# نأش — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A3%D8%B4/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%A3%D8%B4/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نأش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A3%D8%B4.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نأش

النأش، كالمنع، لغة في النوش، عن ابن دريد، وهو: التناول، يقال: نأشت الشيء نأشا، إذا تناولته، كالتناؤش. وقال ثعلب: التناؤش الأخذ من بعد مهموز، فإن كان عن قرب فهو التناؤش، بغير همز، وقوله تعالى: وأني لهم التناؤش قرئ بالهمز وغير الهمز. وقال الزجاج: من همز فعلى وجهين، أحدهما: أن يكون من النئيش الذي هو الحركة في إبطاء، والآخر: أن يكون من النوش الذي هو التناول، فأبدل من الواو همزة، لمكان الضمة، قال ابن بري: ومعنى الآية أنهم تناولوا الشيء من بعد، وقد كان تناوله منهم من قرب في الحياة الدنيا، فآمنوا حيث لا ينفعهم إيمانهم؛ لأنه لا ينفع نفسا إيمانها في الآخرة. والنأش: الأخذ والبطش وقيل: الأخذ في البطش، يقال نأشه نأشا: إذا أخذه في بطش. والنأش: التأخير، وقد نأش الأمر، إذا أخره، كذا في المحكم والصحاح. والنأش: النهوض في إبطاء، نقله الزجاج، يقال: من أين نأشت لنا، أي نهضت، قال:
  إليك نأشت يا ابن أبي عـقـيل                      ودوني الغاف غاف قرى عمان والنؤوش، كصبور: القوي الغالب، ذو البطش، ويقال: قدر نؤوش، أي غالب، ومنه قول رؤبة:
  كم ساق من دار امرئ جحيش                      إليك نأش القـدر الـنـؤوش وقد ذكره الجوهري في ن و ش قال الصاغاني، وهو يدخل في البابين. ويقال: فعله نئيشا، كأمير: أي أخيرا، كما في الصحاح، ويقال أيضا: جاءنا نئيشا، أي بطيئا. وقال ابن عباد: يقال: لحقنا نئيشا من النهار، أي بعد ما تولى، وهو من ذلك، أي تأخر عنا ثم اتبعنا على عجلة خشية الفوت، وأنشد يعقوب لنهشل بن حري:
  ومولى عصاني واستبد بـرأيه                      كما لم يطع فيما أشار قصير
  فلما رأى ما غب أمري وأمره                      وناءت بأعجاز الأمور صدور

  تمنى نئيشا أن يكون أطاعني                      وقد حدثت بعد الأمور أمور أي تمنى في الأخير وبعد الفوت حيث لا ينفعه فيه الطاعة. وقال أبو عمرو: ناقة منئوشة اللحم، إذا كانت قليلته. هنا ذكره الصاغاني، وقيل: رقيقته، وذكره غيره في ن و ش، كما سيأتي. ويقال: انتأشني، أي أعجلني، واستبطأني. وانتأش بغنمه كرعان السحاب، إذا ظعن بها، قال الصاغانشي: والتركيب يدل على الأخذ والبطش، وقد شذ عنه قولهم جاء نئيشا. ومما يستدرك عليه: التناؤش: التباعد. وانتأش هو: تأخر وتباعد. والنئيش، كأمير: البعيد، عن ثعلب. والنأش: الطلب، عن ابن بري. ونأش الشيء ينأشه نأشا: باعده. ونأشه نأشا، كنعشه: أحياه ورفعه، قال ابن سيده: وعندي أنه بدل. وانتأشه الله، أي انتزعه، وفي حديث عائشة رضي الله تعالى عنها في صفة أبيها، رضي الله تعالى عنه، فانتأش الدين بنعشه إياه أي تداركه بإقامته إياه من مصرعه.

### Türkçe

**النأش**; **المنع** gibi: **النوش**’ta bir lugat (varyant)tır; İbn Düreyd’den. O da: **التناول**’dür. Denir: **نأشت الشيء نأشا**; onu aldığın zaman; **التناؤش** gibi. Sa‘leb dedi: **التناؤش** uzaklıktan alma(dır), hemzeli. Eğer yakınlıktan ise o **التناؤش**’tur, hemzesiz. Yüce Allah’ın sözü: **وأني لهم التناؤش**; hemzeyle ve hemzesiz okunmuştur. Zeccâc dedi: Kim hemze yaparsa iki vecih üzeredir: birincisi, yavaşlık içinde hareket olan **النئيش**’ten olması; ikincisi, alma olan **النوش**’tan olması; vavdan bir hemze bedel kıldı, damme sebebiyle. İbn Berrî dedi: Âyetin manası, onların şeyi uzaklıktan aldıklarıdır; hâlbuki onu almaları onlardan dünya hayatında yakınlıktan idi; artık imanları kendilerine fayda vermediği yerde iman ettiler; çünkü âhirette bir nefse imanı fayda vermez. Ve **النأش**: alma ve yakalama(dır). Ve denildi: yakalamada alma. Denir: **نأشه نأشا**; onu bir yakalamada aldığı zaman. Ve **النأش**: geciktirme(dir). Ve **نأش الأمر**; onu geciktirdiği zaman; **المحكم** ve **الصحاح**’ta böyledir. Ve **النأش**: yavaşlık içinde kalkış(tır); Zeccâc onu nakletti. Denir: **من أين نأشت لنا**; yani kalktın. Dedi:

  Sana doğru kalktım, ey Ebû ‘Akîl’in oğlu;
  ve benim önümde ‘Umân köylerinin **الغاف**’ı, **غاف**’ı vardır.

Ve **النؤوش**, **صبور** gibi: güçlü, galip, yakalama sahibi. Ve denir: **قدر نؤوش**; yani galip. Ve ondan Rü’be’nin sözü:

  Nice, bir adamın yurdundan bir **جحيش** sevk etti;
  sana doğru, galip **القدر**’in **نأش**’i.

Cevherî onu **ن و ش**’ta zikretti. Sâgânî dedi: O, iki bâbın içine girer. Ve denir: **فعله نئيشا**, **أمير** gibi; yani en son(da), **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve yine denir: **جاءنا نئيشا**; yani yavaş. İbn ‘Abbâd dedi: Denir: **لحقنا نئيشا من النهار**; yani (günün) dönüp gidişinden sonra; ve o bundandır; yani bizden geri kaldı, sonra kaçırma korkusuyla acele üzere bize yetişti. Ya‘kûb, Nüşel b. Harî’den inşâd etti:

  Bir efendi bana isyan etti ve görüşüyle tek başına kaldı;
  tıpkı, işaret ettiği şeyde **قصير**’e itaat etmediği gibi.
  Sonra, benim işimin ve onun işinin akıbetini gördüğünde;
  ve işlerin kıçlarıyla başları uzaklaştığında,

  En sonda, itaat etmiş olmayı temenni etti;
  hâlbuki işlerden sonra işler meydana geldi.

Yani en sonda ve kaçırmadan sonra temenni etti; orada itaatin ona faydası yoktur. Ebû ‘Amr dedi: **ناقة منئوشة اللحم**; eti az olduğu zaman. Burada Sâgânî onu zikretti. Ve denildi: ince(si). Başkası onu, ileride geleceği üzere, **ن و ش**’ta zikretti. Ve denir: **انتأشني**; yani beni acele ettirdi ve beni yavaş buldu. Ve **انتأش بغنمه كرعان السحاب**; onlarla göçtüğü zaman. Sâgânşî dedi: Terkip, alma ve yakalamaya delâlet eder; ve ondan, “**جاء نئيشا**” sözleri şâz olmuştur. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **التناؤش**: uzaklaşma. Ve **انتأش** o: gecikti ve uzaklaştı. Ve **النئيش**, **أمير** gibi: uzak olan; Sa‘leb’den. Ve **النأش**: talep; İbn Berrî’den. Ve **نأش الشيء ينأشه نأشا**: onu uzaklaştırdı. Ve **نأشه نأشا**, **نعشه** gibi: onu diriltti ve yükseltti. İbn Sîde dedi: Benim yanımda o, bedeldir. Ve **انتأشه الله**; yani onu çekip aldı. Ve Âişe’nin, Allah Teâlâ ondan razı olsun, babasının vasfı hakkında hadisinde: **فانتأش الدين بنعشه إياه**; yani onu düşüş yerinden kaldırmakla onu telâfi etti.
