# ميز — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%B2/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%8A%D8%B2/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ميز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%B2.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ميز

المَيْزُ: التمييز بين الأَشياء. تقول: مِزْتُ بعضه من بعض فأَنا أَمِيزُه مَيْزاً، وقد أَمازَ بعضَه من بعض، ومِزْتُ الشيءَ أَمِيزُه مَيْزاً: عزلته وفَرَزْتُه، وكذلك مَيَّزْتُه تمييزاً فانْمازَ. ابن سيده: مازَ الشيءَ مَيْزاً ومِيزَةً ومَيَّزَهُ: فصل بعضه من بعض. وفي التنزيل العزيز: حتى يَمِيزَ الخَبِيثَ من الطَّيِّبِ، قرئ: يَمِيزَ من مازَ يَمِيزُ، وقرئ: يُمَيِّزْ من مَيَّزَ يُمَيِّزُ، وقد تَمَيَّزَ وامَّازَ واسْتَمازَ كله بمعنى، إِلاَّ أَنهم إِذا قالوا مِزْتُه فلم يَنْمَزُ لم يتكلموا بهما جميعاً إِلا على هاتين الصيغتين، كما أَنهم إِذا قالوا زِلْتُه فلم يَنْزَلْ لم يتكلموا به إِلا على هاتين الصيغتين لا يقولون مَيَّزْته فلم يَتَمَيَّزْ ولا زَيَّلْتُه فلم يَتَزَيَّلْ؛ وهذا قول اللحياني. وتَمَيَّزَ القومُ وامْتازوا: صاروا في ناحية. وفي التنزيل العزيز: وامْتازوا اليومَ أَيُّها المُجْرِمُونَ؛ أَي تَمَيَّزوا، وقيل: أَي انْفَرِدُوا عن المؤمنين. واسْتَمازَ عن الشيء: تباعد منه، وهو من ذلك. وفي حديث إِبراهيم النخعي: اسْتَمازَ رجلٌ عن رجل به بَلاءٌ فابْتُلِيَ به أَي انفصل عنه وتباعد، وهو اسْتَفْعَلَ من المَيْزِ. ابن الأَعرابي: مازَ الرجلُ إِذا انتقل من مكان إِلى مكان. ويقال: امْتاز القومُ إِذا تنحَّى عِصابَةٌ منهم ناحيةً، وكذلك اسْتَمازَ، قال الأَخطل:
فإِن لا تُعَيِّرْها قريشٌ بِمَلْكِها،
يكن عن قُرَيْشٍ مُسْتَمازٌ ومَرْحَلُ
ويقال: امتازَ القومُ إِذا تميز بعضهم من بعض. وفي الحديث: لا تَهْلِكُ أُمتي حتى يكون بينهم التَّمايُلُ والتَّمايُزُ أَي يتحزبون أَحزاباً ويتميز بعضهم من بعض ويقع التنازع. يقال: مِزْتُ الشيءَ من الشيءِ إِذا فَرَّقْتَ بينهما فانْمازَ وامْتازَ، ومَيَّزْتُه فَتَمَيَّزَ؛ ومنه الحديث: من مازَ أَذًى فالحسَنةُ بعشر أَمثالها أَي نَحَّاه وأَزاله؛ ومنه حديث ابن عمر: أَنه كان إِذا صلى يَنْمازُ عن مُصَلاَّه فيركع أَي يتحول عن مُقامه الذي صلى فيه.
وتَمَيَّزَ من الغَيْظِ: تَقَطَّع. وفي التنزيل العزيز: تَكادُ تَمَيَّزُ من الغَيْظِ.

### Türkçe

**المَيْزُ**: şeyler arasında ayırt etme. Dersin ki: “Onun bir kısmını bir kısmından **مِزْتُ**”; ben onu **أَمِيزُه** **مَيْزاً** (ayırt ederim); ve onun bir kısmını bir kısmından **أَمازَ**; ve “şeyi **مِزْتُ**; onu **أَمِيزُه** **مَيْزاً**”: onu ayırdım ve onu seçip ayıkladım; yine bunun gibi onu **مَيَّزْتُه** **تمييزاً** (ayırt ettim) da **فانْمازَ** (ayrıldı). İbn Sîde: “Şeyi **مازَ** **مَيْزاً** ve **مِيزَةً** ve onu **مَيَّزَهُ**: onun bir kısmını bir kısmından ayırdı.” Aziz tenzilde: “ta ki **يَمِيزَ** **الخَبِيثَ**’i **الطَّيِّبِ**’den ayırsın”; “**يَمِيزَ**” diye, **مازَ** **يَمِيزُ**’den okunmuştur; ve “**يُمَيِّزْ**” diye, **مَيَّزَ** **يُمَيِّزُ**’den okunmuştur; ve **تَمَيَّزَ** ve **امَّازَ** ve **اسْتَمازَ** hepsi bir mânâdadır; ancak onlar “onu **مِزْتُ**” dediklerinde de o **يَنْمَزُ** (ayrılmadığında), ikisiyle birlikte konuşmazlar; ancak bu iki kalıp üzere (konuşurlar); nitekim onlar “onu **زِلْتُه**” dediklerinde de o **يَنْزَلْ** (ayrılmadığında), onunla ancak bu iki kalıp üzere konuşurlar; “onu **مَيَّزْته** de o **يَتَمَيَّزْ** (ayrılmadı)” demezler; ne de “onu **زَيَّلْتُه** de o **يَتَزَيَّلْ** (ayrılmadı)”; bu, el-Lihyânî’nin sözüdür.

**وتَمَيَّزَ** kavim ve **امْتازوا**: bir tarafta oldular. Aziz tenzilde: “**وامْتازوا** bugün, ey suçlular”; yani: **تَمَيَّزوا**; ve denildi ki: yani müminlerden **انْفَرِدُوا** (ayrı kalın). **واسْتَمازَ** bir şeyden: ondan uzaklaştı; ve o, bundandır. İbrâhîm en-Nehaî’nin hadisinde: “Bir adam, kendisinde belâ bulunan bir adamdan **اسْتَمازَ** etti de onunla **فابْتُلِيَ به**”; yani ondan ayrıldı ve uzaklaştı; ve o, **المَيْزِ**’den **اسْتَفْعَلَ**’dır. İbnü’l-A‘râbî: Adam **مازَ** eder; bir yerden bir yere intikal ettiğinde. Ve denilir: Kavim **امْتاز** etti; onlardan bir topluluk bir tarafa çekildiğinde; yine bunun gibi **اسْتَمازَ**; el-Ahtal dedi ki:

فإِن لا تُعَيِّرْها قريشٌ بِمَلْكِها،
يكن عن قُرَيْشٍ مُسْتَمازٌ ومَرْحَلُ

Ve denilir: Kavim **امتازَ** etti; onların bir kısmı bir kısmından **تميز** ettiğinde. Hadiste: “Ümmetim helâk olmaz; ta ki aralarında **التَّمايُلُ** ve **التَّمايُزُ** oluncaya kadar”; yani hiziplere hiziplenirler ve bir kısmı bir kısmından ayrılır ve çekişme vuku bulur. Denilir: “Şeyi şeyden **مِزْتُ**”; ikisi arasını ayırdığında; böylece **فانْمازَ** ve **امْتازَ**; ve onu **مَيَّزْتُه** de **فَتَمَيَّزَ**; bundan (da) hadistir: “Kim bir eziyeti **مازَ** ederse, hasene onun on misliyledir”; yani onu uzaklaştırdı ve giderdi; bundan (da) İbn Ömer hadisi: O, namaz kıldığında, **يَنْمازُ** ederdi; **مُصَلاَّه**’ından (ayrılırdı) da rükû ederdi; yani namaz kıldığı makamından başka bir yere geçerdi.

Ve **تَمَيَّزَ** öfkeden: parçalandı. Aziz tenzilde: “Neredeyse öfkeden **تَمَيَّزُ**.”
