# ميل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%8A%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ميل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ميل

مال إليه يميل ميلا وممالا ومميلا، كمعاب ومعيب، في الاسم والمصدر، وتميالا، وهذه عن ابن الأعرابي، وميلانا، محركة، وميلولة، وهذه عن الفراء: عدل وأقبل عليه، ومال الشيء بنفسه كذلك. ومال عليه في الظلم. ومال عن الحق، وفي التنزيل:  فلا تميلوا كل الميل  ، وأنشد ابن الأعرابي:
  لما رأيت أنني راعي مال
  حلقت رأسي وتركت التميال قال ابن سيده: وهذه الصيغة موضوعة بالأغلب لتكثير المصدر، كما أن فعلت بالأغلب موضوعة لتكثير الفعل، فهو مائل ج: مالة وميل، كركع، يقال: إنهم لمالة عن الحق. وماله ميلا، وأماله إليه إمالة، وميله فاستمال، فهو مطاوع. والميلاء: ضرب من الاعتمام، حكى ثعلب: يقال: هو يعتم الميلاء، أي يميل العمامة. الميلاء: من الامتشاط: ما يملن فيه العقاص، وهي مشطة البغايا، وقد جاء كراهتها في الحديث، وهو عن ابن عباس:  قالت له امرأة إني أمتشط الميلاء، فقال عكرمة: رأسك تبع لقلبك فإن استقام قلبك استقام رأسك، وإن مال قلبك مال رأسك  . والميلاء: المائلة السنام من الإبل. والميلاء: عقدة ضخمة من الرمل، كما في الصحاح والعين. زاد الأزهري: معتزلة، قال ذو الرمة:
  ميلاء من معدن الصيران قاصية                      أبعارهن على أهدافها كـثـب

  قال الأزهري: لا أعرف الميلاء في صفة الرمال، ولم أسمعه من العرب، وأما الأميل فمعروف، قال: وأحسب الليث أراد قول ذي الرمة السابق، إنما أراد بالميلاء هنا أرطاة، ولها حينئذ معنيان: أحدهما: أنه أراد أن فيها اعوجاجا، والثاني: أنه أراد بالميلاء أنها متنحية متباعدة من معدن بقر الوحش، قال: وميلاء موضعه خفض لأنه من نعت أرطاة في قوله:
  فبات ضيفا إلى أرطاة مرتكـم                      من الكثيب لها دفء ومحتجب والميلاء: الشجرة الكثيرة الفروع، نقله الجوهري. ومالت الشمس ميولا: ضيفت، أي دنت للغروب، أو زالت عن كبد السماء. مال بنا الطريق: أي قصد بنا. والميل، محركة: ما كان خلقة وقد يكون في البناء، وقد ميل كفرح فهو أميل، وهي ميلاء، يقال: رجل أميل العاتق: أي في عنقه ميل. والأميل: من يميل على السرج، وفي العباب: من لا يستوي على السرج، وقال ابن السكيت: الأميل عند الرواة: الذي لا يثبت على ظهور الخيل إنما يميل عن السرج في جانب، فإذا كان يثبت على الدابة قيل: فارس، وإن لم يثبت قيل: كفل، والجمع ميل، قال جرير:
  لم يركبوا الخيل إلا بعدما هرموا                      فهم ثقال على أكتافهـا مـيل وقال الأعشى:
  غير ميل ولا عواوير في الهي                      جا ولا عـزل ولا أكـفـال الأميل أيضا: من لا ترس معه، أو من لا سيف معه، أو من لا رمح معه، وقال ابن السكيت: الأميل: الذي لا سيف معه، والأكشف: الذي لا ترس معه. وقيل: هو الجبان، والجمع ميل، قال الأعشى:
  ... لا ميل ولا عزل قال ابن الأعرابي: مايلنا الملك فمايلناه: أي أغار علينا فأغرنا عليه. والميل، بالكسر: الملمول الذي يكتحل به، هكذا عبر به الجوهري في م-ل-ل، والجمع أميال، ومنهم من جعله من لغة العامة. الميل من الأرض: قدر مد البصر، ونص ابن السكيت: منتهى مد البصر. الميل: منار يبنى للمسافر في أنشاز الأرض، ومنه الأميال التي في طريق مكة المشرفة، وهي الأعلام المبنية لهداية المسافرين. أو الميل: مسافة من الأرض متراخية بلا حد معين، وفي شرح الشفاء: الفرسخ: ثلاثة أميال، ومثله في العباب. أو الميل: مائة ألف إصبع إلا أربعة آلاف إصبع، أو ثلاثة أو أربعة آلاف ذراع، بذراع محمد بن فرج الشاشي، قال الكرماني، بحسب اختلافهم في الفرسخ، هل هو تسعة آلاف بذراع القدماء، أو اثنا عشر ألف ذراع بذراع المحدثين، وفي شرح الشفاء: الميل: أربعة آلاف ذراع، طولها أربعة وعشرون إصبعا، وقيل: الميل: أربعة آلاف خطوة، كل خطوة ثلاثة أقدام بوضع قدم أمام قدم ويلصق به، وقال شيخنا عند قوله أو ثلاثة أو أربعة: وقد يقال: لا تغاير بين التقدير بالأذرع وبالأصابع على الثاني، لأن الذراع أربع وعشرون إصبعا عرض كل إصبع ست حبات شعير ملصقة ظهرا لبطن، فإذا ضربت في أربعة آلاف حصل ستة وتسعون ألفا، وعلى الأول يكون اثنين وسبعين ألف إصبع، والصحيح أن الميل: أربعة آلاف خطوة. وهي ذراع ونصف، فيكون ستة آلاف ذراع، والفرسخ: ثلاثة أميال، على أن المصنف قال: والبريد: فرسخان واثنا عشر ميلا، فيكون الفرسخ ستة أميال، وهو بيان ما هنا، ومقتضاه أن الفرسخ ستة وثلاثون ألف ذراع، فتأمل. ج: أميال وميول، قال كثير عزة:

  سيأتي أمير المؤمنـين ودونـه                      صماد من الصوان مرت ميولها وبلا لام، ميل بنت مشرح الأشعري التابعية. وأمال الرجل: رعى الخلة، قال لبيد:
  وما يدري عبيد بني أقيش                      أيوضع بالحمائل أم يميل أوضع: حول إبله إلى الحمض. واستمال: اكتال بالكفين أو بالذراعين، وفي المحيط: بالكفين والذراعين، وفي المحكم: باليدين وبالذراعين، قال الراجز:
  قالت له سوداء مثل الغول
  مالك لا تغدو فتستميل من المجاز: استمال فلانا، واستمال بقلبه: استعطفه وأماله. والمائلات في الحديث المروي عن أبي هريرة رضي الله تعالى عنه:  صنفان من أهل النار لم أرهما بعد؛ قوم معهم سياط كأذناب البقر يضربون بها الناس، ونساء كاسيات عاريات مائلات مميلات رؤوسهن كأسنمة البخت المائلة، لا يدخلن الجنة ولا يجدن ريحها، وإن ريحها لتوجد من مسيرة كذا وكذا  ، وهن اللاتي يملن خيلاء، ويصبين قلوب الرجال، وقيل: المائلات: المتبخترات في المشي، والمميلات: أي لأكتافهن وأعطافهن، وقيل: هن اللاتي يملن قلوبنا إليهن، أو المائلات: يملن إلى الهوى والغي عن العفاف، وقيل: مائلات الرؤوس إلى الرجال، وقيل: مائلات الخمرة كما قال الآخر:
  مائلة الخمرة والكلام أو معنى المميلات: يملن المقانع لتظهر وجوههن وشعورهن، وقال ابن الأثير: المائلات: الزائغات عن طاعة الله وما يلزمهن حفظه، ومميلات: يعلمن غيرهن الدخول في مثل فعلهن، وقيل: مائلات: يمتشطن المشطة الميلاء، والمميلات: يمشطن غيرهن تلك المشطة. من المجاز: الميلة، بالكسر: الحين والزمان، ج: ميل، كعنب، يقال: كان ذلك في ميلة من ميل الدهر أي في حين من أحيانه، كما في العباب. وفي حديث أبي موسى أنه قال لأنس: عجلت لنا الدنيا وغيبت الآخرة، أما والله لو عاينوها ما عدلوا ولا ميلوا، قال شمر: أي لم يشكوا ولم يترددوا، وهو مجاز، وقال عمران بن حطان:
  لما رأوا مخرجا من كفر قومهم                      مضوا فما ميلوا فيه وما عدلوا وإذا ميل بين هذا وهذا فهو شاك، وما عدلوا: أي ما ساووا بها شيئا، وفي حديث أبي ذر: دخل عليه رجل فقرب إليه طعاما فيه قلة فميل فيه لقلته، فقال أبو ذر: إنما أخاف كثرته ولم أخف قلته. ميل، أي تردد: هل يأكل أو يترك، تقول العرب: إن لأميل بين ذينك الأمرين وأمايل بينهما، أيهما آتي. من المجاز: هو لا تميل عليه المربعة: أي هو قوي، والمربعة هي التي ترفع بها الأحمال، كما تقدم. ومما يستدرك عليه: تمايل في مشيته تمايلا. والتمييل بين الشيئين كالترجيح بينهما، وكذلك الممايلة والممايطة. وبينهم تمايل: أي تفاتن وتحارب، وهو مجاز. وألف الإمالة: هي التي تجدها بين الألف والياء. ورجال ميل الطلى من النعاس، بالكسر. وتميلت في مشيتها كتمايلت. وتمايل الجل عن الفرس. واستمال ما في الوعاء: أخذه. والدهر ميل، كعنب: أطوار. وأملت بالفرس يدي: أرخيت عنانه، وخليت له طريقه. وفلان يتميل في ظلاله ويتفيأ. ومال علي: ظلمني. ومال معه، ومايله: مالأه. ومال إليه: أحبه. ووقعت الميلة في الناس: الموتان. قال الزمخشري: سماعي من العرب. ومال به: غلبه. ومال النهار أو الليل: دنا من المضي. وأبو مائلة: من كناهم. والميال: الكثير الميل.

### Türkçe

**مال** ona meyletti; **يميل** meyleder; **ميلا** ve **ممالا** ve **مميلا** (tıpkı **معاب** ve **معيب** gibi), isimde ve mastarda; ve **تميالا**; bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir; ve **ميلانا**, harekeli; ve **ميلولة**; bu da Ferrâ’dan: (şöyle demektir:) saptı ve ona yöneldi; ve şey, kendi kendine de böyle meyletti. Ve zulümde ona meyletti. Ve haktan meyletti; ve tenzîlde: **فلا تميلوا كل الميل**. Ve İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
  “Benim bir **مال** (sürü) çobanı olduğumu gördüğümde
  başımı tıraş ettim ve **التميال**’ı bıraktım.”

İbn Sîde dedi: Bu kalıp, çoğunlukla mastarı çoğaltmak için konulmuştur; tıpkı **فعلت**’in çoğunlukla fiili çoğaltmak için konulmuş olması gibi. O, **مائل**’dir; çoğulu: **مالة** ve **ميل** (tıpkı **ركع** gibi). Denir ki: “Onlar hakka karşı gerçekten **مالة**’dir.” Ve onu **ميلا** meylettirdi; ve onu ona doğru **إمالة** ile eğdirdi; ve onu meylettirdi de o da **فاستمال**; o, (bunun) mutâvi‘idir.

**الميلاء**: sarık sarınmanın bir türü; Sa‘leb nakletti: “**الميلاء** sarınır” denir; yani sarığı eğer. **الميلاء**: taranmadan; **العقاص**’ın içinde eğriltildiği şeydir; o, fâhişelerin tarağıdır; hadiste onun kerih görülmesi gelmiştir; o, İbn Abbâs’tandır: “Bir kadın ona dedi: ‘Ben **الميلاء** ile taranıyorum.’ Bunun üzerine İkrime dedi: ‘Başın kalbine tâbidir; kalbin doğrulursa başın doğrulur; kalbin meylederse başın meyleder.’”

**الميلاء**: develerden hörgücü eğik olan. **الميلاء**: kumdan iri bir düğüm; **الصحاح** ve **العين**’de olduğu gibi. Ezherî artırdı: “yalıtılmış/ayrık”; Zü’r-Rumme dedi:
  “**ميلاء**; **الصيران** madeninden uzak;
  onların tezekleri hedeflerinin üzerinde birikintidir.”

Ezherî dedi: Kumların sıfatında **الميلاء**’yı bilmiyorum ve onu Araplardan işitmedim; ama **الأميل** bilinir. Dedi ki: Sanırım Leys, Zü’r-Rumme’nin önceki sözünü kastetti; burada **الميلاء** ile ancak **أرطاة**’yı kastetti; onun o vakit iki manası vardır: birincisi, onda bir eğrilik kastetmesidir; ikincisi, **الميلاء** ile onun, yaban sığırı madeninden yana çekilmiş, uzaklaşmış olmasını kastetmesidir. Dedi ki: **وميلاء**’nın yeri nasb/cer (خفض)tir; çünkü şu sözünde **أرطاة**’nın sıfatındandır:
  “Yığılı bir kumdan bir **أرطاة**’ya misafir olarak geceledi;
  onun için bir sıcaklık ve bir örtü vardır.”

**الميلاء**: dalları çok olan ağaç; Cevherî onu nakletti. Güneş **ميولا** meyletti: eğildi; yani batmaya yaklaştı; yahut göğün ortasından kaydı. Yol bizi **مال** etti: yani bizi (bir yöne) yöneltti.

**الميل** (harekeli): yaratılıştan olan şeydir; yapıda da olabilir. Ve **ميل** etti (tıpkı **فرح** gibi); o hâlde o **أميل**’dir; o (kadın) **ميلاء**’dır. Denir ki: “**أميل العاتق** adam”: yani boynunda bir eğrilik vardır.

**الأميل**: eğer üzerinde yana meyleden (kimse). **العباب**’da: eğer üzerinde doğrulup durmayan. İbnü’s-Sikkît dedi: Râvîler katında **الأميل**: atların sırtında durmayan kimsedir; ancak eğerden bir yana meyleder; eğer binek üzerinde durursa “**فارس**” denir; durmazsa “**كفل**” denir. Çoğulu **ميل**’dir. Cerîr dedi:
  “Yaşlanmadıkça ata binmediler;
  bu yüzden onun omuzları üzerinde ağırdırlar: **مـيل**.”

A‘şâ dedi:
  “Ne **ميل** ne **عواوير**; heyecanda,
  ne **عـزل** ne de **أكـفـال**.”

**الأميل** ayrıca: yanında kalkan olmayan; yahut yanında kılıç olmayan; yahut yanında mızrak olmayan. İbnü’s-Sikkît dedi: **الأميل**: yanında kılıç olmayan; **الأكشف**: yanında kalkan olmayan. Ve denildi ki: o korkaktır. Çoğulu **ميل**’dir. A‘şâ dedi:
  “… ne **ميل** ne **عزل**.”

İbnü’l-A‘râbî dedi: “Kral bize **مايل** etti de biz de ona **مايل** ettik”: yani bize akın yaptı da biz de ona akın yaptık.

**الميل** (kesre ile): sürme çekilen **الملمول**’dür; Cevherî bunu **م-ل-ل**’de böyle ifade etti. Çoğulu **أميال**’dir. Onlardan kimi onu avam dilinden saydı.

Yerden **الميل**: görüş uzanımının miktarıdır. İbnü’s-Sikkît’in nassı: görüş uzanımının sonudur. **الميل**: yerin yükseltilerinde yolcu için yapılan bir işaret kulesidir; bundan, Mekke-i Mükerreme yolundaki **الأميال** (mil taşları) vardır; onlar, yolcuları hidayet için yapılmış alametlerdir. Yahut **الميل**: yerden, belirli bir sınırı olmaksızın gevşek/uzak bir mesafedir. **شرح الشفاء**’da: **الفرسخ** üç **أميال**’dir; **العباب**’da da böyledir. Yahut **الميل**: yüz bin parmak eksi dört bin parmaktır; yahut üç bin yahut dört bin arşındır; Muhammed b. Ferec eş-Şâşî’nin arşınıyla; Kirmânî dedi; onların **الفرسخ**’taki ihtilaflarına göre: o, eskilerin arşınıyla dokuz bin midir, yoksa muhaddislerin arşınıyla on iki bin arşın mıdır? **شرح الشفاء**’da: **الميل** dört bin arşındır; her arşın yirmi dört parmaktır. Ve denildi ki: **الميل** dört bin adımdır; her adım üç ayaktır; ayağı ayağın önüne koymak ve ona bitiştirmek suretiyle. Şeyhimiz, “yahut üç yahut dört” sözü yanında dedi: İkinciye göre arşınla ve parmakla takdir arasında farklılık olmadığı da söylenebilir; çünkü arşın yirmi dört parmaktır; her parmağın eni, sırt sırta yapıştırılmış altı arpa tanesidir; dört bine çarptığında doksan altı bin elde edilir; birincide ise yetmiş iki bin parmak olur. Doğru olan: **الميل** dört bin adımdır. Ve o, bir buçuk arşındır; böylece altı bin arşın olur. **الفرسخ**: üç **أميال**’dir; şu şartla ki musannif dedi: “**البريد**: iki **فرسخ** ve on iki **ميلا**”; böylece **الفرسخ** altı **أميال** olur; bu, buradakinin beyanıdır; gereği de **الفرسخ**’un otuz altı bin arşın olmasıdır; düşün. Çoğulu: **أميال** ve **ميول**. Kesîr Azze dedi:

  “Müminlerin emîri gelecek; onun önünde ise
  çakmak taşından sert bir engel; onun **ميول**’u geçti.”

Ve **لام**sız: **ميل** bint Müşrah el-Eş‘arî et-Tâbi‘iyye.

Adam **أمال** etti: **الخلة**’yi otlattı. Lebîd dedi:
  “Benî Ukayş’in köleciği bilmez;
  **بالحمائل**’e mi konur, yoksa **يميل** mi?”

**أوضع**: develerini **الحمض**’a çevirdi.

**استمال**: iki avuçla yahut iki arşınla ölçüp aldı. **المحيط**’te: iki avuçla ve iki arşınla. **المحكم**’de: iki elle ve iki arşınla. Râciz dedi:
  “Ona, gûl gibi bir siyah kadın dedi:
  ‘Sana ne oluyor, sabah çıkmıyorsun da **فتستميل** etmiyorsun?’”

Mecazdan: Birini **استمال** etti; ve kalbiyle **استمال** etti: onu yumuşattı ve ona meylettirdi.

Hadiste, Ebû Hureyre’den rivayet edilende **المائلات**: “Cehennem ehlinden iki sınıf vardır ki onları henüz görmedim: Yanlarında sığır kuyrukları gibi kamçılar bulunan bir kavim; onlarla insanları döverler. Ve giyinik çıplak kadınlar; **مائلات مميلات**; başları eğik **البخت**’un eğik hörgüçleri gibi; cennete girmezler ve onun kokusunu bulmazlar; hâlbuki onun kokusu şu kadar ve şu kadar mesafeden bulunur.” Onlar, kibirlenerek meyleden ve erkeklerin kalplerini meylettirenlerdir. Ve denildi ki: **المائلات**: yürüyüşte salınanlardır; **المميلات**: yani omuzlarını ve yanlarını (eğenler). Ve denildi ki: onlar, kalplerimizi kendilerine meylettirenlerdir. Yahut **المائلات**: iffetten saparak hevâya ve azgınlığa meylederler. Ve denildi ki: başları erkeklere doğru meyledenlerdir. Ve denildi ki: **مائلات الخمرة**; başkasının dediği gibi:
  “**مائلة الخمرة** ve söz.”

Yahut **المميلات**’ın manası: yüzleri ve saçları görünsün diye örtülerini meylettirirler. İbnü’l-Esîr dedi: **المائلات**: Allah’a itaattan ve üzerlerine gerekli olanı korumaktan sapanlardır; **مميلات**: başkalarına, kendi yaptıklarının benzerine girmeyi öğretenlerdir. Ve denildi ki: **مائلات**: **الميلاء** tarağıyla tarananlardır; **المميلات**: başkalarını o tarakla tarayanlardır.

Mecazdan: **الميلة** (kesre ile): vakit ve zamandır. Çoğulu: **ميل** (tıpkı **عنب** gibi). Denir ki: “Bu, dehrin **ميل**’lerinden bir **ميلة** içinde oldu”: yani onun vakitlerinden bir vakitte; **العباب**’da olduğu gibi.

Ebû Mûsâ hadîsinde, Enes’e dediği: “Dünya bize çabuklaştırıldı, âhiret gizlendi; Allah’a yemin olsun, onu görselerdi ne **عدلوا** ederlerdi ne de **ميلوا** ederlerdi.” Şemr dedi: yani şüphe etmezlerdi ve tereddüt etmezlerdi; bu mecazdır. İmrân b. Hıttân dedi:
  “Kavimlerinin küfründen bir çıkış gördüklerinde
  yürüdüler; onda ne **ميلوا** ettiler ne de **عدلوا**.”

Ve “bu ile şu arasında **ميل** edilirse” o, şüphe edendir. “Ve **ما عدلوا**”: yani onunla hiçbir şeyi eşitlemediler.

Ebû Zer hadîsinde: Bir adam onun yanına girdi; ona, içinde azlık bulunan bir yemek yaklaştırdı; azlığından dolayı onda **فميل فيه** etti. Ebû Zer dedi: “Ben ancak çokluğundan korkarım; azlığından korkmam.” **ميل**: yani tereddüt etti; yer mi bırakır mı? Araplar der: “Şu iki iş arasında gerçekten **أميل** ederim ve ikisi arasında **أمايل** ederim”: hangisine geleyim?

Mecazdan: “Ona **المربعة** meyletmez”: yani o güçlüdür. **المربعة**, yüklerin kaldırıldığı şeydir; daha önce geçtiği gibi.

Ve ona ek olarak: yürüyüşünde **تمايل** etti; **تمايلا**. Ve iki şey arasında **التمييل**, ikisi arasında tartma gibidir; **الممايلة** ve **الممايطة** da böyledir. Ve aralarında **تمايل** vardır: yani birbirlerine nazlanırlar ve savaşırlar; bu mecazdır.

Ve **ألف الإمالة**: **الألف** ile **الياء** arasında bulduğun şeydir.

Ve “**ميل الطلى** adamlar”: uykudan; kesre ile.

Ve yürüyüşünde **تميلت** etti; tıpkı **تمايلت** gibi. Ve **الجل** attan **تمايل** etti. Ve kaptaki şeyi **استمال** etti: onu aldı. Ve dehr **ميل**’dir (tıpkı **عنب** gibi): tavırlar/evreler. Ve atla elimle **أملت** ettim: yularını saldım ve ona yolunu boş bıraktım. Ve falan, gölgelerinde **يتميل** eder ve gölgelenir. Ve “**مال علي**”: bana zulmetti. Ve onunla **مال** etti ve onu **مايله** etti: ona yardım etti. Ve ona **مال** etti: onu sevdi. Ve insanlarda **الميلة** vuku buldu: kıran/ölümcül salgın. Zemahşerî dedi: Araplardan işitmemdir. Ve onunla **مال** etti: ona galip geldi. Ve gündüz yahut gece **مال** etti: geçip gitmeye yaklaştı. Ve **أبو مائلة**: künyelerindendir. Ve **الميال**: çok meyilli olan.
