# ميل (م-ي-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%8A%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Eyik ağaç anlamındadır

- Harfler: م - ي - ل
- Kur'an'da: 6 geçiş · 3 ayet · 5 sîga
- 10 sözlük

## Sîgalar (5)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [تَمِيلُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%85%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَفْعِلُوا | Meyledersiniz | 2 | 2 | [4:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84/ayet/4:27.md) |
| [الْمَيْلِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%84%D9%90.md) | الْفَعْلِ | Meyletmek | 1 | 1 | [4:129](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84/ayet/4:129.md) |
| [فَيَمِيلُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%85%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | فَيَفْعِلُونَ | Hemen meylederler | 1 | 1 | [4:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84/ayet/4:102.md) |
| [مَيْلًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84/siga/%D9%85%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%84%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلًا | Meyletmek | 1 | 1 | [4:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84/ayet/4:27.md) |
| [مَيْلَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84/siga/%D9%85%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%84%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فَعْلَةً | Meyletmek | 1 | 1 | [4:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84/ayet/4:102.md) |

## Mücavir kökler — 42 mücavir (57 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [سلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · Silahlarınız
2. [حرص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B5.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Haris elbisedeki yırtık demektir
3. [علق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Sülük demektir
4. [مطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Yağmur
5. [شهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · “Şeğefe” yağmur alan yüksek dağ demektir
6. [حذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi
7. [أذي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır
8. [مرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Bürde” gocuk demektir
9. [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Denk tutuyorlar
10. [وضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Koyar
11. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
12. [هون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Düzlük demektir
13. [ودد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır
14. [وري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Arka
15. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Kanat demektir
16. [طوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Çeper demektir
17. [غفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir
18. [وذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir
19. [عدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
20. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kadınlar
21. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
22. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Eveye yuva demektir
23. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
24. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Namaz
25. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
26. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
27. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Büyük
28. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
29. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Beraber
30. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İnek yavrusu, dana demektir
31. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
32. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
33. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
34. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
35. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Uhur ense demektir
36. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
37. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
38. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Su yosunudur
39. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Beyn topraktaki yarık demektir
40. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hufre, çukur demektir
41. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
42. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların ön ayaklarına denir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ميل |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli/yâî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [زيغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%BA.md), [جور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B1.md), [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Dik veya dengeli duran bir nesnenin bir tarafa doğru eğilmesi, merkez hattından sapması |
| Çekirdek Özet 2 | Adalet ve denge merkezinden ayrılarak taraflardan birine haksızca veya duygusal olarak yönelme; baskın taarruz |
| Çekirdek Özet 3 | Yargıda ve ilişkilerde orta yol dengesinin (itidal) bozulması, tarafgirlik veya düşmanca çullanma |
| Kritik Hata Riski | Kökün Kur'an'daki ahlaki ve hukuki kullanımını sadece bireysel bir «sevgi/ilgi duyma» derecesine indirgeyip hakkın zayi edilmesine yol açan yapısal sapma boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مي | Denge halinden çıkma, akışkan veya esnek bir şekilde bir yöne doğru hareket etme ve salınma; nitekim [ميد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%AF.md) kökünde sallanıp çalkalanma, [مير](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%B1.md) kökünde erzak getirmek üzere yer değiştirme/akma, [ميز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%B2.md) kökünde ise birbirinden ayrışıp bir tarafa çekilme anlamları ortaktır | ل | Temel salınma ve yer değiştirme hareketine tutunma, yönelme ve belirli bir tarafa kalıcı olarak yaslanma niteliği katarak gövdenin doğrultusunu tek bir yana eğik kılma anlamını oluşturmuştur |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | Su | Akışkanlık, durulmama, yerinde sabit kalamayıp bir yöne doğru dalgalanma ve akma eğilimi |
| ي | El ve kol | Uzantı, bir tarafa doğru açılma, aktif biçimde belirli bir istikamete erişme hareketi |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Yöneltme, bir doğrultuya sevk etme, mevcudu dikey ekseninden çekerek başka bir tarafa sevk etme |
| ميل | Denge merkezinden bir yöne yönelip o tarafa kalıcı veya bariz biçimde yatma hareketi | Suyun akışkanlığı gibi dengesinden kurtulan bir varlığın, el gibi uzanıp çoban değneği gibi harici veya dahili bir çekimle tek bir tarafa eğilmesi, dikliğini kaybetmesidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir ağacın gövdesinin veya bir tepe/kum yığınının dikey eksenden bir yana doğru eğik durması; at üzerinde binicinin dengesini kaybedip bir yana kayması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şâir Maqāyīs metninde geçtiği üzere at üzerinde dik duramayan, mızrağı veya silahı olmayan güçsüz savaşçıyı «mîl» çoğuluyla şöyle niteler: غَيْرُ مِيلٍ ولا عَواوِيرَ في الهَيْـ / ـجا ولا عُزّل ولا أكفالِ |
| Erken Arapça kullanım | Çölde yolcuların yön tayini için dikilen taş veya işaret kulelerine «mîl» denilmesi; göz sürme milinin (el-mîl) göze doğru eğilip sürülmesi; rüzgârın etkisiyle ayrışıp tek bir tarafa yığılan kütleye «meylâ» denmesi |

Kaynak: İbn Fâris, Maqāyīs al-Lugha; el-Halîl b. Ahmed, Kitābü’l-ʿAyn; Ebü’l-Kâsım ez-Zemahşerî, Asâsü’l-Belâga.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde ميل kökü, fiziksel düzlemde bir merkezden sapma, eğilme ve yön değiştirme çekirdeğini temsil eder. Batı Sami dillerinde ve özellikle İbranicede m-w-l veya m-y-l biçimleri yönelme, bir sınıra dayanma veya bir yana meyil etme türevleriyle sınırlı bir yakınlık gösterir; ancak kökün klasik Arapçada kazandığı sistematik ahlaki ve fiziksel boyut (doğruluktan sapma, tarafgirlik yapma, üzerine çullanma) Arapçanın iç gelişimiyle oldukça zenginleşmiştir. Erken Arap leksikografisinde kök, hem doğuştan gelen bedensel eğikliği (meyel) hem de sonradan iradi veya gayri iradi gerçekleşen yönelişi (meyl) kapsayan somut bir yer değiştirme ekseninde gelişmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisânü’l-Arab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir yöne eğilme, merkezden ayrılma | Ağacın eğilmesi (şecere meylâ), kum tepesinin ayrışması ve insanın bir tarafa kaykılması gibi somut eylemlerden ahlaki/hukuki tarafgirliğe aktarılmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramice sınır/yönelme kökleri | Benzer fonetik yapıdaki köklerde belirli bir sınıra doğru yaklaşma ve eksen değiştirme izleri görülmekle birlikte Arapçadaki kadar merkezî bir ahlaki terimleşme oluşmamıştır | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu üçlü köke doğrudan ve güvenilir bir soydaşlık bağı tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha; Gesenius Hebrew Grammar; Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ميل | Anlamlı | Bir tarafa eğilmek, sapmak | Doğru ve dengeli olan dikey eksenden bir tarafa doğru yatmak, meyletmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [ملي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%8A.md) | Anlamlı | Uzun zaman geçmek, mühlet verilmek | Zamanın uzaması, bir süreye yayılma; «melâve» (uzun zaman parçası) | Kur'an'da geçer; genişleme yönü ortaktır |
| يمل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| [يلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%84%D9%85.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| [لمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D9%8A.md) | Anlamlı | Dudakta koyu esmerlik/kahverengilik | Dudak renginin koyulaşması ve güzelleşmesi (el-lemâ) | Kur'an'da geçmez; hedef kökle doğrudan anlam bağı zayıftır |
| [ليم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%85.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Müsta'mel sayılsa da bağımsız üçlü kök anlamı leym/levm üzerinden değerlendirilir | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ميل | Merkez | Dikey/orta hattan bir tarafa sapma ve yönelme | Hem sevgiyle bir tarafa meyletmeyi hem de baskın amaçlı çullanmayı veya adaletten ayrılmayı ifade eden fiziksel/iradi sapma | Bir eksenden bir yana kalıcı ya da bariz biçimde yatmak |
| [زيغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%BA.md) | Komşu | Haktan ve istikametten eğrilme | [زيغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%BA.md) özellikle gözün, kalbin veya aklın net görüş ve doğruluk çizgisinden aldanarak kaymasıdır; odak kaybı baskındır | Görüşün veya kalbin eğriliğe düşmesi |
| [جور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B1.md) | Komşu | Sınırı aşarak zulmetme, haddi çiğneme | [جور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B1.md) doğru yoldan çıkıp başkasının hakkını gasp edecek şekilde haksızlığa sapmaktır; saldırgan bir taşma içerir | Adalet yolunu terk edip baskıyla haksızlık etmek |
| [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) | Komşu | Doğruluk veya dengeden başka tarafa bükülme | [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) aslen eşit kılmak ve düzeltmek iken, harf-i cer ile kullanıldığında haktan yüz çevirip eş koşmayı anlatır | Eşitleme veya doğrudan bir tarafa sarf etme |
| [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) | Zıt | Payları hakkaniyetle paylaştırma, adaleti ayakta tutma | [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) teraziyi tam tutarak hiçbir tarafa meyil vermeden hakkı eksiksiz teslim etmektir | Dengeyi, hakkaniyeti ve dik duruşu koruma |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ميل | Bir tarafa eğilmek, sapmak, yönelmek | Dengeden veya merkezden ayrılarak taraflardan birine ağırlık verme | Kesin |
| Latince | Inclinare, declinare | Eğilmek, sapmak, bir yana bükülmek | Doğru bir hattan bir tarafa yatmayı karşılar; ancak düşmanca hücum anlamını içermez | Güçlü |
| İngilizce | Incline, lean, tilt, swoop down | Eğilmek, meyletmek, çullanmak | Hem zihinsel meyli hem fiziksel yatmayı karşılar; askeri taarruz için swoop down karşılığı gerekir | Güçlü |
| Almanca | Neigen, abweichen, zuneigen | Meyletmek, eğilmek, sapmak | Duygusal ve fiziksel eğilimi net verir; ani baskın yapma nüansı dışarıda kalır | Güçlü |
| Fransızca | Incliner, pencher, dévier | Meyletmek, eğrilmek, bir tarafa yatmak | Ağırlık merkezinin kaymasını ifade eder; ahlaki veya fiziksel sapmayı içerir | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary; Wehr Arabic-English Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَمِيلُوا مَيْلًا | Haktan, helal sınırlarından ve fıtrî dengeden bütünüyle sapmak | Şehevî arzularına uyanların, müminleri meşru nikâh ve iffet çizgisinden tamamen uzaklaştırma isteği bağlamı (Nisâ [4:27](https://lisan.digital/tr/ayet/4:27.md)) |
| فَيَمِيلُونَ عَلَيْكُمْ مَيْلَةً | Düşmanın tek bir hamlede topluca hücum edip çullanması | Savaş halinde korku namazı kılınırken kâfirlerin müminlerin zaaf anını kollayıp ani bir baskınla üzerlerine çullanması bağlamı (Nisâ [4:102](https://lisan.digital/tr/ayet/4:102.md)) |
| فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ | Eşler arasındaki adalet ve eşitlik yükümlülüğünü tamamen çiğneyecek derecede tarafgirlik göstermek | Çok eşlilik durumunda kalbî sevgi kontrol edilemese dahi fiilî ve hukukî alanda bir eşi bütünüyle askıda bırakacak haksız meyil bağlamı (Nisâ [4:129](https://lisan.digital/tr/ayet/4:129.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İrade, meyil ve kesb teorisi | İnsanın bir fiili işlemeye yönelik içsel yönelişi ve meylinin (meyl-i cüz'î) fiilin yaratılmasındaki sorumluluk derecesi | Kulun iradesinin bir alternatife doğru ağırlık vermesi ve kararlılık kazanması |
| Fıkıh | Aile hukuku ve hâkimin tarafsızlığı | Birden fazla eş arasında nafaka, geceleme ve muamelede eşitlik (tesviye); yargılamada hâkimin taraflardan birine meyil göstermemesi ilkesi | Hukuki eşitliği bozan her türlü sübjektif veya maddi tarafgirlik |
| Tefsir | Adalet-itidal ekseni ve düşman stratejisi | Nisâ suresindeki üç ayetin ortak paydası olarak haktan sapmanın fert, aile ve ordu güvenliği düzeyindeki yıkımı | İtidal çizgisinden koparak aşırılığa ve zaafa sürüklenme |
| Hadis | Eşler arası adalet ve kıyamet tasviri | Birden fazla eşi olup da birine meylederek adaletsizlik yapan kimsenin kıyamet günü bir tarafı felçli/eğik olarak haşredileceği rivayeti | Fiilî meylin bedensel bir eğrilik ve dengesizlik cezası olarak somutlaşması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Sırat-ı müstakim ve fıtrat dengesi | İtidalden sapma, heva ve hevese yöneliş | Dinin belirlediği meşru sınırları aşındırma tehlikesi | Fıtri istikametten ayrılıp arzuların peşinden gitmek dini yapının merkezini çökertir | Kesin |
| İlmi | Yargılama ve epistemik tarafsızlık | Sübjektif önyargı, bilişsel sapma | Veri ve delil değerlendirmesinde nesnelliği kaybetme | Bir teze veya tarafa meyleden araştırmacı gerçeği tahrif eder ve delilleri çarpıtır | Güçlü |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve savunma stratejisi | Hukukta tarafgirlik; savunmada zaaf oluşturma | Sistemin iç barışını bozma veya askeri baskına maruz kalma | Yöneticinin bir zümreye meyletmesi adaleti; ordunun dikkatsizliği düşmanın ani baskınını (meyle) doğurur | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet, piyasa dengesi ve servet dolaşımı | Mal edinme meyli; piyasa tekelleşmesi | Sermayenin belirli ellerde toplanarak genel dengeyi bozması | İnsanın mala meyli fıtridir; ancak piyasanın tek tarafa eğilmesi serbest dolaşımı felç eder | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Denge merkezinin kayması (tork ve devrilme momenti); istatistikte çarpıklık (skewness) | Bir cismin ağırlık merkezinin taban destek alanının dışına doğru eğilmesi cismi devrilmeye götürür; istatistikte verinin simetriden bir kuyruğa doğru meyli dağılımın dengesini bozar | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yargısal yanlılık (judicial bias) ve kutuplaşma dinamiği | Sosyal ve hukuki ilişkilerde sistemin merkezcil normlardan uzaklaşarak belirli bir klik veya taraf lehine asimetrik güç transferi üretmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel psikolojik bir duygu, masum bir sempati veya hoşlanma hissine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök Kur'an'da; cinsel/ahlaki yozlaşma projelerine kapılmayı ([4:27](https://lisan.digital/tr/ayet/4:27.md)), düşmanın askeri taktik olarak topluca ezme girişimini ([4:102](https://lisan.digital/tr/ayet/4:102.md)) ve hukuki adaleti yok eden fiilî eşitsizliği ([4:129](https://lisan.digital/tr/ayet/4:129.md)) ifade eden yapısal bir sapma ve dengesizliktir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | [4:129](https://lisan.digital/tr/ayet/4:129.md) ayetindeki uyarının sadece insanın elinde olmayan kalbî sevgiye dair olduğu zannedilerek, ayetin asıl yasakladığı hukuki ihmal ve kadını muallakta bırakma zulmünün göz ardı edilmesi |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın vazettiği hak, adalet ve «kıst» kavramlarının dikey dengesini neyin bozduğunu gösterir. Kök, adaletin zıddının sadece bilinçli kötülük değil, aynı zamanda taraflardan birine yönelen kontrolsüz bir meyil ve asimetri olduğunu açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nisâ suresinde yer alan ve toplumsal ahlakı ([4:27](https://lisan.digital/tr/ayet/4:27.md)), savunma/savaş disiplinini ([4:102](https://lisan.digital/tr/ayet/4:102.md)) ve aile içi adalet mekanizmasını ([4:129](https://lisan.digital/tr/ayet/4:129.md)) düzenleyen hüküm ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sevgi ve temayül gibi içsel durumların hukuki adaletsizliklere gerekçe yapılamayacağını; insanın duygusunu tamamen sıfırlayamasa bile amelî alanda meylini kontrol edip dengeyi ayakta tutmakla mükellef olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Dik duran bir ağacın, nesnenin veya bedenin dikey ekseninden bir tarafa doğru eğrilmesi, kaykılması ve dengesini yitirmesi.
- Soyut anlam: Adalet, itidal ve hakkaniyet çizgisinden duygusal, ahlaki veya stratejik baskılarla tek bir tarafın lehine/aleyhine asimetrik biçimde sapmak.
- Sistematik karşılık: Bir sistemdeki sıfır noktası veya simetri ekseninin bozulmasıyla dengenin bir tarafa yığılması ve bunun sonucunda yapının devrilme, ezilme veya zulüm üretme riskine girmesi.
- LaTeX modeli: $$\Delta \theta = \int_{0}^{t} \left( F_e(\tau) - R(\tau) \right) d\tau \quad \implies \quad |\Delta \theta| > \theta_c \implies S \to \bot$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $\Delta \theta$ dikey denge ekseninden meydana gelen açısal sapmayı (meyli) gösterir. $F_e$ sisteme etki eden harici heva, düşman baskısı veya sübjektif çekim kuvvetini; $R$ ise sistemin adalet, şeriat ve irade ile gösterdiği direnci temsil eder. Eğer bu sapma payı kritik eşik olan $\theta_c$ değerini aşarsa, sistem $S$ devrilmeye ve zulme ($\bot$) sürüklenir; bu durum Kur'an'ın yasakladığı «bütünüyle meyletme» (küllü'l-meyl) felaketidir.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%8A%D9%84/occurrences?meal=IK

### [Nisa 4:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84/ayet/4:27.md) — تَمِيلُوا · مَيْلًا

وَاللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْكُمْ وَيُرِيدُ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الشَّهَوَاتِ أَنْ تَمِيلُوا مَيْلًا عَظِيمًا

Meal (IK): Allah; sizin tövbelerinizi kabul etmek ister. Şehvetlerine uyanlarda sizin büyük bir sapıklığa düşmenizi isterler.

### [Nisa 4:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84/ayet/4:102.md) — فَيَمِيلُونَ · مَيْلَةً

وَإِذَا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذَا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرَائِكُمْ وَلْتَأْتِ طَائِفَةٌ أُخْرَى لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ وَدَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَأَمْتِعَتِكُمْ فَيَمِيلُونَ عَلَيْكُمْ مَيْلَةً وَاحِدَةً وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِنْ كَانَ بِكُمْ أَذًى مِنْ مَطَرٍ أَوْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَنْ تَضَعُوا أَسْلِحَتَكُمْ وَخُذُوا حِذْرَكُمْ إِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا

Meal (IK): Sen; içlerinde olup da namazlarını kıldırdığın zaman, bir kısmı seninle beraber namaza dursun ve silahlarını da alsınlar. Secdeye vardıklarında onlar arkanıza geçsinler, kılmayan öbür kısım gelsin, seninle beraber kılsınlar. Tedbirli olsunlar, silahlarını alsınlar. Kafirler size ansızın bir baskın vermek için silah ve eşyanızdan gafil bulunmanızı arzu ederler. Yağmurdan zarar görecekseniz veya hasta olursanız, silahlarınızı bırakmanıza bir beis yoktur. Fakat dikkatli olun. Allah; şüphesiz kafirlere horlayıcı bir azab hazırlamıştır.

### [Nisa 4:129](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84/ayet/4:129.md) — تَمِيلُوا · الْمَيْلِ

وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ وَإِنْ تُصْلِحُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Ne kadar isteseniz; yine de kadınlar arasında adalet yapamazsınız. Bari bir tarafa tamamen meyletmeyin ki; öbürünü askıdaymış gibi bırakmayasınız. Eğer arayı düzeltir ve haksızlıktan sakınırsanız; şüphesiz ki Allah; Gafur, Rahim olandır.

## Sözlükler (10)

### ★ Akevler Sözlüğü

Eyik ağaç anlamındadır. Yönelmek anlamında “meyl etmek” yani insanın o tarafa içini meyletmesi şeklinde kullanılmaya başlanmıştır. “Mal” da insanların değer verdiği şeylerdir. Bu değer işe yaraması yanında az olması sebebiyle de doğmuş olabilir. Mal piyasada değeri olan eşyadır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الّلام والميم و و ا ي ء معهما
ل و م، م ل و، م و ل، و ل م، ل م ي، م ل ي، م ي ل، ل م أ، ل أ م، م ل أ، أ ل م، أ م ل مستعملات
لوم:
اللَّوْم: المَلامةُ، والفعْلُ: لامَ يَلومُ. ورَجُلٌ مَلُومٌ ومَليم: قد استحقّ اللَّوْم. واللَّوْماءُ: المَلامةُ، قال:
ألا يا جارتي غُضِّي		عن اللَّوْماءِ والعَذْلِ
واللَّوْمةُ: الشَّهْدةُ.
واللاّمة، بلا همزٍ، واللاّم: الهَوْلُ، قال:
ويَكادُ من لامٍ يَطـيرُ فُـؤادُهـا		إن صاح مُكّاءُ الضُّحَى المُتَنَكِّسَ
ملو:
المُلاوةُ: مُلاوةُ العَيْش، تقول: إنّه لفي مُلاوةٍ من عَيْشٍ، أي: أُمْلِيَ له، ومن ذلك قيل: تملّى فلانٌ، واللَّهُ تبارك وتَعالى يُملي لمن يشاء فيؤجّله في الخفض والسّعة والأَمْن، قال: مُلاوةً مُلِّئتها كأنِّي ضاربُ صَنْجَيْ نَشْوةٍ مُغَنِّي والمَلَوان: اللّيلُ والنّهار. والمُلاوةُ: فلاة ذات حَرٍّ وسَرابٍ، وأَمْلَيْت الكتاب: لغة في أمللت.
مول:
المال: معروفٌ. وجمعُهُ: أموال. وكانت أموال العرب: أنعامهم.
ورجل مالٌ، أي: ذو مالٍ، والفِعْل: تَمَوَّل.
والمَوْلةُ: اسمُ العَنْكَبُوت.
ولم:
الوليمةُ: طعام يُتَّخَذ على عُرْسٍ، والفِعْل: أَوْلَمَ يُولِمُ.
لمي:
اللَّمَى، مقصور: من الشَّفة اللَّمْياء، وهي اللّطيفة القليلة الدّم، والنّعت: أَلْمَى ولمياء. وكذلك: لثةٌ لمياء، قليلة اللّحْم والدّم، قال ذو الرّمّة:
لمياءُ في شَفَتَيها حوّةٌ لَعَـسٌ		وفي اللِّثات وفي أنيابها شَنَبُ
ملي:
المَلِيُّ: الهويُّ من الدّهر وهو الحين الطّويل من الزّمان، ولم أسمع منه فِعْلاً ولا جَمْعاً.
والإملاءُ: هو الإملالُ على الكاتب.
ميل:
المَيْلُ: مصدر مالَ يَميل، وهو مائل.. والمَيَل: مصدر الأميل، مَيِل يَمْيَلُ مَيَلاً وهو أَمْيَل.
والمَيْلاء منْ الرّمل: عُقْدَةٌ ضَخْمةٌ مُعْتَزِلة.
والمِيلُ: مَنارٌ يُبْنَى للمُسافِر في أنْشاز الأَرْضِ وأَشْرافها.. والمِيلُ أيضاً: المِكْحال.
والأَمْيل من الرِّجال: الجبان، وهو في تفسير الأعْراب: الذي لا تُرْس معه.
لمأ:
أَلْمَأَ اللِّصُّ على الشّيء فذهب به، أي: وقع عليه ووثب.
والأَرْضُ إذا عهدتَ فيها حُفَراً، ثُمَّ رأيتها قد استوت قلت: تَلَمَّأت، قال:
وللأرض كم من صالحٍ قد تَلَمَّأَتْ		عليه فوارَتْهُ بلـمّـاعةٍ قَـفْـرِ
لأم:
اللَّئِيمُ: مصدرُه اللُّؤْم والَّلآمةُ، والفِعْلُ: لَؤُم يَلْؤُمُ.
والَّلأْمةُ: الدِّرْعُ.. تقول: استلأم الرَّجلُ، أي: لَبِسَ َلأْمَتهُ.
والَّلأْمُ من كلّ شَيءٍ: الشّديدُ.
وإذا اتّفق الشّيئان قيل: الْتَأَما.. وأَْلأَمتُ الجُرْحَ بالدّواء.. وأَْلأَمْتُ القُمْقُمَ أو الشّيء، إذا سَدَدْتَ صُدُوعَهُ.
وريشٌ لُؤامٌ: إِذا كان رِيَش به السَّهْم فالْتَأَم الظَّهران ووافق بَعْضُه بعضاً، قال:
يقلِّب سَهْماً راشَهُ بمَـنـاكـبٍ		ظُهارٍ لُؤامٍ فهو أَعْجَفُ شارِفُ
ملأ:
الملأ: جماعةٌ من النّاس يجتمعون ليتشاوروا ويتحادثوا، والجميع: الأَمْلاء، قال:
وقال لها الأَمْلاءُ من كل مَعْشَرٍ		وخيرُ أقاويلِ الرِّجالِ سَديدُهـا
ومالأتُ فلاناً على الأمر، أي: كنت معه في مشورته. والممالأَة: المعاونة: مالأت على فلان، أي: عاونت عليه.
ويقال: ما كان هذا الأمرُ عن ملأٍ منّا، أي: عن تشاور واجتماع.
والمَلْءُ: من الامتلاء، والمِلءُ: الاسم، ملأته فامتلأ، وهو ملآنٌ مملوءٌ مُمْتلِىءٌ مَلِيءٌ.. وشابٌ ما لِىءُ العَيْن حُسْناً، قال: بهَجْمةٍ تَمْلأُ عَيْنَ الحاسِدِ والمُلأَةُ: ثِقَلٌ يأخذ في الرّأس كالزُّكام من امتلاء المَعِدةِ، فالرّجلُ منه مملوءٌ.. والمُلأَة: كِظّةٌ من كثرة الأكل.. والمُلأةَ:ُ فلاةٌ ذات حرّ وسراب، ويُجْمَعُ: مُلاً، مقصور.
والمُلاءةُ: الرَّيْطةُ، والجميعُ: المُلاءُ.. والمَلاءةُ: مصدر المليء الغنيّ الذي عنده ما يؤدّى، مَلْؤَ يَمْلُؤُ مَلاءَةً فهو مَليءٌ. وقَومٌ مُلآءٌ على فُعَلاء، ومن خَفَّفَ قال: مُلاءُ.
ألم:
الأَلَمُ: الوَجَعُ، والمُؤْلم: المُوجِعُ. والفِعْلُ: أَلِمَ يَأْلَمُ أَلَماً فهو: أَلِمٌ. والمجاوز: آلَمَ يُؤلِمُ إيلاماً، فهو مؤلِمٌ.
أمل:
الأَمَلُ: الرَّجاءُ، تقول: أَمَلْتُهُ آمُلُهُ، وأَمَّلْتُه أؤمّله تأميلا.
والتَّأَمُّل: التَّثَبُّتُ في النّظر، قال:
تأمّلْ خليلي هل تَرَى من ظَعائنٍ		تحمّلْنَ بالعَلْياءِ من فَوْق جُرْثُـمِ
والأَمِيل: حَبْلٌ من الرَّمْلِ معتزل، على تقدير فَعِيل، قال يصف الثَّوْر: فانصاع مَذْعُوراً وما تَصَدّفا
كالبَرْقِ يَجْتازُ أَمِيلاً أَعْرَفا وقال بعضُهم: أراد: الأَمْيَل فخفّف.

##### Türkçe

باب **الّلام** ve **الميم** ve onlarla birlikte **و ا ي ء**
**ل و م**، **م ل و**، **م و ل**، **و ل م**، **ل م ي**، **م ل ي**، **م ي ل**، **ل م أ**، **ل أ م**، **م ل أ**، **أ ل م**، **أ م ل** kullanılandır.

**لوم**:
**اللَّوْم**: kınama; fiil: **لامَ يَلومُ**. Ve **رَجُلٌ مَلُومٌ** ve **مَليم**: kınamayı hak etmiş. Ve **اللَّوْماءُ**: kınama; dedi ki:
ألا يا جارتي غُضِّي		عن **اللَّوْماءِ** والعَذْلِ
Ve **اللَّوْمةُ**: şehadet.
Ve **اللاّمة** (hemzesiz) ve **اللاّم**: dehşet; dedi ki:
ويَكادُ من **لامٍ** يَطـيرُ فُـؤادُهـا		إن صاح مُكّاءُ الضُّحَى المُتَنَكِّسَ

**ملو**:
**المُلاوةُ**: hayatın **مُلاوةُ**’si; dersin ki: “Şüphesiz o, bir hayatın **مُلاوةٍ**’sindedir”, yani ona mühlet verilmiştir; bundan dolayı “falanca **تملّى** etti” denildi. Ve Allah Tebâreke ve Teâlâ dilediğine **يُملي** eder, böylece onu alçaklıkta, genişlikte ve emniyette erteleyip mühlet verir; dedi ki:
مُلاوةً مُلِّئتها كأنِّي ضاربُ صَنْجَيْ نَشْوةٍ مُغَنِّي
Ve **المَلَوان**: gece ve gündüz. Ve **المُلاوةُ**: sıcak ve serap sahibi bir çöl düzlük. Ve “**أَمْلَيْت** kitabı”: **أمللت**’te bir dildir (bir kullanımdır).

**مول**:
**المال**: bilinen (mal). Çoğulu: **أموال**. Arapların malları: onların davarlarıydı.
Ve “**رجل مالٌ**”: yani mal sahibi; fiil: **تَمَوَّل**.
Ve **المَوْلةُ**: örümceğin adı.

**ولم**:
**الوليمةُ**: düğün üzerine yapılan yemek; fiil: **أَوْلَمَ يُولِمُ**.

**لمي**:
**اللَّمَى** (maksur): **الشَّفة اللَّمْياء**’dan; o, az kanlı ince (narin) olandır. Sıfat: **أَلْمَى** ve **لمياء**. Keza: **لثةٌ لمياء**: az etli ve kanlı; Zû’r-Rumme dedi ki:
لمياءُ في شَفَتَيها حوّةٌ لَعَـسٌ		وفي اللِّثات وفي أنيابها شَنَبُ

**ملي**:
**المَلِيُّ**: dehrden **الهويُّ**; o, zamandan uzun vakittir. Ondan bir fiil de bir çoğul da işitmedim.
Ve **الإملاءُ**: kâtibe **الإملالُ**’dır.

**ميل**:
**المَيْلُ**: **مالَ يَميل**’in mastarıdır; o, eğilendir. Ve **المَيَل**: **الأميل**’in mastarıdır; **مَيِل يَمْيَلُ مَيَلاً** ve o **أَمْيَل**’dir.
Ve kumdan **المَيْلاء**: ayrılmış büyük bir düğümdür.
Ve **المِيلُ**: yolcu için yerin tümseklerinde ve yükseklerinde yapılan bir nişandır. Ve **المِيلُ** ayrıca: sürme çekme aleti (mil).
Ve erkeklerden **الأَمْيل**: korkak; bedevîlerin tefsirinde: yanında kalkan olmayan kimsedir.

**لمأ**:
Hırsız **أَلْمَأَ** etti (bir şeyin üzerine) ve onunla gitti; yani onun üzerine düştü ve sıçradı.
Ve yeri, onda çukurlar gördüğün hâlde sonra onu dümdüz olmuş görürsen “**تَلَمَّأت**” dersin; dedi ki:
وللأرض كم من صالحٍ قد تَلَمَّأَتْ		عليه فوارَتْهُ بلـمّـاعةٍ قَـفْـرِ

**لأم**:
**اللَّئِيمُ**: masdarı **اللُّؤْم** ve **الَّلآمةُ**’dır; fiil: **لَؤُم يَلْؤُمُ**.
Ve **الَّلأْمةُ**: zırh; dersin ki: adam **استلأم** etti, yani zırhını giydi.
Ve her şeyden **الَّلأْمُ**: şiddetli olandır.
Ve iki şey uyuştuğunda “**الْتَأَما**” denir. Ve yarayı ilaçla **أَْلأَمتُ**. Ve **أَْلأَمْتُ** kabı (**القُمْقُم**) yahut şeyi: yarıklarını kapattığın zaman.
Ve **ريشٌ لُؤامٌ**: okta tüy bulunduğunda, iki sırt birleşti ve bir kısmı bir kısmına uyduğunda; dedi ki:
يقلِّب سَهْماً راشَهُ بمَـنـاكـبٍ		ظُهارٍ لُؤامٍ فهو أَعْجَفُ شارِفُ

**ملأ**:
**الملأ**: danışmak ve konuşmak için toplanan insan topluluğu; hepsi: **الأَمْلاء**; dedi ki:
وقال لها **الأَمْلاءُ** من كل مَعْشَرٍ		وخيرُ أقاويلِ الرِّجالِ سَديدُهـا
Ve “falancayla iş üzerine **مالأتُ**”: yani onun meşveretinde onunla birlikte oldum. Ve **الممالأَة**: yardımlaşmadır: “falancaya karşı **مالأت**”: yani ona karşı yardım ettim.
Ve denir ki: “Bu iş bizden bir **ملأٍ**’dan olmadı”: yani bir danışma ve toplanmadan (olmadı).
Ve **المَلْءُ**: doluluktandır; **المِلءُ**: isimdir. Onu doldurdum da doldu; o **ملآنٌ** (dolu), **مملوءٌ** (doldurulmuş), **مُمْتلِىءٌ** (dolmuş), **مَلِيءٌ** (dolu)dur. Ve “güzellikçe gözü dolduran bir genç”: **شابٌ ما لِىءُ العَيْن حُسْناً**; dedi ki:
بهَجْمةٍ تَمْلأُ عَيْنَ الحاسِدِ
Ve **المُلأَةُ**: midenin dolmasından, nezle gibi başta tutan bir ağırlıktır; kişi ondan **مملوءٌ**’dur. Ve **المُلأَة**: çok yemekten bir tıka basa dolmadır. Ve **المُلأةَ**: sıcak ve serap sahibi bir çöl düzlük; çoğul yapılır: **مُلاً** (maksur).
Ve **المُلاءةُ**: **الرَّيْطةُ**; hepsi: **المُلاءُ**. Ve **المَلاءةُ**: eda edilecek şeyi yanında bulunduran zengin **المليء**’in masdarıdır: **مَلْؤَ يَمْلُؤُ مَلاءَةً**; o hâlde o **مَليءٌ**’dür. Ve bir kavim **مُلآءٌ** (vezni **فُعَلاء** üzere); hafifleten “**مُلاءُ**” dedi.

**ألم**:
**الأَلَمُ**: ağrı; **المُؤْلم**: ağrıtan. Fiil: **أَلِمَ يَأْلَمُ أَلَماً**; o hâlde o **أَلِمٌ**’dir. Ve mücâvez (geçişli): **آلَمَ يُؤلِمُ إيلاماً**; o hâlde o **مؤلِمٌ**’dir.

**أمل**:
**الأَمَلُ**: ümit; dersin ki: **أَمَلْتُهُ آمُلُهُ**; ve **أَمَّلْتُه أؤمّله تأميلا**.
Ve **التَّأَمُّل**: bakışta sağlamca durup düşünmedir; dedi ki:
تأمّلْ خليلي هل تَرَى من ظَعائنٍ		تحمّلْنَ بالعَلْياءِ من فَوْق جُرْثُـمِ
Ve **الأَمِيل**: ayrılmış bir kum ipidir; **فَعِيل** takdiri üzere; öküzü vasfederek dedi ki:
فانصاع مَذْعُوراً وما تَصَدّفا
كالبَرْقِ يَجْتازُ **أَمِيلاً** أَعْرَفا
Ve bazısı dedi ki: **الأَمْيَل**’i kastetti de hafifletti.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

المَيْلُ: المَيَلانُ. يقال: مالَ الشيء يَميلُ مَمالاً ومَميلاً، في الاسم والمصدر. ومالَ عن الحقِّ، ومالَ عليه في الظُلْم. وأمالَ الشيءَ فمالَ. والمَيَلُ بالتحريك: ما كان خِلْقَةً. يقال منه: رجلٌ أَمْيَلُ العاتِقِ، في عُنُقِهِ مَيَلٌ. والأَمْيَلُ: الذي لا سيفَ معه. والأَمْيَلُ: الذي لا يستوي على السَرج. قال جرير:
لم يركبوا الخيلَ إلاّ بعد ما هَرِموا		فهم ثِقالٌ على أكتافِـهـا مـيلُ
والمَيْلاءُ من الرَمْلِ: العُقدةُ الضخمةُ، والشجرةُ الكثيرةُ الفروعِ أيضاً. وتمايَلَ في مِشْيَتِهِ تمايُلاً. واسْتمالَهُ واسْتَمالَ بقلْبه. والتَمييلُ بين الشيئين: كالتَرجيح بينهما. والمِيلُ من الأرض: مُنتهى مدِّ البصر. ومِيلُ الكُحل، ومِيلُ الجِراحَة، وميلُ الطريق. والفرْسَخُ ثلاثة أميال.

##### Türkçe

**المَيْلُ**: **المَيَلانُ**. Denilir: **مالَ** şey **يَميلُ** **مَمالاً** ve **مَميلاً**, isimde ve masdarda. Ve haktan **مالَ**, ve zulümde onun üzerine **مالَ**. Ve şeyi **أمالَ** da o **مالَ**. Ve harekeli **المَيَلُ**: yaratılıştan olan şey. Denilir ondan: **رجلٌ أَمْيَلُ العاتِقِ**, boynunda **مَيَلٌ** vardır. Ve **الأَمْيَلُ**: yanında kılıç olmayan kimse. Ve **الأَمْيَلُ**: eğer üzerinde düzgün durmayan kimse. Cerîr dedi:
لم يركبوا الخيلَ إلاّ بعد ما هَرِموا		فهم ثِقالٌ على أكتافِـهـا مـيلُ
Ve kumdan **المَيْلاءُ**: büyük düğüm; ve ayrıca dalları çok olan ağaç. Ve yürüyüşünde **تمايَلَ**; **تمايُلاً**. Ve onu **اسْتمالَهُ**; ve kalbiyle **اسْتَمالَ**. Ve iki şey arasında **التَمييلُ**: ikisi arasında **التَرجيح** gibidir. Ve yerden **المِيلُ**: bakışın uzanmasının sonu. Ve sürmenin **مِيلُ**’i, ve cerrahinin **مِيلُ**’i, ve yolun **ميلُ**’i. Ve **الفرْسَخُ** üç mildir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب المبم والياء ومايثلثهما)
 (ميد)  الميم والياء والدال أصلانِ صحيحان: أحدُهما يدلُّ على حركةٍ في شيء، والآخَر على نفعٍ وعطاء.
فالأوّل المَيْد: التحرُّك. ومادَ يَميدُ. ومادت الأغصان تَمِيد: تمايلَتْ. والمَيْدان على فَعْلان: العيش النّاعم الريّان. قال ابنُ أحمر:
............ وصادَفَتْ *** نَعِيماً وميداناً من العيشِ أخْضَرا([1])
والأصل الآخر المَيْد. ومَادَ يَمِيدُ: أطْعَمَ [و] نَفَع. ومادَنِي يَميدُني: نَعَشَنِي. قالوا: وسمِّيت المائدة منه، وكذا المائد([2]) من هذا القياس: قال:
* وكُنت للمنتجِعينَ مائدا([3]) *
قال أبو بكر([4]): وأصابه مَيْد، أي دُوَارٌ عن ركوب البَحر. ومِدْتُه:  أعطيتُه وأمَدْتُه بخيرٍ. وامْتَدْتُهُ([5]): طلبت خَيره. وذهب بعضُ المحقِّقين [أنّ] أصل مَيْد الحركة. والمائدة: الخِوان لأنها تميد بما عليها، أي تحرِّكه وتُزحِله عن نَضَدِه([6]). ومادَهم: أطعَمهُم على المائدة. وأمّا قوله صلى الله عليه وآله وسلم: "مَيْدَ أَنَّا أُوتِينا الكتابَ مِن بعدهم([7])"، أي غير أنّا، أو على أنّا، فهو لغة في بَيْد أنَّا.
(مير)  الميم والياء والراء أصلٌ صحيح، هو المَيْر، ومِرْت مَيْراً. والمِيَرة: الطعام له إلى بلده([8]). وقالوا: ما عنده خَيْرٌ ولا مَيْر.
(ميز)  الميم والياء والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تزيُّلِ شيءٍ من شيء وتَزيِيله. وميَّزته تمييزاً ومِزْتُه مَيْزاً. وامتازُوا: تميَّزَ بعضهم من بعض. ويكاد يَتمَيَّز غيظاً، أي يتقَطَّع. وانمازَ الشَّيء: انفصَلَ عن الشيء. قال يصف حيّة:
قَرَى السُّمَّ حتَّى انمازَ فروةُ رأسِهِ *** عن العَظْمِ صِلٌّ فاتِكُ اللَّسْعِ مارِدُ
(ميس)  الميم والياء والسين كلمةٌ تدلُّ على مَيَلان. ومَاسَ مَيَسانَا([9]): تبختر. وماس الغصن أيضاً. والمَيْس: شجرٌ يقال إنّه أجودُ خَشَب.
(ميش)  الميم والياء والشين أصلٌ يدلُّ على خلطِ شيءٍ بشيءٍ ونَفْشه. وماشَتِ المرأةُ القُطنَ بيدِها بعد الحلج. ومنه قولهم للرّجُل إذا أخبر ببعض الحديث وكَتَمَ بعضاً: قد ماش يَميش. وهو مأخوذٌ من مَيْش النّاقة، أن يَحلُِب بعضَ ما في الضرع ويَدَعَ بعضاً؛ فإذا جاوزَ الحَلب النِّصف فليس بمَيش.
(ميط)  الميم والياء والطاء كلمةٌ صحيحة تدلُّ على دفع ومدافَعَة. وماطه عنه: دفعَه. ومِطتُ الأذَى عن الطريق. يقال أَمَاطَه إماطَةً. ولذلك يقال: "هم في هِياطٍ ومِياط". الهِياط: الصِّياح: والمِياط: الدَّفْع. وقال الفرّاء: تمايَطُوا: تباعدوا وفَسَدَ ما بينهم، تَمَايُطاً.
 (ميع)  الميم والياء والعين كلمةٌ صحيحة تدلُّ على جريانِ شيءٍ واضطرابِ شيءٍ وحركتِه. وماعَ الشّيء يَمِيع: جَرَى على وجه الأرض، والمائع كلُّ شيءٍ ذائب([10]). ومنه المَيْعة والنشاط، وذلك للحركة. والمَيْعة: أوّل الشَّباب، وذلك إذا ترعرعَ وتحرَّك.
(ميل)  الميم والياء واللام كلمةٌ صحيحة تدلُّ على انحراف في الشيء إلى جانب منه. مال يَميل مَيْلاً. فإنْ كان خِلقةً في الشَّيءٍ فَمَيَلٌ. يقال مال يميل مَيَلاً. والمَيْلاء من الرَّمل: عقدة ضخمة تعتزل وتميل ناحيةً. والمَيْلاء: الشَّجرة الكثيرة الفروع، وهي من قياس الباب. والأمْيَل من الرِّجال، يقال إنَّهُ الذي لا يثبت على الفرس. وإن كان كذا فلأنّه يميل عَن سَرْجِهِ. ويقال الذي لا رُمْح معه. وإن كان كذا فشاذٌّ عن الباب. وجمع الأَمْيَلِ مِيل*. قال:
غَيْرُ مِيلٍ ولا عَواوِيرَ في الهَيْـ *** ـجا ولا عُزّل ولا أكفالِ([11])(مين)  الميم والياء والنون كلمةٌ واحدة، هي المَيْن: الكَذِب. ومانَ يَمِين. قال:
وزعمتَ أنَّكَ قد قَتَلْـ ***	ـتَ سَراتَنا كذِباً ومَيْنا([12])
--------------ـــ
([1]) وكذا ورد الاستشهاد بهذه القطعة في المجمل واللسان (ميد).
([2]) في الأصل: "وكذا المائدة".
([3]) ضبط في المجمل بضم التاء من "كنت".
([4]) الجمهرة (2: 303).
([5]) في الأصل: "أمددته".
([6]) في الأصل: "أي يحركه ويزمله عن نصده".
([7]) أوله كما في اللسان: "نحن الآخرون السابقون" وحديث آخر مشهور: "أنا أفصح العرب ميد أني من قريش، ونشأت في بني سعد بن بكر."
([8]) كذا. ولعله:"تنقله إلى بلده" أو "تجلبه".
([9]) يقال ماس ميساً، وميسانا.
([10]) في الأصل: "ذائب منه".
([11]) للأعشى في ديوانه 11. وقد سبق في (كفل) مع تخريجه.
([12]) لعبيد بن الأبرص في ديوانه 27 ومختارات ابن الشجري 90 برواية "أزعمت" فيهما.

ـ

##### Türkçe

(باب **المبم** و**الياء** ومايثلثهما)
 (**ميد**)  **الميم** ve**الياء** ve**الدال** iki sahih asıldır: ikisinden biri bir şeyde harekete delâlet eder, diğeri ise fayda ve bağışa.
İlki **المَيْد**: hareket etmektir. Ve **مادَ يَميدُ**. Ve dallar **مادت** **تَمِيد**: salındı. Ve **المَيْدان** vezni üzere **فَعْلان**: yumuşak, suya kanmış (taze) rahat yaşayıştır. İbn Ahmer dedi:
............ وصادَفَتْ *** نَعِيماً وميداناً من العيشِ أخْضَرا([1])
Diğer asıl ise **المَيْد**’dir. Ve **مَادَ يَمِيدُ**: yedirdi [ve] fayda verdi. Ve **مادَنِي يَميدُني**: beni diriltti (canlandırdı). Dediler ki: ondan dolayı **المائدة** adlandırıldı; yine **المائد**([2]) de bu kıyastandır: dedi ki:
* وكُنت للمنتجِعينَ مائدا([3]) *
Ebû Bekir([4]) dedi: Ona **مَيْد** isabet etti; yani denize binmekten dolayı baş dönmesi. Ve **مِدْتُه**: ona verdim ve ona hayır ile **أمَدْتُه**. Ve **امْتَدْتُهُ**([5]): onun hayrını istedim. Ve muhakkiklerden bazısı [şu görüşe gitti ki] **مَيْد**’in aslı harekettir. Ve **المائدة**: sofra (yemek tablası)dır; çünkü üzerindekilerle birlikte **تميد** eder; yani onu hareket ettirir ve onu dizilişinden kaydırır([6]). Ve **مادَهم**: onları sofrada yedirdi. Ve أما onun صلى الله عليه وآله وسلم sözü: "مَيْدَ أَنَّا أُوتِينا الكتابَ مِن بعدهم([7])"، yani “şu var ki biz”, yahut “biz olduğumuz hâlde”; o, **بَيْدَ أنَّا**’da bir lugattır.
(**مير**)  **الميم** ve**الياء** ve**الراء** sahih bir asıldır; o **المَيْر**’dir; ve **مِرْت** **مَيْراً**. Ve **المِيَرة**: onunla beldesine (memleketine) götürülen yiyecektir([8]). Ve dediler: Onun yanında ne hayır vardır ne de **مَيْر**.
(**ميز**)  **الميم** ve**الياء** ve**الزاء** sahih bir asıldır; bir şeyin bir şeyden ayrılıp uzaklaşmasına ve onu ayırmasına delâlet eder. Ve onu **ميَّزته** **تمييزاً** ve onu **مِزْتُه** **مَيْزاً**. Ve **امتازُوا**: bazısı bazısından ayrıldı. Ve “neredeyse öfkeden **يَتمَيَّز**”; yani parçalanır. Ve **انمازَ** şey: şeyden ayrıldı. Bir yılanı vasfederek dedi:
قَرَى السُّمَّ حتَّى انمازَ فروةُ رأسِهِ *** عن العَظْمِ صِلٌّ فاتِكُ اللَّسْعِ مارِدُ
(**ميس**)  **الميم** ve**الياء** ve**السين** meyletmeye delâlet eden bir kelimedir. Ve **مَاسَ** **مَيَسانَا**([9]): salınarak yürüdü. Ve dal da **ماس** eder. Ve **المَيْس**: bir ağaçtır; denilir ki en iyi odun ondandır.
(**ميش**)  **الميم** ve**الياء** ve**الشين** bir şeyin bir şeyle karıştırılmasına ve onu kabartmasına delâlet eden bir asıldır. Ve kadın, çırçırlamadan sonra pamuğu eliyle **ماشَتِ**. Ve ondan, adamın bir hadisin bir kısmını haber verip bir kısmını gizlediği zaman ona söyledikleri: “**قد ماش يَميش**.” Ve o, devenin **مَيْش**’inden alınmıştır: memedekinin bir kısmını sağmak ve bir kısmını bırakmak; sağma yarıyı geçerse artık **بمَيش** değildir.
(**ميط**)  **الميم** ve**الياء** ve**الطاء** sahih bir kelimedir; itmeye ve itişmeye delâlet eder. Ve ondan **ماطه**: onu itti. Ve ben eziyeti yoldan **مِطتُ**. Denir: onu **أَمَاطَه** **إماطَةً**. Bundan dolayı denir: "هم في هِياطٍ ومِياط". **الهِياط**: bağırıştır; ve **المِياط**: itmedir. Ferrâ dedi: **تمايَطُوا**: uzaklaştılar ve araları bozuldu; **تَمَايُطاً**.
 (**ميع**)  **الميم** ve**الياء** ve**العين** sahih bir kelimedir; bir şeyin akmasına, bir şeyin çalkalanmasına ve hareketine delâlet eder. Ve şey **ماعَ يَمِيع**: yerin yüzünde aktı; ve **المائع** erimiş olan her şeydir([10]). Ve ondan **المَيْعة** ve canlılık; bu, hareket sebebiyledir. Ve **المَيْعة**: gençliğin başlangıcıdır; bu da serpilip büyüdüğü ve hareket ettiği zamandır.
(**ميل**)  **الميم** ve**الياء** ve**اللام** sahih bir kelimedir; bir şeyde onun bir tarafına doğru eğrilmeye delâlet eder. **مال يَميل مَيْلاً**. Eğer şeyde yaratılıştan ise, o zaman **مَيَلٌ**. Denir: **مال يميل مَيَلاً**. Ve kumdan **المَيْلاء**: ayrılıp bir yana meyleden iri bir düğümdür. Ve **المَيْلاء**: çok dallı ağaçtır; o, babın kıyasındandır. Ve erkeklerden **الأمْيَل**: denir ki o, at üzerinde sebat etmeyendir. Eğer böyle ise, çünkü eyerinden meyleder. Ve mızrağı olmayan kimseye de denir. Eğer böyle ise, o babdan şâzdır. Ve **الأَمْيَل**’in çoğulu **مِيل**’dir*. Dedi ki:
غَيْرُ مِيلٍ ولا عَواوِيرَ في الهَيْـ *** ـجا ولا عُزّل ولا أكفالِ([11])(**مين**)  **الميم** ve**الياء** ve**النون** tek bir kelimedir; o **المَيْن**’dir: yalandır. Ve **مانَ يَمِين**. Dedi:
وزعمتَ أنَّكَ قد قَتَلْـ ***	ـتَ سَراتَنا كذِباً ومَيْنا([12])
--------------ـــ
([1]) Bu parçayla istişhâdın **المجمل** ve **اللسان**’da (**ميد**) böyle vârid olduğu gibi.
([2]) Asılda: "وكذا المائدة".
([3]) **المجمل**’de "كنت"ten **التاء**’nın dammesiyle ضبط edilmiştir.
([4]) **الجمهرة** (2: 303).
([5]) Asılda: "أمددته".
([6]) Asılda: "أي يحركه ويزمله عن نصده".
([7]) Baş tarafı **اللسان**’da olduğu üzere: "نحن الآخرون السابقون" ve meşhur başka bir hadis: "أنا أفصح العرب ميد أني من قريش، ونشأت في بني سعد بن بكر."
([8]) Böyle. Belki: "تنقله إلى بلده" yahut "تجلبه".
([9]) Denir: **ماس** **ميساً** ve **ميسانا**.
([10]) Asılda: "ذائب منه".
([11]) A‘şâ’nındır; divanında 11. Daha önce (**كفل**)’de tahriciyle geçti.
([12]) Ubeyd b. el-Ebras’ındır; divanında 27 ve İbn eş-Şecerî’nin seçmelerinde 90; ikisinde de "أزعمت" rivayetiyle.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الميل: العدول عن الوسط إلى أحد الجانبين، ويستعمل في الجور، وإذا استعمل في الأجسام فإنه يقال فيما كان خلقة ميل، وفيما كان عرضا ميل، يقال: ملت إلى فلان: إذا عاونته. قال تعالى: ﴿فلا تميلوا كل الميل﴾ [النساء/ 129] وملت عليه: تحاملت عليه. قال تعالى: ﴿فيميلون عليكم ميلة واحدة﴾ [النساء/102]، والمال سمي بذلك لكونه مائلا أبدا وزائلا، ولذلك سمي عرضا، وعلى هذا دل قول من قال: المال قحبة تكون يوما في بيت عطار، ويوما في بيت بيطار (انظر: بصائر ذوي التمييز 4/540. وهذا من كلام الصاحب بن عباد، وهو في التمثيل والمحاضرة ص 250).

##### Türkçe

- **الميل**: ortadan iki yandan birine doğru sapmadır; zulümde kullanılır. Cisimlerde kullanıldığı vakit, yaratılışça olan şey hakkında **ميل** denir; arızî olan şey hakkında da **ميل** denir. “Falana doğru meylettim” denir: ona yardım ettiğin zaman. Yüce Allah dedi ki: ﴿فلا تميلوا كل الميل﴾ [النساء/ 129]. “Onun aleyhine meylettim” ( **وملت عليه** ) denir: onun aleyhine yüklenip haksızlık ettim. Yüce Allah dedi ki: ﴿فيميلون عليكم ميلة واحدة﴾ [النساء/102]. **المال** buna, daima meyilli ve zâil olduğundan dolayı isimlendirilmiştir; bundan dolayı **عرضا** diye isimlendirilmiştir. Buna, “**المال** bir **قحبة**dır; bir gün bir **عطار**ın evinde olur, bir gün bir **بيطار**ın evinde” diyen kimsenin sözü delâlet etti (bkz.: بصائر ذوي التمييز 4/540. Bu, صاحب بن عباد’ın sözündendir; التمثيل والمحاضرة s. 250’dedir).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م ي ل
مال كلّ مميل‏.‏
وفرس ميّال العذر‏.‏
ورجل أميل العنق وأميل المنكب‏.‏
ورجال ميل الطلى من النعاس‏.‏
وفيه ميل‏.‏
ورملة ميلاء‏:‏ معتزلة عن الرّمال مائلة عنها وشجرة ميلاء‏:‏ كثيرة الفروع‏.‏
ورجل أميل‏:‏ بلا سلاح وهو الكفل أيضاً‏.‏
وبنى ميلاً وأميالاً‏.‏
وسار ميلاً‏:‏ قدر مدّ البصر‏.‏
واكتحل بالميل‏.‏
وتميّلت في مشيتها وتمايلت‏.‏
وتمايل الجلّ عن الفرس‏.‏
ومن المجاز‏:‏ مال عن الحقّن وأميل عنه‏.‏
واستماله‏:‏ استعطفه‏.‏
واستمال ما في الوعاء‏:‏ أخذه‏.‏
والدهر ميلٌ‏:‏ أطوار‏.‏
وبين القوم تمايل‏:‏ تفاتن وتحارب‏.‏
وأملت بالفرس يدي‏:‏ أرخيت عنانه وخلّيت له عن طريقه‏.‏
وفلان يتميّل في ظلاله ويتفيّأ‏.‏
وفلان لا تميل عليه المربعة وهي التي ترفع بها الأحمال أي هو قويّ‏.‏
وميلت بين أمرين‏:‏ ترددت‏.‏
ومال عليّ‏:‏ ظلمني ومال معه ومايله‏:‏ مالأه‏.‏
ومال إليه‏:‏ أحبه‏.‏
ووقعت الميلة في الناس‏:‏ الموتان سماعي من العرب‏.‏
ومال به‏:‏ غلبه‏.‏
قال زهير‏:‏ وإنكم وقوماً أخفروكم لكالديباج مال به العباء ومال النهار والليل‏:‏ دنا من المضيّ‏.‏
قال الراعي يصف الأظعان‏:‏ وقد مال النّهار وهنّ فيه يخدّرن الدمقس ويحتوينا يجعلنه خدوراً وحوايا‏.‏
وقال عمر بن أبي ربيعة‏:‏
فتأهبْتُ لها في خُفيَةٍ
حينّ مالَ الليلُ واجتنَّ القمر

##### Türkçe

م ي ل
**مال**: her eğdi.
Ve her eğdiren.
Ve **فرس ميّال العذر**.
Ve **رجل أميل العنق** ve **أميل المنكب**.
Ve **رجال ميل الطلى من النعاس**.
Ve onda **ميل** vardır.
Ve **رملة ميلاء**: kumlardan ayrılmış, onlardan yana eğilmiş. Ve **شجرة ميلاء**: dalları çok.
Ve **رجل أميل**: silahsız; ve o, **الكفل** de (budur).
Ve bir **ميلاً** ve **أميالاً** bina etti.
Ve **سار ميلاً**: görüş uzanımının miktarı.
Ve **اكتحل بالميل**.
Ve yürüyüşünde **تميّلت** ve **تمايلت**.
Ve **تمايل الجلّ عن الفرس**.
Ve mecazdan: **مال عن الحقّن** ve ondan **أميل**.
Ve **استماله**: ona şefkat diledi.
Ve **استمال ما في الوعاء**: onu aldı.
Ve **الدهر ميلٌ**: tavırlar.
Ve kavim arasında **تمايل**: birbirine nazlanma ve savaşma.
Ve at ile elimle **أملت**: dizginini gevşettim ve yolunu ona boş bıraktım.
Ve falan gölgelerinde **يتميّل** ve gölgelenir.
Ve falan üzerine **المربعة** eğmez; ve o, onunla yüklerin kaldırıldığı şeydir; yani o güçlüdür.
Ve iki iş arasında **ميلت**: tereddüt ettim.
Ve **مال عليّ**: bana zulmetti; ve onunla **مال** ve onu **مايله**: ona yardımlaştı.
Ve ona **مال إليه**: onu sevdi.
Ve insanlar içinde **الميلة** vuku buldu: ölümcüllük; Araplardan işitme (olarak) benimdir.
Ve onunla **مال به**: ona galip geldi.
Züheyr dedi: Ve siz ve sizi alçaltmış bir kavim, elbisenin onunla eğdiği ve gündüzün ve gecenin **مال** ettiği dibâc gibisiniz: gitmeye yaklaştı.
Râ‘î, **الأظعان**ı vasfederek dedi:
Ve gündüz **مال** etti; ve onlar onda, demkası perdeleyip bizi kuşatırlar; onu perdeler ve kuşatmalar kılarlar.
Ve Ömer b. Ebî Rebî‘a dedi:
Ona gizlice hazırlandım
Gece **مال** ettiğinde ve ay gizlendiğinde

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* م ي ل * * مَالَ * الشيء من باب باع و * مَيَلاناً * أيضا بفتح الياء و * مَمَالاً * و * مَمِيلا * مثل مَعَاب ومَعِيب في الاسم والمصدر و * مَالَ * عن الحق ومَالَ عليه في الظُّلم و * أمَالَ * الشيء * فَمَالَ * و * تَمَايَلَ * في مشيته و * اسْتَمَالَهُ * واستمال بقلبه و * المِيلُ * من الأرض مُنتهى مد البصر عن بن السكيت ومِيلُ الكُحل ومِيل الجِراحَةِ وميل الطريق والفرسخ ثلاثة * أَمْيَالٍ

##### Türkçe

* م ي ل * **مَالَ** şey, **بَابُ بَاعَ**’dan; ayrıca **مَيَلاناً** (yâ’nın fethiyle) ve **مَمَالاً** ve **مَمِيلا**; isim ve masdarda **مَعَاب** ve **مَعِيب** gibi. Ve **مَالَ** haktan; ve zulümde ona karşı **مَالَ**. Ve **أَمَالَ** şeyi, böylece **فَمَالَ**. Ve yürüyüşünde **تَمَايَلَ**. Ve **اسْتَمَالَهُ**; ve kalbiyle **استمال**. Ve **المِيلُ**, yerden, görüşün uzanmasının sonudur; İbn es-Sikkît’ten. Ve sürmenin **مِيلُ**’i ve cerrahinin **مِيلُ**’i ve yolun **ميل**’i; ve fersah üç **أَمْيَالٍ**’dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

مال إليه يميل ميلا وممالا ومميلا، كمعاب ومعيب، في الاسم والمصدر، وتميالا، وهذه عن ابن الأعرابي، وميلانا، محركة، وميلولة، وهذه عن الفراء: عدل وأقبل عليه، ومال الشيء بنفسه كذلك. ومال عليه في الظلم. ومال عن الحق، وفي التنزيل:  فلا تميلوا كل الميل  ، وأنشد ابن الأعرابي:
  لما رأيت أنني راعي مال
  حلقت رأسي وتركت التميال قال ابن سيده: وهذه الصيغة موضوعة بالأغلب لتكثير المصدر، كما أن فعلت بالأغلب موضوعة لتكثير الفعل، فهو مائل ج: مالة وميل، كركع، يقال: إنهم لمالة عن الحق. وماله ميلا، وأماله إليه إمالة، وميله فاستمال، فهو مطاوع. والميلاء: ضرب من الاعتمام، حكى ثعلب: يقال: هو يعتم الميلاء، أي يميل العمامة. الميلاء: من الامتشاط: ما يملن فيه العقاص، وهي مشطة البغايا، وقد جاء كراهتها في الحديث، وهو عن ابن عباس:  قالت له امرأة إني أمتشط الميلاء، فقال عكرمة: رأسك تبع لقلبك فإن استقام قلبك استقام رأسك، وإن مال قلبك مال رأسك  . والميلاء: المائلة السنام من الإبل. والميلاء: عقدة ضخمة من الرمل، كما في الصحاح والعين. زاد الأزهري: معتزلة، قال ذو الرمة:
  ميلاء من معدن الصيران قاصية                      أبعارهن على أهدافها كـثـب

  قال الأزهري: لا أعرف الميلاء في صفة الرمال، ولم أسمعه من العرب، وأما الأميل فمعروف، قال: وأحسب الليث أراد قول ذي الرمة السابق، إنما أراد بالميلاء هنا أرطاة، ولها حينئذ معنيان: أحدهما: أنه أراد أن فيها اعوجاجا، والثاني: أنه أراد بالميلاء أنها متنحية متباعدة من معدن بقر الوحش، قال: وميلاء موضعه خفض لأنه من نعت أرطاة في قوله:
  فبات ضيفا إلى أرطاة مرتكـم                      من الكثيب لها دفء ومحتجب والميلاء: الشجرة الكثيرة الفروع، نقله الجوهري. ومالت الشمس ميولا: ضيفت، أي دنت للغروب، أو زالت عن كبد السماء. مال بنا الطريق: أي قصد بنا. والميل، محركة: ما كان خلقة وقد يكون في البناء، وقد ميل كفرح فهو أميل، وهي ميلاء، يقال: رجل أميل العاتق: أي في عنقه ميل. والأميل: من يميل على السرج، وفي العباب: من لا يستوي على السرج، وقال ابن السكيت: الأميل عند الرواة: الذي لا يثبت على ظهور الخيل إنما يميل عن السرج في جانب، فإذا كان يثبت على الدابة قيل: فارس، وإن لم يثبت قيل: كفل، والجمع ميل، قال جرير:
  لم يركبوا الخيل إلا بعدما هرموا                      فهم ثقال على أكتافهـا مـيل وقال الأعشى:
  غير ميل ولا عواوير في الهي                      جا ولا عـزل ولا أكـفـال الأميل أيضا: من لا ترس معه، أو من لا سيف معه، أو من لا رمح معه، وقال ابن السكيت: الأميل: الذي لا سيف معه، والأكشف: الذي لا ترس معه. وقيل: هو الجبان، والجمع ميل، قال الأعشى:
  ... لا ميل ولا عزل قال ابن الأعرابي: مايلنا الملك فمايلناه: أي أغار علينا فأغرنا عليه. والميل، بالكسر: الملمول الذي يكتحل به، هكذا عبر به الجوهري في م-ل-ل، والجمع أميال، ومنهم من جعله من لغة العامة. الميل من الأرض: قدر مد البصر، ونص ابن السكيت: منتهى مد البصر. الميل: منار يبنى للمسافر في أنشاز الأرض، ومنه الأميال التي في طريق مكة المشرفة، وهي الأعلام المبنية لهداية المسافرين. أو الميل: مسافة من الأرض متراخية بلا حد معين، وفي شرح الشفاء: الفرسخ: ثلاثة أميال، ومثله في العباب. أو الميل: مائة ألف إصبع إلا أربعة آلاف إصبع، أو ثلاثة أو أربعة آلاف ذراع، بذراع محمد بن فرج الشاشي، قال الكرماني، بحسب اختلافهم في الفرسخ، هل هو تسعة آلاف بذراع القدماء، أو اثنا عشر ألف ذراع بذراع المحدثين، وفي شرح الشفاء: الميل: أربعة آلاف ذراع، طولها أربعة وعشرون إصبعا، وقيل: الميل: أربعة آلاف خطوة، كل خطوة ثلاثة أقدام بوضع قدم أمام قدم ويلصق به، وقال شيخنا عند قوله أو ثلاثة أو أربعة: وقد يقال: لا تغاير بين التقدير بالأذرع وبالأصابع على الثاني، لأن الذراع أربع وعشرون إصبعا عرض كل إصبع ست حبات شعير ملصقة ظهرا لبطن، فإذا ضربت في أربعة آلاف حصل ستة وتسعون ألفا، وعلى الأول يكون اثنين وسبعين ألف إصبع، والصحيح أن الميل: أربعة آلاف خطوة. وهي ذراع ونصف، فيكون ستة آلاف ذراع، والفرسخ: ثلاثة أميال، على أن المصنف قال: والبريد: فرسخان واثنا عشر ميلا، فيكون الفرسخ ستة أميال، وهو بيان ما هنا، ومقتضاه أن الفرسخ ستة وثلاثون ألف ذراع، فتأمل. ج: أميال وميول، قال كثير عزة:

  سيأتي أمير المؤمنـين ودونـه                      صماد من الصوان مرت ميولها وبلا لام، ميل بنت مشرح الأشعري التابعية. وأمال الرجل: رعى الخلة، قال لبيد:
  وما يدري عبيد بني أقيش                      أيوضع بالحمائل أم يميل أوضع: حول إبله إلى الحمض. واستمال: اكتال بالكفين أو بالذراعين، وفي المحيط: بالكفين والذراعين، وفي المحكم: باليدين وبالذراعين، قال الراجز:
  قالت له سوداء مثل الغول
  مالك لا تغدو فتستميل من المجاز: استمال فلانا، واستمال بقلبه: استعطفه وأماله. والمائلات في الحديث المروي عن أبي هريرة رضي الله تعالى عنه:  صنفان من أهل النار لم أرهما بعد؛ قوم معهم سياط كأذناب البقر يضربون بها الناس، ونساء كاسيات عاريات مائلات مميلات رؤوسهن كأسنمة البخت المائلة، لا يدخلن الجنة ولا يجدن ريحها، وإن ريحها لتوجد من مسيرة كذا وكذا  ، وهن اللاتي يملن خيلاء، ويصبين قلوب الرجال، وقيل: المائلات: المتبخترات في المشي، والمميلات: أي لأكتافهن وأعطافهن، وقيل: هن اللاتي يملن قلوبنا إليهن، أو المائلات: يملن إلى الهوى والغي عن العفاف، وقيل: مائلات الرؤوس إلى الرجال، وقيل: مائلات الخمرة كما قال الآخر:
  مائلة الخمرة والكلام أو معنى المميلات: يملن المقانع لتظهر وجوههن وشعورهن، وقال ابن الأثير: المائلات: الزائغات عن طاعة الله وما يلزمهن حفظه، ومميلات: يعلمن غيرهن الدخول في مثل فعلهن، وقيل: مائلات: يمتشطن المشطة الميلاء، والمميلات: يمشطن غيرهن تلك المشطة. من المجاز: الميلة، بالكسر: الحين والزمان، ج: ميل، كعنب، يقال: كان ذلك في ميلة من ميل الدهر أي في حين من أحيانه، كما في العباب. وفي حديث أبي موسى أنه قال لأنس: عجلت لنا الدنيا وغيبت الآخرة، أما والله لو عاينوها ما عدلوا ولا ميلوا، قال شمر: أي لم يشكوا ولم يترددوا، وهو مجاز، وقال عمران بن حطان:
  لما رأوا مخرجا من كفر قومهم                      مضوا فما ميلوا فيه وما عدلوا وإذا ميل بين هذا وهذا فهو شاك، وما عدلوا: أي ما ساووا بها شيئا، وفي حديث أبي ذر: دخل عليه رجل فقرب إليه طعاما فيه قلة فميل فيه لقلته، فقال أبو ذر: إنما أخاف كثرته ولم أخف قلته. ميل، أي تردد: هل يأكل أو يترك، تقول العرب: إن لأميل بين ذينك الأمرين وأمايل بينهما، أيهما آتي. من المجاز: هو لا تميل عليه المربعة: أي هو قوي، والمربعة هي التي ترفع بها الأحمال، كما تقدم. ومما يستدرك عليه: تمايل في مشيته تمايلا. والتمييل بين الشيئين كالترجيح بينهما، وكذلك الممايلة والممايطة. وبينهم تمايل: أي تفاتن وتحارب، وهو مجاز. وألف الإمالة: هي التي تجدها بين الألف والياء. ورجال ميل الطلى من النعاس، بالكسر. وتميلت في مشيتها كتمايلت. وتمايل الجل عن الفرس. واستمال ما في الوعاء: أخذه. والدهر ميل، كعنب: أطوار. وأملت بالفرس يدي: أرخيت عنانه، وخليت له طريقه. وفلان يتميل في ظلاله ويتفيأ. ومال علي: ظلمني. ومال معه، ومايله: مالأه. ومال إليه: أحبه. ووقعت الميلة في الناس: الموتان. قال الزمخشري: سماعي من العرب. ومال به: غلبه. ومال النهار أو الليل: دنا من المضي. وأبو مائلة: من كناهم. والميال: الكثير الميل.

##### Türkçe

**مال** ona meyletti; **يميل** meyleder; **ميلا** ve **ممالا** ve **مميلا** (tıpkı **معاب** ve **معيب** gibi), isimde ve mastarda; ve **تميالا**; bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir; ve **ميلانا**, harekeli; ve **ميلولة**; bu da Ferrâ’dan: (şöyle demektir:) saptı ve ona yöneldi; ve şey, kendi kendine de böyle meyletti. Ve zulümde ona meyletti. Ve haktan meyletti; ve tenzîlde: **فلا تميلوا كل الميل**. Ve İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
  “Benim bir **مال** (sürü) çobanı olduğumu gördüğümde
  başımı tıraş ettim ve **التميال**’ı bıraktım.”

İbn Sîde dedi: Bu kalıp, çoğunlukla mastarı çoğaltmak için konulmuştur; tıpkı **فعلت**’in çoğunlukla fiili çoğaltmak için konulmuş olması gibi. O, **مائل**’dir; çoğulu: **مالة** ve **ميل** (tıpkı **ركع** gibi). Denir ki: “Onlar hakka karşı gerçekten **مالة**’dir.” Ve onu **ميلا** meylettirdi; ve onu ona doğru **إمالة** ile eğdirdi; ve onu meylettirdi de o da **فاستمال**; o, (bunun) mutâvi‘idir.

**الميلاء**: sarık sarınmanın bir türü; Sa‘leb nakletti: “**الميلاء** sarınır” denir; yani sarığı eğer. **الميلاء**: taranmadan; **العقاص**’ın içinde eğriltildiği şeydir; o, fâhişelerin tarağıdır; hadiste onun kerih görülmesi gelmiştir; o, İbn Abbâs’tandır: “Bir kadın ona dedi: ‘Ben **الميلاء** ile taranıyorum.’ Bunun üzerine İkrime dedi: ‘Başın kalbine tâbidir; kalbin doğrulursa başın doğrulur; kalbin meylederse başın meyleder.’”

**الميلاء**: develerden hörgücü eğik olan. **الميلاء**: kumdan iri bir düğüm; **الصحاح** ve **العين**’de olduğu gibi. Ezherî artırdı: “yalıtılmış/ayrık”; Zü’r-Rumme dedi:
  “**ميلاء**; **الصيران** madeninden uzak;
  onların tezekleri hedeflerinin üzerinde birikintidir.”

Ezherî dedi: Kumların sıfatında **الميلاء**’yı bilmiyorum ve onu Araplardan işitmedim; ama **الأميل** bilinir. Dedi ki: Sanırım Leys, Zü’r-Rumme’nin önceki sözünü kastetti; burada **الميلاء** ile ancak **أرطاة**’yı kastetti; onun o vakit iki manası vardır: birincisi, onda bir eğrilik kastetmesidir; ikincisi, **الميلاء** ile onun, yaban sığırı madeninden yana çekilmiş, uzaklaşmış olmasını kastetmesidir. Dedi ki: **وميلاء**’nın yeri nasb/cer (خفض)tir; çünkü şu sözünde **أرطاة**’nın sıfatındandır:
  “Yığılı bir kumdan bir **أرطاة**’ya misafir olarak geceledi;
  onun için bir sıcaklık ve bir örtü vardır.”

**الميلاء**: dalları çok olan ağaç; Cevherî onu nakletti. Güneş **ميولا** meyletti: eğildi; yani batmaya yaklaştı; yahut göğün ortasından kaydı. Yol bizi **مال** etti: yani bizi (bir yöne) yöneltti.

**الميل** (harekeli): yaratılıştan olan şeydir; yapıda da olabilir. Ve **ميل** etti (tıpkı **فرح** gibi); o hâlde o **أميل**’dir; o (kadın) **ميلاء**’dır. Denir ki: “**أميل العاتق** adam”: yani boynunda bir eğrilik vardır.

**الأميل**: eğer üzerinde yana meyleden (kimse). **العباب**’da: eğer üzerinde doğrulup durmayan. İbnü’s-Sikkît dedi: Râvîler katında **الأميل**: atların sırtında durmayan kimsedir; ancak eğerden bir yana meyleder; eğer binek üzerinde durursa “**فارس**” denir; durmazsa “**كفل**” denir. Çoğulu **ميل**’dir. Cerîr dedi:
  “Yaşlanmadıkça ata binmediler;
  bu yüzden onun omuzları üzerinde ağırdırlar: **مـيل**.”

A‘şâ dedi:
  “Ne **ميل** ne **عواوير**; heyecanda,
  ne **عـزل** ne de **أكـفـال**.”

**الأميل** ayrıca: yanında kalkan olmayan; yahut yanında kılıç olmayan; yahut yanında mızrak olmayan. İbnü’s-Sikkît dedi: **الأميل**: yanında kılıç olmayan; **الأكشف**: yanında kalkan olmayan. Ve denildi ki: o korkaktır. Çoğulu **ميل**’dir. A‘şâ dedi:
  “… ne **ميل** ne **عزل**.”

İbnü’l-A‘râbî dedi: “Kral bize **مايل** etti de biz de ona **مايل** ettik”: yani bize akın yaptı da biz de ona akın yaptık.

**الميل** (kesre ile): sürme çekilen **الملمول**’dür; Cevherî bunu **م-ل-ل**’de böyle ifade etti. Çoğulu **أميال**’dir. Onlardan kimi onu avam dilinden saydı.

Yerden **الميل**: görüş uzanımının miktarıdır. İbnü’s-Sikkît’in nassı: görüş uzanımının sonudur. **الميل**: yerin yükseltilerinde yolcu için yapılan bir işaret kulesidir; bundan, Mekke-i Mükerreme yolundaki **الأميال** (mil taşları) vardır; onlar, yolcuları hidayet için yapılmış alametlerdir. Yahut **الميل**: yerden, belirli bir sınırı olmaksızın gevşek/uzak bir mesafedir. **شرح الشفاء**’da: **الفرسخ** üç **أميال**’dir; **العباب**’da da böyledir. Yahut **الميل**: yüz bin parmak eksi dört bin parmaktır; yahut üç bin yahut dört bin arşındır; Muhammed b. Ferec eş-Şâşî’nin arşınıyla; Kirmânî dedi; onların **الفرسخ**’taki ihtilaflarına göre: o, eskilerin arşınıyla dokuz bin midir, yoksa muhaddislerin arşınıyla on iki bin arşın mıdır? **شرح الشفاء**’da: **الميل** dört bin arşındır; her arşın yirmi dört parmaktır. Ve denildi ki: **الميل** dört bin adımdır; her adım üç ayaktır; ayağı ayağın önüne koymak ve ona bitiştirmek suretiyle. Şeyhimiz, “yahut üç yahut dört” sözü yanında dedi: İkinciye göre arşınla ve parmakla takdir arasında farklılık olmadığı da söylenebilir; çünkü arşın yirmi dört parmaktır; her parmağın eni, sırt sırta yapıştırılmış altı arpa tanesidir; dört bine çarptığında doksan altı bin elde edilir; birincide ise yetmiş iki bin parmak olur. Doğru olan: **الميل** dört bin adımdır. Ve o, bir buçuk arşındır; böylece altı bin arşın olur. **الفرسخ**: üç **أميال**’dir; şu şartla ki musannif dedi: “**البريد**: iki **فرسخ** ve on iki **ميلا**”; böylece **الفرسخ** altı **أميال** olur; bu, buradakinin beyanıdır; gereği de **الفرسخ**’un otuz altı bin arşın olmasıdır; düşün. Çoğulu: **أميال** ve **ميول**. Kesîr Azze dedi:

  “Müminlerin emîri gelecek; onun önünde ise
  çakmak taşından sert bir engel; onun **ميول**’u geçti.”

Ve **لام**sız: **ميل** bint Müşrah el-Eş‘arî et-Tâbi‘iyye.

Adam **أمال** etti: **الخلة**’yi otlattı. Lebîd dedi:
  “Benî Ukayş’in köleciği bilmez;
  **بالحمائل**’e mi konur, yoksa **يميل** mi?”

**أوضع**: develerini **الحمض**’a çevirdi.

**استمال**: iki avuçla yahut iki arşınla ölçüp aldı. **المحيط**’te: iki avuçla ve iki arşınla. **المحكم**’de: iki elle ve iki arşınla. Râciz dedi:
  “Ona, gûl gibi bir siyah kadın dedi:
  ‘Sana ne oluyor, sabah çıkmıyorsun da **فتستميل** etmiyorsun?’”

Mecazdan: Birini **استمال** etti; ve kalbiyle **استمال** etti: onu yumuşattı ve ona meylettirdi.

Hadiste, Ebû Hureyre’den rivayet edilende **المائلات**: “Cehennem ehlinden iki sınıf vardır ki onları henüz görmedim: Yanlarında sığır kuyrukları gibi kamçılar bulunan bir kavim; onlarla insanları döverler. Ve giyinik çıplak kadınlar; **مائلات مميلات**; başları eğik **البخت**’un eğik hörgüçleri gibi; cennete girmezler ve onun kokusunu bulmazlar; hâlbuki onun kokusu şu kadar ve şu kadar mesafeden bulunur.” Onlar, kibirlenerek meyleden ve erkeklerin kalplerini meylettirenlerdir. Ve denildi ki: **المائلات**: yürüyüşte salınanlardır; **المميلات**: yani omuzlarını ve yanlarını (eğenler). Ve denildi ki: onlar, kalplerimizi kendilerine meylettirenlerdir. Yahut **المائلات**: iffetten saparak hevâya ve azgınlığa meylederler. Ve denildi ki: başları erkeklere doğru meyledenlerdir. Ve denildi ki: **مائلات الخمرة**; başkasının dediği gibi:
  “**مائلة الخمرة** ve söz.”

Yahut **المميلات**’ın manası: yüzleri ve saçları görünsün diye örtülerini meylettirirler. İbnü’l-Esîr dedi: **المائلات**: Allah’a itaattan ve üzerlerine gerekli olanı korumaktan sapanlardır; **مميلات**: başkalarına, kendi yaptıklarının benzerine girmeyi öğretenlerdir. Ve denildi ki: **مائلات**: **الميلاء** tarağıyla tarananlardır; **المميلات**: başkalarını o tarakla tarayanlardır.

Mecazdan: **الميلة** (kesre ile): vakit ve zamandır. Çoğulu: **ميل** (tıpkı **عنب** gibi). Denir ki: “Bu, dehrin **ميل**’lerinden bir **ميلة** içinde oldu”: yani onun vakitlerinden bir vakitte; **العباب**’da olduğu gibi.

Ebû Mûsâ hadîsinde, Enes’e dediği: “Dünya bize çabuklaştırıldı, âhiret gizlendi; Allah’a yemin olsun, onu görselerdi ne **عدلوا** ederlerdi ne de **ميلوا** ederlerdi.” Şemr dedi: yani şüphe etmezlerdi ve tereddüt etmezlerdi; bu mecazdır. İmrân b. Hıttân dedi:
  “Kavimlerinin küfründen bir çıkış gördüklerinde
  yürüdüler; onda ne **ميلوا** ettiler ne de **عدلوا**.”

Ve “bu ile şu arasında **ميل** edilirse” o, şüphe edendir. “Ve **ما عدلوا**”: yani onunla hiçbir şeyi eşitlemediler.

Ebû Zer hadîsinde: Bir adam onun yanına girdi; ona, içinde azlık bulunan bir yemek yaklaştırdı; azlığından dolayı onda **فميل فيه** etti. Ebû Zer dedi: “Ben ancak çokluğundan korkarım; azlığından korkmam.” **ميل**: yani tereddüt etti; yer mi bırakır mı? Araplar der: “Şu iki iş arasında gerçekten **أميل** ederim ve ikisi arasında **أمايل** ederim”: hangisine geleyim?

Mecazdan: “Ona **المربعة** meyletmez”: yani o güçlüdür. **المربعة**, yüklerin kaldırıldığı şeydir; daha önce geçtiği gibi.

Ve ona ek olarak: yürüyüşünde **تمايل** etti; **تمايلا**. Ve iki şey arasında **التمييل**, ikisi arasında tartma gibidir; **الممايلة** ve **الممايطة** da böyledir. Ve aralarında **تمايل** vardır: yani birbirlerine nazlanırlar ve savaşırlar; bu mecazdır.

Ve **ألف الإمالة**: **الألف** ile **الياء** arasında bulduğun şeydir.

Ve “**ميل الطلى** adamlar”: uykudan; kesre ile.

Ve yürüyüşünde **تميلت** etti; tıpkı **تمايلت** gibi. Ve **الجل** attan **تمايل** etti. Ve kaptaki şeyi **استمال** etti: onu aldı. Ve dehr **ميل**’dir (tıpkı **عنب** gibi): tavırlar/evreler. Ve atla elimle **أملت** ettim: yularını saldım ve ona yolunu boş bıraktım. Ve falan, gölgelerinde **يتميل** eder ve gölgelenir. Ve “**مال علي**”: bana zulmetti. Ve onunla **مال** etti ve onu **مايله** etti: ona yardım etti. Ve ona **مال** etti: onu sevdi. Ve insanlarda **الميلة** vuku buldu: kıran/ölümcül salgın. Zemahşerî dedi: Araplardan işitmemdir. Ve onunla **مال** etti: ona galip geldi. Ve gündüz yahut gece **مال** etti: geçip gitmeye yaklaştı. Ve **أبو مائلة**: künyelerindendir. Ve **الميال**: çok meyilli olan.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَالَ
1 مَالَ ذ [He, or it, inclined, leant, bent, propended, tended, declined, deviated, or deflected.] ― -b2- مَالَ مَعَهُ and ↓ مَايَلَهُ He conformed with, and assisted, or aided, him. (TA.) ― -b3- مَالَ اِلَيْهِ He loved him. (TA.) ― -b4- He wronged him. (TA.) He was, or became, inimical to him. ― -b5- مَالَتِ الدَّابَّةُ مِنْ رِجْلِهَا (K, art. غمز,) i. q. ظَلَعَتْ [It limped]. (TA.)

مَيَّلَ بَيْنَ شَيْئَيْنِ
2 مَيَّلَ بَيْنَ شَيْئَيْنِ ذ He wavered, or vacillated, between two things. (S, MA.) See 10.

مَايَلَهُ
3 مَايَلَهُ ذ He inclined towards him reciprocally: and مَايَلَا they two inclined each towards the other. (TK, art. هود.) See also مَالَ مَعَهُ in 1.

5 تَمَيَّلَ See 6. ― -b2- تَمَيَّلَ بِالقَوْلِ He vacillated in the saying: see تَرَجَّحَ.

تَمَايَلَ فِى مِشْيَتِهِ
6 تَمَايَلَ فِى مِشْيَتِهِ ذ [He affected an inclining of his body, or a bending, or he inclined his body, or bent, from side to side, in his gait; a meaning well known, and still common]; (S;) syn. تَثَنَّى. (Har, p. 269.) ― -b2- See تَزَايُغٌ. ― -b3- تَمَايَلَتْ فِى مِشْيَتِهَا and ↓ تَمَيَّلَتْ signify the same. (TA.) ― -b4- تَمَايَلَ اِلَى الشَّىْءِ; and عَنْ طَرِيقِهِ: i. q. تَجَانَفَ [He affected a deviation, or purposely deviated from his course, &c.] (TA in art. جنف.)

استمالهُ
10 استمالهُ ذ , and استمال بِقَلْبِهِ, (S, K,) He inclined him, and his heart. (K.) ― -b2- اِسْتَمَالَهُ He attracted him to himself; or sought to make him incline. (MA.) ― -b3- استمال is a quasi-pass. of ↓ مَيَّلَهُ. (K, * TA.)

مِيلٌ
مِيلٌ ذ as used by the Arabs, [A mile:] The distance to which the eye reaches along land: accord. to the ancient astronomers, three thousand cubits: accord to the moderns, four thousand cubits: but the difference is merely verbal; for they agree that its extent is ninety-six thousand digits; [about 5166 English feet;] each digit being the measure of six barley-corns, each placed with its belly next to another; but the ancients say that the cubit is thirty-two digits; which makes the mile three thousand cubits. (Msb, which see for more.) See also مُطْلِبٌ ― -b2- ميِلٌ i. q. مُلْمُولٌ, [A style]. (K.)

مَيْلٌ
مَيْلٌ ذ Inclination; leaning; bent; propensity; tendency.

مَيَلٌ
مَيَلٌ ذ A natural wryness. (S.)

مِيلَانِ
مِيلَانِ ذ (?) of a مَحَالَة of a well: see ثِنَايَةٌ.

مَيَّالٌ
مَيَّالٌ ذ [i. q. مُتَمَايِلٌ, Inclining much]. (A, art. فيد.) See سَيَّالٌ.

أَمْيَلُ
أَمْيَلُ ذ Swaying on horseback: see an ex. of its pl. مِيلٌ in a verse cited voce أَشْعَلَ. ― -b2- عِمَّةٌ مَيْلَآءُ: see قَفْدَآءُ.

امالةُ الأَلِفِ
امالةُ الأَلِفِ ذ The inclining of the sound of ا when quiescent, after fet-hah, towards the sound of ى; so that the fet-hah, with that ا, composes a sound the same as that of the long “ e ” in the English word “ there. ” This is accordant with present usage; and I have not found any learned Arab who asserts otherwise. See also نَابٌ, and حَجَّاجٌ, and مَشُوبٌ.

##### Türkçe

**مَالَ**
1 **مَالَ** ذ [O, yahut o, meyletti, eğildi, büküldü, yöneldi, temayül etti, saptı, yahut yönünden döndü.] ― -b2- **مَالَ مَعَهُ** ve ↓ **مَايَلَهُ** Ona uydu ve ona yardım etti, yahut destek oldu. (TA.) ― -b3- **مَالَ اِلَيْهِ** Onu sevdi. (TA.) ― -b4- Ona zulmetti. (TA.) Ona düşman oldu, yahut ona düşman kesildi. ― -b5- **مَالَتِ الدَّابَّةُ مِنْ رِجْلِهَا** (K, md. غمز,) **ظَلَعَتْ** ile aynı (i. q.) [Topalladı]. (TA.)

**مَيَّلَ بَيْنَ شَيْئَيْنِ**
2 **مَيَّلَ بَيْنَ شَيْئَيْنِ** ذ İki şey arasında tereddüt etti, yahut kararsız kaldı. (S, MA.) 10’a bak.

**مَايَلَهُ**
3 **مَايَلَهُ** ذ Ona karşılıklı olarak meyletti: ve **مَايَلَا**: ikisi birbirine doğru meyletti. (TK, md. هود.) Ayrıca 1’deki **مَالَ مَعَهُ**’a da bak.

5 **تَمَيَّلَ** 6’ya bak. ― -b2- **تَمَيَّلَ بِالقَوْلِ** Sözde tereddüt etti: **تَرَجَّحَ**’a bak.

**تَمَايَلَ فِى مِشْيَتِهِ**
6 **تَمَايَلَ فِى مِشْيَتِهِ** ذ [Yürüyüşünde bedenini eğme yahut bükme tavrı yaptı; yahut yürüyüşünde bedenini bir yandan bir yana eğdi yahut büktü; manası iyi bilinen ve hâlâ yaygın olan bir manadır]; (S;) eşanlamlısı **تَثَنَّى**. (Har, s. 269.) ― -b2- **تَزَايُغٌ**’a bak. ― -b3- **تَمَايَلَتْ فِى مِشْيَتِهَا** ve ↓ **تَمَيَّلَتْ** aynı manaya gelir. (TA.) ― -b4- **تَمَايَلَ اِلَى الشَّىْءِ**; ve **عَنْ طَرِيقِهِ**: **تَجَانَفَ** ile aynı (i. q.) [Sapma tavrı yaptı, yahut yolundan kasten saptı, vb.] (TA, md. جنف’te.)

**استمالهُ**
10 **استمالهُ** ذ, ve **استمال بِقَلْبِهِ**, (S, K,) Onu ve onun kalbini meylettirdi. (K.) ― -b2- **اِسْتَمَالَهُ** Onu kendine çekti; yahut onu meylettirmeye çalıştı. (MA.) ― -b3- **استمال** ↓ **مَيَّلَهُ**’nin şibh-meçhulüdür. (K, * TA.)

**مِيلٌ**
**مِيلٌ** ذ Arapların kullandığı üzere, [Bir mil:] Gözün kara üzerinde eriştiği mesafe: eski astronomlara göre üç bin arşın: yenilere göre dört bin arşın: fakat fark yalnızca lafzîdir; çünkü onun miktarının doksan altı bin parmak olduğunu kabul ederler; [yaklaşık 5166 İngiliz ayağı;] her bir parmak, altı arpa tanesinin ölçüsüdür; her biri karnı ötekine bitişik olarak konulmuş olmak üzere; fakat eskiler arşının otuz iki parmak olduğunu söyler; bu da mili üç bin arşın yapar. (Msb; daha fazlası için ona bak.) Ayrıca **مُطْلِبٌ**’e de bak ― -b2- **ميِلٌ** **مُلْمُولٌ** ile aynı (i. q.) [Bir kalem]. (K.)

**مَيْلٌ**
**مَيْلٌ** ذ Meyil; eğilme; bükülme; temayül; yöneliş.

**مَيَلٌ**
**مَيَلٌ** ذ Doğal bir eğrilik. (S.)

**مِيلَانِ**
**مِيلَانِ** ذ (?) Bir kuyunun **مَحَالَة**’sının: **ثِنَايَةٌ**’ye bak.

**مَيَّالٌ**
**مَيَّالٌ** ذ [**مُتَمَايِلٌ** ile aynı (i. q.), çok meyleden]. (A, md. فيد.) **سَيَّالٌ**’a bak.

**أَمْيَلُ**
**أَمْيَلُ** ذ At üzerinde sallanır: onun çoğulu **مِيلٌ**’ün bir örneği için **أَشْعَلَ** maddesinde zikredilen bir beyte bak. ― -b2- **عِمَّةٌ مَيْلَآءُ**: **قَفْدَآءُ**’a bak.

**امالةُ الأَلِفِ**
**امالةُ الأَلِفِ** ذ Fetha’dan sonra sâkin iken **ا**’nın sesini **ى**’nın sesine doğru meylettirmek; öyle ki fetha, o **ا** ile birlikte, İngilizce “there” kelimesindeki uzun “ e ” sesinin aynısı olan bir ses meydana getirir. Bu, şimdiki kullanıma uygundur; ve bunun aksini ileri süren hiçbir âlim Arap bulmadım. Ayrıca **نَابٌ**, ve **حَجَّاجٌ**, ve **مَشُوبٌ**’a da bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَالَ
مَالَ ( y )  I ( n. ac. مَيْل 1 ,  مَمَال [ 17A ] ,

مَمِيْل
مَمِيْل [ 18 ] ,  مَيَلَان [ 36 ] ,

تَمْيَال
تَمْيَال [ 62 ],
a.  مَيْلُوْلَة ) [ Ila ], Inclined, leaned towards; was well-disposed to; sympathized with; was inclined to.

b.  [ Ila ], Repaired to.

c.  [ 'An ], Swerved, deviated from.

d.  [ 'Ala ], Was ill-disposed towards; was disinclined, loath, averse to.

e.  ( n. ac. مُيُوْل 27 ), Was low, setting ( sun ).

f.  [ Bi ], Took out of the way ( road ).

g.  see IV (b) .

مَيِلَ
مَيِلَ A ( n. ac. مَيَل 4 ),
a.  Leaned over; was bent, one-sided; stooped.

مَيَّلَ
مَيَّلَ II ,
a.  Made to incline, lean over &c.; bent; curved.

b.  [ Bain ], Hesitated, wavered between.

c.  عِنْد [ coll. ], Alighted at the house, visited.

d.  see IV (b) .

مَاْيَلَ
مَاْيَلَ III ,
a.  Shared the inclinations of.

b.  Made a hostile incursion against.

أَمْيَلَ
أَمْيَلَ IV ,
a.  see II (a) .

b.  [ acc. &  Ila ], Rendered kindly disposed to.

c.  Removed.

تَمَاْيَلَ
تَمَاْيَلَ VI ,
a.  Swayed.

b.  [ Fī ], Thought about, pondered.

اِسْتَمْيَلَ
اِسْتَمْيَلَ X ,
a.  Inclined, leaned over.

b.  Was friendly.

c.  Won the sympathies of.

d.  Measured with the hands.

مَيْل
مَيْل 1 , ( pl. أَمْيَاْل 38 ),
a.  Inclination, sympathy, good-will.

b.  Taste, liking.

c.  Obliquity, deviation.

مِيْل
مِيْل 2 , ( pl. مُيُوْل 27 ,  أَمْيَاْل 38 ),
a.  Probe.

b.  Instrument for applying collyrium.

c.  Reach, range of the eye.

d.  Mile.

e.  Mile-stone; obelisk.

f.  Sandhill.

مِيْلَة
مِيْلَة 2t , ( pl. مِيَل 7 ),
a.  Time, moment.

مَيَل
مَيَل 4 ,
a.  Crookedness, deformity.

أَمْيَلُ
أَمْيَلُ 14 ,
a.  Inclining, leaning over; unsteady.

b.  Bent, deformed.

c.  Unarmed.

d.  Cowardly, pusillanimous.

مَاْيِل
مَاْيِل 21 , ( pl. مَالَة [ 1tA ] ,  مُيَّل 11 ),
a.  Inclined; inclining.

b.  Well-disposed; friendly; sympathetic.

مَاْيِلَة
مَاْيِلَة 21t , ( pl. reg. &  مَوَاْيِلُ 41 ),
a.  fem. of مَاْيِل 21 .

b.  Camel's hump.

c.  see 42 (b) , ( c ).

مَيَاْل
مَيَاْل 22 ,
a.  Inclination.

مَيَّاْل
مَيَّاْل 28 ,
a.  see 21 (a) .

مَيْلَآءُ
مَيْلَآءُ 42 ,
a.  fem. of أَمْيَلُ 14 .

b.  Bushy tree.

c.  Sand-heap.

مَمِيْل
مَمِيْل
a.  see 22 .

##### Türkçe

**مَالَ**
**مَالَ** ( y ) I ( n. ac. **مَيْل** 1 , **مَمَال** [ 17A ] ,

**مَمِيْل**
**مَمِيْل** [ 18 ] , **مَيَلَان** [ 36 ] ,

**تَمْيَال**
**تَمْيَال** [ 62 ],
a. **مَيْلُوْلَة** ) [ Ila ], meyletti, yöneldi; iyi niyetli oldu; sempati duydu; meyilli oldu.

b. [ Ila ], gitti, yöneldi.

c. [ 'An ], saptı, ayrıldı.

d. [ 'Ala ], karşı kötü niyetli oldu; isteksiz oldu, hoşlanmadı, uzak durdu.

e. ( n. ac. **مُيُوْل** 27 ), alçaldı, battı (güneş).

f. [ Bi ], yoldan çıkardı (yolu).

g. IV (b)’ye bak.

**مَيِلَ**
**مَيِلَ** A ( n. ac. **مَيَل** 4 ),
a. eğildi; bükük, tek tarafa meyilli oldu; kamburlaştı.

**مَيَّلَ**
**مَيَّلَ** II ,
a. eğdirdi, yana yatırdı vb.; büktü; eğrileştirdi.

b. [ Bain ], tereddüt etti, iki şey arasında bocaladı.

c. **عِنْد** [ coll. ], evde konakladı, ziyaret etti.

d. IV (b)’ye bak.

**مَاْيَلَ**
**مَاْيَلَ** III ,
a. meyillerini paylaştı.

b. aleyhine düşmanca bir akın yaptı.

**أَمْيَلَ**
**أَمْيَلَ** IV ,
a. II (a)’ya bak.

b. [ acc. & Ila ], iyi niyetli kıldı.

c. giderdi.

**تَمَاْيَلَ**
**تَمَاْيَلَ** VI ,
a. sallandı.

b. [ Fī ], hakkında düşündü, tefekkür etti.

**اِسْتَمْيَلَ**
**اِسْتَمْيَلَ** X ,
a. meyletti, eğildi.

b. dostça davrandı.

c. sempatisini kazandı.

d. ellerle ölçtü.

**مَيْل**
**مَيْل** 1 , ( pl. **أَمْيَاْل** 38 ),
a. meyil, sempati, iyi niyet.

b. zevk, beğeni.

c. eğrilik, sapma.

**مِيْل**
**مِيْل** 2 , ( pl. **مُيُوْل** 27 , **أَمْيَاْل** 38 ),
a. sondaj çubuğu.

b. sürme çekme aleti.

c. gözün erişimi, görüş menzili.

d. mil.

e. mil taşı; dikilitaş.

f. kum tepeciği.

**مِيْلَة**
**مِيْلَة** 2t , ( pl. **مِيَل** 7 ),
a. zaman, an.

**مَيَل**
**مَيَل** 4 ,
a. eğrilik, sakatlık.

**أَمْيَلُ**
**أَمْيَلُ** 14 ,
a. meyleden, eğilen; dengesiz.

b. eğri, sakat.

c. silahsız.

d. korkak, ödlek.

**مَاْيِل**
**مَاْيِل** 21 , ( pl. **مَالَة** [ 1tA ] , **مُيَّل** 11 ),
a. meyilli; eğilen.

b. iyi niyetli; dostça; sempatik.

**مَاْيِلَة**
**مَاْيِلَة** 21t , ( pl. reg. & **مَوَاْيِلُ** 41 ),
a. **مَاْيِل** 21’in müennesi.

b. devenin hörgücü.

c. 42 (b), (c)’ye bak.

**مَيَاْل**
**مَيَاْل** 22 ,
a. meyil.

**مَيَّاْل**
**مَيَّاْل** 28 ,
a. 21 (a)’ya bak.

**مَيْلَآءُ**
**مَيْلَآءُ** 42 ,
a. **أَمْيَلُ** 14’ün müennesi.

b. gür ağaç.

c. kum yığını.

**مَمِيْل**
**مَمِيْل**
a. 22’ye bak.
