki ben” diye tefsir etti. Hadîste: “Biz sonrakileriz, öncekileriz; **ميد** şu ki Kitap bize onlardan sonra verildi.”

Ve mecazdandır: **مادت المرأة**; ve **ماست** ve **تميدت** ve **تميست**. **ومادت به الأرض**: Döndü. **ورجل مائد**: Kendisiyle döndürülür. Ve mızrakta yaralanmış olan, mızrakta **يميد** eder; **الأساس**’ta olduğu gibi. Şeyhimiz istidrâk etti: **ميدان الخلفاء**; o, Sa‘âlibî’nin **المضاف والمنسوب**’undadır; haber ehli yanında yirmiden yirmi dört seneye kadardır; sanki hilâfet müddetinin adına bir kinayedir. Dedim: **وميدان الغلة**: Mısır’da bir mahalledir. **والميدانان**: Buhârâ’da iki mahalledir. **والميدان بدمشق اثنان**: Dımaşk’ta iki tanedir.
