# ميم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%8A%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ميم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ميم

| | ( *!مَيْمَةُ ) ، بِالفَتْحِ اَهْمَلَهُ الجَوْهَرِيُّ هُنَا | وذَكَرَ *!المِيمَ في تَرْكِيبِ المُومِ ، وتَبِعَه | صَاحِبُ اللِّسَانِ وغَيرُه من الأَئِمَّةِ . وقال | يَاقُوتُ : *!مَيْمَةُ : ( نَاحِيَةٌ بِأَصْبَهَانَ ) تَشْتَمِلُ | عَلَى عِدَّة قُرًى ، يُنْسَبُ إليها أَبُو عَلِيٍّ | الحَسَنُ المِيمِيُّ ، حَدَّثَ بِبَغْدَادَ عن أَبِي | عَلِيٍّ الحَدَّادِ ، فَسَمِعَ مِنه أبو بَكْرٍ الحَازِمِيُّ |

| وغَيرُه ، وأَبُو الفُتُوحِ مَسْعُودُ بنُ مُحَمَّدِ | ابنِ عَلِيٍّ *!المِيمِيُّ ، سَمِعَ المُعْجَمَ الكَبِيرَ على | فَاطِمَةَ بِنْتِ عَبدِ اللهِ بنِ أَبِي بَكْرِ بنِ زَيْدٍ . | | ( *!والمِيمُ ) ، بالكَسْرِ ، وإِنَّمَا أَطْلَقَهُ | لِلشُّهْرَةِ ( مِنْ حُرُوفِ المُعْجَمِ ) ، أَورَدَه | الجَوْهَرِيُّ في   م و م   ، وهو حَرْفٌ مَجْهُورٌ | يَكُونُ أَصْلاً وبَدَلاً ، وكَانَ الخَلِيلُ | يُسَمِّيهَا مُطْبَقَةً ؛ لأَنَّكَ إِذَا تَكَلَّمتَ بها | أَطْبَقْتَ ، وهو من الحُرُوفِ الصِّحَاحِ | السِّتَّةِ المُذْلَقَةِ ، هي التي في حَيِّزَيْنِ : حَيِّزِ | الفَاءِ وحَيِّزِ اللاَّمِ ، وزَعَم الخَلِيلُ أَنَّه رَأَى | يَمَانِيًا سُئِلَ عَنْ هِجَائِه فقال : بَابَا مِمْ مِمْ ، | قال ابنُ سِيدَه : وأَصحَابُ الحِكَايَةِ عَلَى | اللَّفْظِ ، ولكن الّذِينَ مَدُّوا أَحْسَنُوا | الحِكَايَةَ بِالمَدَّةِ ، *!والمِيمَانِ هُمَا بِمَنْزِلة | النُّونَيْنِ من الجَلَمَيْن قال الراجِزُ : | % ( * تَخَالُ منْهُ الأَرْسُمَ الرَّوَاسِمَا * % ) % | % ( * كَافًا *!ومِيمَيْنِ وسِينًا طَاسِمَا * % ) % | وأَنشَدَنا بَعْضُ الشُّيُوخِ لُغْزًا في اسْمِ | مُحَمَّدٍ صلّى الله عليه وسلّم : | % ( خُذْ *!المِيمَيْنِ مِنْ *!مِيمٍ % | ولا تَنْقُطْ على أَمْرِي ) % | % ( وامْزجْهُم يَكُنْ اسْمًا % | لِمَنْ كَانَ بِهِ فَخْرِي ) % | | وفي البَصَائِرِ لِلمُصَنَّف : *!المِيمُ : من | حُرُوفِ الهِجَاءِ يَظْهَرُ من انْطِبَاقِ | الشَّفَتَيْن قُرْبَ مَخْرَجِ البَاءِ ، والنِّسْبَةُ | مِيمِيُّ : والمِيمُ عِبَارَةٌ عن عَدَدِ الأَرْبَعِينَ في | حِسَابِ الجُمَّلِ ، والمِيمُ الأَصلِيُّ كَمَا في | مِلْح ومَحْل وحَمَلَ وحَلم . والمِيمُ | الزَّائِدَةُ ، مِنها ما تَكُون في أَوَّلِ الكَلِمَةِ : | كَمَضْرِبٍ ، أو وَسَطِها : كلَبَنٍ قُمَارِصٍ ، | ودِرْعٌ دُلاَمِصٌ ، أو آخِرِها : كزُرْقُمٍ | وسُتْهُمٍ وشَذْقَمٍ ، والمُبْدَلة من الباء : | كبَنَات بَخْرٍ ومَخْرٍ ، ومن الواو نَحْو : فَمٌ | فإنَّ أَصلَه فَوَهٌ بِدَلِيلِ أَنَّ الجَمْعَ : أَفْوَاهٌ ، | ومن النُّون : كالسَّامِ في السَّانِ ، ومن

| لاَمِ التَّعْرِيفِ كالحَدِيثِ :   لَيْسَ مِنَ امْبَرِّ | امْصِيامُ في امْسَفَرِ   ، قُلتُ : وهي لُغَة | يَمَانِيَةٌ ، ومن المُبْدَلَةِ بِالنُّونِ أيضًا نَحْو : | عَمْبِرٍ وشَمْبَاءَ في عَنْبَرٍ وشَنْبَاءَ . وقَولُ | ذِي الرُّمَّةِ : | % ( كَأَنَّها عَيْنَهَا مِنْهَا وَقَد ضَمَرَتْ % | وَضمَّهَا السَّيْرُ في بَعْضِ الأَضَامِيمُ ) % | | قِيلَ له : من أَينَ عَرَفْتَ المِيمَ ؟ قال : | والله مَا أَعْرِفُها ، إِلاَّ أَنِّي خَرَجْتُ إلى | البَادِيَة ، فَكَتَبَ رَجلٌ حَرْفًا فَسَأَلْتُه عنه ، | فقال : هذا *!المِيمُ ، فَشَبَّهْتُ به عَيْنَ النَّاقَةِ . | [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَك عليه : | | *!مَيَّمَ *!مِيمًا حَسَنًا وحَسَنَةً ، إِذَا كَتَبَهَا ، | وكَذَلِك مَوَّمَها ؛ ولذا قِيلَ : إِنَّ الصَّوَابَ | أَنْ يُذْكَرَ في   م و م   كما نَقَلَه الجَوْهَرِيّ ؛ | نَظَرًا إلى هَذَا ، وجَمْعُه على التَّذْكِيرِ : | *!أَمْيامٌ ، وعلى التَّأْنِيثِ : *!مِيمَاتٌ ، *!ومِيَمٌ . | | والمِيمُ : الخَمْرُ ، قال الشَّاعِرُ : | % ( * إِنِّي امْرُؤٌ في سِعَةٍ أَوْ مَحْلِ * % ) % | % ( * امْتَزِجُ المِيمُ بِمَاءٍ ضَحْلِ * % ) % | [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَك عليه : | | مَيْدُومُ : قَريَةٌ بِمِصْرَ من أَعْمال | البَهْنَسَاوِيَّة ، وقد دَخَلْتُها ، ومنها | مُسْنَدُ مِصرَ أَبُو الفَتْح محمدُ بنُ مُحمدِ | ابنِ إبراهيمَ بنِ أَبِي القَاسِمِ بنِ غابٍ | البَكْرِيُّ المَيْدُومِيُّ ، وُلِدَ سَنَةَ سِتِّمَائة | وأربعٍ وسِتِّين ، وسَمِع من النَّجِيب | الحَرَّانِيِّ وابن علاق ، وأَكْثَرَ عنه العِرَاقِيُّ | أيضًا جِدَّا ، وتُوفِّيَ سنةَ سبَعْمِائةٍ وأَربعٍ | وخَمْسِينَ . | ( فصل النون ) مع الميم |

### Türkçe

| | ( **مَيْمَةُ** ) fetha ile; Cevherî onu burada ihmal etti | ve **المِيمَ**’i **المُومِ** terkibinde zikretti; ona | Lisân sahibi ve imamlardan başkaları tâbi oldu. Ve dedi | Yâkût: **مَيْمَةُ**: (İsfahân’da bir nâhiye)dir; içine alır | birkaç köyü; ona nisbet edilir Ebû Alî | el-Hasen el-Mîmî; Bağdat’ta Ebû | Alî el-Haddâd’dan hadis rivayet etti; ondan işitti Ebû Bekr el-Hâzimî |

| ve başkası; ve Ebû’l-Fütûh Mes‘ûd b. Muhammed | b. Alî **المِيمِيُّ**; Fâtıma bint Abdullâh b. Ebî Bekr b. Zeyd’in yanında | **المُعْجَمَ الكَبِيرَ**’i işitti. | | ( **والمِيمُ** ), kesra ile; onu ancak | şöhret için (mu‘cem harflerinden) mutlak olarak söyledi; onu nakletti | Cevherî   م و م   içinde; o, meçhûr bir harftir; | asl ve bedel olur; ve Halîl | ona **مُطْبَقَةً** adını verirdi; çünkü sen onunla konuştuğun zaman | kapatırsın; ve o, sahih harflerin | altı **المُذْلَقَةِ**’sindendir; onlar iki hayyizde olanlardır: hayyiz | **الفَاءِ** ve hayyiz **اللاَّمِ**; ve Halîl zannetti ki o | bir Yemenliyi gördü; ondan hecelemesi soruldu da dedi: bābā mīm mīm; | İbn Sîde dedi: ve hikâye sahipleri | lafız üzerinedir; fakat uzatanlar daha güzel yaptılar | hikâyeyi med ile; **والمِيمَانِ** ikisi, menzile bakımından | iki **النُّونَيْنِ** gibidir, iki **الجَلَمَيْنِ**’den; râciz dedi: | % ( * Ondan, resimleri, nakşedenleri boş sanırsın * % ) % | % ( * **كَافًا** ve iki **مِيمَيْنِ** ve bir **سِينًا** silen * % ) % | Ve bize bazı şeyhler, Muhammed’in (Allah ona salât ve selâm etsin) isminde bir lugaz okudu: | % ( **المِيمَيْنِ**’i **مِيمٍ**’den al % | ve emrim üzerine nokta koyma ) % | % ( ve onları karıştır; bir isim olur % | kendisiyle övüncüm olan kimse için ) % | | Ve el-Musannif’in **البَصَائِرِ**’inde: **المِيمُ**: | hecâ harflerindendir; görünür, | iki dudağın kapanmasından, **البَاءِ**’nin mahrecine yakın; ve nisbet | **مِيمِيُّ**’dir; ve **المِيمُ**, cümel hesabında kırk sayısından ibarettir; ve aslî **المِيمُ**, | **مِلْح** ve **مَحْل** ve **حَمَلَ** ve **حَلم**’de olduğu gibi. Ve | زائد **المِيمُ**: ondan, kelimenin evvelinde olan vardır: | **كَمَضْرِبٍ** gibi; yahut ortasında: **كلَبَنٍ قُمَارِصٍ** gibi, | ve **دِرْعٌ دُلاَمِصٌ**; yahut sonunda: **كزُرْقُمٍ** | ve **وسُتْهُمٍ** ve **وشَذْقَمٍ** gibi. Ve **الباء**’dan bedel kılınmış olan: | **كبَنَات بَخْرٍ ومَخْرٍ** gibi; ve **الواو**’dan, şu gibi: **فَمٌ**; | çünkü onun aslı **فَوَهٌ**’dir; delil olarak cem‘i: **أَفْوَاهٌ**’dır. | Ve **النُّون**’dan: **السَّامِ**’de, **السَّانِ**’da olduğu gibi; ve

| **لاَمِ التَّعْرِيفِ**’den, hadisteki gibi:   **لَيْسَ مِنَ امْبَرِّ** | **امْصِيامُ في امْسَفَرِ**   ; dedim: o bir | Yemen lügatidir. Ve **النُّون** ile bedel kılınmış olandan da şu gibi: | **عَمْبِرٍ** ve **شَمْبَاءَ**; **عَنْبَرٍ** ve **شَنْبَاءَ**’da. Ve | Zî’r-Rumme’nin sözü: | % ( Sanki onun gözü ondandır; hâlbuki zayıflamıştır % | ve yürüyüş onu, bazı **الأَضَامِيمُ** içinde sıkıştırmıştır ) % | | Ona denildi: **المِيمَ**’i nereden bildin? dedi: | Vallahi onu bilmem; ancak ben çıktım | bâdiyeye; bir adam bir harf yazdı da ona sordum; | dedi: bu **المِيمُ**’dir; ben de onunla dişi devenin gözünü benzettim. | [ ] Ve ondan, ona istidrâk olunan şeylerdendir: | | **مَيَّمَ** **مِيمًا** güzel ve güzelce; onu yazdığı zaman; | ve yine onu **مَوَّمَها**; bundan dolayı denildi ki: doğru olan | onun   م و م   içinde zikredilmesidir, Cevherî’nin naklettiği gibi; | buna bakarak. Ve onun cem‘i, müzekker üzere: | **أَمْيامٌ**; ve müennes üzere: **مِيمَاتٌ**, **ومِيَمٌ**. | | Ve **المِيمُ**: şaraptır; şair dedi: | % ( * Ben, genişlikte yahut darlıkta bir adamım * % ) % | % ( * **المِيمُ** sığ bir su ile karışır * % ) % | [ ] Ve ondan, ona istidrâk olunan şeylerdendir: | | **مَيْدُومُ**: Mısır’da bir köydür, | el-Behnasâviyye amellerindendir; ona girdim; ve ondandır | Mısır’ın müsnedi Ebû’l-Feth Muhammed b. Muhammed | b. İbrâhîm b. Ebî’l-Kâsım b. Gâb | el-Bekrî el-Meydûmî; altı yüz | altmış dört senesinde doğdu; ve Necîb | el-Harrânî’den ve İbn ‘Alâk’tan işitti; ve ondan Irakî | da çokça rivayet etti; ve yedi yüz elli dört senesinde | vefat etti. | (nûn faslı) mîm ile |
