# نأش (ن-أ-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A3%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%A3%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - أ - ش
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: نءش

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A3%D8%B4/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والنون و و ا ي ء معهما
ن ش و، ن و ش، ش ي ن، ش ن أ، ش أ ن، ن ش أ، ن أ ش، أ ش ن مستعملات
نش:
النّشوة: السُّكرُ، وانتشى فلان فهو نشوان، وقد يقال: نشي ينشى، في معنى: انتشى، فهو نشوانُ وامرأة نشوى مثل: عطشى. والجميع نشاوى. والنَّشا، مقصور نسيم الريح الطيبة، قال:
وتنشى نشا المِسكِ في قـارةٍ		وريحُ الخُزامى على الأجوع
واستنشيت نشوةً، أي: نسمتها، واستروحتها.
نوش:
النَّوش: التناول. ناشتِ الظّبيةُ الأراك تنوشه، وتنناشُه، أي: تناولته.
ونشتُ الرَّجل نوشاً: أنلته خيراً أو شراً.وقوله: "انتشتني من دَجَرِ الظلام" أي: أخرجتني، ودجرَ الرجلُ، إذا أخطأ.
شين:
الشِّين: حرفٌ... والشَّينُ: نقيضُ الزَّين، وقد شانهُ يشينه شيناً.
شنأ:
أرد شنوءة، فعولة، ممدودة، أصحُّ الأزدِ فرعاً وأصلاً، قال:
فمـا أنـتـم بـالأزد أزدِ شـنـودءة		ولا من بني كعب بن عمرو بن عامِرِ
وشنيء يشنأ شنأةً وشناناً، أي: أبغض. ورجلٌ شناءةٌ وشنائيةٌ، بوزن فعاله وفعاليةٍ: أي: مُبغضٌ، سيءُ الخُلقِ.
شأن:
الشَّأن: الخطبُ، والجميع: الشؤون.
والشُّؤون: نمانمُ في الجُمجمة بين القبائل، أي: خطوط بين القبائل الأربع.
نشأ:
النَّشأُ: أحداث الناس الصِّغار.. يقال للواحد: هو نشأ سوءٍ، وهؤلاء نشأ سوءٍ، قال:
ولولا أن يقال: صبـا نُـصـيبٌ		لقلت: بنفسي النَّشأُ سوءٍ، وهؤلاء
والناشئ: الشاب، يقال: فتىً ناشئٌ، ولم أسمع هذا النعت في الجارية، والفعل: نشأ ينشأ نشأً ونشأةً ونَشاءةً.
والناشئة: أول اللَّيل.. وأنشأت حديثاً: ابتدأت.. وأنشأ الله السحاب فنشأ ينشأ، أي: ارتفع.
ونشيئةُ الحوض، بوزن فعيلة: أعضاده، إذا كان الخوض على وجه الأرض رفعت له نصائبُ الحجارة.
أشن:
الأشنةُ من العطر: شيء أبيض كأنه مقشور من عرق.
والأشنانُ: معروف، الذي يُغسل به الأيدي.

##### Türkçe

باب **الشين** و**النون** و و ا ي ء معهما
**ن ش و**، **ن و ش**، **ش ي ن**، **ش ن أ**، **ش أ ن**، **ن ش أ**، **ن أ ش**، **أ ش ن** kullanımdadırlar.

**نش**:
**النّشوة**: sarhoşluktur; falan **انتشى** etti, o hâlde o **نشوان**dır. Bazen “**نشي ينشى**” denir; “**انتشى**” mânâsında; o hâlde o **نشوان**dır; ve kadın **نشوى**dır, “**عطشى**” gibi. Hepsi **نشاوى**dır. Ve **النَّشا** (maksûr): hoş rüzgârın esintisidir. Dedi ki:
وتنشى نشا المِسكِ في قـارةٍ		وريحُ الخُزامى على الأجوع
Ve “**استنشيت نشوةً**”: yani onu kokladım ve onunla ferahladım.

**نوش**:
**النَّوش**: almaktır. Ceylan **ناشتِ** **الأراك**’ı, onu **تنوشه** ve **تنناشُه**; yani onu aldı.
Ve “adamı **ونشتُ** **نوشاً**”: ona hayır yahut şer ulaştırdım. Ve onun sözü: “**انتشتني من دَجَرِ الظلام**” yani: beni çıkardı. Ve adam **دجرَ** eder; hata ettiğinde.

**شين**:
**الشِّين**: bir harftir... ve **الشَّين**: **الزَّين**’in zıddıdır; ve onu **شانهُ** eder, onu **يشينه** **شيناً**.

**شنأ**:
**أرد شنوءة**: **فعولة** vezninde, memdûd; dal ve asıl bakımından **الأزد**’in en sahihidir. Dedi ki:
فمـا أنـتـم بـالأزد أزدِ شـنـودءة		ولا من بني كعب بن عمرو بن عامِرِ
Ve **شنيء** eder, **يشنأ** **شنأةً** ve **شناناً**; yani: buğz etti. Ve adam **شناءةٌ** ve **شنائيةٌ**, **فعاله** ve **فعاليةٍ** vezninde: yani: buğz edici, kötü huylu.

**شأن**:
**الشَّأن**: iş/olaydır; hepsi: **الشؤون**.
Ve **الشُّؤون**: kafatasında kabileler arasında bulunan nümânimlerdir; yani: dört kabile arasındaki çizgilerdir.

**نشأ**:
**النَّشأُ**: insanların küçük yaştaki gençleridir.. Birine “o **نشأ سوءٍ**dur” denir; ve bunlar “**نشأ سوءٍ**”dur. Dedi ki:
ولولا أن يقال: صبـا نُـصـيبٌ		لقلت: بنفسي النَّشأُ سوءٍ، وهؤلاء
Ve **الناشئ**: gençtir; “**فتىً ناشئٌ**” denir. Bu sıfatı cariyede işitmedim. Fiil: **نشأ ينشأ نشأً ونشأةً ونَشاءةً**.
Ve **الناشئة**: gecenin evvelidir.. Ve “**أنشأت حديثاً**”: başladım.. Ve Allah bulutu **أنشأ** etti; böylece o **نشأ ينشأ**; yani: yükseldi.
Ve **ونشيئةُ الحوض** ( **فعيلة** vezninde): onun yanlarıdır; eğer havuz yer yüzü üzerinde ise, onun için taşların dikmeleri yükseltilir.

**أشن**:
**الأشنةُ** (kokudan): beyaz bir şeydir; sanki bir damardan soyulmuş gibidir.
Ve **الأشنانُ**: mâlûmdur; ellerin onunla yıkandığı şeydir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A3%D8%B4/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

التَناؤُشُ بالهمز
 التأخُّر والتباعد. وقد نَأشْتُ الأمرَ أنْأَشُهُ نَأشاً: أخّرته، فانْتَأَشَ. ويقال: فعله نَئيشاً, أي أخيراً. قال الشاعر:
تَمَنَّى نَئيشاً أن يكون أطاعَنيوقد حَدَثَتْ بعد الأمورِ أُمورُ

##### Türkçe

**التَناؤُشُ** hemze ile:
Gecikme ve uzaklaşma. Ve muhakkak ki ben işi **نَأشْتُ**; onu **أنْأَشُهُ** **نَأشاً**: onu geciktirdim; böylece **انْتَأَشَ**. Ve denilir: onu **نَئيشاً** yaptı; yani en son olarak. Şair dedi ki:
**تَمَنَّى نَئيشاً أن يكون أطاعَني**
**وقد حَدَثَتْ بعد الأمورِ أُمورُ**

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A3%D8%B4/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والهمزة وما يثلثهما)
(نأت)  النون والهمزة والتاء كلمةٌ تدلُّ على حكايةِ صوت. يقال: نَأتَ الرّجُل نَئيتاً، مثل نَهَتَ، إذا أنَّ. ورجلٌ نَآّتٌ مثل نهّات.
(نأج)  النون والهمزة والجيم أصلٌ يدلُّ على صوت. ونَأَجَ إلى الله: تضَرَّع في الدعاء. ونائجاتُ الهَامِ: صوائحها. والنَّؤُوج والنّآّجة: الرِّيح تَنْئجُ([1]) في هبوبها، أي تصوِّت. قال ذو الرُّمَّة:
وصَوَّحَ البقلَ* نّآّجٌ تجيء [بِهِ] *** هَيْفٌ يمانِيَةٌ في مرِّها نَكبُ([2])ونأج الثَّور: صاح. وفي الحديث: "ادع لنا ربَّك بأنْأَجِ ما تقدر"، أي بأضرَعِ ما يمكنُ من الدُّعاء.
(نأد)  النون والهمزة والدال كلمةٌ واحدة. يقولون: النّآدُ والنّآدَى: الدَّاهية. قال الكميت:
وإيّاكم وداهيةً نَآدَى *** أظلَّتكم بعارِضِها المُخِيلِ([3])(نأش)  النون والهمزة والشين كلمةٌ تدلُّ على أخْذ وبطش. ورجلٌ نَؤُوشٌ([4]): ذو بَطْش.
وقد ذكرت كلمةٌ إنْ صحَّتْ فليست من قياس الأولى، يقولون لمن جاءَ في أواخر النَّاس: جاء نَئِيشاً. قال:
تمَنَّى نئيشاً أن يكون أطاعَنِي	 *** وقد حدثَتْ بعد الأُمورِ أمورُ([5])والذي سمعناه: "تمنَّى أخيراً".
(نأف)  النون والهمزة والفاء. يقولون: نَئِف ينأف، إذا أكَلَ.
(نأل)  النون والهمزة واللام، ليس فيه إلاَّ النَّأَلان: المَشْي السريع. ينهض الماشي برأسه إلى فوق. ورجُلٌ نَؤُول، وضَبُع نَؤُول، إذا فعَلْت ذلك.
(نأم)  النون والهمزة والميم أُصَيْلٌ يدلُّ على صوت. النئيم: [صوتٌ([6])] فيه ضعفٌ كالأنين. ونَأَم الأسدُ يَنئِمُ([7]). وسمعتُ له نَأْمةً واحدة. ونأمت القوس نئيماً.
(نأي)  النون والهمزة والياء كلمتان: النؤْي والنَّأي. فالنُّؤْي: حَفِيرةٌ حول الخباء، يدفَع ماءَ المطر عن الخباء. يقال أنأيتُ([8]) نُؤْياً. والمنْتأَى([9]): موضعه. وأنشد الخليل في هذا الموضع([10]):
إذا ما التَقيْنا سالَ من عَبَراتنا ***	شآبيبَ يُنأَى سَيْلُها بالأصابع([11])وأمّا النّأْي فالبُعْد، يقال نأَى ينأى نأْياً؛ وانتأى: افتعَلَ منه. والمُنتأَى: الموضعُ البعيد. قال:
فإنَّك كاللَّيل الذي هُوَ مَدرِكِي	 *** وإنْ خِلتُ أنَّ المنتأى عنكَ واسعُ([12])وربَّما أخّروا الهمزة فقالوا ناء، وإنَّما هو نأى. قال:
مَن إنْ رآك غنيَّاً لانَ جانِبُه *** وإن رآك فقيراً ناءَ واغتربا([13])والله أعلمُ بالصَّواب.
--------------ـــ
([1])  يقال نأج ينئج وينأج.
([2])  ديوان ذي الرمة 11. والتكملة منه.
([3])  المجمل واللسان (نأد).
([4])  وردت في القاموس ولم ترد في اللسان.
([5])  لنهشل بن حري، كما في اللسان (نأش).
([6])  التكملة من المجمل.
([7])  في المجمل: "ينأم"، وهما لغتان.
([8]) في الأصل هنا: "انتاءت" صوابه من المجمل، وهو ما يقتضيه الاستشهاد بعد. على أن هناك لغة أخرى "انتأيت"، وليست مرادة هنا.
([9])  في الأصل: "المستنأى"، صوابه من المجمل واللسان (نأي 171 س17).
([10])  وكذا العبارة في المجمل، وهو شاهد لكلمة "أنأيت"، انظر الحاشية الرابعة.
([11]) أنشده في المجمل واللسان (نأى).
([12]) للنابغة في ديوانه 55 واللسان (نأى).
([13]) البيت لسهم بن حنظلة الغنوي، في اللسان (نيأ). وقصيدته في الأصمعيات 46-50 طبع المعارف. ورواية الأصمعيات:
إذا افتقرت نأى واشتد جانبه *** وإن رآك غنياً لان واقتربا

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** و**الهمزة** وما يثلثهما)
(**نأت**)  **النون** ve**الهمزة** ve**التاء** bir kelimedir; bir sesin hikâyesine delâlet eder. Denir: **نَأتَ** adam **نَئيتاً**; **نَهَتَ** gibi; inlediği zaman. Ve **نَآّتٌ** adam; **نهّات** gibi.

(**نأج**)  **النون** ve**الهمزة** ve**الجيم** bir asıldır; bir sese delâlet eder. Ve **نَأَجَ** Allah’a: duada yalvardı. Ve **نائجاتُ الهَامِ**: onun çığlıklarıdır. Ve **النَّؤُوج** ve**النّآّجة**: rüzgâr, esişinde **تَنْئجُ**([1]); yani ses çıkarır. **ذو الرُّمَّة** dedi:
وصَوَّحَ البقلَ* نّآّجٌ تجيء [بِهِ] *** هَيْفٌ يمانِيَةٌ في مرِّها نَكبُ([2])
Ve **نأج** öküz: bağırdı. Ve hadiste: “ادع لنا ربَّك بأنْأَجِ ما تقدر”، yani duadan mümkün olanın en yalvarıcısıyla.

(**نأد**)  **النون** ve**الهمزة** ve**الدال** tek bir kelimedir. Derler: **النّآدُ** ve**النّآدَى**: musibet. **الكميت** dedi:
وإيّاكم وداهيةً نَآدَى *** أظلَّتكم بعارِضِها المُخِيلِ([3])
(**نأش**)  **النون** ve**الهمزة** ve**الشين** bir kelimedir; alma ve yakalamaya delâlet eder. Ve **نَؤُوشٌ**([4]) adam: yakalayıcı olan.

Ve bir kelime zikredilmiştir; eğer sahih ise, ilkinin kıyasından değildir; insanların sonlarında gelen kimse için derler: **جاء نَئِيشاً**. Dedi:
تمَنَّى نئيشاً أن يكون أطاعَنِي	 *** وقد حدثَتْ بعد الأُمورِ أمورُ([5])
Ve işittiğimiz: “**تمنَّى أخيراً**”.

(**نأف**)  **النون** ve**الهمزة** ve**الفاء**. Derler: **نَئِف** **ينأف**; yediği zaman.

(**نأل**)  **النون** ve**الهمزة** ve**اللام**; onda ancak **النَّأَلان** vardır: hızlı yürüyüş. Yürüyen, başını yukarıya doğru kaldırır. Ve **نَؤُول** adam ve **نَؤُول** sırtlan; bunu yaptığı zaman.

(**نأم**)  **النون** ve**الهمزة** ve**الميم** bir asılcık olup bir sese delâlet eder. **النئيم**: [bir ses([6])] onda zayıflık vardır; inleme gibi. Ve aslan **نَأَم** eder, **يَنئِمُ**([7]). Ve ondan bir tek **نَأْمةً** işittim. Ve yay **نأمت** **نئيماً**.

(**نأي**)  **النون** ve**الهمزة** ve**الياء** iki kelimedir: **النؤْي** ve**النَّأي**. **النُّؤْي** ise: çadırın etrafında bir çukurdur; yağmur suyunu çadırdan defeder. Denir: **أنأيتُ**([8]) **نُؤْياً**. Ve **المنْتأَى**([9]): onun yeridir. Ve **الخليل** bu yerde([10]) inşad etti:
إذا ما التَقيْنا سالَ من عَبَراتنا ***	شآبيبَ يُنأَى سَيْلُها بالأصابع([11])
**النّأْي** ise uzaklıktır; denir: **نأَى** **ينأى** **نأْياً**; ve **انتأى**: ondan **افتعَلَ** yaptı. Ve **المُنتأَى**: uzak yer. Dedi:
فإنَّك كاللَّيل الذي هُوَ مَدرِكِي	 *** وإنْ خِلتُ أنَّ المنتأى عنكَ واسعُ([12])
Ve bazen hemzeyi geciktirdiler de **ناء** dediler; hâlbuki o ancak **نأى**dır. Dedi:
مَن إنْ رآك غنيَّاً لانَ جانِبُه *** وإن رآك فقيراً ناءَ واغتربا([13])
Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.

--------------ـــ
([1])  Denir: **نأج** **ينئج** ve**ينأج**.
([2])  **ديوان ذي الرمة** 11. Ve tekmile ondandır.
([3])  **المجمل** ve**اللسان** (**نأد**).
([4])  **القاموس**’ta vârid oldu, **اللسان**’da vârid olmadı.
([5])  **نهشل بن حري**’nindir; **اللسان** (**نأش**)’ta olduğu gibi.
([6])  Tekmile **المجمل**’dendir.
([7])  **المجمل**’de: “**ينأم**”; ikisi iki lugattır.
([8])  Asılda burada: “**انتاءت**”; doğrusu **المجمل**’dendir; ve bundan sonra olan istişhadın gerektirdiği budur. Şu var ki başka bir lugat “**انتأيت**” vardır; burada murad edilen o değildir.
([9])  Asılda: “**المستنأى**”; doğrusu **المجمل** ve**اللسان** (**نأي** 171 س17)’dandır.
([10])  İbare **المجمل**’de de böyledir; ve “**أنأيت**” kelimesi için bir şahittir; dördüncü haşiyeye bak.
([11])  **المجمل** ve**اللسان** (**نأى**)’da inşad etti.
([12])  **النابغة**’nindir; divanında 55 ve**اللسان** (**نأى**)’da.
([13])  Beyit **سهم بن حنظلة الغنوي**’nindir; **اللسان** (**نيأ**)’da. Ve kasidesi **الأصمعيات** 46-50 **طبع المعارف**’tedir. Ve **الأصمعيات** rivayeti:
إذا افتقرت نأى واشتد جانبه *** وإن رآك غنياً لان واقتربا

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A3%D8%B4/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن أ ش
جاء نَئيشا أي أخيرًا؛ قال:
تمَنّى نَئيشاً أن يكُون أطاعَني. وقد حدثت بعد الأمور أمور

##### Türkçe

ن أ ش
**جاء نَئيشا**: yani “en sonunda”; dedi ki:
“**تمَنّى نَئيشاً**: beni dinlemiş olmasını diledi.” Ve işlerden sonra işler meydana geldi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A3%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

التناؤُشُ، بالهمز: التأَخُّرُ والتباعدُ. ابن سيده: نَأَشَ الشيءَ أَخَّرَه وانْتَأَشَ هو تأَخَّرَ وتَباعدَ.
والنَّئِيشُ: الحركةُ في إِبْطاء. وجاء نَئِيشاً أَي بَطِيئاً؛. أَنشد يعقوب لنَهْشل بن حَرِّيٍّ:
ومَوْلًى عَصانِي واستبَدَّ برَأْيِه،
كما لم يُطَعْ فيما أَشارَ قَصِيرُ
فلما رَأَى ما غَبَّ أَمْرِي وأَمْرَه،
وناءَتْ بأَعْجازِ الأُمورِ صُدورُ،
تَمَنى نَئِيشاً أَن يكونَ أَطاعني،
ويَحْدُث مِن بَعْدِ الأُمورِ أُمُورُ
قوله تمنى نئيشاً أَي تمنى في الأَخير وبعد الفَوْت أَن لو أَطاعني، وقد حدثت أُمورٌ لا يُسْتَدْرك بها ما فات، أَي أَطاعني في وقت لا تنفعه فيه الطاعة. ويقال: فَعَلَه نَئِيشاً أَي أَخيراً، واتَّبَعَه نَئِيشاً إِذا تأَخر عنه ثم اتَّبَعَه على عجَلةٍ شَفَقةَ أَن يَفُوتَه. والنَّئِيشُ أَيضاً: البعيدُ؛ عن ثعلب.
والتناؤُشُ: الأَخذُ من بُعْد، مهموز؛ عن ثعلب قال: فإِن كان عن قُرْب فهو التَّناوُشُ، بغير همز. وفي التنزيل العزيز: وأَنَّى لهم التَّناوُشُ؛ قرئ بالهمز وغير الهمز، وقال الزجاج: من هَمَز فعلى وجهين: أَحدهما أَن يكون من النِّئِيش الذي هو الحركة في إِبطاء، والآخَر أَن يكون من النَّوْش الذي هو التَّناوُلُ، فأَبدل من الواو همزة لمكان الضمة. التهذيب: ويجوز همزُ التَّناوُش وهي من نشت لانضمام الواو مثل قوله: وإِذا الرُّسلُ أُقِتَتْ؛ قال ابن بري: ومعنى الآية أَنهم تناوَلُوا الشيء من بُعْد وقد كان تناوُلُه منهم قريباً في الحياة الدنيا، فآمَنُوا حيث لا ينفعهم إِيمانُهم لأَنه لا يَنْفع نفساً إِيمانُها في الآخرة، قال: وقد يجوز أَن يكون من النَّأْشِ، وهو الطلبُ، أَي كيف يطلُبون ما بَعُد وفاتَ بعد أَن كان قريباً ممكناً؟ والأَول هو الوجه.
وقد نَأَشْتُ الأَمرَ أَنْأَشُه نَأْشاً: أَخَّرْته فانْتَأَشَ. ونَأَشَ الشيءَ يَنْأَشُه نَأْشاً: باعَدَه. ونَأَشَه يَنْأَشُه: أَخَذَه في بطْش. ونَأَشَه اللَّهُ نَأْشاً كنَعَشه أَي أَحْياه ورفعه؛ قال ابن سيده: والسابقُ إِليّ أَنه بدل. وانْتَأَشَه اللَّه أَي انْتَزعه.

##### Türkçe

**التناؤُشُ**، hemze ile: gecikme ve uzaklaşma. İbn Sîde: **نَأَشَ** şeyi; onu geciktirdi; ve **انْتَأَشَ** o; gecikti ve uzaklaştı.

Ve **النَّئِيشُ**: yavaşlık içinde hareket. Ve **نَئِيشاً** geldi, yani yavaş; Ya‘kūb, Nehşel b. Harriy için inşad etti:
ومَوْلًى عَصانِي واستبَدَّ برَأْيِه،
كما لم يُطَعْ فيما أَشارَ قَصِيرُ
فلما رَأَى ما غَبَّ أَمْرِي وأَمْرَه،
وناءَتْ بأَعْجازِ الأُمورِ صُدورُ،
تَمَنى نَئِيشاً أَن يكونَ أَطاعني،
ويَحْدُث مِن بَعْدِ الأُمورِ أُمُورُ

Onun sözü: “**تمنى نئيشاً**” yani: sonunda ve kaçırmadan sonra, keşke bana itaat etmiş olmayı temenni etti; hâlbuki, kaçanı telafi ettirmeyen işler meydana gelmiştir; yani, kendisine itaatin fayda vermediği bir vakitte bana itaat etmiş olmayı (temenni etti). Ve denilir: onu **نَئِيشاً** yaptı, yani en son olarak; ve onu **نَئِيشاً** izledi: ondan geri kaldıktan sonra, onu kaçırmasından korkarak aceleyle onu izlediği zaman. Ve **النَّئِيشُ** ayrıca: uzak olan; Sa‘leb’den.

Ve **التناؤُشُ**: uzaktan alma, hemzeli; Sa‘leb’den. Dedi ki: eğer yakından ise o **التَّناوُشُ**tur, hemzesiz. Ve aziz tenzilde: “وأَنَّى لهم **التَّناوُشُ**”; hemzeyle ve hemzesiz okunmuştur. Zeccâc dedi ki: hemze yapan kimse için iki vecih üzeredir: birincisi, yavaşlık içinde hareket olan **النِّئِيش**’ten olması; diğeri, alma olan **النَّوْش**’tan olmasıdır; ötre sebebiyle vâvdan hemzeyi bedel kıldı. **التهذيب**: vâvın zamme ile birleşmesi sebebiyle **التَّناوُش**’u hemzelemek câizdir; şu sözü gibi: “وإِذا الرُّسلُ **أُقِتَتْ**”. İbn Berrî dedi ki: âyetin mânası, onların şeyi uzaktan almış olmalarıdır; hâlbuki onu almaları dünya hayatında kendilerinden yakın idi; böylece, imanlarının kendilerine fayda vermediği yerde iman ettiler; çünkü âhirette bir nefse imanı fayda vermez. Dedi ki: **النَّأْشِ**’ten olması da câizdir; o da taleptir; yani: yakın ve mümkün iken uzaklaşıp geçtikten sonra, uzak olanı ve kaçanı nasıl talep ederler? Birincisi vecihtir.

Ve ben işi **نَأَشْتُ**; onu **أَنْأَشُه** **نَأْشاً**: onu geciktirdim; böylece **انْتَأَشَ**. Ve **نَأَشَ** şeyi; onu **يَنْأَشُه** **نَأْشاً**: onu uzaklaştırdı. Ve **نَأَشَه**; onu **يَنْأَشُه**: onu bir yakalayış içinde aldı. Ve Allah onu **نَأْشاً** (tıpkı “**نَعَشه**” gibi) **نَأَشَه**: yani onu diriltti ve yükseltti; İbn Sîde dedi ki: bana önce gelen, onun bedel olduğudur. Ve Allah onu **انْتَأَشَه**: yani onu çekip çıkardı.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A3%D8%B4/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن أ ش * * التَّنَاوُش * بالهمز التَأَخُّرُ والتباعد

##### Türkçe

* ن أ ش * * **التَّنَاوُش** * hemze ile: gecikme ve uzaklaşma.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A3%D8%B4/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النأش، كالمنع، لغة في النوش، عن ابن دريد، وهو: التناول، يقال: نأشت الشيء نأشا، إذا تناولته، كالتناؤش. وقال ثعلب: التناؤش الأخذ من بعد مهموز، فإن كان عن قرب فهو التناؤش، بغير همز، وقوله تعالى: وأني لهم التناؤش قرئ بالهمز وغير الهمز. وقال الزجاج: من همز فعلى وجهين، أحدهما: أن يكون من النئيش الذي هو الحركة في إبطاء، والآخر: أن يكون من النوش الذي هو التناول، فأبدل من الواو همزة، لمكان الضمة، قال ابن بري: ومعنى الآية أنهم تناولوا الشيء من بعد، وقد كان تناوله منهم من قرب في الحياة الدنيا، فآمنوا حيث لا ينفعهم إيمانهم؛ لأنه لا ينفع نفسا إيمانها في الآخرة. والنأش: الأخذ والبطش وقيل: الأخذ في البطش، يقال نأشه نأشا: إذا أخذه في بطش. والنأش: التأخير، وقد نأش الأمر، إذا أخره، كذا في المحكم والصحاح. والنأش: النهوض في إبطاء، نقله الزجاج، يقال: من أين نأشت لنا، أي نهضت، قال:
  إليك نأشت يا ابن أبي عـقـيل                      ودوني الغاف غاف قرى عمان والنؤوش، كصبور: القوي الغالب، ذو البطش، ويقال: قدر نؤوش، أي غالب، ومنه قول رؤبة:
  كم ساق من دار امرئ جحيش                      إليك نأش القـدر الـنـؤوش وقد ذكره الجوهري في ن و ش قال الصاغاني، وهو يدخل في البابين. ويقال: فعله نئيشا، كأمير: أي أخيرا، كما في الصحاح، ويقال أيضا: جاءنا نئيشا، أي بطيئا. وقال ابن عباد: يقال: لحقنا نئيشا من النهار، أي بعد ما تولى، وهو من ذلك، أي تأخر عنا ثم اتبعنا على عجلة خشية الفوت، وأنشد يعقوب لنهشل بن حري:
  ومولى عصاني واستبد بـرأيه                      كما لم يطع فيما أشار قصير
  فلما رأى ما غب أمري وأمره                      وناءت بأعجاز الأمور صدور

  تمنى نئيشا أن يكون أطاعني                      وقد حدثت بعد الأمور أمور أي تمنى في الأخير وبعد الفوت حيث لا ينفعه فيه الطاعة. وقال أبو عمرو: ناقة منئوشة اللحم، إذا كانت قليلته. هنا ذكره الصاغاني، وقيل: رقيقته، وذكره غيره في ن و ش، كما سيأتي. ويقال: انتأشني، أي أعجلني، واستبطأني. وانتأش بغنمه كرعان السحاب، إذا ظعن بها، قال الصاغانشي: والتركيب يدل على الأخذ والبطش، وقد شذ عنه قولهم جاء نئيشا. ومما يستدرك عليه: التناؤش: التباعد. وانتأش هو: تأخر وتباعد. والنئيش، كأمير: البعيد، عن ثعلب. والنأش: الطلب، عن ابن بري. ونأش الشيء ينأشه نأشا: باعده. ونأشه نأشا، كنعشه: أحياه ورفعه، قال ابن سيده: وعندي أنه بدل. وانتأشه الله، أي انتزعه، وفي حديث عائشة رضي الله تعالى عنها في صفة أبيها، رضي الله تعالى عنه، فانتأش الدين بنعشه إياه أي تداركه بإقامته إياه من مصرعه.

##### Türkçe

**النأش**; **المنع** gibi: **النوش**’ta bir lugat (varyant)tır; İbn Düreyd’den. O da: **التناول**’dür. Denir: **نأشت الشيء نأشا**; onu aldığın zaman; **التناؤش** gibi. Sa‘leb dedi: **التناؤش** uzaklıktan alma(dır), hemzeli. Eğer yakınlıktan ise o **التناؤش**’tur, hemzesiz. Yüce Allah’ın sözü: **وأني لهم التناؤش**; hemzeyle ve hemzesiz okunmuştur. Zeccâc dedi: Kim hemze yaparsa iki vecih üzeredir: birincisi, yavaşlık içinde hareket olan **النئيش**’ten olması; ikincisi, alma olan **النوش**’tan olması; vavdan bir hemze bedel kıldı, damme sebebiyle. İbn Berrî dedi: Âyetin manası, onların şeyi uzaklıktan aldıklarıdır; hâlbuki onu almaları onlardan dünya hayatında yakınlıktan idi; artık imanları kendilerine fayda vermediği yerde iman ettiler; çünkü âhirette bir nefse imanı fayda vermez. Ve **النأش**: alma ve yakalama(dır). Ve denildi: yakalamada alma. Denir: **نأشه نأشا**; onu bir yakalamada aldığı zaman. Ve **النأش**: geciktirme(dir). Ve **نأش الأمر**; onu geciktirdiği zaman; **المحكم** ve **الصحاح**’ta böyledir. Ve **النأش**: yavaşlık içinde kalkış(tır); Zeccâc onu nakletti. Denir: **من أين نأشت لنا**; yani kalktın. Dedi:

  Sana doğru kalktım, ey Ebû ‘Akîl’in oğlu;
  ve benim önümde ‘Umân köylerinin **الغاف**’ı, **غاف**’ı vardır.

Ve **النؤوش**, **صبور** gibi: güçlü, galip, yakalama sahibi. Ve denir: **قدر نؤوش**; yani galip. Ve ondan Rü’be’nin sözü:

  Nice, bir adamın yurdundan bir **جحيش** sevk etti;
  sana doğru, galip **القدر**’in **نأش**’i.

Cevherî onu **ن و ش**’ta zikretti. Sâgânî dedi: O, iki bâbın içine girer. Ve denir: **فعله نئيشا**, **أمير** gibi; yani en son(da), **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve yine denir: **جاءنا نئيشا**; yani yavaş. İbn ‘Abbâd dedi: Denir: **لحقنا نئيشا من النهار**; yani (günün) dönüp gidişinden sonra; ve o bundandır; yani bizden geri kaldı, sonra kaçırma korkusuyla acele üzere bize yetişti. Ya‘kûb, Nüşel b. Harî’den inşâd etti:

  Bir efendi bana isyan etti ve görüşüyle tek başına kaldı;
  tıpkı, işaret ettiği şeyde **قصير**’e itaat etmediği gibi.
  Sonra, benim işimin ve onun işinin akıbetini gördüğünde;
  ve işlerin kıçlarıyla başları uzaklaştığında,

  En sonda, itaat etmiş olmayı temenni etti;
  hâlbuki işlerden sonra işler meydana geldi.

Yani en sonda ve kaçırmadan sonra temenni etti; orada itaatin ona faydası yoktur. Ebû ‘Amr dedi: **ناقة منئوشة اللحم**; eti az olduğu zaman. Burada Sâgânî onu zikretti. Ve denildi: ince(si). Başkası onu, ileride geleceği üzere, **ن و ش**’ta zikretti. Ve denir: **انتأشني**; yani beni acele ettirdi ve beni yavaş buldu. Ve **انتأش بغنمه كرعان السحاب**; onlarla göçtüğü zaman. Sâgânşî dedi: Terkip, alma ve yakalamaya delâlet eder; ve ondan, “**جاء نئيشا**” sözleri şâz olmuştur. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **التناؤش**: uzaklaşma. Ve **انتأش** o: gecikti ve uzaklaştı. Ve **النئيش**, **أمير** gibi: uzak olan; Sa‘leb’den. Ve **النأش**: talep; İbn Berrî’den. Ve **نأش الشيء ينأشه نأشا**: onu uzaklaştırdı. Ve **نأشه نأشا**, **نعشه** gibi: onu diriltti ve yükseltti. İbn Sîde dedi: Benim yanımda o, bedeldir. Ve **انتأشه الله**; yani onu çekip aldı. Ve Âişe’nin, Allah Teâlâ ondan razı olsun, babasının vasfı hakkında hadisinde: **فانتأش الدين بنعشه إياه**; yani onu düşüş yerinden kaldırmakla onu telâfi etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A3%D8%B4/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَأَشَهُ
1 نَأَشَهُ ذ , aor. نَاََ , (S,) inf. n. نَأْشٌ, (S, A, K,) He postponed, delayed, or retarded, it, syn. أَخَّرَهُ; (S, M, A, * K, *) namely, an affair. (S, M.) ― -b2- He made it (a thing) to be distant, or remote; put it at a distance; put it, or sent it, away, or far away. (TA.) -A2- نَأْشٌ also signifies The taking, or reaching, [a thing,] absolutely, or with the hand, or with the extended hand; (A, K;) and so ↓ تَنَاؤُشٌ, (Msb,) and تَنَاوُشٌ, (Msb, K,) and نَوْشٌ: (IDrd, TA:) or ↓ تَنَاؤُشٌ, with ء, signifies the taking from a distant place; and without ء, the taking from a near place. (Th, TA.) You say, نَأَشْتُهُ, inf. n. نَأْشٌ, I took it, or reached it, absolutely, or with my hand, or with my extended hand. (TA.) And it is said in the Kur, [xxxiv. 51,] ↓ وَأَنَّى لَهُمُ التَّنَاؤُشُ, and التَّنَاوُشُ, with and without ء, accord. to different readers: (TA:) with ء, the word is from النَّوْشُ, the و being changed to ء because of the dammeh; [so that the meaning is, But how shall the attaining of belief be possible to them?] (Zj, Bd; *) or from نَأَشْتُ as signifying تَأَخَرْتُ [see 6 below]; so that the meaning is the reaching [or attaining] from afar: (Bd:) or from نَئِيشٌ, meaning, “ motion in a state of slowness or tardiness: ” (Zj:) or it is from نَأَشْتُ الشَّىْءَ, (Bd,) inf. n. نَأْشٌ, (IB, TA,) signifying I sought, or sought for or after, the thing: (IB, Bd:) [so that the above phrase in the Kur. may be rendered But how shall the seeking of belief be possible to them?] ― -b2- It also signifies, (namely نَأْشٌ,) The taking [a thing]: and seizing violently: (A, K:) or taking in a violent seizure: you say, نَأَشَهُ, inf. n. نَأْشٌ, he took him, or it, in a violent seizure. (TA.)

تَنَآءَشَ
6 تَنَآءَشَ ذ He, or it, became, or remained, behind; became delayed, or retarded; it became postponed; syn. تَأَخَّرَ; (S;) and so ↓ نَأَشَ, said of a man; (Bd, xxxiv. 51;) and ↓ انتأش, (S, TA,) said of an affair. (S.) ― -b2- He, or it, became distant, or remote; or he went, removed, retired, or withdrew himself, to a distance, or far away; (S, TA;) as also ↓ انتأش. (TA.) -A2- See also 1, in three places.

8 اِنْتَاََ see 6, in two places.

نَؤُوشٌ
نَؤُوشٌ ذ Strong; overcoming; or prevailing; (K;) possessing might or strength, courage, valour, or prowess. (TA.) You say also, قَدَرٌ نَؤُوشٌ An overcoming decree; as also نَوَّاشٌ. (TA.) See also art. نوش.

فَعَلَهُ نَئِيشًا
فَعَلَهُ نَئِيشًا ذ He did it lastly, or latterly, or last of all. (S, A, K.) And جَآءَ نَئِيشًا He came lastly, or latterly, or last of all: (A:) or slowly, tardily, or late. (TA.) And لَحِقَنَا نَئِيشًا مِنَ النَّهَارِ He overtook us after the day had declined; (Ibn- 'Abbád, K;) i. e., he held back from us, and then followed us in haste, fearing escape. (TA.) ― -b2- نَئِيشٌ also signifies Motion in a state of slowness or tardiness. (Zj.) -A2- Th also explains نَئِيشٌ as signifying Distant or remote. (TA.)

##### Türkçe

**نَأَشَهُ**
1 **نَأَشَهُ** ذ, muzâri‘ **نَاََ**, (S,) mastar ismi **نَأْشٌ**, (S, A, K,) o, onu erteledi, geciktirdi veya geri bıraktı; eşanlamlısı **أَخَّرَهُ**; (S, M, A, * K, *) yani, bir iş. (S, M.) ― -b2- Onu (bir şeyi) uzak kıldı yahut uzak yaptı; onu uzaklaştırdı; onu uzaklaştırdı veya gönderdi, yahut uzağa. (TA.) -A2- **نَأْشٌ** ayrıca, [bir şeyi] mutlak olarak, yahut elle, yahut uzatılmış elle alma veya erişme anlamına gelir; (A, K;) ve bunun gibi ↓ **تَنَاؤُشٌ**, (Msb,) ve **تَنَاوُشٌ**, (Msb, K,) ve **نَوْشٌ**: (IDrd, TA:) yahut ↓ **تَنَاؤُشٌ**, ء ile, uzak bir yerden alma anlamına gelir; ve ء olmaksızın, yakın bir yerden alma. (Th, TA.) Sen dersin ki, **نَأَشْتُهُ**, mastar ismi **نَأْشٌ**, onu aldım, yahut ona eriştim, mutlak olarak, yahut elimle, yahut uzatılmış elimle. (TA.) Ve Kur’ân’da [xxxiv. 51] şöyle denilmiştir: ↓ **وَأَنَّى لَهُمُ التَّنَاؤُشُ**, ve **التَّنَاوُشُ**, ء ile ve ء olmaksızın, farklı kurrâya göre: (TA:) ء ile, kelime **النَّوْشُ**’tandır; **و** damme sebebiyle ء’ye çevrilmiştir; [böylece anlam: “İmana erişme onlara nasıl mümkün olacak?”] (Zj, Bd; *) yahut **نَأَشْتُ**’tan, **تَأَخَرْتُ** anlamında [aşağıda 6’ya bak]; böylece anlam, uzaktan erişmedir [yahut elde etmedir]: (Bd:) yahut **نَئِيشٌ**’tandır; anlamı: “yavaşlık veya gecikme hâlinde hareket”: (Zj:) yahut o, **نَأَشْتُ الشَّىْءَ**’tandır, (Bd,) mastar ismi **نَأْشٌ**, (IB, TA,) “şeyi aradım, yahut şeyi arayıp peşine düştüm” anlamında: (IB, Bd:) [böylece Kur’ân’daki yukarıdaki ibare “İmanı aramanın onlara nasıl mümkün olacağı?” diye tercüme edilebilir.] ― -b2- O ayrıca (yani **نَأْشٌ**) [bir şeyi] alma anlamına gelir: ve şiddetle kapma: (A, K:) yahut şiddetli bir kapışla alma: sen dersin ki, **نَأَشَهُ**, mastar ismi **نَأْشٌ**, onu, yahut onu (şeyi), şiddetli bir kapışla aldı. (TA.)

**تَنَآءَشَ**
6 **تَنَآءَشَ** ذ O, yahut o (şey), geride kaldı yahut geride kaldı durdu; gecikti veya geri bırakıldı; o (şey) ertelendi; eşanlamlısı **تَأَخَّرَ**; (S;) ve bunun gibi ↓ **نَأَشَ**, bir adam hakkında söylenir; (Bd, xxxiv. 51;) ve ↓ **انتأش**, (S, TA,) bir iş hakkında söylenir. (S.) ― -b2- O, yahut o (şey), uzak oldu yahut uzaklaştı; yahut o, uzak bir mesafeye, yahut uzağa gitti, uzaklaştı, çekildi, yahut kendini geri çekti; (S, TA;) bunun gibi ↓ **انتأش**. (TA.) -A2- Ayrıca 1’e bak, üç yerde.

8 **اِنْتَاََ** 6’ya bak, iki yerde.

**نَؤُوشٌ**
**نَؤُوشٌ** ذ Güçlü; galip gelen; yahut üstün gelen; (K;) kudret veya güç, cesaret, yiğitlik yahut kahramanlık sahibi. (TA.) Sen ayrıca dersin ki, **قَدَرٌ نَؤُوشٌ** Galip gelen bir hüküm; bunun gibi **نَوَّاشٌ**. (TA.) Ayrıca **نوش** maddesine bak.

**فَعَلَهُ نَئِيشًا**
**فَعَلَهُ نَئِيشًا** ذ Onu en son yaptı, yahut sonradan yaptı, yahut hepsinden sonra yaptı. (S, A, K.) Ve **جَآءَ نَئِيشًا** O en son geldi, yahut sonradan geldi, yahut hepsinden sonra geldi: (A:) yahut yavaşça, gecikerek, yahut geç. (TA.) Ve **لَحِقَنَا نَئِيشًا مِنَ النَّهَارِ** Gün meyledip (ikindiye dönüp) sonra bize yetişti; (Ibn- 'Abbád, K;) yani, bizden geri durdu, sonra kaçırmaktan korkarak aceleyle bize tâbi oldu. (TA.) ― -b2- **نَئِيشٌ** ayrıca, yavaşlık veya gecikme hâlinde hareket anlamına gelir. (Zj.) -A2- Th, **نَئِيشٌ**’i “uzak veya ırak” anlamında da açıklar. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A3%D8%B4/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: نءش

نَأَشَ
نَأَشَ A ( n. ac. نَأْش 1 ),
a.  Took, reached.

b.  Delayed; postponed, adjourned.

c.  Removed.

d.  see VIII (a) .

e.  [ Min ], Arose, sprang from.

تَنَاْءَشَ
تَنَاْءَشَ VI ,
a.  see I (a) .

b.  Delayed; was retarded.

c.  Went away.

اِنْتَأَشَ
اِنْتَأَشَ VIII ,
a.  see VI (b) , ( c ).

c.  Bid to haste.

نَئِيْش
نَئِيْش [ 25 ],
a.  Distant, remote.

نَؤُوْش
نَؤُوْش [ 26 ],
a.  Strong; prevailing, victorious.

مَنْؤُوْشَة
مَنْؤُوْشَة
a.  Lean ( camel ).

نَئِيْشًا
نَئِيْشًا
a.  Lastly, last of all.

نَئِيْشًا مِن النَّهَار
نَئِيْشًا مِن النَّهَار
a.  Towards the close of day.

نِئِضِل
نِئِضِل
a.  see نِئْدِل

##### Türkçe

**نَأَشَ**
**نَأَشَ** A (mastarı **نَأْش** 1),
a. Aldı, ulaştı.

b. Geciktirdi; erteledi, tehir etti.

c. Giderdi.

d. VIII (a)’ya bak.

e. [Min ile], ortaya çıktı, ondan türedi.

**تَنَاْءَشَ**
**تَنَاْءَشَ** VI,
a. I (a)’ya bak.

b. Gecikti; geri bırakıldı.

c. Gitti.

**اِنْتَأَشَ**
**اِنْتَأَشَ** VIII,
a. VI (b), (c)’ye bak.

c. Acele etmeyi emretti.

**نَئِيْش**
**نَئِيْش** [25],
a. Uzak, ırak.

**نَؤُوْش**
**نَؤُوْش** [26],
a. Güçlü; galip, muzaffer.

**مَنْؤُوْشَة**
**مَنْؤُوْشَة**
a. Zayıf (deve).

**نَئِيْشًا**
**نَئِيْشًا**
a. En son olarak, hepsinin sonuncusu.

**نَئِيْشًا مِن النَّهَار**
**نَئِيْشًا مِن النَّهَار**
a. Günün sonuna doğru.

**نِئِضِل**
**نِئِضِل**
a. **نِئْدِل**’e bak.
